Mərhəmətli və Rəhmli Allahın adı ilə! Rəyçi: «Kövsər Bank» asc-nin




Yüklə 1.43 Mb.
səhifə15/22
tarix23.02.2016
ölçüsü1.43 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   22

mənbəə: TKBB: 2007, s.3


Şöbələrin sayı

İşçilərinin sayı




2000

2001

2002

2003

2004

2000

2001

2002

2003

2004

Kuveyt

Türk


24

29

35

40

46

501

486

536

647

814

Family

Finans


12

12

33

43

48

411

353

474

736

928

Asya

Finans


25

25

28

43

54

283

247

647

991

1096

Anadolu

Finans


25

27

27

35

45

530

404

407

581

722

Albaraka Türk

22

22

22

27

32

460

445

461

545

655

CƏMİ

108

115

145

188

225

2185

1935

2525

3500

4215
Türkiyə Faizsiz banklarında işçilər və şöbələrin sayı (2000-2004-iyul).

mənbəə: Özel Finans Kurumları Birliği, Dünyada ve Türkiye’de Faizsiz Bankacılık, 2004, 33.

Ölkənin Faizsiz banklarında şöbə və işçilərin gələcəkdə mövcud olacaq təqribi sayları.



İllər

Şöbə sayları

İşçilərin sayları

2004

260

4291

2012*

670

9538

2014*

746

10515

mənbəə: Özel Finans Kurumları Birliği Dünyada ve Türkiye’de Faizsiz Bankacılık 2004,

* - təqribən





  1. Pakistan İslam Dövlətinin İslam bankçılığının təşəkkülündə rolu

Sahəsi: 804,34 min km2

Əhalisi: 176 242 949 nəfər

Din: 97% müsəlman, 3% xristian, hindu, digər

Pakistan dövləti 1947-ci ildə qurulmuşdur. 1950-ci illərədə ölkədə faizsiz banklar haqqında nəzəri fikirlər meydana gəlməyə başladı. 1973-cü ildə qəbul edilən konstitusiyanın 227-ci maddəsi ölkədə mövcud olan bütün qanunların İslam əsaslarına görə mövcud olmasını şərtləndirirdi. 31-ci maddədə dövlətə, fərd və camaat olaraq Pakistan müsəlmanlarının həyatlarını İslama uyğun vəziyyətə gətirmələrini təmin etmək üçün lazımlı addımları atma və tədbirləri həyata keçirmək vəzifələrini verilirdi. 37-ci maddə isə dövlətin ümumi siyasətini müəyyənləşdirərkən, xüsusilə faiz üzərində durur və ölkə iqtisadiyyatının faizdən təmizlənməsini istəyirdi. Dövlətin quruluşu əvvəldən bəri İslam olduğu halda ilk otuz ildə iqtisadiyyatın faizdən təmizlənməsi fikrində önəmli bir iş həyata keçirilməmişdi. Nəhayət 1977-ci ilin sentyabrında ölkənin baş naziri Ziyaulhak tərəfindən “İslam Düşüncəsi Şurası”ndan faizsiz bir iqtisadiyyatın ilk təməlini hazırlamalarını tələb edildi. 1979-cu ildə ölkədə faizsiz bankçılığın təməlləri atıldı. Pakistan İslam Respublikasında İslam bank sistemi öz əksini ölkə konstitusiyasında tapmışdır. Dövlət tərəfindən ekspert və alimlərindən ibarət 15 kişi seçilərək bir heyət təşkil etildi və heyyətə faizsiz iqtisadiyyata keçidlə əlaqəli bir “proqram” hazırlamaları tapşırığı verildi. Heyət proqramı 1980-ci ildə təqdim etdi, baş nazir Ziyaulhak işi dərhal həyata keçirilməyə başladı. Heyətin hazırladığı 3 illik proqram qanun formasını aldı. Proqram bir giriş və beş fəsildən ibarət idi. Girişdə faiz yasağı və bunun hikməti açıqlanırdı. Birinci fəsildə vacib məsələlər, hökmlər və strategiyalar bildirilir, gəlir və qazancda zərərə ortaqlıq əsasının çətinlikləri açıqlanır, faizli iqtisadiyyatın yerini alacaq yeni sistemin qurulub işlədilə bilməsi üçün lazımlı tədbirlər üzərində dayanılırdı. İkinci fəsildə ticarət banklarından faizin qaldırılmasının mexanizmi göstərilir, müxtəlif sektor və sahələrin maliyyə ehtiyaclarının necə təmin ediləcəyi, keçid dövründə lazımlı yardımlar və bank əmanətinə sabit faiz əvəzinə “gəlir və zərərdə ortaqlıq” əsasına görə tənzimləmək və s. məsələrə toxunulurdu. Üçüncü fəsildə “özəl sektora məxsus maliyyə müəssisələr”indən faizin qaldırılmasının yol və üsulları araşdırılırdı. Dördüncü fəslin mövzusu mərkəzi bankın fəaliyyəti və faizsiz bir qaydada pul siyasəti idi. Sonuncu fəsildə isə dövlətin bütün iş və fəaliyyətlərində faizdən uzaqlaşması yolları açıqlanırdı. Buna görə dövlət artıq özəl maliyyə qurumlarından kredit almayacaq, faiz ödənmə şərtinə bağlı olaraq borclanmayacaq, faizsiz alış-veriş yollarını arayacaqdır. Müvəqqəti olaraq xaricilərdən faizli borc alına bilərdi. Ancaq bu zərurət həddini aşmayacaq və qısa müddətdə və İslam Dövlətləri arasında sıx işbirliyi və əməkdaşlıq yolu ilə xaricilərdən “faizli borclanmanın yolunun bağlanması” nəzərdə tutulurdu.

Hesabatın sonunda, tövsüyyələr bölməsində çox önəmli maddələr vardır:



  1. Maraqlı qaydalar və xüsusilə bank qaydalarında yeni sistemə görə lazımlı dəyişiklikləri həyata keçirmək məqsədi ilə müxtəlif komisyon haqqların alınması.

  2. Bankda çalışanların yeni sistemə uyğunlaşdırmaq məqsədi ilə lazımlı tədbirlərin həyata keçirilməsi və kurslar, seminarlar keçirilməsi, konfransların təşkili.

  3. Faizsiz iqtisadiyyatın bütün ölkədə tətbiq edilməsi yollarının tapılması, bu məqsədlə millətin əxlaq qaydalarının əldə saxlanılması, vergi və mühasibat sistemlərinin yeni sistemə görə yenidən qurulması.

  4. Beynəlxalq fəaliyyətdə faizsiz iqtisadiyyyata və ticarət əlaqələrinə keçid çətin olduğu üçün, sistemin bütünlüklə həyata keçirilməsi üç mərhələdə olmalı, əvvəlcə ölkə bankları və maliyyə qurumlarında, sonra dövlətdə və nəhayət millətlərarası əlaqələrdə faiz aradan qaldırılmalıdır.

  5. Mövcud klassik banklardan faiz aradan qaldırılmalı. Çünki bu faizsiz sistemin davam etməsinə maneçilik törədir. Üç il içində bütün ölkələrdə faizsiz iqtisadi sistemə keçirilməlidir. İlkin məqsəd faizin ixtisaslaşsıdırılmış institutlarının və kommersiya banklarının əməliyyatlarından kənar etmək idi. Eyni vaxtda elan edilən dekretlə mudaraba şirkətlərinin təsis edilməsinə icazə verildi və kapital qoyuluşunda riski azaltmaq üçün mudaraba sertifikatlarının buraxılmasına icazə verildi. 1985-ci ilin iyul ayından etibarən faiz bütün daxili bank əməliyyatlarında dayandırıldı. 1 iyul 1985-ci ildən etibarən bütün kommersiya bankları faizsiz fəaliyyət göstərməyə başladı. Bank aktivlərinin öhdəlikləri “gəlir və itkidə pay sistemi” əsasına uğurla həyata keçirildi. Aktivlərin konversiya edilməsi daha çox mürəkkəb məsələ idi.

  6. Proqramda faizli iqtisadi sistemə qarşı faizsiz bir iqtisadiyyatın iki əsasa dayanması bildirilməkdədir: Birincisi faizsiz borc, ikincisi isə gəlir və zərərdə ortaqlıq.

Pakistanda İslam banklarının fəaliyyəti İslam İdeologiyası Şurası (İİŞ) (Council for Islamic Ideology (CII)). tərəfindən öyrənilirdi. Pakistanın konstitusiyası İslam bankçılığının xüsusi ittifaqına icazə vermirdi. Ən yüksək ixtiyar sahibi İİŞ idi. O banklara məsləhət verir və onların tənzimlənməsini həyata keçirirdi. İİŞ ölkənin maliyyə sisteminin inkişafı üçün məsuliyyət daşıyırdı. İİŞ ölkədə faizsiz iqtisadi sistemin inkişafı üçün tədbirlər görürdü. İİŞ verdiyi raportda 3 il ərzində ölkədə faizli sistemin kənarlaşdırılmasının planını təklif edirdi. Birinci mərhələdə faiz bütün xüsusi institutlardan (yəni idarə, müəssisə, cəmiyyətlərdən və s) kənar edilməli idi. İkinci mərhələdə faiz bank əməliyyatlarından, maliyyə institutlarından və digər daxili maliyyə sövdələşmələrindən kənar edilməli idi. Bu mərhələ müddətində ölkənin bütün milli bankları depozitlərin gəlir və itkisindən ibarət olan paralel sistemi saxlamalı idilər. Üçüncü mərhələdə banklar faiz əsasında depozitlər qəbul etməməli idilər. 1981-ci ildə gəlir və itki hesabları ilə ənənəvi hesablar yanaşı işlədilməsinə icazə verildi. Beləliklə banklar gəlir və itki əsasında işləməyə başladılar. 1982-ci ilin iyul ayında banklara İslamda icazə verilən digər qazanc mənbəələrindən olan dövrüyyə kapitalından, lizinq və icarədən istifadə etməsinə icazə verildi . Banklar azad surətdə komisyon haqq və gəlirin bölünməsi nisbəti menecmenti haqqında azad sövdələşmələr apara bilərdilər. Nəhayət 1985-ci ildə İslam və ənənəvi sistemin paralel fəaliyyət göstərməsinə son qoyuldu. Bütün yeni depozitlər faizsiz əsasa dayanırdı. Daha sonralar bütün maliyyə resursları aşağıdakılar hesabına formalaşmalı idi.

  1. Pulun borca verilməsi (finance by lending) (borc faizsiz olmalı və ya komisyon haqq çıxıla bilərdi);

  2. ticarət ilə əlaqədar üsullar (qiymətləri qaldırmaq və endirmək, geri qaytarılan lizinq və s)

  3. investisiya əlaqəli sövdələşmə (müşərəkə, murabaha sertifikatları və s).

Pakistanda bankçılığın İslamlaşması illər içində belə bir proses keçmişdir.

      • Dekabr-1978-ci il: Birinci proqramın təqdim edilməsi

      • Fevral-1979-cu il: Proqramın tətbiq edilməsi üçün üç illik planın elan edilməsi

      • 1 İyul-1979-cu il: Kənd təsərrüfatı sektorunda faizsiz maliyyə mənbələrinin cəlb edilməsi

      • Avqust-1979-cu il: Mənzil, ev və.s sahələrə faizsiz maliyyə mənbələrinin cəlb edilməsi

      • Yanvar-1980-ci il: Dövlət qurumlarının investisiya gəlirlərinə ortaqlıq sertifikatlarının tətbiq edilməsi

      • Yanvar-1980-ci il: Ən son proqramın təqdim ediməsi

      • 15 iyun 1980-ci il. proqramın müzakirə edilməsi və qəbulu

      • 26 iyun 1980-ci il . Maliyyə sisteminin dəyişdirilməsi və Mudaraba Şirkətləri haqqında qanunun qəbul edilməsi

      • 1 iyul 1980-ci il. Su yollarının və.s çəkilməsi ilə məşğul olan yardımlaşma cəmiyyətləri və kiçik qurumların faizsiz maliyyələşdirmə vəziyyətinə gətirilməsi. Banklar tərəfindən mənzil, ev tikintisi üçün faizli kreditlərin verilməsinin məhdudlaşdırılması.

      • oktyabr-1980-ci il. Pakistan İnvestisiya Şirkəti (PİŞ) sisteminin gəlir və zərərdə ortaqlıq sisteminə keçməsi

      • 1 yanvar 1981-ci il. Bankların gəlir və zərərdə ortaqlıq əsasına görə əmanət qəbuluna başlamaları və nəğd alıb müddətli satma yolu ilə faizsiz ödənişlərə başlamaları

          • Müddəti məhdudlaşmış investisiya sertifikatlarının (İS) çıxarılmasına başlanılması.

          • Sentyabr-1981-ci il. Aşağı imkanlı tələbə və şagirdlərə faizsizb borc verilməsinin (karz-ı hasən) başlanılması

          • 2 noyabr 1982-ci il. Ticarət bankları tərəfindən mudaraba sertifikatlarına investisiya qoyulmasına başlanması

          • 31 dekabr 1982-ci il. Bank Məhkəmələri Qanunun (BMQ) qəbulu

          • 31 dekabr 1982-ci il. Maliyyə Qurumları və Bank Xidmətlərinə dair qanunun qəbulu.

          • 1 iyul 1985-ci il. Bankların ölkə valyutası ilə faizli heç bir əmanəti qəbul etməmələri.

Bununla rtıq ölkənin bütün bankları və maliyyə qurumlarından faiz aradan qaldırılmış olurdu. Yalnız xarici valyutalarla qoyulan əmanətə, alınan və verilən kreditə faiz tətbiq olunurdu. Dövlət (Mərkəzi) Bankının Banklara Nəzarət Departamenti ölkədə İslam maliyyəsinin idarə olunması qaydalarına rəhbərlik edirdi. 2001-ci ilin sentyabrında hökumətin qərarına əsasən iqtisadiyyatın tədricən mərhələlərlə faizdən təmizlənməsi həyata keçirilsin..

  • Bunları həyata keçirmək üçün Pakistan Dövlət Bankı aşağıdakıları nəzərdə tuturdu.

    1. bankların yeni filiallarının açılması

    2. “İslam pəncərələrinin” açılması.

    3. Yeni Təşkil edilmiş İxtisaslaşdırılmış Banklar (YTİB) müstəsna olaraq İslamı uyğun bank biznesi təklif etsinlər.

      • 2002-ci ilin yanvarında bu sahədə birinci olaraq Pakistan Dövlət Bankı Meezon Banka lisenziya verdi.

      • Bundan sonrakı iki il ərzində ölkədə islam bankıçılğı daha populyarlaşdı

      • İslam maliyyə xidmətlərinə həvəs artdı.

      • cari ildə 6 ixtisas İslam banklarının 40 filialı var idi.

      • Mərkəzi bank ölkədə bu sahədə “üç istiqamətli strategiya” siyasəti yürütməyə başladı.

        1. xüsusi sektorda bu tip bankların (YTİB) yaradılması

        2. bankların nümayəndəliklərinin açılması

        3. bank şöbələrinin artırılması

  • Mərkəzi (Dövlət) Bank 2003-cü ilin 15 sentyabrında İslam Bankçılığı Departamentini təsis etdi. Departament aşağıdakı bölmələrdən ibarət idi.

    • İslam qanunu bölməsi

    • siyasət bölməsi

    • biznesə dəstək bölməsi

Pakistandakı İslam bankları və islam bankları filialları



Bankın adı

Kateqoriyası

Filiallarının sayı



Al-Baraka Islamic Bank

İslam bankı

11



Bank Islami Pakistan Limited

“___”

13



Dubai Islamic Bank Pakistan

“___”

15



Emirates Global Islamic Bank

“___”

6



First Dawood Islamic Bank

“___”

1



Meezan Islamic Bank

“___”

69

Cəmi: 6

A

115



Askari Commercial Bank

Ənənəvi banklar

6



ABN AMRO Bank Limited ,, 1

“___”

1



Bank Al-Habib ,, 3

“___”

3



Bank Al-Falah ,, 23

“___”

23



Bank of Khyber ,, 5

“___”

5



Habib Bank Metropolitan

“___”

4



Habib Bank Limited ,, 1

“___”

1



MCB Bank Limited ,, 6

“___”

6



National Bank of Pakistan ,, 1

“___”

1



Prime Commercial Bank Limited ,, 2

“___”

2



Soneri Bank Limited ,, 2

“___”

2



Standard Chartered Bank ,, 3

“___”

3



United Bank Limited

“___”

1




Cəmi:13

B

58




Ümumi cəm: 19

A+B

173

mənbəə: www.islamic-banking.com

4. Misir Ərəb Respublikası faizsiz bankçılığın “vətəni” kimi
Sahəsi: 1001,29 min km2

Əhalisi: 78 mln nəfər

Dini: 94% müsəlman, 6% xristian və digər

Misir dünyada faizsiz bankların “vətəni” kimi tarixə düşmüşdür. Bununla da faizsiz bankçılıq modeli meydana gəlməyə başladı. İlk bunu praktiki tətbiq edən Dr. Əhməd ən-Nəccarın faizsiz, məhəlli banklar qurmaq təşəbbüsləri 3 nöqtədə toplanırdı.



    • 1959-ci ildə bu istiqamətdə doktrina verilincə faizsiz bank sisteminin əsası qoyulmağa başladı.

    • İlk banklar. Misirdə 1963-cü ildə, o zaman iqtisadiyyat üzrə mütəxəsis olan Abdul-Munim el-Kaynusinin dəstəyi ilə Dakahiliyyənin mərkəzi Mit-Qamrda bankın tətbiqinə keçildi. İlk olaraq, Nil çayı boyunca 53 kənddə yaşayan 2 mln insanın iş sahəsinin ortasında olan 40.000 nüfuzlu şəxs Mit-Qamr qəsəbəsində 25 fevral 1963-cü ildə, 1000 əmanət sahibi olan bir bank açıldı. Bank və onun filialları 1971-ci ilə qədər fəaliyyət göstərmişdir. 1971-ci ildə qurulan Nasır Sosial Bankı faizsiz ticarət bankçılığı fəaliyyətini həyata keçirdiyini elan etmiş və İslam qaydalarına əsas götürdüyünü elan etmişdir. Bankın kapitalının 51 %-i dövlətə məxsus idi. Nəticədə ilk faizsiz bank modelini, həm bankçılığı, həm də ticarət ortaqlığını bir yerdə birləşdirmişdir. Bəzən elə buna görə onun ilk İslam bankı olması qeyd edilir.

    • Model üç hesabı özündə birləşdirirdi

      1. Toplama (yığma) hesabı və ya passiv hesab

      2. İnvestisiya hesabı

      3. Zəkat və ictimai xidmət hesabı

Misirdə qurulan bu banklar xalqın böyük dəstək və təşviqinə səbəb oldu, üç il ərzində açılan bankların sayı on üçə çatdı; bunlar ilə münasibət quranların sayı da yarım milyona çatdı. Danışdığımız sistem (yəni faizsiz bankçılıq) ilk dəfə 1963-cü ildə Misirdə sınaq məqsədilə başlanan təsərrüfat bankları sistemidir. Banklar öz fəaliyyətini üç passiv (toplama) hesabı ilə iki növ kredit (aktiv) çərçivəsində həyata keçirirdilər.

  1. Toplama və əmanət:

Əmanət bu üç qrup hesabdan birinə qoyula bilər:

Toplama hesabı: Bu hesaba ən az beş Misir qəpiyi qoyula bilərdi, istənildiyi zaman pulu geri götürə bilir və bu hesabdan faiz ödənməz.

İnvestisiya hesabı: Burada ən az hesab bir Misir cüreyhi ilə açılır. Bir cüreyhi 1976 ildən etibarən rəsmi dəyəri təqribən 40 türk lirəsinə bərabər götürülür. Müddəti bir ildir, hesab açdıranlar, qoyduqları pulların miqdar və müddətinə görə bankın yatırım gəlirlərinə ortaqdırlar.

Sosial xidmətlər “səbəti”: Belə bir hesabın açılması müəllifi Əhməd Nəccara məxsusdur. Bu səbətin gəlirləri fərdlərin istəkləri ilə yatırdıqları yardımlardan meydana gəlir. Bu gəlirlər əmanətçilərin başlarına gələcək bir qəza və ya fəlakətə qarşı sığorta yerinə keçər və bunun üçün istifadə olunur. Sosial xidmətlər “səbətinin” də özünə görə hədəfləri vardır.

  1. Zəkatlarını vermək məqsədilə fərdlərin çətinliklərini aradan qaldırmaq

  2. Xeyriyyəçilik edən fərdlərə köməklik göstərmək

  3. Bir fəlakət və ya qəzaya düşən əmanətçilərə yardım etmək

  4. Zəkat gəlirlərini paylaşdırmaq

Bankın kredit verməkdə məqsədi bölgənin ticarət, sənaye və aqrar sahənin inkişafına kömək etməkdir. Bu bankların kreditlərlə bağlı maraqlı bir prinsipi də bölgədən toplanan fondların başqa yerlərdə deyil, eyni bölgədə istifadəsidir.

  1. Kreditlər:

Kreditlər iki növdür:

    1. İnvestisiya xaricində kredit. Bu zaman kreditdən istifadə edən faiz ödəməz. Bunu bank müştərilərə xidmət məqsədilə təsis etmişdir.

    2. Ortaqlıq krediti. Burada bank sahibkar və ya istehsaçıya –sərmayəyə iştirak nisbətində-gəlir və zərərdə ortaqdır. Bankın istədiyi yeganə zəmanət təminatdır. Dr.Reedynin dediyi kimi bu günə qədər bir heç borclunun borcunu ödəmədiyi görünməmişdir. Burada cəmiyyətin sosial təzyiqdən meydana gələn amilləri də unutmaq olmaz. Bank həm də texniki yardım fəaliyyəti göstərir. Bu yardım bank ilə əməliyyat edənlərin maddi ehtiyaclarında özünü göstərir. Məsələn, bank bir şeyə daha çox ehtiyac yarandıqda bank bunu topdan satış formasında alır və qismən kredit olaraq onlara paylaşdırır.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə