Mahatma Qandi Bütün insanlar qardaşdır Bakı 2011




Yüklə 0.93 Mb.
səhifə6/11
tarix24.02.2016
ölçüsü0.93 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Ahimsa (qeyri-aqressivlik) anlaşılan bir prinsipdir. Biz himsanın (aqressivliyin) əsarətində olan zəif varlıqlarıq. “Həyat həyatla diri qalıb yaşar” fikri çox dərin bir fikirdir. Həyat özlüyündə bir qədər ahimsaya qarşıdır. Çünkü yaşadığımız müddətcə, bir xeyli canlıların həyatına qıymaq zorunda qalırıq. Çünkü yemək-içmək zorundayıq. Bu üzdən də bu sorunları da aşa bilməmizin tək yolu ahimsanı davranışlarımızda alışqanlıq halına gətirməkdir. Bütün canlı varlıqların birliyi himsanın əsasını oluşdurar. Bir adamın xətası başqalarını təsirləndirməyə bilməz. Bu üzdən adam himsanın caynağından tam olaraq qurtula bilməz. İnsan toplumsal varlıq olduğu zaman, himsa onun bir özəlliyi olacaq. Çünkü toplumda var olmanın özü bir cür himsadır. İki ulus bir-biri ilə savaşdığında ahimsa yanlısı olanın görəvi savaşı durdurmağa yönəlməlidir. Belə bir görəvi üstlənib savaşa qarşı çıxa bilməyən, bəlkə hansısa bir savaşa qatılmaq zorunda buraxıla bilər. Ancaq yenə də bütün gücü ilə öz millətini və dünyanı savaş fəlakətindən qurtarmağa çalışmalıdır.

Mənə görə və ahimsa baxımından savaşa qatılanlarla qatılmayanlar arasında çox da fərq yoxdur. Kimsə könüllü olaraq quldurlara xidmət edərsə; məsələn onların yüklərinin daşınmasına yardımçı olar və onlar öz işləri ilə məşğulkən gözətçilik yaparsa, onlar yaralandığında yaralarını sararsa, təbii olaraq öz ölçüsündə quldurluq etməkdədir. Eləcə də savaş zamanı yaralılara baxan biri də savaş suçundan arınmış deyildir.

Haqqında müxtəlif görüşlər ortaya çıxan bu incə mövzunu bir az daha aydınlığa qovuşdurmaq istəyirəm. Bacardığım qədəriylə bilgilərimə və təcrübələrimə dayanaraq, ahimsaya inanıb onun dəyərləri əsasında yaşamaq istəyənləri aydınlatmağa çalışmışam. Həqiqət tərəfdarı olan bir adam öz əhdinə tərs düşən heç bir işi etməməlidir. Sürəkli öz yanlışlıqlarını düzəltməyə hazır olmalıdır. Yanlışlıqlarını sezdiyində həmən ona etiraf edib cəzasını özü bəlli etməlidir.

Qeyri-aqressivliyin təsirli güc olması üçün öncə zehndə başlamalı. Düşüncə ilə bütövləşməyən cismani qeyri-aqressivlik gücsüzlərin və qorxaqların üsuludur və bunun olumlu təsiri olmaz. İçimizdə nifrət daşıyaraq intiqam duyğusundan uzaq olduğumuzu iddia edə bilmərik. İntiqam almasaq da, bu nifrət duyğusu bizi içimizdən məhv edər. Ahimsa tərəfdarı içini nifrət və kin duyğularından boşaltmalıdır.

Öz çıxarları üçün insanları aldadan, ancaq aqressiv davranmayan, silah gücünə inəklərin öldürülməsini önləyən, ahimsa yanlısı ola bilməz. Bütün bunların hamısı nifrət və qorxaqlığın göstəricisidir.

Mən zora qarşıyam, çünkü zahirən yararlı görünsə də, bu yararlılıq keçicidir. Ancaq zərəri isə, davamlıdır. Bütün ingilislərin öldürülməsinin Hindistana bir yarar gətirəcəyinə inanmıram. İngilisləri öldürmək üçün milyonlarca hindli lazımdır, yəni milyonlarca hindlinin ingilislərin özləri kimi olması gərəkir. İngilislər kimi, adam öldürən. İndiki durumun gerçək suçlusu ingilislərdən daha öncə özümüzük. Biz yaxşılıqdan başqa heç bir şey etməzsək, ingilislər pis işlər yapmaqda gücsüzləşəcəklər. Bu üzdən də mən sürəkli olaraq öz içimizdən islah olmanı israrla dəstəkləmişəm.

Tarix bizə anlatmaqdadır ki, yaxşı niyyətlər üçün zor qullanaraq düşməni məğlub edənlər öz növbələrində də məğlub olanların durumuna düşmüşlər.

Xarici güclərə qarşı aqressiv davransaq, öz toplumumuz da ölkəmizin gəlişməsini önləyən aqressivlik xəstəliyinə yaxalana bilər. Dünyanın digər ölkələrində aqressivliyin olmasına baxmayaraq, ölkəmizdəki sorunları çözmək üçün aqressivliyə əl atsaq, öz qurtuluş günümüzü daha da gecikdirəcəyik. İslahatın zəruriliyinə inanmayan, islahata qapalı olan topluma zorla və silah gücünə islahatı məcbur etsək, toplum aqressivləşəcək və hətta intiqam almaq üçün xarici güclərlə işbirliyinə də girə bilər. Bu olay keçənlərdə gözlərimizin önündə baş vermədimi? Onun acı xatirələrini unutmaq mümkünmü?

Hökumətin təşkilatlanmış aqressivliyi qarşısında bir iş görə bilməz və toplumun təşkilatlanmamış aqressivliyi qarşısında çarəsiz qalarsam, bu ortalıqda özümün məhv olmağımı seçim edərəm.

Əlli ildən daha uzun sürən bir zaman sürəsində durmadan qeyri-aqressivliyi və onun imkanlarını elmi diqqətlə uyğulamağa çalışmışam. Ahimsanı ailə, təşkilat, iqtisadiyyat və siyasət sahələrində həyata keçirmişəms. Bu qədər zaman içində bir tək örnək olsa da, məğlubiyyətə uğramamışam. Bəzən bir uğursuzluq olmuşsa, onu öz yetərsizliyimdən görmüşəm. Heç bir biçimdə özümü kamil olaraq görmürəm. Ancaq bir adı da Tanrı olan həqiqəti aramaqda iddialı olduğumu söyləyə bilərəm. Bu arama sürəcində qeyri-aqressivliyi kəşf etmişəm. İndi isə, onun yayğınlaşmasını həyatımın görəvi olaraq düşünürəm. Bu görəvi gerçəkləşdirmək həyatımın əsas məqsədidir. Bu görəvin xaricində həyatın mənim üçün heç bir anlamı yoxdur.

Sevincimə səbəb olan olaylardan biri də mənə müxalif olan qarşı tərəflərin diqqətini özümə cəlb edə bilmək olmuşdur. Güney Afrika insanları sürəkli mənə güvənir, məni öz dostları kimi görürdülər. İngiltərə hökumətinin siyasətinə qarşı çıxmağıma baxmayaraq, minlərcə ingilis qadın və kişi dostum vardır. Yeni maddi mədəniyyəti məhkum etsəm də, avropalı və amerikalı dostlarımın sayı gündən günə artmaqdadır. Bütün bunların hamısı qeyri-aqressivlik fəlsəfəsinin nailiyyətləridir.

Gündən günə artıb zənginləşən təcrübələrim mənə deyir: həqiqəti və qeyri-aqressivliyi yaymadan millətlər arası barışın bərqərar olacağı mümkün deyildir. Intiqam alma və qarşılıq vermə siyasəti heç bir zaman uğurlu olmamışdır.

Qeyri-aqressivliyə olan bağlılığım bütün dünyəvi və qeyri-dünyəvi maraqlardan üstündür. Bu bağlılıq, yalnız həqiqətə vurğunluğumla ölçülə bilər ki, bu da qeyri-aqressivliklə eyni mənalıdır. Çünkü qeyri-aqressiv yolla və yalnız bu yolla həqiqətə qovuşa bilərəm. Öz yaşamımda Hindistandakı dəyişik məzhəblərə fərqli yanaşmadığım kimi, dəyişik xalqlar arasında da fərq görmərəm. Mənim görüşümdə “bir insan bir insandır, çünkü bir insandır.”

Mən zəif bir araşdırmaçıyam, həqiqət araşdırmaçısı. Tez-tez məğlub olsam də araşdırmamdan vaz keçmirəm. Məğlubiyyətlərim məni daha da təcrübəli edib inancımı sarsılmazlaşdırır. İnancıma dayanaraq, ekiz olan həqiqət və qeyri-aqressivliyin necə geniş imkanlara sahib olduğunu görürəm. Bu geniş imkanlardan bilgilərimiz xəbərsizdirlər.

Mən çox nikbinəm, çünkü hər fərdin içində qeyri-aqressiv davranması üçün mövcud olan geniş imkanların olduğunu düşünürəm. Qeyri-aqressivliyi öz içinizdə nə qədər çox gəlişdirsəniz, onun təsiri öz mühitinizi də dəyişdirməyə başlayacaq. Beləcə, hətta bütün dünyanı da öz təsiri altına ala bilər.

Məncə, qeyri-aqressivlik üsul və məzmun olaraq tamamilə ziyanlı deyil. Mənim bildiyim anlamı ilə, qeyri-aqressivlik dünyanın ən təsirli gücüdür. Ən yüksək qanundur. Yarım əsirlik təcrübəmdə bircə an da qeyri-aqressiv təcrübələrimdən peşman olub özümü zəif hiss etməmişəm. Qeyri-aqressivliklə çözülməyəcək heç bir problemə rast gəlməmişəm.

Qeyri-aqressivliyin özəlliyi budur ki, savaş zamanı savaşçının içində nifrət və kin duyğuları olmaz. Savaş sonunda düşmən dost edilər. Bu sınağı mən Güney Afrikada olduğumda bu ölkənin çox sərt baş naziri olan General Esmuts üzərində sınadım. Başlanğıcda o, mənim ən sərt müxalifim idi. Ancaq indi ən məhəbbətli dostlarımdan biridir.

Özümüzü qorumaq üçün başqalarını öldürmə gücümüzün olmasına gərək yoxdur. Tam tərsinə, ölmə gücünə sahib olmalıyıq. Tam olaraq ölümə hazır olan bir adam artıq aqressiv davrana bilməz. Öz təcrübələrimə dayanaraq, başqasını öldürmə təmayülü ilə insanın özünü ölümə hazır görməsi bir-birinin tam tərsidir. Öz ölümləri ilə ən sərt könülləri də fəth edən böyük insanların fədakarlığına tarixdə çox şahid olmaqdayıq.

Qeyri-aqressivlik bilgisində tez-tez yeni kəşflərə nail olmağa çalışmışam. Qeyri-aqressivlik məni və arxadaşlarımı sürəkli heyrətə düşürən dərin sonsuz dəniz kimi görünmüşdür.

Bu günlərdə toplumun qeyri-aqressivliklə uyğunluq içində olmayacağı fikri çox yayılmışdır. Bu haqda sözümü demişəm. Bir ailədə ata oğluna bir sillə vurub cəzalandırdığında, oğul atasından qisas almaq üçün bənzər davranışda bulunmaz. O, atasının sözünü dinlər, ancaq atasının vurduğu silləyə görə deyil. Oğul hiss edər ki, yanlış davranışı ilə atasının atalıq duyğusunu incitmiş və onu aqressiv davranmağa zorlamış. Məncə hökumət və toplumu idarə etmək də bu qaydalara dayanmalıdır. Bir ailə üçün keçərli olan, toplum üçün də keçərli olmalıdır. Çünkü toplum özü geniş bir ailədir.

Bir ilanı belə, öldürərək yaşamımı sürdürmək istəmirəm. Məni vurub öldürməsini mənim onu öldürməmə seçim edərəm. Tanrı məni belə bir sınaqla sınaya bilər. Yəni bir ilanın mənə hücumu qarşısında, bəlkə mənim ölümü qəbul etmə cəsarətim olmaya bilər. Heyvani tərəfimin özünü müdafiə instinkti ani biçimdə fəallaşıb və fani vücudum ilanı öldürmək istər. Bu inancın gərəkən səviyyədə məndə oturuşmadığını etiraf etməliyəm. İlanlardan qorxma duyğusunun tam olaraq içimdən silindiyinə əmin deyiləm. İlanlarla içdən dostluq qurmamaq inancım tam deyildir.

Bilim və bilginin gəlişməsi ilə müxalif deyiləm. Qərbin elmi tərəqqisini da alqışlamışam. Bilimin gəlişməsinə qarşı etirazlarım Batı bilim adamlarının bizdən daha aşağı olan Tanrı yaratıqlarının yaşamlarına qıymaları üzündən olmuşdur. Canlıların yaşamlarını təhlükəyə soxan təcrübələrə qarşı bütün varlığımla nifrət edirəm. Bəşəriyyət adına canlıların yaşamına qıyılmasına qarşıyam. Günahsız qanların hesabına inkişaf edən elmləri çox anlamsız sayıram. Qanın dövranı nəzəriyyəsi heyvanların öldürülməməsi üzündən kəşf edilməsə idi, bunsuz da insanlıq öz yaşamını sürdürə bilərdi. Ancaq Batının vicdanlı bilim adamlarının gələcəkdə bu kimi çalışmalarını durduracaqlarına inanmaq mümkündür.

Qeyri-aqressivlik anlaşılması asan olan bir şey deyildir. Bizim kimi varlıqların ona əməl etməsi də çətindir. Hamımız Tanrıya dua etməliyik ki, könül gözlərimizi açıb içimizə işıq dolduraraq bu yolda yardımçımız olsun. Dostluğun və barışın alqışlayıcısı olaraq bu günkü görəvim azadlığımızı əldə etmək üçün bütün varlığımla qeyri-aqressivliyə əməl etməkdir. Hindistan bu yolla azadlığını qazanmış olursa, dünya barışına böyük yardım etmiş olacaqdır.

Uyğun dirəniş iki tərəfi də kəsən qılınc kimidir. Hər cür davrana bilər. Həm onu tətbiq edənə, həm də ona qarşı çıxana yararlı ola bilər. Bir damla qan axıtmadan əhəmiyyətli sonuclar doğura bilər. Heç bir zaman pas basmayan və oğurlanmayan bir silahdır.

Ümumi yasalara tabe olmamaq üçün mübarizə içdən və sayğılı biçimdə olmalıdır. Bütün böyük insanlıq öyrətmənləri fanı bədənlərini ruhları qarşısında önəmsiz saymışlar. Bu nəzəriyyəni ən gözəl şəkildə bəyan edən Tolstoy olmuşdur. O, sadəcə bu nəzəriyyəni önə sürmür, həm də ona uyğun olaraq yaşayırdı. Avropada bilinmədən daha öncələr bu nəzəriyyə Hindistanda bir türlü anlaşılıb tətbiq olunmaqda idi. Ruhi gücün bədən gücündən daha üstün olduğunu rahatca anlamaq mümkündür. Yanlışlıqları ortadan qaldırmaq üçün insanlar ruhi gücə tapınsaydılar bir çox problemlər özlüyündə çözülmüş olurdu.

Budda böyük qorxmazlıq duyğusu ilə savaşı düşmən cəbhəsinə çəkərək, təkəbbürlü bir rahibi diz çökdürdü. İsa sələməçiləri Beyt-ül Müqəddəsdən xaric etdi. Yalançıları və fırıldaqçıları Tanrı lənətinə tuş etdi. Hər ikisi böyük, vacib iş gördülər. Fitrətlərində saxlı olan yaxşılıqları sərgilədilər. Buddaİsa pislikləri cəzalandırdıqlarında, vücudlarının fövqündə olan məhəbbət və sevgini göstərmiş olurdular. Onlar düşmənlərinə qarşı, hətta barmaqlarını da qaldırmadılar. Ancaq doğruluq yolunda öz canlarından keçməyə hazır idilər. Budda öz məhəbbətinin gücünü rahiblərin vəzifələrinə bərabər görməsə idi, hətta onların görəvlərindən daha üstün olduğunu sübüt edə bilməsə idi, haqlılığını isbatlamaq üçün ölməyə də hazır idi. İsa xaçda dara çəkilərkən, başında tikandan bir çələng var idi. Ancaq bu durumu ilə Roma imperatorluğunun təməlini sarsıdırdı. Qeyri-aqressiv dirənişə qatılıramsa, böyük sadəlik və alçaqkönüllülüklə bu böyük öyrətmənlərin izlərində yürüməyə çalışıram.

“Satyaqraha” qanunlarından biri də budur ki, insan əlində heç bir silah bulundurmadan, savaşdan çəkinməyərək davranır və fani bədənindən vaz keçməyi başarır.



Ahimsa ruhi gücdür. Ruh da dəyişməz, ölməz və sonsuzdur. Atom bombası cismi gücün ən zirvəsidir. Bu üzdən bu güc bütün maddi varlığa hakim olan dəyişim, çöküş yasalarına tabedir. Müqəddəs kitablar bizə öyrədir ki, ruhi güc öz yüksək kamala vardığında yenilməz biçim almış olur. Ancaq yüksək kamala varmanın şərti onun bütün vücudumuzda təsirli olması və hər tənəffüsümüzdə duyulmasıdır. Heç bir təşkilat qeyri-aqressiv yöntəmi zorla qəbul edə bilməz. Qeyri-aqressivlik və həqiqət anayasada yazılması gərəkən bir şey deyildir. Bunlar azad iradə və şəxsi təmayüllə qəbul edilməlidir. Təbii bir biçimdə, sanki bədənimizə yapışan paltar kimi bizi içinə almalıdır. Tərs təqdirdə bu anlayışlarda təzadlar ortaya çıxar.

Həyat başdan-başa arama və arzudur. Həyatın görəvi tərəqqini aramaqdan ibarətdir. Bu da insanın özünü tanımasından başqa bir şey deyildir. Qüsurlar üzündən bu yüksək dəyərdən vaz keçilməməlidir. Özünü məhəbbət qanunu olan ahimsaya həsr etmiş olan adam, hər gün daha az başqa canlıların həyatına qıyar. Eyni ölçüdə isə, yaşam və məhəbbəti təşviq edər. Nifrət qanunu olan “himsa”ya bağlanan adam, hər gün daha çox digər canlılara və çevrəyə zərər verər. Eyni ölçüdə də ölüm və nifrəti təşviq edər.

Həyatda qeyri-aqressivlikdən tam olaraq uzaq durmaq mümkün deyildir. Belə bir soru ortaya çıxır: aqressivliklə qeyri-aqressivliyi ayıran xəttı hardadır? Bu xətt və sınır hər kəs üçün eyni deyildir. Çünkü dəyərlər ümumi və külli olsa da, hər kəs onu özünəxas şəkildə gerçəkləşdirmək istər. Biri üçün yemək olan bir şey, bir başqası üçün zəhər ola bilər. Ət yemək mənə görə suçdur. Ömür boyu ət yeyərək yaşamış olan biri bu alışqanlığından məni təqlid etdiyi üçün əl çəksə, günah işləmiş olur. Mən ormanlıqda yerləşıb əkin işləri ilə məşğul olsam, özümü və tarlalarımı qorumaq üçün aqressiv davranmalı olacağam. Tarlama zərər verən quşları, meymunları və həşaratları öldürmək zorunda qalacağam. Özüm də birbaşa olaraq bu işi görməsəm, başqalarını bu işi görmək üçün xidmətə alacağam. Toplumun aclığı sürərkən, “ahimsa” adına heyvanların əkinəcəyə ziyan verməsinə izn vermək özü böyük suç sayılmaqdadır. Yaxşılıq və pislik nisbi qavramlardır. Bəlli bir şəraitdə yaxşı olan başqa bir şəraitdə günah sayıla bilər. İnsan özünü məzhəb quyularında həbs etməməli, geniş dənizdə üzərək, ordan gövhərlər əldə etməlidir. Hər addımda nəyin “ahimsa” və nəyin “himsa” olduğu haqda düşünməliyik. Bu barədə utanmağa heç bir ehtiyac yoxdur. Şair demişdir: “Tanrıya qovuşan yol qəhrəmanlar və cəsurlar üçündür, qorxaqlar və zəiflər üçün deyildir.”

Güvənsizlik üzündən yazmaq, ya da söyləmək aqressivlik deyildir. Özəlliklə söyləyən və yazan öz söyləminin doğruluğuna inanarsa, bu, aqressivlik sayılmaz. Gerçək aqressivlik düşüncənin, sözün və davranışın ötəsində təcavüz məqsədi daşıyar. Yəni müxalif və rəqibi incitmək niyyəti daşıyar. Başqalarının üstün olması təsəvvürü ilə bağlı yanlış anlamalar və xəyali şəxsiyyətlərin dəyərlərinə xələl gətirilməsi ilə bağlı qorxular, ümumiyyətlə insanların gerçək düşüncələrinin üzə çıxmasını əngəllər. Bu durum sonunda insanları yalançılığa və riyaya sövq edər. Ancaq qeyri-aqressivliyin toplumlarda və ya uluslarda yayğınlaşmasından danışırıqsa, nə qədər acı və sevimsiz görünsə də, həqiqətin söylənməsi gərəkir.

Heç bir şey bu günə qədər bir başa əməl edilmədən gerçəkləşməmişdir. Zəiflərin silahi olaraq tanınan “mənfi dirəniş” anlayışını yetərsiz olduğundan dolayı qəbul etmirəm, rədd edirəm.

Qeyri-aqressivlik böyük dözümlülük gərəkdirməkdədir. Qeyri-aqressivlik şüurlu olaraq ölçülü biçimdə qisas duyğusundan imtinadır. Ancaq qisas duyğusu imkansızlıqdan və zəiflikdən dolayı təslim olma durumundan daha üstündür. Bağışlama qisasdan da üstündür. Çünkü intiqam da bir cür zəiflikdir. İntiqam alma xəyali və ya gerçək bir şeydən qorxmaqdan qaynaqlanır. Heç bir şeydən və heç kimsədən qorxmayan adam onu yersizcə sinirləndirmək istəyənlərə də qızmaz. Bu cür bəsit davranışlar onun üçün önəmsiz görünər.

Qeyri-aqressivlik və zəiflik bir-birinə ziddirlər. Düşünürəm ki, başdan-ayağa silahlı olan bir adam öz qəlbinin dərinliyində qorxaqlıq duyğusu daşıya bilər. Ələ silahalma bir başa qorxu üzündən olmasa da, qorxunu da özü ilə gətirər. Tam qorxaqsızlıq qeyri-mümkündür.

Mənim qeyri-aqressiv dəvətim mümkün və fövqəladə güc deməkdir. Bu iddiada qorxaqlığa və zəifliyə yer yoxdur. Hər zaman aqressiv bir şəxsin qeyri-aqressivliyə yönələcəyinə bir ümid bəslənər. Ancaq zəif biri üçün belə bir ümid yoxdur. Bu üzdən də neçə kərə bu səhifələrdə söyləmişəm ki, qeyri-aqressiv yolla ailəmizi və qutsal məkanlarımızı qoruya bilmiriksə, silahlı yolla bunları savunmalıyıq.



Betya şəhəri yaxınlığında bir kəndin əhalisi mənə dedilər ki, polis bizə saldırdı, mallarımızı apardı, qadınlarımıza təcavüz etdi. Biz də dirənməyərək qoyub qaçdıq. Dedim: niyə dirənməyib qaçdınız? Dedilər ki, sən demişdin ki, qeyri-aqressiv dirəniş göstərməliyik o üzdən. Utandığımdan başımı aşağı saldım. Mən onlara anlatdım ki, qeyri-aqressivliyi ya mən yanlış anlatmışam, ya da sizlər yanlış anlamışsınız. Mənim onlardan gözləntim ən güclü şəkildə özlərini müdafiə etmələri idi. Ölsələr də bütün gücləri ilə savaşmalı idilər. Onların silahla özlərini savunmaları çox şərəfli bir dirəniş olardı. İnsanın namusunu hücum edənlərə buraxıb öz canını qurtarması üçün dirənməməsi şərəfsizcə bir davranışdır. Mən ahimsa metodunu necə ölmələrini bilən adamlara öyrədə bilərəm, ölümdən qorxanlara deyil.

Bir milləti kökdən namərd etmə əməlinə qarşı mən aqressivliyi seçim edərəm.

Mənim qeyri-aqressiv nəzəriyyəm insanın öz əzizlərini saldırı qarşısında savunmasız buraxıb qaçmağı qəbul etməz. Aqressivlik və qorxaqlıq arasında heç şübhəsiz ki, mən aqressivliyi seçərdim. Doğuşdan kor olan bir adama bir mənzərənin gözəlliyini anlada bilməyəcəyim kimi, qorxaq və zəif birinə də qeyri-aqressivliyi anlada bilmərəm. Qeyri-aqressivlik qəhrəmanlığın zirvəsidir. Təcrübələrimə dayanaraq, zorakılıq və aqressivlik məktəbində yetişmiş insanlara qeyri-aqressivliyin üstünlüyünü isbatlamaq çətin olmamışdır. Mən bir zamanlar qorxaq idim. Qorxduğumdan dolayı da aqressiv davranardım. Yalnız qorxu duyğusunu içimdən sildikdən sonra qeyri-aqressivliyin dəyərini anladım.

Qeyri-aqressivliyi ölümdən qorxana öyrətmək olmaz. Pişiyin yediyi zəif bir sıçana qeyri-aqressivliyi öyrətmək olmaz. Bu sıçanda güc olsaydı kəsinliklə öz qatilini param-parça edərdi. Ancaq öz zəifliyində başardığı tək iş pişiyin önündən qaçmasıdır. Biz sıçanı qorxaq adlandırmırıq, çünkü onun təbiəti belə yaradılmışdır. Təhlükə ilə qarşılaşdığında sıçan kimi davranan adam isə, qorxaqdır. Belə bir adam öz içində aqressivliyə və nifrətə sığınacaqdır. Əlinə fürsət düşdüyündə düşməninə aman vermədən öldürər. Şübhəsiz ki, belə bir adam qeyri-aqressivliyə biganədir. Bütün yönləndirmələr və moizələr bu adamı tərbiyə etmək üçün sonucsuz qalar. Onun təbiəti cəsarət duyğusundan məhrumdur. Qeyri-aqressivlikdən öncə, onun haqlarına hücum edənlər qarşısında savaşa bilməsi üçün ona mübarizə əxlaqı öyrədilməlidir. Bunun dışında ona bir şeylər söylərsək, onun zəifliyini təqdir etmiş oluruq. Beləcə də onu qeyri-aqressivlikdən bir az daha uzaqlaşdırarıq. Mən kimsəyə intiqam duyğusunu əsla təklif etmərəm. Ancaq qorxaqların da qeyri-aqressivlik pərdəsi arxasında gizlənmələrinə izn vermərəm. Bir çox adam qeyri-aqressivliyin nə olduğunu doğruca bilmədiklərindən dolayı səmimi bir şəkildə təhlükə önündən qaçmağı qeyri-aqressivlik kimi anlayırlar. Özəlliklə ortalıqda can sevdası olduğunda bu durum daha da qabarıq şəkildə görünər. Mən qeyri-aqressivlik öyrətməni kimi, mümkün olduqca bu namərdcə duruşa qarşı çıxmalıyam.

Kimsə fiziki baxımdan zəif ola bilər. Təcavüz qarşısında qaçmaq yerinə dirənişi seçərsə, düşmənə bir zərər verə bilməsə də, bu dirənişdə qəhrəmanca ölə bilər. Dirənişin bu dürüst anlamı qeyri-aqressivlik və qəhrəmanlıqla eynidir. Ancaq zəif bir şəxs dirənişdə düşmənə zərbə endirib ölə də bilər. Onun bu əməli qəhrəmanlıq sayılsa da, qeyri-aqressivlik deyildir. Eyni durumda zəif bir şəxs dirənmək yerinə qaçarsa, onun bu işi qorxaqlıqdan başqa bir şey deyildir. Birinci durumda məhəbbət və qorxmazlığı sərgiləmiş olur. İkinci və üçüncü durumlarda bədgümanlıq və qorxu onun ruhuna hakimdir.

Tutalım ki, mən bir qaradəriliyəm və bacım bir ağdərili tərəfindən oğurlanıb təcavüz edildikdən sonra öldürülmüşdür. Belə bir durumda mənim görəvim nədir? Bu sorunu özümdən sorduğumda belə cavablayıram: Ağ dərili zorakılıq tətbiq edənlərə nifrət etməməliyəm. Eyni halda onlarla əməkdaşlıq da etməməliyəm. Ağdərilərin zülmünə dözən qaradərili soydaşlarımla da əməkdaşlıq etməməliyəm. Mənim nəzərdə tutduğum fədakarlıq tərzi budur. Öz yaşamımda bir neçə kərə bu şəkildə davranmışam. Mənim oruc tutmalarım bu dirəniş növlərindən olmuşdur. Bu oruc tutmalar və ac qalmalar şüurlu şəkildə əzablara qatlaşaraq bir məqsədə yönəlik olmazsa, heç bir anlamı olmayacaqdır.

İnsanın canı bədənindən an-an çıxsa da, onun inancı, aydınlığını və möhkəmliyini qorumalıdır. Qeyri-aqressivlik üçün dəyərsiz bir örnək olduğumu düşünürəm. Mənim cavablarım sizi razı salmaya bilər. Ancaq böyük bir iradə ilə bu yolda çalışıram. Hətta bu cür yaşamağım uğurlu olmasa da, qeyri-aqressivlik dəyərinə olan inancım sarsılmazlığını qoruyacaqdır.

Aqressivliyin və zorun hakim olduğu çağımızda kimsə, zorun və aqressivliyin üstünlüyünü qəbul etməyən insanların var olduğuna inanmaya bilər. Bu üzdən də mənə imzasız məktublar göndərilir. Bu məktublarda toplum tərəfindən aqressiv davranışlar olsa da, Qeyri-Əməkdaşlıq Hərəkətinə mənim müdaxilə etməməm istənilirdi.* Bəzi adamlar mənim gizlincə aqressiv bir planımın olduğunu sanırlar. Bu üzdən yanıma gəlib və bu xoş anın nə zaman gələcəyi haqda sorular sorurlar. Onlar məni inandırmağa çalışırlar ki, ingilislər ancaq gizlin, ya da açıq zorun qarşısında təslim ola bilərlər. Həm də mənə söyləmişlər ki, bir qism insanlar məni Hindistanın ən alçaq adamı kimi anlamışlar. Çünkü heç bir zaman niyyətimi açıqlamırmışam. Bir halda ki, hər kəs mənim gizlincə, aqressiv planımın olduğuna inanırmış. Bu sözlər ordan qaynaqlanır ki, bəşər toplumunun çoxluğu qılınc və zor nəzəriyyəsinin tərəfdarıdır. Mənim üsulum Hindistanın istiqlalına nail olması üçün daha təsirli olduğundan onu daha hər yönlü açıqlamaq istərdim.



Düşünürəm ki, ortada yalnız qorxaqlıq və aqressivlik seçimi olursa, mən aqres­sivliyi seçərdim. 1908-ci ildə öldürülmək məqsədli hücuma məruz qaldım.Hadisədən sonra oğlum məndən belə bir sual soruşmuşdu: Mən də hücüm zamanı sənin yanında olsaydım, nə etməli idim? Səni ölümə buraxıb qaçmalı idim, yoxsa sənin müdafiənə qalxmalı idim? Mən oğlumun sualına belə cavab verdim ki, orda olsaydın, görəvin son nəfəsinə qədər atanı müdafiə etmək olmalı idi. Hətta zora əl atmaq aqressivlik sayılsa da, yanımda olsaydın, məni müdafiə etməli idin.

Mənim Boer Savaşına, necə deyərlər Zulu qiyamına və Birinci Dünya Savaşına qatıldığım kimi, aqressiv davranmaq istəyənlərə silahdan istifadəni öyrənməyi təklif edirəm. Öz şərəf və heysiyyətini qoruya bilmək üçün Hindistana da silahlanmağı məsləhət görürəm. Ancaq bütün bunların fövqündə bağışlamanın cəzalandırmaqdan üstün olduğu kimi, qeyri-aqressivliyin də aqressivlikdən daha üstün olduğuna inanıram. Dözüm o zaman bağışlama sayıla bilər ki, ortada cəzalandırma gücü də olsun. Başqa əzici bir gücün qarşısndakı zəiflik durumunda ortada bağışlama duyğusu da ola bilməz. Pişik tərəfindən parçalanan sıçan pişiyi bağışlamasından danışa bilməz. Sıçan iddia edə bilməz ki, pişiyə o şəkildə davranması üçün özü izn vermişdir. Bu üzdən də Hindliləri qətl edən General Dairin cəzalandırılmasını hayqıran hindililəri alqışlayıram. General Dair bunların əlinə düşərsə, onu param-parça edərlər. Ancaq mən Hindistanın zəif və gücsüz olduğuna inanmıram. Mənim şəxsi arzum budur ki, Hindistanın gücü daha böyük hədəflər üçün yönəlmiş olsun. Anlatmaq istədiklərimin doğru anlaşılmasını umuram. Qüdrət cismi və maddi güclülükdən qaynaqlanmır. Əhliləşməsi zor olan bir iradədən qaynaqlanır. Orta bir Zulu, cismi baxımdan bir ingilisdən üstündür və bir ingilisə qarşı çıxıb onu yenə bilər. Ancaq bir ingilis çocuq qarşısında qaçar. Çünkü çocuğun tapançasından və ya tapançanı ona qarşı tuşlamasından qorxar. O, ölümdən qorxduğu üçün böyük cismi varlığına rəğmən zəif və gücsüzdür. Bu haqda yaxşıca düşünməliyik ki, yüz min ingilis üç yüz milyon hindlini qorxutmamalıdır. Bağışlama düşüncəsi ilə birlikdə bizim güclülüyümüz də ortada olmalıdır. Belə olursa, General Dair kimilər Böyük Hind Xalqını aşağılaya bilməzlər. Sözlərimi uyğun şəkildə anladıb qəbul etdirməm bu an mənim üçün çox önəmli deyil. Biz öz aqressivliyimizi bu durumda göstərməsək, özümüzü əzilmiş və yox edilmiş kimi görə bilərik. Ancaq mən başqa bir söz demək istəyirəm. Demək istəyirəm ki, Hindistan bu suçluları cəzalandırmaqdan vaz keçərək, daha çox yararlı çıxa bilər. Hindistana və dünyaya xidmət etmək üçün daha önəmli işlər bizi gözləməkdədir. Mən xəyalcı biri deyiləm. Gerçəkçi bir idealist olduğumu düşünürəm. Qeyri-aqressivlik məzhəbi, yalnız hind din adamları “rişi”lərə məxsus deyildir. Adi xalq kütləsinin üzvləri üçün də keçərlidir. Aqressivlik heyvanlara məzsus bir qayda olduğu kimi, qeyri-aqressivlik də insanlara məxsus bir qaydadır. Yırtıcı heyvanlarda ruh yuxuya dalmışdır. Bu üzdən heyvanlar maddi və cismi gücün fövqündə bir şey tanımazlar. Ancaq insan heysiyyəti onu daha üstün güclərə, ruhi güclərə sövq etməkdədir. Mən qədim bir Hind inancını gündəmə gətirmə cəsarətində olmuşam. Özümü Hindistanın yolunda fəda etmək istəyirəm. Çünkü “satyaqraha* insanın acı çəkərək fədakar olmasını mümkün bilir. Aqressivliklər mühitində qeyri-aqressivlik yasasını kəşf edən “rişi”lər Nyutondan daha üstün dahilər olmuşlar. Napoleonu məğlub edən Vellingtondan daha böyük hərbiçi olmuşlar. Onlar silahdan çox yaxşı istifadə etməyi bilsələr də, insanların qurtuluş yolunun silahla olmadığını hayqırdılar. Dünyamıza bu dərsi verdilər. Tək qurtuluş yolunun qeyri-aqressivlik olduğunu önə sürdülər.

Uyğun və təsirli anlamda qeyri-aqressivlik şüurlu olaraq əzablara qatlaşmaqdır. Qeyri-aqressivlik zalimlərin iradəsinə tabe olmaq anlamında deyildir. Zalimlərin iradəsinə qarşı ruhi gücü bütünüylə səfərbər etmək deməkdir.

Vücudumuzun bu qaydası doğru bir şəkildə həyata keçirilərsə, tək bir adam böyük bir imperatorluğun zülmlərinə qarşı dirənə bilər. Öz şərəfini, məzhəbini və ruhunu qoruyaraq imperatorluğun süqutunun əsaslarını təməlləndirə bilər.

Hindistanın zəif olduğu üçün qeyri-aqressiv davranmasını istəmirəm. Hindistanın öz böyüklüyünü anlayaraq, öz böyük gücünün şüurlu olaraq qeyri-aqressiv davranmasını istəyirəm. Bu gücü anlamaq üçün silah tətbiq etməyi öyrənməyə gərək yoxdur.

Belə anlaşılır ki, özümüzü, yalnızca maddi varlıqdan ibarət olaraq anladığımızda silaha ehtiyac duyuruq. Hindistanın özündə ölməz bir ruh barındırdığını bilməsini istəyirəm. Hindistan bu böyük ruhi gücünə dayanaraq hər cür gücsüzlükdən və zəiflikdən arınaraq, dünyanın bütün maddı gücləri ilə qarşı-qarşıya gəlib uğur qazana bilər.

Hindistan qılınc nəzəriyyəsinə güvənərsə, keçici olaraq uğur qazana bilər. Bu uğur mənim qəlbimə daxili inam gətirə bilməz. Mən Hindistanı sevirəm, çünkü bütün varlığımı ona borcluyam. Mən qəti olaraq Hindistanın dünya qarşısında bir görəv daşıdığına inanıram. Hindistan kor-koruna Avropanı yamsılamamalıdır. Hindistan qılınc nəzəriyyəsini qəbul edərsə, mənim üçün üstün tarixi vəzifə daşıyan ölkə kimi olmayacaqdır. Mənim qeyri-aqressivlik məzhəbimin coğrafi sınırları yoxdur. Mən bu məzhəbi sonsuz bir sevgi ilə sevirəm və bu sevgim Hindistanı da içinə almaqdadır. Hindistana xidmət etməm qeyri-aqressivlik metodu ilə olmuşdur. Qeyri-aqressivliyin Hind törələrinin təməlini oluşdurduğuna inanıram.

öz dartışmalarımı və məntiqimi o qədər sürdürməliyəm ki, ya özüm yenilməliyəm, ya da mənə qarşı gələnləri yenməliyəm. Çünkü mənim görəvim hər bir hindistanlını, hətta hər bir ingilisi belə, dünyanın siyasi, məzhəbi, toplumsal və iqtisadi sorunlarının çözümündə qeyri-aqressivliyə sövq etməkdir. Məni iddialı və ehtiraslı olmaqla suçlayanlar haqlıdırlar. Mənim xəyallarımın gerçəkləşməyəcəyini deyənlərə cavab olaraq deyirəm ki, “belə ola bilər”, ancaq mən tutduğum yoldan vaz keçməyəcəyəm. Mən qeyri-aqressivliyə iman gətirən bir əsgərəm və inancımı qorumaq üçün də çoxlu dəlillərim var. Bu üzdən bu yolçuluqda istər bir yoldaşım olsun, istər olmasın, mən yolçuluğuma davam edəcəyəm.

Amerikalı dostlarım mənə deyirlər ki, atom bombasının kəşfi ahimsanın yayılmasına daha da yardımçı ola bilər. Onların məqsədləri bu sözdən atom bombasının qorxunc yox edicilik qarşısında dünyanın ona nifrət etməsi isə, bu iddialarında haqlı ola bilərlər. Ancaq bu durum ona bənzəyir ki, kimsə dadlıca yeməklərdən qarnını o qədər doldurmuş ki, başı dönməyə başlamış. Keçici olaraq yeməkdən vaz keçmək zorunda qalmış. Başdönməsinin keçməsindən sonra daha artıq bir tamahla yeməyi gözləyir. Eyni şəkildə atom bombasına olan nifrət unudulduqdan sonra dünya daha ac bir şəkildə aqressivliyə yuvarlanacaqdır.

Bəzən pisliklərin içindən yaxşılıqların ortaya çıxmasına şahid oluruq. Ancaq bu, insan istəyindən daha çox Tanrı təqdirinə bağlı bir olaydır. Təcrübələr pislikdən, ancaq pisliyin törədiyini göstərmişdir. Yaxşılıqlardan yaxşılıqların törədiyi kimi. Atom bombasının Japoniyanı dağıtmasından alınan əxlaqi nəticə budur ki, bu fəlakəti qarşılıqlı biçimdə atom bombası tətbiq etməklə çözmək olmaz. Aqressivliyi də qarşşılıqlı aqressivliklə ortadan qaldırmaq mümkün deyildir. Yalnız məhəbbət yoluyla nifrət və kinə qalib gəlmək olar. Nifrətə qarşı nifrətlə cavab vermək nifrətin yayılmasına, dərinləşməsinə səbəb olacaqdır. Daha öncə söylədiklərimi təkrar etdiyimi düşünürəm. Əslində anlatmağa başlarkən də yeni bir şey söyləmirdim. Qeyri-aqressivlik dağlar qədər əskidirlər. Fərq onda idi ki, mən Tuti quşu kimi, kitablarda olanları əzbərləyib anlatmırdım. Bütün zərrələrimlə inanıb və ona görə davrandıqlarımı anlatmışam. Həyatımın 60 illik sürəsini içərən axtarış və davranış təcrübələrimi artırmışdır, inancımı sarsılmaz etmişdir. Özəlliklə dostlarımın da bu yoldakı sağlıqlı təcrübələri məni daha da həvəsləndirmişdir. Yalnız həqiqətə arxalanaraq, insan təkbaşına bütün çətinliklərin qarşısında sarsılmadan dirənə bilər. Hindistanın fəlsəfi və məzhəbi əsərlərini Avropaya tanıdan araşdırmacı alman bilim adamı Maks Muler çox doğru bir təsbit etmişdir. Maks Muler illər öncə demişdir ki, doğruluğa inanmayan insanlar varsa, doğruluğu və onun dəyərlərini təkrar-təkrar söyləmək gərəkir.

Hindistan aqressiv üsul seçərsə və mən də həyatda olursam, əsla Hindistanda yaşamaq istəməzəm. O zaman artıq mən sevimli vətənim Hindistanla əsla qürur duymaram.

Mənim vətənsevərliyim inancımdan qaynaqlanmaqdadır. Bir yavru çocuq anasının məmələrinə yapışdığı kimi, mən də Hindistana yapışmışam. Çünkü ruhumun ehtiyacı olan qidanı Hindistan mənə verə bilir. Hindistanın mənəvi mühiti ruhi təmayüllərimə cavab verməkdədir. Vətənimə olan bu inancımı itirsəm, bir yardımçı tapa bilməyəcəyinə inanan yetimə bənzəyəcəyəm.

* * *

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə