Şirvani Ədilli Əruz vəZNİNİn sadəLƏŞDİRİLMİŞ QƏLİBLƏRİ




Yüklə 224.27 Kb.
səhifə2/3
tarix22.02.2016
ölçüsü224.27 Kb.
1   2   3

Əruz vəzni və rep. Bəzən repi səhvən “Bəhri-təvil”lə eyniləşdirirlər. Düzdür, ardıcıl, fasiləsiz deyilməsi baxı-mında onlar arasında oxşarlıq var, amma ritmik quruluş, yəni, uzun və qısa hecaların ardıcıllıq forması fərqlidir. Bildiyimiz kimi, “Bəhri-təvil” (“Sonsuz dərya”) “Fə’ilAtün” təfiləsinin ardıcıl təkrarından ibarətdir, qafiyələnmə isə daxili olmaqla sərbəstdir. Bu bir növ əruz vəznində olan sərbəst şeirdir. Bəhri-təvil Azərbaycan ədəbiyyatında meydana çıxmışdır. Təfiləyə nəzər salsaq görərik ki, uzun və qısa hecaların sayı biri-birinə bərabərdir. Repdə isə qısa hecaların çoxluq (3-5 dəfə və daha çox) təşkil etməsi tələb olunur və eyni zamanda uzun və qısa hecaların dəyişməz ardıcıllıq formulu yoxdur. Göründüyü kimi repi “Bəhri-təvil”lə eyniləşdirmək doğru deyil.

Yeri gəlmişkən, onu qeyd edək ki, repdə əruzdakının əksinə olaraq qısa hecaların çoxluğu tələb olunduğu halda, qəribədir ki, repçilər rep deyərkən saitləri türk sözlərinin əvvəl və ya orta hecalarında süni surətdə uzadırlar. Bu isə çox anormal səslənir. Bu hal yəqin ki, repçilərin rusdilli olmasından irəli gəlir. Belə ki, rus dilində vurğulu açıq hecalarda hamişə sait uzadılır. Türkcəmizdə isə, vurğulu açıq hecada belə sait uzanmır. Rusdilli repçilər isə, bu zaman məhz rus fonetikasının qaydalarından çıxa bilmirlər və türk sözlərində də vurğulu açıq hecalarda (hətta bəzən “məni”, “səni” kimi sözlərin əvvəlində gələn vurğusuz açıq hecalarda) saiti uzadırlar. Bu hala rusdillilərin şifahi nitqində də həmişə rast gəlirik.



Əruz vəzni və Azərbaycan bəstəkarlığı. Azərbaycan bəstəkarlarının əruz vəznində olan şeirlərə bəstələdikləri musiqilər kifayət qədər çoxdur. Dahi bəstəkarımız Ü. Ha-cıbəylinin “Sənsiz” və “Sevgili canan” romansları, həmçinin, “Leyli və Məcnun”, “O olmasın, bu olsun” və b. operalarında bir çox parçalar birbaşa əruz şeirinə bəstələnmiş, əruz ritmləri üzərində olan musiqilərdir. Həmçinin, görkəmli bəstəkarımız Süleyman Ələsgərovun M. Füzulinin “Pəmbeyi daği cünun içrə nihandır bədənim” qəzəlinə bəstələdiyi romans, “Gözlə məni” və b. əsərləri əruz qəlibləri üstündə bəstələnmişdir. Bu misalların sayını artırmaq da olar.

Bundan başqa, muğam dəstgahlarında oxunan bir çox təsniflər də məhz əruz vəznində olan şeirlərə (əsasən qəzəllərə) ustad xanəndələr tərəfindən bəstələnmiş mahnılardır ki, onlar da tamamı ilə əruz ritmləri üzərindədir. Məsələn, “Gülşəndə fəda eylər ikən bülbülü-şeyda” şeirinə bəstələnmiş şur təsnifi, M. Füzulinin “Usanmazmı” qəzəli üstündə oxunan segah təsnifi və s.

Beləliklə, əruz vəzninin dilimizə və folklorumuza uyğun olması, bu vəznin bizə doğma olduğunu deməyə əsas verir. Deməli, bu vəzn şeirimizdə yaşadılmalı, dilimizin qanunlarına və musiqimizə uyğun olaraq inkişaf etdirilməlidir.


X. İ. Əhməd sisteminin öyrənilməsinin

çətinliyi nədədir?
Xəlil İbn Əhməd ərəbcə “fə’ələ” feilindən yaranan müxtəlif ifadələri (FA’ilAtün, MəfA’İlün, Müftə’ilün və s.) “təfilələr” kimi qəbul etmiş və bu təfilələr vasitəsiylə əruz vəzninin müxtəlif qəliblərini yaratmışdır. O, yarandığı əsli təfilələrdən asılı olaraq qəlibləri bəhrlərdə qruplaş-dırmışdır. X. İ. Əhməd əruz vəzninin 15 bəhrini müəyyən etmişdir. Azərbaycan şeirində əruzun 12 bəhrindən və yüzlərlə qəlibindən istifadə edilir. Həmin qəliblərdən bir çoxu X. İ. Əhməddən sonra yaradılmışdır. Həmçinin, Azərbaycan əruzunda “Bəhri-təvil” (“Sonsuz dərya”) adlanan sərbəst şeir forması yaranmışdır. Fikrimizcə, X.İ.Əhmədin əruz vəznini bəhrlərə ayırması ritmik quruluşdan daha çox formal amillərə əsaslanmışdır. Yəni, əruz vəznində elə qəliblərə rast gəlirik ki, həmin qəliblər başqa bəhrdən olan qəliblərə eyni bəhrdən olanlardan ritmik cəhətdən daha yaxındır, baxmayaraq ki, eyni bəhrin qəlibləri eyni əsli təfilələrdən yaranmışdır. Bu əruzun öyrənilməsini çətinləşdirən cəhətlərdəndir.

Əruz vəzni əsasən iki ünsür – uzunqısa heca ilə müəyyən olunduğu halda, X. İ. Əhməd çoxsaylı (60-dan çox) təfilələrdən istifadə etmiş, bu təfilələrin “yaranması” ilə bağlı müxtəlif lazımsız anlayş və terminlər (“zihaf”lar, “əsli” və “törəmə” təfilələr və s.) müəyyən etmişdir. Bütün bunlar isə əslində o qədər də qəliz və mürəkkəb olmayan əruz sisteminin öyrənilməsini süni surətdə çətinləş-dirmişdir. Görkəmli əruzşünasımız Əkrəm Cəfər də bu cəhəti xüsusi qeyd etmişdir (1).

X. İ. Əhməd təfilələrində uzun heca iki formada – həm qapalı heca kimi (məsələn, “tün”, “lün” və s.), həm də saiti uzadılan (əlifbamızda böyük hərflə və bəzi hallarda apastrofla yazılan) açıq heca (məsələn, “fA”, “lA”, bəzən fə’ və s.) ilə ifadə olunur. Halbuki, onu bir formada da ifadə etmək olardı. Bu da əruzun öyrənilməsini çətinləşdirən amillərdəndir. Burada təbii ki, ərəb fone-tikasının və əlifbasının da təsiri olmuşdur.

Əruzun öyrənilməsini çətinləşdirən amillərdən biri də əruz misralarında guya heca sayının əhəmiyyətsiz olması fikrinin tez-tez səslənməsidir ki, bu da vəzni öyrənmək istəyənlərin fikrini azdırır. Əruz misralarında heca sayının əhəmiyyətsiz olması fikri başqa dillər (ərəb, fars və s.) üçün bəlkə də məqbul ola bilər. Lakin, həmin fikri Azərbaycan əruzu üçün də təkrarlamaq qətiyyən doğru deyil. Çünki, dilimizin fonetikası həmin dillərinkindən fərqlidir. Azərbaycan əruzunda misradakı hecaların sayının əhəmiyyəti var və həmin hecaların sayı ümumi halda bütün misralarda bərabər olur. Yalnız xüsusi hallarda hansısa misradakı heca sayı fərqli (əsasən az) ola bilər. Həmin xüsusi hallar aşağıdakılardır:

1. Bəzi ərəb və fars mənşəli sözlərdə (məsələn, eşq, zövq, lütf, aşkar və s.) bir uzun hecanın, əruz qəlibindəki iki heca (bir uzun və bir qısa) yerində işləndiyi hallar. Azərbaycan əruzunda bu halda həmin sözlərin sonuna hərflə yazılmayan sait səs (“i”,”ü” və s.) artırılır. Məsələn: eşq–“eşqi”, zövq – “zövqü”, aşkar–“aşkarı” və s. Unutmaq lazım deyil ki, bu hal heca vəznində də baş verə bilər. Məsələn, heca vəznində olan “Eşqdir mehrabı uca göylərin” misrasında birinci söz “eşqidir” kimi dələffüs olunur və heca sayı 11-ə bərabərləşdirilir. Əruz və heca vəznlərində sözlərdəki bu cür hecaları elə bir heca yerində də işlətmək mümkün olduğundan bu xüsusi hala mümkün qədər şeirdə yer verməmək məqsədəuyğundur. Çünki, bu hal dilimizin qanunlarına uyğun deyil.

2. Ardıcıl gələn iki uzun hecanın əruz qəliblərindəki üç heca (qısa-qısa-uzun) yerində işlənməsi. Bu hal əsasən əruz misrasının sonunda baş verir. Məsələn: “Vətəni sevməyən insan olmaz misrasında “ol-maz” hecaları üç heca yerində işlənir. Bu zaman həmin hecalar ləng və sanki, “o-lu-maz” kimi tələffüz olunur.

Əruzun X. İ. Əhməd təfilələriylə öyrənilməsinin çətin-liklərindən biri də ondan ibarətdir ki, bəzi əruz qəliblərində təfilələr Azərbaycan əruzunun bölgülərinə praktiki olaraq uyğun gəlmir (belə hallarda sadələşdirilmiş qəliblərin bölgülərini iki variantda vermişik). Düzdür, əruz vəznində bölgünün əhəmiyyəti yoxdur və əsas şərt uzun və qısa hecaların ardıcıllıq formulunun gözlənilməsidir. Lakin, bununla belə, əruz qəliblərinin asan mənimsənilməsi baxımından onların necə bölgülənməsinin də əhəmiyyəti var.

Əruz qəliblərini necə sadələşdirmək olar?
Öncə qeyd etmişdik ki, Əkrəm Cəfər əruz qəliblərinin cəmi 6 ünsür (dil, qələm, pərdə, nü, nüvə can) vasitəsi ilə ifadəsini vermişdir (1). Lakin, hesab edirik ki, 6 ünsür də çoxdur, çünki, bu 6 ünsür özü də cəmi iki ünsürdən – uzun qısa hecalardan düzəlmişdir. Elmdə bu növ hecaların şərti işarələri də qəbul olunmuşdur. Uzun hecalar - ”–”, qısa hecalar isə - “υ” işarəsi ilə göstərilir. Əruzda “ikiqat uzun heca” anlayışından da istifadə olunur. X. İ. Əhməd təfilələrindəki belə hecalar saiti böyük hərflə yazılan qapalı hecalarla (məs., “lAn”) ifadə olunur. Belə hecaların şərti işarəsi isə “~” kimidir. Əkrəmi qəliblərində bu növ heca “can” ünsürü ilə ifadə edilmişdir. Lakin, Azərbaycan əruzu üçün ikiqat uzun heca anlayışının qəbul olunmasına ehtiyac yoxdur. Çünki, Azərbaycan əruzunda ikiqat uzun heca uzun heca ilə demək olar ki, eyni əhəmiyyətə malikdir. Yəni, ikiqat uzun hecanı elə uzun heca kimi qəbul etmək olar. Deməli ən sadə əruz qəliblərini düzəltmək üçün mümkün qədər dilə yatımlı olan cəmi 2 qəlib ünsürü qəbul etmək kifayətdir. Bu ünsürlər “da” (qısa heca) və “dah” (uzun heca) ola bilər. Səslərin sayına görə də bu ünsürlər ən sadəsidir. Belə ki, bu ünsürlərdə minimum sayda səsdən (“d”, “a” və “h”) istifadə olunmuşdur. Buradakı “da” ünsüründə “a” saiti uzadılmamalıdır, çünki, qısa hecanı ifadə edir.

Onu da qeyd edək ki, orta əsr şərq musiqişünas-lığında əruz qəliblərinə uyğun musiqi ritmlərinin nisbətən sadə “tən”, ”tə”, “tə-nən” kimi ünsürlərlə ifadəsi mövcud olmuşdur. (bax, Bədəlbəyli Ə, Musiqi lüğəti, Bakı-1969, səh.-61). Şeirdə isə nədənsə ən sadə əruz qəlibi ünsürlərindən istifadəyə rast gəlmirik. Ümumtürk əruzunun ilk tədqiqatçılarından olan Ə. Nəvai (1441-1501) və Z. M. Babur (1483-1530) da qəlib ünsürlərini sadələşdirməmiş, yalnız rüknləri (təfilə əmələ gətirən ilkin ritmik ünsürlər) fars və türk sözləri ilə ifadə etmişlər (2).

Aşağıda Azərbaycan əruzunda işlədilən 76 əsas qəlibin X. İ. Əhməd təfilələriylə və qəbul etdiyimiz iki ünsür (“da”dah) vasitəsiylə sadələşdirilmiş ifadəsi verilmişdir. Sadələşdirilmiş qəliblərdəki “-“ (tire) işarəsinin heç bir ritmik mənası yoxdur və yalnız qəliblərin asan oxunmasına xidmət edir. Sadələşdirilmiş qəliblərdə uzun hecalar (“dah”) seçilmək üçün qara hərflərlə verilmişdir.

Burada Ə. Cəfərin kitabında (1) verilmiş nümunə və misallardan və başqa mənbələrdən istifadə etmişik. Həmin kitabda müəllif Azərbaycan əruzu bəhrlərinin 266 variantda 92 növünün siyahısını vermiş (bax, qeyd olunan kitabda səh. 362–370) və bu 266 qəlibin hər biri üçün Azərbaycan şeirində real misalların olduğunu qeyd etmişdir. Aşağıda verdiyimiz 76 qəlibdən 74-ünü həmin 92 növ qəlibindən əsas qəlib kimi seçmişik, qalan ikisini (həzəc-17 və həzəc-18) isə M. Ə. Sabirin şeirlərindən müəyyən etmişik. M. Ə. Sabir bu qəlibləri hər dəfə eyni şeirdə növbə ilə işlətmişdir. M. Ə. Sabirin bu qəliblərdən istifadə etdiyi cəmi üç şeirinə rast gəlmişik (bax, M.Ə.Sabir, Hophopnamə. Bakı, “Yazıçı”-1992, səh.-240, 274, 279).

Ə. Cəfərin müəyyən etdiyi 266 variantda 92 növdən 74 qəlibi ona görə əsas qəlib kimi seçmişik ki, qalan bütün növ və variant qəliblərinin demək olar ki, hər biri, bu 74 qəlibdən yalnız birinci və ya sonuncu hecaya görə fərqlənən “törəmə” qəliblərdir. Daha dəqiq desək, “törəmə” qəliblər əsas qəliblərdən aşağıdakı xüsusiy-yətlərinə görə fərqlənirlər:

- Fə’ilAtün (Dada-dahdah) təfiləsi ilə başlayan qəliblərdə birinci hecanın qısa əvəzinə uzun olması. Azərbaycan əruzunda bu halın eyni şeirdə baş verməsi bir qayda olaraq xəta syılmır. Məsələn, birinci hecası qısa olan rəməl-6 qəlibində yazılmış aşağıdaki beytdən bunu görmək olar:
Pəmbeyi daği cünun içrə nihandır bədənim,

Diri olduqca libasım budur, ölsəm kəfənim.

M. Füzuli
- Qəlibin sonuncu hecasının uzun əvəzinə qısa olması. Sonuncu hecanın uzun və ya qısa olmasının əruzda o qədər də əhəmiyyəti yoxdur. Belə ki, əruzda misranın sonuncu hecası bir qayda olaraq uzun heca olur, hətta sununcu heca uzanmayan açıq heca olduqda belə o, uzun heca yerində işlənə bilir. Məsələn: sonuncu hecası uzun olan Həzəc-8 qəlibində yazılmış aşağıdaki nümunədən bunu görmək olar:
Zülfün götür üzdən dedim, ol məh şəkə düşdü

Ə. Vahid

- Qəlibin (və ya yarımqəlibin) sonuncu hecasının uzun əvəzinə ikiqat uzun heca olması. Öncə qeyd etdiyimiz kimi, Azərbaycan əruzunda “ikiqat uzun heca” elə “uzun heca” ilə eyni əhəmiyyətə malikdir. Ona görə də bu fərqın də Azərbaycan əruzunda əhəmiyyəti yoxdur.

- Qəlibin sonunda iki qısa, bir uzun heca (da-da-dah) əvəzinə iki uzun (dah-dah) hecanın işlənməsi; Bu halın da eyni şeirdə baş verməsi bir qayda olaraq xəta sayılmır. Məsələn:
Hər vilayətdə var beş on kəsəbə,

Əlli min seyyidi-axund, tələbə.

Əlli min dərviş, əlli min sail,

Əlli min hoqqabazi-nağabil.



S. Ə. Şirvani
Göründüyü kimi, “törəmə” qəlibləri əsas qəliblərdən fərqləndirən elementlərin Azərbaycan əruzunda o qədər də əhəmiyyəti yoxdur və həmin fərqlərin eyni şeirdə mövcud olması bir qayda olaraq xəta sayılmır. Ona görə də, Azərbaycan əruzunda aşağıda sadələşdirilmiş variantda verdiyimiz 76 qəlibdən başqa qalan qəliblər əslində müstəqil qəlib kimi yox, əsas qəliblərlə qarışıq (eyni şeirdə) işlədilir.

Onu da qeyd edək ki, Əkrəm Cəfərin qeyd olunan kitabı (1) 1977-ci ildə çap olumuşdur. Lakin, həmin ildən bu günə qədər də Azərbaycan əruzunda yeni qəliblər yaranmamış deyil. Buna misalı bir qədər sonra görəcəyik.

Ümumiyyətlə, yeni yaranmış qəliblərin müəyyən olunması gələcək tədqiqatların mövzusu ola bilər.

Aşağıda təqdim etdiyimiz 76 əsas qəlibin bir neçəsinə real misal tapmadığımızdan həmin qəliblər üçün şərti misallar yazmışıq.

Əruz vəzninin Azərbaycan şeirində işlənən

bəhrlərinin sadələşdirilmiş qəlibləri


Həzəc bəhri
1. fA’İlün fA’İlün fA’İlün fA’İlün

Dadah-dahdah dadah-dahdah dadah-dahdah dadah-dahdah


Misal: Apardı könlümü bir xoş qəmərüz canfəza dilbər

İ. Həsənoğlu
2. fA’İlün məfA’İlün ’Ulün

Dadah-dahdah dadah-dahdah da-dahdah


Misal: Cənabından səva yoxdur gümanı

X. B. Natəvan
3. fA’İlün fA’İlün

Dadah-dahdah dadah-dahdah


Misal: Şəbi-hicran yanar canım

M. füzuli
4. fA’İlün ’Ulün fA’İlün ’Ulün

Dadah-dahdah da-dahdah dadah-dahdah da-dahdah


Misal: Dəva dərdimə qılma ki, dərdin xoş davadır

Q. Ə. Bürhanəddin
5.fA’İlün ’Ulün

Dadah-dahdah da-dahdah


Misal: Könül hicrində qandır

C. Rəmzi
6. fA’ilün fA’ilün fA’ilün fA’ilün

Dadah-dadah dadah-dadah dadah-dadah dadah-dadah


Misal: Payız çağında hər səhər soyuq-soyuq külək əsər

A. Səhhət
7. fA’ilün fA’ilün

Dadah-dadah dadah-dadah


Misal: Baharın özgə hüsnü var

Ə. Cəmil

8. Məf’Ulü məfA’İlü məfA’İlü fə’Ulün

Dah-dahda dadah-dahda dadah-dahda da-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-4-5 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dahda-dadah dahda-dadahdah
Misal: Aydanmı, Günəşdənmi yarandın, de, nədən sən?

S. Vurğun
9. Məf’Ulü məfA’İlün məf’Ulü fA’İlün

Dah-dahda dadah-dahdah dah-dahda dadah-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-2-1-4-2 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dahdah dah dahda-dadah dahdah
Misal: Heç şəm ilə ram olmaz pərvanələriz bizlər

Qövsi Təbrizi
10. Məf’Ulü məfA’İlün

Dah-dahda dadah-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-2 bölgüsü ilə:

Dah dahda-dadah dahdah
Misal: Alqış sənə, ey zəhmət

A. Şaiq
11. Məf’Ulü məfA’ilün’Ulün

Dah-dahda dadah-dadah da-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-5 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dadah-dadahdah
Misal: Məcnun deyə tən edir xəlayiq

M. Füzuli
12. Məf’Ulün fA’ilün’Ulün

Dah-dah-dah dah-dadah da-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 4-5 bölgüsü ilə:
Dahdah-dahdah dadah-dadahdah
Misal (şərti): Qurbandır hər şeyim vətənçün
13. Məf’Ulü məfA’İlü fə’Ulün

Dah-dahda dadah-dahda da-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-5 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dahda-dadahdah
Misal: Neft olmasa işlərmi zavodlar

M. Müşviq

14. Məf’Ulü məfA’İlün məf’Ulü fə’əl

Dah-dahda dadah-dahdah dah-dahda da-dah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-2-1-4 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dahdah dah dahda-dadah
Misal: Sövda ilə əqlimdir bir tac ilə sər

Q. Bürhanəddin
15. Məf’Ulü fə’Ulün

Dah-dahda da-dahdah
Misal: Dəng oldu qulağım

M. Ə. Sabir
16. FA’ilün fA’İlün fA’ilün fA’İlün

Dah-dadah dadah-dahdah dah-dadah dadah-dahdah
Və ya:

Dahda-dahda dah-dah-dah dahda-dahda dah-dah-dah
Misal: Söylədi gəlim qoy bir şurə mən də bülbül tək

Ə. Raci
17. Məf’Ulü məfA’İlü məfA’İlü fə’əl

Dah-dahda dadah-dahda dadah-dahda da-dah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-4-4 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dahda-dadah dahda-dadah
Misal: Zahid yüyürür məscidə əcr almaq üçün

M. Ə. Sabir

18. Məf’Ulü məfA’ilünfA’İlü fə’əl

Dah-dahda dadah-dadah dadah-dahda da-dah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 1-4-4-4 bölgüsü ilə:
Dah dahda-dadah dadah-dadah dahda-dadah
Misal: Jurnal, qəzetə çıxır ki, millət oxusun

M. Ə. Sabir

Rəməl bəhri
1. FA’ilAtün fA’ilAtün fA’ilAtün fA’ilAtün

Dahda-dahdah dahda-dahdah dahda-dahdah dahda-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4-5 bölgüsü ilə:
dah-dadah dahdah-dadah dahdah-dadah dahdah-dadah-dah
Misal: Şövqi-vüslət əldən aldı taqətü səbrü qərarın

M. H. Səhhaf
2. FA’ilAtün fA’ilAtün fA’ilAtün fA’ilün

Dahda-dahdah dahda-dahdah dahda-dahdah dah-dadah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4-4 bölgüsü ilə:
Dah-dadah dahdah-dadah dahdah-dadah dahdah-dadah
Misal: Sevgidir, yalnız məhəbbətdir həyatın gövhəri

Ə. Vahid

3. FA’ilAtün fA’ilAtün fA’ilün

Dahda-dahdah dahda-dah-dah dah-dadah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4 bölgüsü ilə:

Dah-dadah dahdah-dadah dahdah-dadah
Misal: Ey üzü gül, ləbləri mərcanımız

İ. Nəsimi

4. FA’ilAtün fA’ilAtün

Dahda-dahdah dahda-dahdah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-5 bölgüsü ilə:
Dah-dadah dahdah-dadahdah
Misal: Gündə bir baş, gündə bir qan

Ü. Hacıbəyli
5. Fə’ilAtün fə’ilAtün fə’ilAtün fə’ilAtün

Dada-dahdah dada-dahdah dada-dahdah dada-dahdah


Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4-5 bölgüsü ilə:
Dadadah dahda-dadah dahda-dadah dahda-dadahdah
Misal: Sinə gərdim yağıya əzm ilə son hərbə girişdin

S. Rüstəm
6. Fə’ilAtün fə’ilAtün fə’ilAtün fə’ilün

Dada-dahdah dada-dahdah dada-dahdah da-dadah


Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4-4 bölgüsü ilə:
Dadadah dahda-dadah dahda-dadah dahda-dadah
Misal: Daş ürəklərdə yanıb daşları sındırdı muğam

B. Vahabzadə

7. Fə’ilAtün fə’ilAtün fə’ilAtün

Dada-dahdah dada-dahdah dada-dahdah


Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-5 bölgüsü ilə:
Dadadah dahda-dadah dahda-dadahdah
Misal: Bir ölümlə ayı mən göydə qapardım

F. Qoca
8. Fə’ilAtün fə’ilAtün fə’ilün

Dada-dahdah dada-dahdah da-dadah


Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4 bölgüsü ilə:
Dadadah dahda-dadah dahda-dadah
Misal: Çevirib laylaya “can” kəlməsini

M . Dilbazi
9. Fə’ilAtün fə’ilAtün

Dada-dahdah dada-dahdah

Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-5 bölgüsü ilə:
Dadadah dahda-dadahdah
Misal: Səni alqışlayır ümmət

Ə. Nəzmi
10. Fə’ilAtün fə’ilün

Dada-dahdah da-dadah


Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4 bölgüsü ilə:
Dadadah dahda-dadah
Misal: Sənə coşmaq yaraşır

S. Rüstəm
11. Fə’ilA fA’ilAtün fə’ilA fA’ilAtün

Dada-dahda dahda-dahdah dada-dahda dahda-dahdah


Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-4-4-4 bölgüsü ilə:
Dadadah dadah-dadahdah dadadah dadah-dadahdah
Misal: Nə üzüqaralıq etdim, mənə bu cəfa neçindir?

S. Ə. Şirvani
12. Fə’ilA fA’ilAtün

Dada-dahda dahda-dahdah

Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-5 bölgüsü ilə:
Dadadah dadah-dadahdah
Misal: Vuracaq düz ortasından

B. Pünhan
13. Fə’ilA fA’ilün

Dada-dahda dah-dadah

Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 3-5 bölgüsü ilə:
Dadadah dadah-dadah
Misal: Bu nə novbahardır

M. Ə. Ləli
Mütədarik bəhri
1. FA’ilün fə’il fA’ilün ’il

Dah-dadah dadah dah-dadah dadah
Azərbaycan əruzuna daha uyğun olan 5–5 bölgüsü ilə:
Dahda-dahdadah dahda-dahdadah
Misal: Səndən əl çəkib kəsməm ülfəti

M. Ə. Ləli
2. FA’ilün fA’ilün fA’ilün fə’

Dah-dadah dah-dadah dah-dadah dah
Misal: Elm ilə əqli təkmil edək biz

Rza Zəki
3. FA’ilün fA’ilün fA’ilün fə’il

Dah-dadah dah-dadah dah-dadah dadah
Misal: Gövhərim, kövsərim, sağərim gözəl

C. Rəmzi
4. FA’ilün fə’il

1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə