Terminologiya məSƏLƏLƏRİ №1




Yüklə 1.54 Mb.
səhifə5/15
tarix22.02.2016
ölçüsü1.54 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

İngiltərə, ABŞ tarixi ilə bağlı olan hadisələrə istinadən meydana gəlmiş emosemiyalı frazeoloji vahidlər arasında peyorativ (mənfi emossional yüklü) ifadə kimi səciyyələndirilə bilən to eat the crow frazeologizmini qeyd etmək olar. “Təəssüf” və “Təhqir” emotiv frazeosemantik sahələrinə aid edilə bilən və (kobud anlam­da) “səhvini, günahını başa düşmək, etiraf etmək” mənasını əks etdirən bu frazeologizm ABŞ tari­xin­də baş vermiş real hadisələrlə əlaqələndirlir. Belə ki, ehtimallara görə bu­rada söhbət ABŞ və Britaniya İmperiyası arasındakı 1812-1815 illər müha­ri­bəsinin Ye­ni Orlean yaxınlığında olmuş sonuncu döyüşündə (8 yanvar 1815-ci il) baş vermiş bir insidentdən söhbət gedir. Belə ki, mənbələr ABŞ əsgərini tər­kisilah etmiş Britaniya zabitinin onu qarğa ətini yeməyə məcbur etdiyini, lakin fənd işlədərək silahını geri almış amerikan əsgərinin eyni təhqiri zabitin özünə tətbiq etdiyini qeyd etmişlər [17]. Nümunələrə diqqət edək: When it became clear that they had arrested the wrong person, the police had to eat crow. Mary  talked to  Joe as if he  was  an uneducated  idiot, till she found out he was a college professor. That made her eat crow [9].

“Xoşbəxtlik-Uğur” frazeosemantik sahəsinə aid edilə bilən  to be born with a silver spoon in one’s mouth (hərfi tərcümədə: “ağzında gümüş qaşıqla doğulmaq”) frazeoloji vahidini də bilavasitə zadəgan-kübar təbəqənin yaşayış standartları, həyat tərzi ilə əlaqələndirmək mümkündür. Belə ki, Ə.Hacıyevanın da qeyd etdiyi kimi, ingi­lis zadəgan ailələrində yeni doğulmuş körpəyə  gümüş qaşıq hədiyə edilməsi və onun məhz bu qaşıqdan qidalandırılması adəti mövcud idi. Dilçi yazır: “Bu soma­tik frazeologizm XVIII əsrdə yaranıb. Varlı ailədən doğulan uşaq xaç suyuna sa­lınıb ona əshabə (apostol) şəkli təsvir olunmuş gümüş qaşıq bağışlanırdı. Körpəyə xaç atası və anası tərəfindən bağışlanmış gümüş qaşıq var-dövlət və xoşbəxtlik rəmzi hesab olunurdu. Bir ayından etibarən uşaq bu qaşıqla yedizdirilərdi və bö­yüyəndə bu qaşıq səliqə ilə saxlanılardı. İngiltərənin məşhur adamlarının belə qa­şıqları bəzi muzeylərdə bu gün də saxlanılmaqdadır” [1; 98-99]. Nümunələrə diqqət yetirək: "Somebody gave me an education. I wasn't born with a silver spoon in my mouth. Michelle wasn't. But somebody gave us a chance" Obama said…” [19]; Bill was not born with a silver spoon in his mouth -  he came from a poor family and earned his success through hard work [7]; There are those who are born with a silver spoon and blessed with good fortune throughout their lives [30]. Nümunələrdən də aydın şəkildə göründüyü kimi, müasir ingilis dilin­də bu ifadə “şanslı olmaq”, “doğuşdan şanslı olmaq”, “uğurlu olmaq” məna­larını əks etdirir. “Xoşbəxtlik-Uğur” frazeosemantik konseptinə aid edilə bilən to bring home the bacon frazeoloji vahidinin etimologiyasına dair fərqli ehtimallar möv­cud­dur. Həmin ehtimallardan birinə görə 1906-cı ildə boks döyüşünə çıxmalı olan Peter Cekson adlı məşhur boksçunun anası oğlunun qələbə qazanancağına əmin­liyini ifadə edərkən həmin  frazeologizmdən istifadə etmişdir: Peter Jackson will tell me the news and you bring home the bacon. [15]. Lakin daha dərin təhlillər burada da tarixi-sosial “şaquli kontekst”in mövcudluğunu təsbit etməyə imkan verir. Belə ki, İngiltərənin cənub-şərqində yerləşən Eksas qraflığındakı Great Dunmow-da hələ 1104-ci ildə əsası qoyulmuş və günümüzədək yaşadılan maraqlı bir ənənə var. Belə ki, bu şəhərdə bekon xüsusi növ mükafatlandırma sistemi təşkil edirdi. Həmin faktın hətta Cefri Çoser tərəfindən 1395-ci ildə qeyd edildiyi də məlumdur: But never for us the flitch of bacon though, That some may win in Essex at Dunmow [12]. Nümunələr əsasında to bring home the bacon frazeolo­gizminin emotiv xarakterli məna yükünün  reallaşmasına diqqət yetirək: Yesterday their powerhouse basketball team brought home the bacon one more time [24]. Xatırladaq ki, to bring home the bacon polisemantik frazeoloji vahidinin digər məna yükü, yəni “qazanmaq, ailə saxlamaq” anlamı emotiv mahiyyət kəsb etmir.


“Yalan-Yalnış” və “Günah-İttiham” emotiv frazesemantik sahələrinə aid edi­lə bilən “yalnış, səhv ağaca hürmək” hərfi mənalı to bark up the wrong tree frazeologizmi də ingilis adət-ənənələrilə əlaqələndirilə bilər. Belə ki, müasir lüğəvi an­lamı “kimisə səhvən günahlandırmaq, səhvən ittiham etmək, yalnış izə düşmək” mənasını əks etdirən bu frazeologizm ingilis zadəgan mühitində çox məşhur olan kübar “məşğuliyyəti”ndən qaynaqlanır [12]. İngilis zadəganlarının hələ XIV əsrdən məlum olan ov adətlərinə görə, atlı ovçular tülkünün və ya hər hansı digər şikarın izinə düşmüş ov itlərinin ardınca hərəkət edir, şikarı yorub əldən salanacan qovur­dular [14]. Şikar qaçıb gizləndiyi ağacdan digərinə yer dəyişəndə itlərin yanlış­lıqla “boş” ağaca hürməsi mövcud zoometaforanın meydana gəlməsinə rəvac ver­miş­dir. Nümunələrə diqqət yetirək: The boss always barks up the wrong tree every time there is a problem. She always gets mad at the wrong department [27]; The police think the murderer is hiding in the forest, but they're barking up the wrong tree [26].

“Laqeyd, etinasız münasibət göstərmək” mənasını ifadə edən to give the cold-shoulder // to get the cold-shoulder emosemiyalı frazeologizmləri də bilavasitə ingilis adət-ənənələri ilə bağlıdır. Bu frazeoloji vahiddə shoulder sözü müasir ingilis dilindəki “çiyin” anlamını deyil, “qabırğa” mənasını əks etdirir. Bütövlükdə ifadənin hərfi mənası isə: “soyuq qabırğa (qabırğa əti) vermək” anlamını ifadə edir. Belə ki, mövcud qastronomik ənənələrə görə Britaniyada hörmətli, gözlənilən, arzu edilən qonaqlara isti, yenicə hazırlanmış xörək verilirdi. Dəvətsiz gələn müsafirlərə isə soyuq qabırğa əti verirdilər. Həmin ifadəyə  hələ Valter Skottun əsərlərində rast gəlinir:  The Countess’s dislike didna gang farther at first than just showing o’ the cauld shouther [12]. Müasir ingilis dilində də bu emotiv frazeologizm öz işləkliyini qoruyub saxlamaqdadır: POLITICS More: Congress Obama Taxes State Of The Union Obama's Big Tax Proposals Are Already Getting The Cold Shoulder [20]; Our town council has given the cold shoulder to a proposal to build a public swimming pool [7]; I tried to be his friend after the argument, but he gave me the cold shoulder and we haven't spoken a word to each other since then [18].

Tarixi-sosial şərtləndirməyə malik “şaquli kontekst” faktorunu to let your hair down “emosional cəhətdən sıxılmamaq, özünü sərbəst aparmaq, boşalmaq” frazeo­loji vahidində də izləmək olar. Belə ki, XVII əsrdə ingilis zadəgan qadınları üçün qəliz saç düzümləri ilə bəzənmək  bir növ, sosial şərtlik, kübar cəmiyyəti norması idi [12]. Ax­şam­lar isə adi, gündəlik vəziyyətdə, daha yaxın insanların çevrə­sində saçlar həmin qəliz dəb “konstruksiyalarından” azad olaraq  açılırdı [16]. Bu­nun yalnız ən yaxın insan çevrəsində, səmimi münasibətdə baş verməsi isə zamanla hə­min ritual-dəb görünüşündən azad olmanı frazeosemantik tutumla “möhürləmiş­dir”: “olduğun kimi görünüb, olduğun kimi davranmaq, emosional cəhətdən heç bir süni çərçivələrlə məhdudlaşmamaq”. Nümunəyə diqqət yetirək: Let your hair down and tell me all about it. Come on. Let your hair down and tell me what you really think [16]; Christmas is the time to let your hair down and be merry with friends, family, and beloved ones [29].

“Eyş-işrətə qurşanmaq, həddindən artıq sevinmək, kef  eləmək” və s. oxşar məna­ları ifadə edə bilən to paint the town red frazeoloji vahidinin ehtimal edilən “şaquli konteksti” də məhz tarixi-sosial şərtiliklərlə bağlıdır. Belə ki, tarixi mənbələr asosial həyat tərzilə seçilən markiz de Voterford və dostlarının olduqca səs-küylü ziyafətlər keçirməsi və qonşular, şəhər əhalisi tərəfindən narazılıqlara yol açması faktını ortaya qoyur. Konkret olaraq 1837-ci ildə tarixi sənədlərdə öz əksini tapmış bir hadisədə Melton Moubrey adlı şəhərdə baş vermiş vandalizm aktı qeyd edilir: Markiz de Voterford  və dostları gecə ziyafətindən sonra şəhərin müxtəlif binalarının fasadlarını qırmızı rəngə boyamışlar [12]. Məlumdur ki, Henri de la Poer Beresford, üçünçü Voterford markizi (1811-1859) öz müasirləri tərəfindən üsyankar təbiətə malik şəxs kimi səciyyələndirilirdi [10]. Nümunələrə diqqət edək: Yes, we literally painted the town red. [10]; Miley Cyrus tore up West Hollywood on Saturday night to celebrate her 22nd birthday and instead of painting the town red, she went with all the colors of the rainbow. [21],



Digər xalqların tarixinə, mədəniyyətinə aid faktlara istinad edən emosemiyalı ifadələr arasında in the seventh heaven (hərfən: “yeddinci cənnət­də”) “gö­yün yeddinci qatında (xoşbəxtlikdən, sevincdən)” [3; 378]. A.V.Kunin bu frazeo­loji vahidin İslam doqmalarına istinadən, konkret olaraq, “göyün yeddinci qatına düşənlərin xoşbəxtliyin ən son həddinə, ən üst səviyyəsinə çatması” haqqında inanclara söykənərək meydana gəldiyini irəli sürsə də [3; 378] digər mənbələr bu­rada “Təlmud” təlimi faktorunun da mühüm rol oynadığına diqqət çəkmişlər. Do­ğrudan da müqəddəs kitabımız “Qurani-Kərim”in 53-cü “Nəcm” surəsində oxuyu­ruq: “And olsun ki, (Muhəmməd əleyhissəlam Cəbraili öz həqiqi surətində) başqa bir dəfə də (merac vaxtı) görmüşdü; (Yeddinci göydəki) Sidrətül-müntəhanın yanında. Məlum olur ki, “yeddinci səma (göy)” (və ya “göyün yeddinci qatı”) anlayışı həm də kabbala təliminə əsaslanır [6]. Qeyd edək ki, Kab­bala İudaizmin bir ezoterik və ya mistik mahiyyətli cərəyanıdır [11]. Bu təlimə görə insan “aşağı səviyyəli maddi aləmdə yaşadığı” halda, yüksək, ali aləmlərdə mələk­lər qərar tururlar [4]. Məhz, həmin yüksək aləmlərin ən üst təbəqəsi “yeddi qatlı” səmanın “yeddinci qatı”dır. Həmin qatdan daha yuxarıda isə artıq Tanrının dərgahı yerləşir [5]. Onu da qeyd edək ki, bəzi mənbələr bu frazeoloji vahidin hələ Aristo­telin fəlsəfi görüşlərini əks etdirən əsərlərində təsadüf edildiyini qeyd edirlər. Dahi yunan filosofuna görə, səmanın yeddi kristal sferadan ibarət olduğunu, yeddinci qatda mələklərin bərqərar olduğu cənnət yerləşir (bu barədə daha ətraflı bax: [13]). Deməli, istər in the seventh heaven frazeologizmini, istəsə də ondan törəmə olan “yeddinci qat, xoşbəxtliyin ən yüksək səviyyəsi, pik nöqtəsi” anlamını ifadə edən the seventh of heaven emosemiyalı frazeoloji vahidini həm antik mədəniyyət, həm də digər xalqlarının tarixi ilə əlaqələndirmək mümkündür.

Müqayisə üçün onu da əlavə edək ki, to be in the seventh heaven, the seventh of heaven ifadələrinin sinonimi kimi çıxış edən və hal-hazırda ingilis dilində daha yüksək işlənmə tezliyi ilə seçilən to be over the moon “sevincdən, xoşbəxtlikdən göyün yeddinci qatında olmaq” (hərfən: “ayın üzərində olmaq”, “aydan yuxarıda olmaq”) və over the moonxoşbəxtliyin yeddinci qatı” emosemiyalı frazeologizmləri sırf ingilisdilli mühitə dair allyuzial fona istinad edirlər. Belə ki, ehtimallara görə son iki-üç onillikdə daha aktiv şəkildə işlənən to be over the moonover the moon emosemiyalı frazeologizmləri XVI əsrə aid məşhur uşaq şerinə allyuziya əsasında meydana çıxmışdır:

High diddle diddle,

The Cat and the Fiddle,

The Cow jump'd over the Moon,

The little dog laugh'd to see such Craft,

And the Dish ran away with the Spoon (Mother Goose's Melody; or Sonnets from the Cradle,) [12].

Göründüyü kimi, over the moon ifadəsi kvazisitat, yəni təhrif və ya redaktə edilmiş iqtibas kimi dəyərləndirilə bilər. Həmin ifadənin to jumptullanmaq” fel komponentli variantı XVIII əsrdə də işlək olsa da (məsələn, Tis he! I know him now: I shall jump over the Moon for Joy! , Charles Molloy's The Coquet, or, The English Chevalier, 1718) [12], müasir ingilis dilində to be over the moonover the moon variantları daha işləkdir. Nümunələrə nəzər salaq: Mr Spencer's father Robert, who at 57 is the same age as his new son-in-law, said he and his wife Melanie, 52, are 'over the moon'. [25];

Ann was really in seventh heaven when she got a car of her own. I'd be in seventh heaven if I had a million dollars [9]. Göründüyü kimi, ingilis dilinin frazeoloji sistemində yer alan emosemiyalı frazeologizmlərin altsemantikası tarixi-sosial “şaquli kontekst”ə istinad edir.
Ədəbiyyat

  1. Hacıyeva Ə.H. İngilis və Azərbaycan dillərində somatik frazeologizmlərin struk­tur-se­mantik xüsusiyyətlərin struktur-semantik xüsusiyyətləri, Bakı, “Nurlan”, 2004, 192 s.

  2. Вадим Серов. Перейти Рубикон // Энциклопедический словарь крылатых слов и выражений. — М.: «Локид-Пресс». 2003.

  3. Кунин А.В Англо-рус­ский фразе­ологический словарь, М.: «Русский язык», 1984; 944 с.

  4. Соловьёв В. С. Каббала // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб., 1890, 1907.

  5. Трубецкой С. Н. Глава IV Начатки гностицизма. V // Трубецкой С. Н. Исследование о логосе в его истории Т. 1. Москва, 1900.

  6. American Heritage Dictionary of the English Language, Fifth Edition. 2011 by Houghton Mifflin Harcourt Publishing Company.

  7. Cambridge Dictionary of American Idioms Copyright © Cambridge University Press 2003.

  8. Cambridge Idioms Dictionary, 2nd ed. Copyright © Cambridge University Press 2006.

  9. McGraw-Hill Dictionary of American Idioms and Phrasal Verbs. © 2002 by The McGraw-Hill Companies, Inc.

  10. http://ahistoryblog.com Henry de la Poer Beresford, third marquess of Waterford (1811–1859).

  11. http://www.britannica.com Kabbala

  12. http://www.phrases.org.uk/meanings/ Let your hair down/ Over the moon/ Paint the town red/ Barking up the wrong tree/ Bring home the bacon/ Cold shoulder

  13. http://frazbook.ru На седьмом небе

  14. http://www.krugosvet.ru Охота на лисицу

  15. http://www.republicofbacon.com The Origin of the Phrase: Bring Home the Bacon 

  16. http://www.wisegeek.com What does let your hair down mean?

  17. http://www.worldwidewords.org to eat crow

Mənbələr:

  1. http://www.awesome-idioms.com

  2. http://abcnews.go.com

  3. http://www.businessinsider.com

  4. http://www.celebuzz.com

  5. Ch. Bronte, “Jane Eyre”, ch.VII http://www.cliffsnotes.com

  6. http://www.claytoncramer.com/popular/Caesar.pdf

  7. http://www.correctenglish.ru

  8. http://www.dailymail.co.uk

  9. https://www.englishclub.com

  10. http://www.idiomeanings.com

  11. Michael E. Salla. Colonel Philip Corso and his Critics: Crossing the Rubicon between Objective Criticism and Debunking – Part 1 (p. 114-130) // Exopolitics Journal 1:2 (January 2006)

  12. http://www.poisonedpenpress.com

  13. http://www.wordhippo.com



Jamila Abdullayeva

The English Emotive Phraseological Units Based on the Historico-Social «Vertical Context»
Summary

In this article the English emotive phraseological units based on the historico- social «vertical context» are studied. The author considers that the given group of the emotive phraseological units are based upon the «vertical context» connected with 1) antique history; 2) also with the history of England and the history of the English-speaking countries; and also 3) with the history of other (non English-speaking) countries.


Джамиля Аблуллаева
Английские эмотивные фразеологизмы, основывающиеся

на историко-социальный «вертикальный контекст»

Резюме

В статье исследуются английские эмотивные фразеологизмы, основываю­щиеся на историко-социальный «вертикальный контекст». Автор считает что, данная группа эмотивных фразеологизмов опирается на «вертикальный контекст» связанный с 1) античной историей, 2) также с историей Англии и англоязычных государств, а также 3) с историей других (неанглоязычный) государств.




Çapa tövsiyə edən: Azərbaycan Dillər Universiteti
Rəyçilər: filologiya üzrə fəlsəfə doktoru M.Əsədova

filologiya elmləri doktoru,professor İ.Abbasov

Ирада Абдуллаева

Институт Языкознания им. Насими НАНА

доктор философии по филологическим наукам
ТРАНСТЕРМИНОЛОГИЗАЦИЯ КАК ОДИН ИЗ ПРОДУКТИВНЫХ СПОСОБОВ ОБОГАЩЕНИЯ СОВРЕМЕННЫХ ОТРАСЛЕВЫХ ТЕРМИНОСИСТЕМ
Açar sözlər: transterminləşmə, terminologiya sistemi, dil vahidi, semantik modulyasiya, ekstra linqvistik amil.

Ключевые слова: транстерминологизация, терминоло­ги­чес­кая система, языковая единица, семантическая модуляция, экстралингвистический фактор.

Key words: transterminologisation, terminological system, language unit, semantic modulation, the extra linguistic factor.
В настоящее время семантический способ терминообразования продолжает оставаться наиболее продуктивным и актуальным. Как известно, отличительными чертами научно-технической терминологии являются и использование основного фонда собственных терминов, и постоянный отбор, заимствование и обособление различных терминологических систем.

Пристальный интерес учёных к терминосистемам обусловлен, с одной стороны, тем, что они представляют собой быстро развивающиеся подсистемы лексики современных языков, а с другой стороны, определённой спецификой терминосистем, которые в своём становлении и развитии обнаруживают влияние системы языка и усиленное воздействие разнообразных экстралинг­вис­ти­чес­ких факторов. Именно эти факторы обусловливают некоторые отличия терминов от слов общелитературного языка. Например, в терминологических системах отмечается тенденция к симметрическому соотношению между формой и содержанием термина, специфичны источники пополнения терминосистем и т. д.

Вопрос о переходе терминов из одной терминосистемы в другую также относится к числу наиболее сложных проблем терминоведения в силу разнородности таких единиц, проникающих в отраслевую терминосистему, неоднозначности определения и называния этого процесса в современной лингвистике, слабой изученности места подобных терминов в адаптирующей терминосистеме, а также семантических процессов, происходящих при таком переходе номинантов, т. е. при транстерминологизации. 

В связи с развитием науки открываются новые явления, свойства, понятия, требующие своих номинаций. Базой для них могут служить уже существующие языковые единицы, как терминологические, так и общеупотребительные. Семантической трансформации терминов способствует интеграция наук. При этом одно и то же слово начинает функционировать в различных терминосистемах. Как указывает М. В. Косова, семантические изменения лексики в процессе терминообразования проявляются «лингвистической специализацией, семантической модуляцией и семантической деривацией» [1, 39]. В обогащении и взаимообогащении терминологических систем главную роль играет именно семантическая модуляция. В терминологии этот процесс называется транстерминологизацией.

Перенос термина из одной терминосистемы в другую, сопровождающийся различными изменениями в его семантической структуре, получил в современном терминоведении название транстерминологизации, а термины именуют транстерминами (от лат. trans – через, пере-, за пределами), или междисциплинарными терминами.

В современной лингвистической литературе транстермин­оло­гизация рассматривалась лишь в плане общего определения этого явления в терминологии [2], или же с точки зрения формирования общенаучного фонда терминов, часто без анализа специфики семантических изменений, сопровождающих процесс перехода номинативной единицы из одной терминосистемы в другую [3]. Существуют работы, в которых рассматривается формирование вторичных терминосистем прикладных отраслей знания (например, судебная медицина), в которых процесс перехода терминологических номинантов из других терминосистем обладает определённой спецификой [4] и описан с точки зрения структурных особенностей транстерминов.

Поскольку характер терминологичности языкового знака может отличаться в разных отраслевых терминосистемах [5], для современной лингвистики важно выявить специфику каждого терминологического процесса в различных терминосистемах. Решению данного вопроса, а следовательно, обогащению общей теории термина способствует и исследование языковых явлений в терминосистемах разноструктурных языков, в которых соотносимые терминосистемы развивались в условиях влияния на них как сходных, так и различных экстралингвистических факторов.

При транстерминологизации образуются омонимичные номинативные единицы, причём в отношении терминологии омонимичными следует считать даже те номинанты, которые в своих значениях сохраняют общий семантический компонент в разных терминосистемах. Для терминологии характерна межотраслевая омонимия, в пределах одной терминосистемы омонимия практически отсутствует. Кроме того, транстерминологизация может приводить к появлению межотраслевых терминов, то есть таких терминов, семный состав которых, не подвергаясь разрушению, полностью сохраняется, но в нём появляется одна дифференциальная сема; например: акт, ансамбль, анализ, форма, метод, вариация, вентиль, амплитуда, гамма, гармонизация, диссонанс, дублет, инструмент, имитация, педаль, такт, ритм и др. Так, среди транстерминов музыковедения наиболее широко представлены: театральные (интерлюдия, интермедия, композиция, лейтмотив, прима, пауза, речитатив, антракт, гармония, дебют, жанр); литературоведческие (зачин, завязка, интрига, жанр, повествование, баллада, дебют, интервал, кульминация, лира); психологические (катарсис, мотивация, психотехника, гармония); изобразительного искусства (гамма, палитра, рисунок, сюжет, линия, колорит); киноискусства (ноктюрн, элегия); языкознания (акцент, артикуляция, стиль); физики (клапан, кулиса, сфера, ритм); среди трастерминов в области права: экономические (страхование, кредит, рента, конкуренция); исторические (рабство, работорговля); географические (континент, шельф); философские (свобода, нигилизм); экологические (экоцид); медицинские (наркотик); среди юридических транстерминов: технические (трансмиссия); медицинские (санация); спортивные (дисквалификация); среди транстерминов гомеопатии: медицинские (анемия, диатез, патогенез); физические (динамизация); философские, лингвистические (модальность) и т. д.

Транстерминологизированная единица обязательно изменяет своё значение в адаптирующей терминосистеме, хотя транстермино­ло­гизация может быть как эксплицитной (в этом случае транстерминологизированный номинант приобретает новую дефиницию), так и имплицитной. Процесс транстерминологизации при всей внутренней и внешней сложности является достаточно простым и удобным способом пополнения терминологического поля различных научных отраслей. Как отмечает В. Ю. Туранин, «трансдействие – это часть постоянного внеязыкового процесса заимствования, использование языковых элементов одних отраслей знания в других. Поэтому особенно важны критерии необходимости транстерминологических операций» [6, 135].

Можно  констатировать,  что  транстерминологизация  является  одним  из  важнейших  способов  вторичной  терминологической  номинации.  По словам А. Э. Буженинова, «она  помогает  молодым  научным  системам  находить  адекватные  средства  вербализации  своих  понятий  и  тем  самым  связывать  их  с  понятиями  других,  смежных  областей  знания.  Это  обеспечивает  некую  преемственность  науки,  а  также  делает  многие  термины  межди­с­цип­линарными,  помогая  ориентироваться  и  неспециалисту  в  различных  сферах  знания  и  деятельности» [7,  63]. 

Транстерминологизация  также  ценна и в  диахроническом  аспекте. Нельзя не согласиться с  Ю. В.  Сложеникиной, отмечающей, что  «изменение  значения  термина  является  результатом  эволюции  научного  понятия,  знания,  выделения  новых  существенных  признаков  в  изучаемом  денотате»  [8, 69].  Так, транстерминологизация  позволяет  увидеть  эволюцию  научного  понятия,  а  также  тот  вклад,  который  внесла  в  его  развитие  каждая  конкретная  наука.

Таким образом, транстерминологизация является одним из продуктивных способов пополнения современных отраслевых терминосистем разных языков. Это не стихийное явление, а качественно выверенный аналитический процесс, имеющий свои границы, связанные прежде всего с особенностями отраслевых терминосистем. Транстерминологизироваться могут как исконные, так и заимствованные термины, представленные универбами и полилексемными единицами. При  транстерминологизации  происходит  определённое  изменение  значения  термина:  к  вербализуемому  им  понятию  добавляются  новые  концептуаль­ные  признаки,  компоненты  значения,  или,  напротив,  оно  лишается  уже  имеющихся  признаков  (сужение  и  расширение  значения). . Новые  концептуальные  признаки  являются  тем  новым  компонентом  научного  знания,  которое  данная  наука  привносит  в  уже  имеющееся  понятие.  Транстерминологизация является отражением таких объективных тенденций в развитии научного знания, как процессы его интеграции и дифференциации, что характерно для разных отраслей науки.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə