Mərhəmətli və Rəhmli Allahın adı ilə! Rəyçi: «Kövsər Bank» asc-nin




Yüklə 1.43 Mb.
səhifə3/22
tarix23.02.2016
ölçüsü1.43 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22

3. Dünyada faizsiz İslam bankçılığının

təşəkkülü və təkamülü
Miladdan (və ya eramızdan əvvəl) əvvəl 2123-2081-ci illər arasında hakim olan Babil kralı Hammurapiyə qədər uzanan faizsiz bankçılığının müasir metodlarla həyata keçirilməsi XX əsrdə təşəkkül tapmışdır. Faizsiz bankçılığın tarixi e.ə 2123-2028 illəri arasında hökm sürən Babil hökmdarı Hammurapi’yə qədər uzananır. Hammurapi qanununun 100-107-ci maddələri qarşılıqsız borc verməni təmin etmişdir. Başlanğıcda bu cür faizsiz fəaliyyətlər məbədlər vasitəsilə həyata keçirilimişdir. Daha sonrakı yüz illərdə bu xidmətlər məbədlərin nəzarətindən çıxmış və ticarətlə məşğul olan zəngin şəxslərin və ya ailələrin (xüsusilə yəhudi ailələrinin) əlinə keçmişdir. Miladdan əvvəl 600-465-ci illərdə Fırat sahilində “Egibi” və “Murashu” ailələri ən məşhurlarıdır. Bu yəhudi ailələri büyük ölçüdə faizsiz kredit verməkdəydilər. İslam bankçılığının əsaslarına həmçinin Abbasilərin vaxtında da rast gəlinməkdədir. Buna paralel olaraa 1118-ci ildə xristian hacıların can və mallarını qorumaq üçün qurulmuş olan Temple məzhəbi və mənsubu olan Templierlər böyük ölçüdə sərvət və nüfuz sahibi olmuşdular. Bu məzhəb Avropa’da minə yaxın şöbə açmış, hərbi və ticarət məqsədləri üçün faizsiz kredit vermişler. Kredit haqqında danışarkən ilk növbədə banklar yada düşür. Banklar xüsusi bir qurumdur və iqtisadiyyatın inkişafında özünəməxsus yeri var. Bankların yaranma tarixi ayrı-ayrı iqtisadçı və tarixçilər tərəfindən müxtəlif cür qiymətləndirilir. Bu diskusiyanın dərinliyinə getmədən göstərmək olar ki, bank italyanca “banco” sözündən götürülmüş, hərfi mənada stol deməkdir. Hətta bu sözün mahiyyətinə uyğun olaraq qədim Yunanıstanda bankirlər trapezidlər (trapeza-stol deməkdir), qədim Romada mensarlar (mensa-stol deməkdir) deyirdilər. Banklar iki cür olur: İslam bankları və İslam olmayan (klassik) banklar. Biz İslam bankları haqqında danışacağıq. İslam bankları kapital iştirakına əsasən 3 qismə ayrılır.

  1. özəl bank

  2. dövlət bankı

  3. müştərək bank: Özəl kapitalla dövlət kapitalı əsasında fəaliyyət göstərən banklar.

Bu gün 300 milyard dollardan artıq miqdarda pul İslam əsaslarına görə “faizsiz bankçılıq” fəaliyyətindən əldə edilir. Müsəlman ölkələrində İslam prinsipləri əsasında bank sitemini qərarlaşması üçün 1978-ci ildə Səudiyyə Ərəbistanı şahzadəsi Məhəmməd Əs-Feysəl As-səudun təşəbbüsü ilə Beynəlxalq İslam Bankları Assosiasiyasının yaradılmışdır (BİBA). Bu təşkilat islam banklarının təkcə milli səviyyədə deyil, beynəlxalq səviyyədə də islam iqtisadi prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərməsinə şərait yaratmaqdır. İslam iqtisadiyyatının mahiyyətini bir çox hallarda islam bank sistemi vasitəsi ilə şərh edilir. Bəzi hallarda bu anlayışların eyni məzmuna malik olduqları da qed edilir. Lakin bu heç də düz deyil. Çünki İslam bank sistemi nəinki islam iqtisadiyyatını əhatə edə bilməz, o heç islamda maliyyə sisteminin də tam əks etdirə bilməz. İslam bank sistemi yalnız islam iqtisadiyyatının əsas məqsədinin həyata keçirilməsinə bir vasitədir. Ən başlıcası iqtisadi inkişafa ədalətli yolla nail olmanın vasitəsidir. Məhz onun vasitəsilə uzunmüddətli investisiyaların tətbiq olunmasını, ticarətin üzərində nəzarətin aparılmasının, inflyasiyanın baş verməsinin, qiymətlərin qalxmasının qarşısının alınmasını həyata keçirmək olar. Tarixə nəzər salsaq görərik ki, faizsiz banklar ilk əvvəl Səudiyyə Ərəbistanında, Şimali Afrikada və körfəz ölkələrində yaranmışdır. İlk dəfə 1950-ci ildə Pakistanda başlayan və 1963-cü ildən Misirdə yaranan faizsiz banklar son illərdə daha sürətlə yayılmaqdadır. Hətta ingilis hakimiyyəti vaxtında Hindistanın Müsəlman bölgələrində (bu günkü Pakistan ərazisi) həyata keçirilən bəzi “kooperatıv bankçılıq” razılaşmalarını da dünyadakı ilk faizsiz maliyyə örnəyi kimi göstərmək olar. Bir maliyyə müəssisəsi olaraq “faizsiz bankçılıq”-ın dünyada ilk təşəkkül tapması Misir Ərəb Cumhuriyyətindəki Mit Qamr qəsəbəsində açılan Mit Qamr Rural Saving Bankının (Mit Qamr Kənd Əmanət Bankı) timsalında meydana gəlmişdir. Dövlət başçısı Cəmal Abdul Nasırın vaxtında bütün bankların dövlətləşdirilməsinə qarşı alternativ olaraq həyata keçirilməyə başlanılmışdır. İkinci faizsiz bank 1974-cü ildə Misir’də “Nasır Sosyal Bankı” (The Nasr Social Bank) adı ilə qurulmuşdur. “Nasır Soysal Bankı”ndan sonra “İslam İnkişaf Bankı” (İslamic Development Bank: İDB) qurulmuşdur. Müsəlmanların geri qalmışıq qısqancından xilas olmaları üçün ilk dəfə 1960-ci illərdə pakistanlı alim Məhəmməd Əbdul-Mənnan, bütün İslam ölkələrinin qatılacağı beynəlxalq görüşdə bir İslam bankının qurulması xüsusunda fikir bəyan etmişdir. Əbdul-Mənnanın bu düşüncəsi İslam dünyasında böyük canlanmaya səbəb olur. Bu canlanmanın bir uzantısı olaraq 1973-ci il dekabrında Ciddədə “İslam Ölkələri Maliyyə Nazirlərinin Toplantısı”nda İslam İnkişaf Bankı (İİB)-nın qurulmasına qərar verilir. 20 oktyabr 1975-ci il tarixində isə Türkiyə’nin də yer aldığı 29 İslam ölkəsinin qatılması ilə İslam İnkişaf Bankı qurulur. Faizsiz bankların yaradılması fikri mərhum Dr.Əhməd Əl-Naqqara məxsusdur. Bu yayılma bu gün Böyük Britaniya, İsveçrə, Fransa, Danimarka və CAR kimi qeyri-müsəlman ölkələrində də füsət almaqdadır. Hətta dünyanın bir çox faizlə işləyən bankları öz nəznlərində faizsiz işləyən şöbələr açıblar. Beləliklə 1970-ci illərin sonunda bütün dünyanı bürüyən neft qiymətlərindəki ani yüksəliş Körfəz ölkələrindəki önəmli miqdardakı sərmaya axınlarınn dini ölkələrə uyğun dəyərləndirilməsi məqsədilə Sudan Faisal İslamic Bank, Mısır Faisal İslam Bankası ve Bahreyn İslam Bankası kimi faizsiz bankçılıq əməliyyatlarını həyata keçirən maliyyə qurumları bir-birinin ardınca fəaliyyətə keçdilər. Dubai İslami Bankı İİB-dan sonra islam qanunları əsasında fəaliyyət göstərən klassik banklara bənzəmək nöqteyi nəzərdən müasir faizsiz bank oluşdur. Bununla birlikdə Citi Bank da daxil olmaq üzrə HSBC, Goldman Sachs, Morgan Stanly, Standart Chartered, Banque National de Paris, ABN Ambro, Bank of America, key Global, Sociate Generale, Suud Ulusal Ticaret Bankı, Suud-Hollanda Bankı, Malezya’da Miyi Bank ve Filistin’de Kahire-Amman Bank kimi faizli bankalar da faizsiz əsaslara görə çalışmaq üzrə şöbələr açmağa başladılar. İslâm faizi qəti olaraq yasaqladığı üçün İslâm iqtisadiyyatında kapital kredit sistemi ile deyil, ortaqlıq sistemi ilə saxlanılmışdır. Beynəlxalq maliyyə qurumlarından biri kimi İslam İnişaf Bankı (İİB) 1973-cü ilin dekabrında müsəlman ölkələrinin maliyyə nazirlərinin Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının Ciddə şəhərində keçirilmiş konfransında təsis edilmişdir. Bank öz fəaliyyətinə 20 oktyabr 1975-ci ildən başlamışdır. Malaziyada zəngin müsəlmanların qurduğu bank və maliyyə qurumları da Yaponiyanın texnoloji imkanları ilə birləşməsi nəticəsində ölkənin iqtisadi inkişafında mühüm rol oynamağa başlamışdır. Özəl sektor layihələrinə maliyyə dəstəyi verməyən İİB' nın buraxdığı boşluğu doldurmaq üzrə isə 1981-ci ildə qurulan Dar Al-Maal Al-İslâmi adlı holding və Faisal, Dallah Baraka Grubu və.s təşkilatlar müsəlman ölkələrində faizsiz maliyyə sistemini sürətlə yaymışlar. Səudiyyə Ərəbistanlı, Küveytli və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən zəngin olan müsəlmanların razılaşmaları sonunda 1981-ci ildə qurulan “Dar Al-Maal Al-İslam” adlı holdinq şirkəti İsveçrənin Cenevrə şəhərində fəaliyyətə başlamışdır. Hazırada dünyada 135 müəssisə “faizsiz” maliyyə qurumu kimi fəaliyyət göstərərək 250 milyard dollardan artıq kapitala sahib olmaqdadırlar. Hər il statistik verilənlərdən məlum olduğu kimi dünyada ən böyük 1000 bank arasında yer alan banklardan 89-u İslam ölkələrində qurulmuş və faizsiz sistemdə fəaliyyət göstərən maliyyə qurumlarıdır. Ayrı-ayrı müsəlman dövlətlərində faizsiz əsasa dayanan banklar müxtəlif vaxtlarda fəaliyət göstərməyə başlamışdır. Faizsiz bankların inkişaf tarixini 4 qrup altında göstərə bilərik.

  1. qədim və ya İslam dininə qədərki dövr. Bu zaman bank kimi fiziki şəxslər və ya xüsusi qurumlar (məsələn, məbədlər) kreditlər verirdilər.

  2. İslamın meydana gəldiyi dövr (VII-XII əsrlər). Hz.Ömərin (r.a) xəlifəliyi döründə imkansız insanlara geri qaytarılmaq şərti ilə hökumət tərəfindən “faizsiz kredit” verildiyi kitablarda bildirilir. Və yaxud Abbassilər zamanında hərb və müsadirə kimi yollarla əldə edilən qənimət və sərvət çox büyük miqdarlarla dövlətə gəlir gətirmişdir. Bu mallar faizsiz kredit şəklində vətəndaşlara verilmişdir.

  3. Osmanlı dövrü (XII-XIX əsrlər). İslam ölkələrində ilk bank İstanbulda 1845-ci ildə İstanbul Bankı adıyla qurulmuşdur.

  4. İslam bankçılğının yaranması və təkamülü dövrü (1950-2010-cu illər)

  5. Qlobal səviyyədə İslam bankçılığı (2010-..........)

Bunu da xronoloji ardıcıllıqla aşağıdakı kimi qeyd edə bilərik.

  • Misirdə ilk belə banklar açılıb. Bu banklar İslam banklarının sadə və ya bəsit nümunəsi idi. 1963-cü ildə Misirdə açılan Mit Qamr Savings Rural Bankı İslam iqtisadiyyatında bu sahədə ilk təcrübə oldu. Bu təcrübə mudaraba prinsipində idi və 1971-ci ilə kimi davam etmişdi. O vaxtlarda buraya 9 bank daxil edilmişdi. Faizsiz banklar əsasən ticarət və sənaye sektorlarına sərmayə qoymuşdular. Banklar siyasi səbəblərdən İslam bankları adlandırılmayıb. Bu o dövrdə Misirdəki rejimlə bağlı idi. Banklar Misirdə fermerlərin və işçilərin inamını əldə etmək üçün qurulmuşdur.

  • Müasir banklarla ayaqlaşan ilk İslam bankları 1960-cı illərdə Pakistanda yaranıb. Faizsiz işləyən bankların birdən-birə sürətli inkişafı digər müsəlman ölkələrində də maraq yaratdı. 1960-cı ildə Misirdə və Malaziyada, 1970-ci illərdə isə əsas kapitalını neft pulları təşkil edən Körfəz ölkələrində İslam şəriəti (Shariah) ilə işləyən banklar fəaliyyətə başladı. İndi dünyada məşhur olan “Dubay İslam Bankı” da həmin dövrlərdə yəni 1975-ci ildə təsis edildi.

  • 1975-ci ildə baş verən ikinci böyük hadisə isə İslam İnkişaf Bankının (İİB) açılması idi. Bu bir daha İslam bankinqinin get-gedə güclənməsi demək idi. Bank faizsiz bankların “başçısı” olaraq onlara dəstək verir.

  • 1975-ci ildə dünyada ilk İslam kommersiya bankı olan Dubai Islamic Bank (BƏƏ) fəaliyyətə başladı.

  • Dövlət səviyyəsində bu işə təşəbbüs isə 1979-cu ildə ilk dəfə olaraq Pakistanda İslam qaydaları işləyən dövlət bankının açılması oldu. Bu proses 1985-ci ilə qədər davam etdi. Belə ki, 1983-cü ilin iyul ayında Malaziyada, sentyabr ayında isə Sudanda dövlət səviyyəsində İslam qanunları ilə işləyən banklar yaradıldı.

Nəhayət, İslam inqilabının qalib gəldiyi İran Respublikasında da 1984-cü ilin mart ayında “Bank Qanunları”nın layihəsi hazırlandı və “İran Dövət Bankı” yaradıldı. Artıq 1985-ci ildə dünyada 50-dən çox İslam bankı var idi. Bankların çoxalması isə beynəlxalq arenada maliyyə təşkilatlarının yaradılmasını zəruri edirdi. Nəhayət, 1990-cı il fevral ayının 26-da Bəhreyndə İslam Maliyyə Təşkilatı təsis edildi.

  • 1982-ci ildə Malayziyada İslam Bank Aktı imzalandı və Malayziya Berhad Bankı quruldu və bu, indi dünyada dördüncü ən böyük İslam maliyyə bank müəssisəsidir. 1993-cü ildə Mərkəzi Bank rəqabəti artırmaq üçün adi banklara da İslam məhsullarını təklif etmək icazəsi verdi.

  • 1983-cü ildə ilk bank olan İslamic Bank Bangladesh açıldı.

  • 1990-cı ildə İndoneziyada hakimiyyət faizsiz bank qurmağı qərara aldı.

2000-ci ilə kimi isə təxminən 200-ə yaxın İslam Maliyyə Təşkilatı yaradıldı. Onların 40 faizi Şərqdə, 20 faizi Afrikada, qalan 40 faizi isə Amerika və Avropada idi.

  • 2002-ci ildə isə Malayziyanın Kuala-Lumpur şəhərində beynəlxalq standartlarla işləyən İslam Maliyyə Xidmətlər İdarəsi quruldu. Bundan sonra dünyada İslam bankçılığının inkişafı böyük əks-sədaya səbəb oldu.

  • Nəhayət, 2004-cü ilin sentyabr ayında Britaniyanın paytaxtı Londonda ilk İslam Bankı yaradıldı.

  • 2009-cu ilin yanvar ayında isə Sinqapurda İslam qaydaları ilə işləyən birinci bank yaradılır. Burada qısa müddətə İslam bankçılığı o qədər inkişaf etdi ki, Malaziyanın bankları ilə rəqabət aparmağa başladılar.

Bu bankları digər banklardan fərqləndirən bəzi cəhətlər aşağıdakılardır.

  • Bütün işlərdə İslam şəriətini rəhbər tutur

  • Sələm və ya faiz əvəzində əldə olunan gəlirlərdə müştərək, birlik prinsipinə əsaslanır

  • Faizsiz banklar bölgü zamanı ədalət prinsipinə riayyət edir

  • Bu banklar zəkat toplanılmasını və onun İsalamda nəzərdə tutulmuş səkkiz xərc bəndləri üzrə bölünməsini həyata keçirir

  • Faizsiz bankların gəlirləri mükafat şəklində idarə heyətinin üzvləri arasında müəyyən olumuş miqdarda ehtiyyat saxlamaq şərti ilə paylanır

  • Özəl maliyyyə qurumlarının bəziləri səhmdar şirkətlər olduğuna görə onların bütün səhmləri adlı səhmlər olur

  • Bu banklar vaxtında ödəmə qabiliyyətini itirdiyi barədə xəbərdarlıq edir

İslam bank sistemini fəaliyyət istiqamətinə görə 3 qrupa ayırmaq olar.

    1. İslam İnkişaf Bankı (İİB)

    2. Sosial səpkili İslam bankları (SİB)

    3. İslam əsaslı ticarət bankları

İslam bank sistemini aşağıdakı kimi də qruplaşdırmaq olar.

  1. Bütün bank sistemi islam prinsipləri ilə işləyir

  2. Paralel bank prinsipli sistem mövcuddur. Yəni həm faiz alan banklar, həm də İslam prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərən banklar. Məsələn, Misir, İordaniya.

  3. Qeyri müsəlman ölkələrində də islam bankları fəaliyyət göstərir, lakin onların islam prinsipləri ilə işləməsi qəbul olunmur. Məsələn, Böyük Britaniya, CAR

  4. Qeyri-müsəlman ölkələrində İslam bankları fəaliyyət göstərir, lakin onların islam prinsipləri ilə işləməsi qəbul edilir. Məsələn, Danimarka.

  5. İslam İnkişaf Bankı (İİB). 1972-ci il. 2 milyard SDR kapitalla yaranıb, digər banklar üçün istiqamətləndirici rol oynayır.

Bu bankların tamamilə İslam prinsipləri ilə fəaliyyət göstərməməsinin əsas səbəbi kimi hüquqi qanunvericilik bazasının olmaması və bankların likvidlik qabiliyyətinin aşağı olmasını göstərmək olar. İslam bank sistemi birmənalı olaraq bu və ya digər layihələrin həyata keçirilməsi üçün faizsiz kreditləşməni həyata keçirir. Bununla yanaşı, xarici ticarət əməliyyatlarını maliyyələşdirməklə əldə olunan mənfəətdə iştirak edir. İstər faizsiz kreditləşmənin aparılmasında, istərsə də mənfəətdə iştirakda əldə olunan pay əməliyyatların sonunda müəyyənləşdirilir. Bir qayda olaraq banklar daha çox ticarətlə bağlı idxal-ixrac əməliyyatlarını maliyyəşdirirlər. Burada onların əməliyyatda iştirak etməklə əldə olunan mənfəətin payı faiz kimi deyil, ticarət mənfəəti kimi görünür. İslam banklarının klassik bank sistemindən fərqi onun mənfəətdən əldə etdiyi payın aparmış olduğu əməliyyatların sonunda müəyyən etməsi ilə əlaqədardır. Beləliklə də, o, əvvəlcədən müəyyən edilən faizdən tam uzaqlaşa bilir. Şəriətə görə, depozitlərin qəbulu və onlara görə faizin verilməsi yolverilməzdir. Lakin bununla əlaqədar olaraq əmanətçilər “yoldaşlıq müqaviləsi” deyilən müqaviləyə girirlər və bankın mənfəət və itkisində iştirak edirlər. Məsələn, belə üsulundan Küveyt Maliyyə Evində istifadə edirlər. İslam bank sistemi öz iqtisadi mahiyyətinə görə fəaliyyətini faizlə deyil, mənfəətlə əlaqələndirdiyi üçün o heç vaxt müflisləşməyə məruz qalmır. Çünki onlar tamamilə yeni bir mühüt əsasında formalaşırlar ki, bu da yalnız “əməklə pulun” birləşməsinə, əməliyyatların sonunda mənfəətdən pay almağa, eləcə də ticarət mənfəətininəldə olunmasına əsaslanır. Digər tərəfdən İslam bankları ilə klassik bank sistemi nə aktiv, nə də passiv əməliyyatlara görə heç vaxt üzləşmədikləri üçün onlar hər cür rəqabətdən uzaqdırlar. Eləcə də İslam bank sistemi yardım xarakterli kreditləşməyə üstünlük verdiyi üçün onun mahiyyəti tamamilə klassik bank sistemindəki vəsaitə görə faizin əldə olunması prinsipindən fərqləndiyindən bunların iqtisadi həyatda oynadığı rollar da tamamilə müxtəlifdir. İslam bank sistemində əməliyyatların aparılması zamanı yalnız verilən borclara görə çox aşağı həddlərinin inzibati xidmət haqqı tutulur. İslam bank işinin əsas məqsədi iqtisadi münasibətlərdən sələmin, faizin birmənalı olaraq silinməsindən və maliyyə-kredit sisteminin təmin olunmasından ibarətdir. İslam bank vəsaitləri elə sahələrə tətbiq olunmalıdır ki, onlar gəlir forması kimi faizlə cəlb olunana sahələr olmasın. Əhali tərəfdən faizsiz banklara qoyulmuş əmanətlərə istər birbaşa, istərsə də dolayı yollarla şirkətlərə sənaye və ticarət müəssisələrinə faizsiz kredit şəklində verilir. Sonradan əldə edilən xeyr və zərər müəyyən bir zamanda pul sahiblərinə bəlli bir üsul ilə qaytarılır. Bu bankların hamısında hər bu sahə üzrə xüsusi kateqoriyalar mövcuddur və hər bir bankda gəlirin ədalətlə bölüşdürülməsinə nəzarət edən bir qurum vardır. Faizsiz bankların verdikləri kreditlər kommersiya bankalrının verdikləri kreditlərdən o cəhətə görə fərqlənir ki, bu banklar krediti müəyyən faizlə deyi, gəlirə müştərək prinsipi ilə verir. Çoxları faizsiz bankların müştərəklilik prinsipini faizli kreditlərlə eyniləşdirirlər. Sadə bir misalla buna aydınlıq gətirək: Əgər hər hansı bir sahibkar faizlə işləyən bankdan kredit alırsa, bank həmin sahibkarın krediti qaytarıb və ya qaytara bilməyəcəyini təhlil etdikdən sonra kredit verir. Bank üçün o qədər maraqlı deyil ki, kredit hansı sahəyə qoyulur, sahibkar mənfəət götürəcək yoxsa götürməyəcək. Bnk üçün önəmli olan kreditin qaytarılmasıdır. Sahibkar öz istehsal layihəsini düzgün qurmayaraq işindən mənfəət göterməyə də bilə, hər hansı istər təbii, istərsə də qeyri-təbii amillər onun fəaliyyətini dayandıra bilər. Belə olduqda bank kreditini tələb edərək ya kreditin əvəzinə aldığı zəmanəti, grovu məhkəmə yolu ilə mənimsəyəcək, ya da ki, kreditin faizini artırmaqla borcalana hər hansı cərimə tətbiq edəcək. Məhz faizsiz banklar insan haqqlarını insan ağlının düşünə bilməyəcəyi qədər müdafiə edən İslam dəyərlərə əsaslanır. Təməli faiz olan bir sistemdə birini digərini istismar etməsi var və belə bir sistemdə insan haqqlarının gerçəkləşməsi mümkün deyil. Faizsiz banklarda alınan kreditin “zamanı” yoxdur. Kredit alan aldığı krediti faizsiz banka istədiyi zaman ödəmə imkanındadır. Lakin müəyyən edilimiş müddətlərdə aparılan hüsablarda əmanət həcmi ilə istiqraz həcmi qarşılaşdırılır, buna görə kredit azaldılır və ya çoxaldılır. Əgər kredit azaldılması baş verərsə və alınan kredit limitindən daha çoxdursa onu geri verməyə məcburdur. Kredit limiti içində qaldığı müddətdə kimsədən borcunu ödənilməsi istənilmir. Demək faizsiz bank sadəcə faiz yükünü qaldırmaqla deyil, eyni zamanda bütün iş adamlarının “yuxularını qaçıran” sənədlərin vaxtlı-vaxtında çatdırılması qayğılarını da aradan götürür. Faizsiz banklarda istiqraz da əmanət kimi faizsizdir. İstehsalçılar və istehlakçılar borc verənlər və borc alanlar bəlli münasibətlər sahəsində lazımı informasiya ilə məlumatlandırılır və öz xərclərinə uyğundursa onu tətbiq edirlər. Faizsiz banklar Mərkəzi bankın dəstəyi altında II dərəcədə yer alan bir qurum olub mərkəzi bankın funksiyalarına qarışmamaqdadır.

Faizsiz bankların təşəkkül etdiyi sistem inhisarı qaldıracaq bir sistemdir. Bir tərəfdən inhisarın olması, digər tərəfdən isə malların bir anbardan digər anbara daşımaq məsrəflərin çoxalması istehsalçı ilə satıcı arasında kəskin qiymət fərqləri yaratmaqdır. Faizsiz sistem isə sağlam rəqabət ilə vasitəçi mənfəətini minimuma endirməyi və çıxacağı mal sənədi ilə malların anbardan anbara dolaşmasının qarşısını alaraq nəğd daşımaq məsrəfini minimuma endirməyi məqsədə almış bir quruluşdur. Eyni zamanda faizsiz sistemdə (hər kəsin) fiziki və hüquqi şəxslərin öz qərarlarını özlərinin tərtib etməsi əsas götürülür. Başqalarının qərarlarına qarışmama, müdaxilə etməmə yardım etməmək mənasında deyildir. Bu sistemdəhər kəsin öz imkanına görə hərəkət edəbiləcəyinə dair əvvəlcədən sənədləşdirilmiş müqavilələri olur. Bu gün dünyada kifayət qədər güclü faizsiz banklar fəaliyyət göstərməkdədirlər ki, onlar öz rəqibləri rəqabətə tab gətirirlər. Bu gün dünya üzərində 100-ə yaxın faizsiz bank fəaliyyət göstərməkdədir. Faizsiz Bankaların fəaliyyət göstərdiyi dövlətlərə örnək olaraq İsveçrə, Lüksemburq, Danimarka, Filippin, ABŞ, İngiltərə, Cənubi Afrika və Baham Adaları sayıla bilir. Bununla bərabər, Əfqanıstan, İraq, Suriya, Yəmən və Liviya kimi müsəlman olub da faizsiz banka sahib olmayan dövlətlər də vardır.


Dünyadakı əsas Faizsiz İslam Bankları: mlrd dollarla.

Sıra №

Bankın


adı

Ölkə

Yaranma ili

Xüsusi kapital





Bahrain İslamic Bank

Bəhreyn

1979

35.00



Bahrain İslamic İnvestment Company

Bəhreyn

1981

14.00



Bank İslam Malaysia

Malaziya

1983

80.00



Al-Baraka Group

S.Ə

1982

54.00



Beit Ettamoul Saudi Tounisi

Tunis

1984

50.00



Dar al-Maal al-İslami

İsveçrə

1981

316.00



Dübai İslamic Bank

BƏƏ

1975

74.00



Faisal İslamic Bank of Bahrain

Bəhreyn

1982

85.00



Faisal İslamic Bank of Egypt

Misir

1977

132.00



Faisal İslamic Bank of Sudan

Sudan

1977

30.00



Faisal İslamic Bank of Turkey

Türkiyə

1985

6.00



İnternational İslamic Bank

Banqaladeş

1983

19.00



İnternational İnvestor

Keveyt

1992

1000.00



İslamic Development Bank

S.Ə

1975

2200.0



Jordan İslamic Bank for Finance and İnvestment

İordaniya

1978

56.00



Kuwait Finance House

Keveyt

1977

229.00



Kuwait Finance House Turkey

Türkiyə

1983

20.00



Nasser Sosial Bank

Misir

1972

29.00



Qatar İslamic Bank

Qətər

1972

43.00



Ar Raihi Bank

S.Ə

1985

1091.00



Saudu-Philippine

İslamic Development Bank



S.Ə

1982

5.00



Tamadon İslamic Bank

Sudan

1992

9.00
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə