İstiqamətin şifri və adı: İİM 010000 İqtisadiyyat İxtisaslaşmanın şifri və adı: İİM 010027 İqtisadi kibernetika




Yüklə 354.69 Kb.
səhifə3/4
tarix23.02.2016
ölçüsü354.69 Kb.
1   2   3   4

Strateji plan - burada təşkilatın uzunmüddətli (5illik) və qarşıdakı il üçün məqsədləri,əldə olunacaq sosial əhəmiyyətli nəticələr,onlara nail olmaq üçün zəruri olan vasitələr əks olunur;

  • Illik tədbirlər planı – burada agentliyin (nazirliyin ) büdcəsində göstərilən hər bir proqram fəaliyyəti üzrə əldə olunacaq nəticələrin,xidmətlərin təqdim edilməsi səviyyəsinin,həcminin,keyfiyyətinin və effektivliyinin qiymətləndirilməsində istifadə olunacaq nəticəlilik göstəriciləri əks olunur;

  • Fəaliyyət nəticələri barəsində illikhesabat – burada əldə edilmiş nəticələrin nəzərdə tutulan (planlaşdırılan) göstəricilərin müqayisəsi verilir.Əgər faktiki verilən nəzərdə tutulanlara uyğun deyilsə və bəyan edilmiş məqsədlərə nail olunmayıbsa,onda agentlik kənarlaşmaların səbəblərini göstərməli və nəzarət göstəricilərinə nail olmaq üçün zəruri addımların qrafikini verməlidir.


    Beləliklə,bu 2 ölkənin təcrübəsi kifayət qədər əyani şəkildə göstərir ki,həmin ölkələrdə büdcə planlaşdırılması işində tətbiq olunan nəticəyə yönəlik büdcə mexanizmləri dövlət maliyyəsinin idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsində və büdcə vəsaitlərinin cəmiyyət üzvlərinin maraqlarına uyğun istifadəsinin təmin edilməsində nə qədər əhəmiyyətli rol oynayır.

    Artıq bir çox keçid ölkələrində, o cümlədən MDB məkanında da sözügedən mexanizmlərin tətbiqi sahəsində bir sıra addımlar atılıb.Hətta qonşu Rusiya və Qazaxıstan 2006-2007-ci illərddən başlayaraq büdcə sərəncamçısı olan hər bir ali dövlət qurumu üçün 3illil strateji inkişaf planların işlənməsinə start verib.Həmin planlarda hər bir nazirliyin (komitə və digər ali dövlət qurumunun) funksional təyinatına (əsasnamədə müəyyənləşdirilən missiyasına)

    Uyğun olaraq strateji fəaliyyət istiqamətləri,hədəflər və hər bir hədəfə çatmağı ölçmək üçün məqsəd-nəticə indikatorları müəyyənləşdirilir.Sənəddə həmçinin dövlətin strateji məqsədləri ilə qurumun strateji fəaliyyət istiqamətlərinin uyğunluğu əks olunur.

    Bu ölkələrin qanunvericiliyində “büdcə xərclərinin effektivliyi” əsas prinsiplərdən biri kimi əksini tapıb. Qazaxıstan Respublikasının büdcə Məcəlləsinin (24 aprel 2004-cü ildə qəbul olunub)3-cü maddəsinin 6-cı bəndində “effektivlik və nəticəlilik”prinsipi,Rusiya Federasiyasının Büdcə Məcəlləsinin (31 iyul 1998-ci ildə qəbul olunub) 34-cü maddəsində “effektivlik və büdcə xərclərinin qənaətli istifadəsi” prinsipi,Ukrayna Respublikasının Büdcə Məcəlləsinin (21 iyul 2001-ci ildə qəbul olunub) 7-ci maddəsinin 6-cı bəndində “effektivlik” prinsipi təsbit olunub.Ayrı- Ayrılıqda hər üç ölkənin qanunveriliyində büdcə xərclərinin effektivliyi prinsipinə yanaşmalara diqqət yetirək:




    1. Qazaxıstan qanunvericiliyi – effektivlik və nəticəlilik prinsipi – optimal həcmdə büdcə vəsaitlərindən istifadə etməklə büdcə proqramlarının pasportlarında nəzərdə tutulmuş məqsədlər üzrə zəruri nəticələrə nail olmağa imkan verən büdcənin işlənməsi və icrası,yaxud təsdiqlənmiş büdcə vəsaitləri çərçivəsində daha yaxşı nəticələrin alınması;

    2. Rusiya qanunvericiliyi – effektivlik və büdcə xərclərinin qənaətli istifadəsi prinsipi- səlahiyyətli dövlət orqanları və büdcə vəsaitlərinin sərəncamçıları büdcənin tərtibi və icrası zamanı əldə etmək istədikləri nəticələrə daha az xərclə nail olmaq zərurətindən çıxış etməli yaxud ən yaxşı nəticələrə daha az xərclə nail olamlıdırlar;

    3. Ukrayna qanunvericiliyi- effektivlik prinsipi – büdcə prosesinin bütün iştirakçıları büdcəni tərtib və icra edərkən planlaşdırılmış məqsədə yetişmək üçün minimum həcmdə büdcə vəsaitləri cəlb etməyə cəhd göstərməlidir.

    Göründüyü kimi ,hər üç izahda fərqli ifadə tərzi seçilsə də,büdcə xərclərinin səmərəliliyinə yanaşmanın mahiyyəti eynidir- daha az xərclə ən yaxşı nəticələrlə qarşıya qoyulmuş məqsədə nail olmaq.

    Beynəlxalq təcrübədə dövlət büdcəsinin məqsədli proqramlar səviyyəsində icrasının aşağıdakı xüsusiyyətləri vardır.

    Birincisi, bu proqramlar dövlətin iqtisadi inkişaf strategiyasına uyğun olmalıdır. İnkişaf etmiş ölkələrdə, bir qayda olaraq, ortamüddətli indikativ planlar qəbul edilir və bu planlarda nəzərdə tutulmuş hədəflərə çatmaq üçün maliyyə mənbəyi dövlət büdcəsinin xərcləri olan və əsas istiqamətləri ölkənin sosial-iqtisadi hədəfləri ilə üst-üstə düşən məqsədli proqramlar qəbul edilir.

    İkincisi, büdcə maliyyələşdirilməsinin nəticələri orta və uzunmüddətli dövr üzrə müəyyənləşdiridiyi üçün məqsədli proqramların prinsiplərinin tam mənada tətbiqi ortamüddətli dövr üçün münasibdir. Buna görə də qeyd olunan büdcə metodunun

    tətbiqi paralel olaraq perspektiv büdcə planlaşdırılmasına keçidi şərtləndirir. Belə ki, məqsədli sosial-iqtisadi inkişaf proqramları orta müddətli büdcə proqnozları (bəzi hallarda orta müddətli büdcə planlaşdırılması və ya sadəcə orta müddətli büdcə plan-proqnozu) ilə əlaqəli şəkildə və onlara uyğun hazırlanır.

    Üçüncüsü, proqramlar çərçivəsində xərclənən vəsaitlərin səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi məqsədilə bu xərclər üzərində ciddi maliyyə nəzarəti aparılır və hesabatlar təqdim olunur. Bu hesabatlarda xərclərin səmərəliliyini qiymətləndirmək məqsədilə xüsusi (kəmiyyət və keyfiyyət) göstəricilər sistemi öz əksini tapır.

    Hazırda ABŞ, Fransa, Norveç, Kanada, Yeni Zelandiya,Danimarka, İsveç, Finlyandiya, Böyük Britaniya və Rusiya Federasiyası kimi ölkələrdə haqqında danışılan metodun bu və ya digər formaları tətbiq edilir.

    Məqsədli proqramlar səviyyəsində dövlət büdcəsinin icrası zamanı aşağıdakı prinsiplər əsas götürülməlidir:

    1.Maliyyə resurslarının maddələr üzrə deyil, proqramlar və ya

    strateji hədəflər üzrə icrasının təmin edilməsi;

    2.Dövlət qurumlarının məqsədi və strateji prioritetlərinin

    proqramlara uyğunlaşdırılması;

    3.Dövlət qurumlarının büdcə vəsaitlərindən istifadəsi üzərində

    nəzarət mexanizminin qurulması;

    4.Büdcə prosesləri daha çox dövlət sektorunda olan müəssisə

    və təşkilatların fəaliyyəti ilə sıx bağlanır;

    5.Büdcə layihəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarına büdcə

    subyektlərinin fəaliyyətinin səmərəliliyini qiymətləndirmək imkanı

    verən göstəricilər sistemi əsasında təqdim edilir.

    FƏSİL II AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA DÖVLƏT BÜDCƏ XƏRCLƏRİNİN TƏHLİL QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ SİSTEMİNİN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİNİN ƏSAS İSTİQAMƏTLƏRİ


    2.1.A.R. dövlət büdcəsinin xərclərinin strukkturu,həcmi və dinamikası.
    Dövlət büdcəsi xərcləri - büdcə təsnifatına əsasən müəyyən edilən xərclərdir. Büdcə təsnifatına əsasən dövlət büdcəsinin xərcləri funksional, iqtisadi və inzibati xərclər üzrə təsnifləşdirilir.“Büdcə sistemi haqqında” qanunun 10.1-ci maddəsinə əsasən dövlət büdcəsinin xərclərinə aşağıdakılar daxildir:

    1. cari xərclər, o cümlədən əmək haqqı, əmək haqqına üstəlik,

    pensiya və başqa sosial müavinətlər və ödənişlər, malların satın

    alınması və başqa xidmətlər üzrə xərclər, faiz üzrə ödənişlər,

    qrantlar, subsidiyalar və cari köçürmələr;

    2. əsaslı xərclər, o cümlədən əsas vəsaitlərin alınması, kapital

    qoyuluşları və səhmlərin alınması;

    3. kreditlər üzrə borclar, faizlərə xidmət xərcləri və layihələrdə

    pay iştirakı.

    Həmin qanuna görə büdcə xərcləri müvafiq büdcə təsnifatına

    uyğun olaraq təsdiq olunmuş büdcə ayırmaları həddində cari,

    investisiya, innovasiya və digər xərclərin maliyyələşdirilməsinə

    yönəldilir.

    “Büdcə sistemi haqqında” qanunundan göründüyü kimi qeyd

    olunan təsnifat iqtisadi təsnifatdır. Halbuki, hər il təsdiq və icra

    edilən dövlət büdcəsi haqqında qanunlarda xərclərin funksional

    təsnifatı verilir.

    “Büdcə sistemi haqqında” qanununun 4-cü maddəsinə uyğun

    olaraq Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti (6 oktyabr

    2004-cü il tarixdə) “Vahid büdcə təsnifatı”nın təsdiq edilməsi barədə

    qərar qəbul etdi.

    Vahid büdcə təsnifatına uyğun olaraq büdcə xərclərinin

    funksional təsnifatı büdcə sisteminə daxil olan büdcələrin

    funksiyalar üzrə xərclərinin qruplaşdırılmasından ibarətdir.



    Funksional təsnifata aşağıdakı bölmələr aiddir:

    1.0.0. Ümumi dövlət xidmətləri:

    1.1.0 Qanunvericilik və icra hakimiyyəti, yerli

    özünüidarəetmə orqanları;


    119

    1.2.0. Beynəlxalq təşkilatlara üzvlük haqqı;

    1.3.0. Xarici iqtisadi yardım;

    1.4.0. Elm;

    1.5.0. Başqa kateqoriyalara aid edilməyən ümumi

    dövlət xidmətləri;

    1.6.0. Dövlət borcu üzrə xidmətlər;

    1.7.0. Büdcələr arasında transfertlər.

    2.0.0. Müdafiə:

    2.1.0. Müdafiə qüvvələri;

    2.2.0 Milli təhlükəsizlik;

    2.3.0. Müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində tətbiqi

    tədqiqatlar;

    2.4.0. Digər kateqoriyalara aid edilməyənlər.

    3.0.0. Məhkəmə hakimiyyəti, hüquq-mühafizə və

    prokurorluq:

    3.1.0. Məhkəmə hakimiyyəti;

    3.2.0. Hüquq-mühafizə;

    3.3.0. Prokurorluq;

    3.4.0. Məhkəmə hakimiyyəti, hüquq-mühafizə və

    prokurorluq sahəsində tətbiqi tədqiqatlar;

    3.5.0. Digər kateqoriyalara aid edilməyən xidmətlər.

    4.0.0. “Təhsil” bölməsi dövlət tərəfindən təhsilə, fərdi və

    kollektiv əsaslarla şagird və tələbələrə göstərilən xidmətlərə çəkilən

    xərcləri özündə birləşdirir. Təhsil sahəsində kollektiv xidmətlər,

    dövlət siyasətinin müəyyənləşdirilməsi və müvafiq proqramların

    işlənib hazırlanması, təhsil müəssisələrinin fəaliyyətlərinin

    tənzimlənməsi, təhsil sahəsində fəaliyyətlə və göstərilən xidmətlərlə

    əlaqədar təcrübə və əsaslı tədqiqatlarla bağlı görülən işlər bu

    bölmənin xərclərinə daxildir.

    4.1.0. Məktəbəqədər və ibtidai təhsil;

    4.2.0. Natamam və orta təhsil;

    4.3.0. İnternat və xüsusi məktəblər;

    4.4.0. Texniki-peşə məktəbləri və litseylər;

    4.5.0. Ali təhsil;

    4.6.0. Təhsil sahəsində tətbiqi tədqiqatlar;

    4.7.0. Təhsil sahəsində digər xidmətlər

    120


    5.0.0. “Səhiyyə” bölməsi xəstəxanaların, klinikaların, tibb

    məntəqələrinin və sair tibbi personal üçün standartların işlənib

    hazırlanması və onlara əməl olunmasının təminatı, səhiyyə sahəsində

    xidmət göstərilənlərin fəaliyyətlərinin tənzimlənməsi və

    lisenziyalaşdırılması, həmçinin tibbi sağlamlığın qorunması

    sahəsində təcrübə və tətbiqi tədqiqatlarla bağlı fəaliyyətləri əhatə

    edir.

    5.1.0. Poliklinikalar və ambulatoriyalar;



    5.2.0. Xəstəxanalar;

    5.3.0. Səhiyyə sahəsində digər xidmətlər;

    5.4.0. Tibbi avadanlıq və məmulatlar;

    5.5.0. Səhiyyə sahəsində tətbiqi tədqiqatlar;

    5.6.0. Səhiyyə sahəsinə aid edilən digər xidmətlər.

    6.0.0. “Sosial müdafiə və sosial təminat” dövlətin sosial

    müdafiə və sosial təminat sahəsində fərdi qaydada ayrı-ayrı şəxslərə

    və kollektiv əsaslarla göstərilən xidmət, transfert və tətbiqi tədqiqat

    işləri üzrə fəaliyyətlə bağlı xərcləri özündə birləşdirir.

    6.1.0. Sosial müdafiə

    6.2.0. Sosial təminat

    6.3.0. Sosial müdafiə və sosial təminat sahələri üzrə tətbiqi

    tədqiqatlar

    7.0.0. Mədəniyyət, incəsənət, informasiya, bədən tərbiyəsi

    və digər kateqoriyalara aid edilməyən sahədə fəaliyyət:

    7.1.0. Mədəniyyət və incəsənət sahəsində fəaliyyət;

    7.2.0. Radio, televiziya və nəşriyyat;

    7.3.0. Bədən tərbiyəsi, gənclər siyasəti və turizm;

    7.4.0. Digər kateqoriyalara aid edilməyən fəaliyyət;

    7.5.0. Mədəniyyət, incəsənət, informasiya, bədən tərbiyəsi

    və digər kateqoriyalara aid edilməyən sahədə tətbiqi

    tədqiqatlar.

    8.0.0. Mənzil-kommunal təsərrüfatı:

    8.1.0. Mənzil təsərrüfatı;

    8.2.0. Kommunal təsərrüfatı;

    8.3.0. Su təsərrüfatı;

    8.4.0. Mənzil və kommunal təsərrüfatı sahəsində

    tədqiqatlar

    121

    8.5.0. Mənzil və kommunalla bağlı digər xidmətlər.



    9.0.0. Yanacaq və enerji:

    9.1.0. Yanacaq kompleksi;

    9.2.0. Enerji kompleksi;

    9.3.0. Yanacaq və enerji kompleksi sahəsində tətbiqi

    tədqiqatlar.

    10.0.0. Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı, balıqçılıq,

    ovçuluq və ətraf mühitin mühafizəsi:

    10.1.0. Kənd təsərrüfatı;

    10.2.0. Meşə təsərrüfatı;

    10.3.0. Balıqçılıq və ovçuluq;

    10.4.0. Ətraf mühitin mühafizəsi;

    10.5.0. Hidrometrologiya tədbirləri;

    10.6.0. Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı, balıqçılıq,

    ovçuluq sahələri üzrə təcrübə və tətbiqi tədqiqatlar;

    10.7.0. Ətraf mühitin mühafizəsi sahələri üzrə təcrübə və

    tətbiqi tədqiqatlar.

    11.0.0. Sənaye, tikinti və faydalı qazıntılar:

    11.1.0. Sənaye;

    11.2.0. Tikinti;

    11.3.0. Faydalı qazıntılar;

    11.4.0. Geodeziya və xəritəçəkmə;

    11.5.0. Təcrübə və tətbiqi tədqiqatlar.

    12.0.0. Nəqliyyat və rabitə:

    12.1.0. Nəqliyyat;

    12.2.0. Rabitə;

    12.3.0. Nəqliyyat və rabitə sahəsi üzrə təcrübə və tətbiqi

    tədqiqatlar.

    13.0.0. İqtisadi fəaliyyət:

    13.1.0. İqtisadi və kommersiya fəaliyyəti;

    13.2.0. İqtisadi fəaliyyətin digər növləri;

    13.3.0. Çoxsahəli inkişaf layihələri;

    13.4.0. İqtisadi fəaliyyət sahələri üzrə təcrübə və tətbiqi

    tədqiqatlar.

    14.0.0. Əsas bölmələrə aid edilməyən xidmətlər:

    14.1.0. Ehtiyat fondlar;

    122


    14.2.0. Məqsədli büdcə fondları.

    Büdcə xərclərinin iqtisadi təsnifatı əvəzsiz və qaytarılmaq

    şərti ilə büdcələr tərəfindən aparılan ödənişlərdən ibarətdir.

    210000. Əməyin ödənişi:

    211000. Əmək haqqı;

    212000. Əmək haqqına üstəlik.

    220000. Malların (işlərin və xidmətlərin) satın alınması:

    221000. İdarənin saxlanılması;

    222000. Ezamiyyə xərcləri;

    223000. Nəqliyyat xidmətlərinin haqqının ödənilməsi;

    224000.Kommunal və kommunikasiya xidmətlərinin

    ödənilməsi;

    225000. İstehlak mallarının və materiallarının alınması;

    226000. Sair xidmətlərin haqqının ödənilməsi.

    240000. “Faizlər üzrə ödənişlər” bölməsinin xərclərinə

    faizlərin ödənilməsi, borc vəsaitlərindən istifadəyə görə həyata

    keçirilən ödənişlər nəzərdə tutulur. Bu bölmənin xərclərinə dövlət

    idarəetmə orqanları tərəfindən alınan kreditə görə həyata keçirilən

    faiz ödənişləri ilə bağlı xərclər daxildir. Bölmənin xərclərinə borc

    vəsaitlərin alınmasına yönəldilmiş komisyon yığımları və ya

    maliyyələşmə kimi hesab edilən borcun əsas məbləği üzrə ödənişləri

    ilə bağlı xərclər daxil edilmir.

    241000. “Qeyri-rezidentlər üzrə ödənişlər” köməkçi bölməsinə

    Beynəlxalq Valyuta Fonduna, Dünya Bankına və digər xarici

    təşkilatlara faizlər üzrə ödənişlər daxildir;

    242000. “Dövlət idarəetmə sektoruna aid olmayan təşkilatlar

    üzrə ödənişlər” köməkçi bölməsinə Milli Banka, digər dövlət

    təşkilatlarına, kommersiya banklarına və özəl sektorun digər

    təşkilatlarına faizlər üzrə ödənişlər daxil edilir;

    243000. “Dövlət idarəetmə sektoru üzrə ödənişlər” köməkçi

    bölməsinin xərclərinə dövlət idarəetmə orqanlarına və digər

    idarəetmə orqanlarına faizlərlə bağlı xərclər daxil edilir.

    250000. “Subsidiyalar və cari transfertlər” bölməsinin

    xərclərinə dövlət və qeyri-dövlət təşkilatlarına zərərin ödənilməsi

    üçün əvəzsiz verilən vəsaitlər daxildir.

    251000. Subsidiyalar və cari ödənişlər;

    123

    252000. Özəl sektora aid olan müəssisələrə ödənişlər.



    260000. “Qrantlar və digər ödənişlər” bölməsinin xərclərinə

    məqsədli maliyyə təyinatı üzrə əvəzsiz verilən xərclər və digər

    ödənişlər daxildir.

    261000. “Xarici dövlətlərə ödənilən qrantlar” köməkçi

    bölməsinə xarici təşkilatlara əvəzsiz verilən cari və əsaslı ödənişlər

    ilə bağlı xərclər daxildir;

    262000. “Beynəlxalq təşkilatlara ödənilən qrantlar” köməkçi

    bölməsinə beynəlxalq təşkilatlara əvəzsiz verilən qrantlarla bağlı

    xərclər daxildir;

    263000. “Digər dövlət idarəetmə sektoruna ödənilən

    qrantlar” köməkçi bölməsinə digər dövlət idarəetmə sektoruna

    əvəzsiz verilən cari və əsaslı ödənişlərlə bağlı xərclər daxildir;

    264000. “Üzvlük haqqı və digər ödənişlər” köməkçi

    bölməsinə üzv olan beynəlxalq təşkilatlara ödənilən üzvlük haqqı və

    digər ödənişlər üzrə xərclər daxildir.

    270000. “Təqaüdlər və sosial müavinətlər” bölməsinə sosial

    sığortaya, qocalara, işsizlərə, əlillərə sosial yardım üzrə müavinətlər,

    təqaüdlər, həmçinin dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına həyata

    keçirilən xərclər daxildir. Bu bölmədə uşaqlı ailələrə verilən dövlət

    müavinəti və kompensasiyalar, bütün növ pensiyalar, təqaüdlər,

    şəhid ailələrinə, qaçqınlara və məcburi köçkünlərə maddi yardım

    göstərilməsi, hamiləliyə və doğuşa görə müavinətlər, uşağın anadan

    olması ilə əlaqədar birdəfəlik müavinət, dəfn üçün müavinət, təbii

    fəlakətdən zərər çəkən vətəndaşlara birdəfəlik pul yardımı,

    humanitar yardım, pulsuz müalicəyə göndərilən pensiyaçılara, ən

    çox ehtiyacı olan pensiyaçıların ailə üzvlərinə maddi yardım, işsiz

    vətəndaşlara müavinətlərin ödənilməsi, əlillərə maddi yardım, əlil

    uşaqlara onların təhsili ilə bağlı yardım, birlikdə yaşayan üç və daha

    çox əmək qabiliyyəti olmayan əlil ailələr üçün ünvanlı tədbirlərin

    keçirilməsi, əlillər üçün idman-sağlamlıq mərkəzlərinin yaradılması,

    əlillərin beynəlxalq və ölkədaxili idman yarışlarında iştirakı ilə bağlı

    proqramların, sərgilərin təşkili və ədəbi musiqi müsabiqələrinin,

    konfransların keçirilməsi, sanatoriya-kurort müalicəsi üzrə xərclərin

    tam və qismən ödənilməsi və əhaliyə sair ödənişlərlə bağlı xərclər

    daxildir.

    124


    271000. “Sosial təminat” köməkçi bölməsinə ödənilən

    təqaüdlər üzrə xərclər daxildir;

    272000. “Sosial müdafiə üzrə müavinətlər” köməkçi

    bölməsinə ödənilən müavinətlərlə bağlı xərclər daxildir;

    273000. “Dövlət qulluqçularına sosial müavinətlər” köməkçi

    bölməsinə mövcud qanunvericiliyinə uyğun olaraq dövlət

    qulluqçularına ödənilən müavinətlər üzrə xərclər daxildir;

    274000. “Digər təqaüdlər, müavinətlər və transfertlər”

    köməkçi bölməsinə əvvəlki üç köməkçi bölmələrdə öz əksini

    tapmayan bütün ödənişlər üzrə xərclər daxildir.

    280000. Digər xərclər:

    281000. “Faizlər üzrə ödənişlər istisna olmaqla mülkiyyətlə

    bağlı xərclər” bölməsinə cari məqsədlər üçün binaların və evlərin

    icarəsi, film və verilişlərin çəkilməsi üçün icarəyə götürülmüş teatr,

    konsert salonları, sahə və otaqların icarə haqqı, müəssisə və

    təşkilatlar tərəfindən avadanlıq və nəqliyyat vasitələrinin icarəyə

    götürülməsi ilə bağlı xərclər daxildir;

    282000. “Sair müxtəlif xərclər” köməkçi bölməsinə idarə və

    müəssisələr tərəfindən həyata keçirilən sair müxtəlif xərclər daxil

    edilir.


    310000. Qeyri-maliyyə aktivlərinin alınması:

    311000. “Əsas vəsaitlər” köməkçi bölməsinə qeyri-maliyyə

    aktivlərinin alınması ilə bağlı xərclər daxildir;

    312000. “Maddi-istehsal ehtiyatları” köməkçi bölməsinə satış

    üçün nəzərdə tutulan mallar, dövlət orqanları tərəfindən fövqəladə

    və strateji mal ehtiyatlarının, o cümlədən taxıl ehtiyatlarının və ölkə

    üçün vacib olan digər malların alınması və yaradılması xərcləri

    daxildir;

    313000. “Qiymətli materiallar” köməkçi bölməsinə dövlət

    orqanları tərəfindən qiymətli materialların alınması və yaradılması

    üzrə xərclər daxildir;

    314000. “Qeyri-istehsal aktivləri” köməkçi bölməsinə

    torpağın (onlarda yerləşən tikinti obyektləri və qurğulardan başqa),

    meşənin, yeraltı sərvətlərin və faydalı qazıntıların yerinin alınması,

    kompüter proqramlarının alınması və hazırlanması ilə bağlı xərclər

    daxildir


    125

    320000. “Maliyyə aktivləri üzrə əməliyyatlar” bölməsində

    ölkə daxilində dövlətə məxsus cari və tranzit hesablar, depozitlər,

    istiqrazlar, qiymətli kağızlar, daxili borclar üzrə əməliyyatlar,

    həmçinin valyuta, qiymətli kağızlar (səhmlər istisna olmaqla),

    ssudalar, səhm və digər kapital, törəmə maliyyə alətləri və sair

    maliyyə aktivləri üzrə əməliyyatlar daxildir.

    321000. “Daxili” köməkçi bölməsinə ölkə daxilində dövlətə

    məxsus cari və tranzit hesablar, depozitlər, istiqrazlar, qiymətli

    kağızlar, daimi borclar üzrə əməliyyatlar daxildir;

    322000. “Xarici” köməkçi bölməsinə ölkə xaricində dövlətə

    məxsus cari və tranzit hesablar, qiymətli kağızlar (səhmlər istisna

    olmaqla), ssudalar, xarici borclar üzrə əməliyyatlar daxildir.

    330000. Öhdəliklər üzrə maliyyə əməliyyatları:

    331000. Daxili;

    332000. Xarici.

    Üçüncü təsnifat büdcə xərclərinin təşkilatlar səviyyəsində və

    ya inzibati təsnifatdır.

    1100. Qanunvericilik orqanları:

    1101. Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi.

    1200. İcra hakimiyyəti orqanları:

    1201. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatı;

    1202. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti;

    1203. Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi;

    1205. Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Nazirliyi və s.

    1300. Məhkəmə və prokurorluq orqanları:

    1301. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya

    Məhkəməsi;

    1302. Azərbaycan Respublikasının Ali Məhkəməsi;

    1303. Azərbaycan Respublikasının şəhər və rayon

    məhkəmələri və s.

    1400. Digər dövlət orqanları:

    1401. Azərbaycan Respublikasının Hesablama Palatası;

    1402. Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Seçki

    Komissiyası;

    1403. Azərbaycan Dövlət Teleqraf Agentliyi “Azərtac” və s.

    1500. Mətbuat orqanları və ictimai təşkilatlar:

    126


    1501. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər

    İdarəsinin kitabxanası;

    1502. “Mir”Dövlətlərarası Teleradio Şirkətinin Milli

    Nümayəndəliyi və s.

    1600. Dotasiya:

    1601. Naxçıvan Muxtar Respublikasına ayrılan dotasiya;

    1602. Yerli büdcələrə ayrılan dotasiyalar.

    1700. Dövlət fondları:

    1701. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sosial Müdafiə

    Fondu;


    1702. Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondu.
    Xərclərin funksional təsnifatı
    Funksional təsnifat dövlətin əsas funksiyalarının həyata keçirilməsi üçün büdcə vəsaitlərinin qruplaşdırılmasıdır.

    Qeyd. Yuxarıda qeyd olunanlara əsasən hər il qəbul edilən

    dövlət büdcəsi haqqında qanunlarda vəsaitlər əsas funksiyalarına

    görə təsnifləşdirildiyi üçün dissertasiyanın yazılmasında məhz bu təsnifatdan

    istifadə edilmişdir və əsas tədqiqat ili 2013-cü il dövlət büdcəsi əsas götürülmüşdür.

    2013-cü il dövlət büdcəsinin xərcləri ÜDM-in 35.3 % təşkil etməklə 19mlrd.810 mln.azn proqnozlaşdırılır.2012-ci illə müqayisədə 12.1 % çoxdur. Dövlət büdcə xərclərinin funksional strukturu aşağıdakı kimidir:








    2013-cü il dövlət büdcəsinin xərclərinin strukturuna daxil olan cari xərclərə ümumi xərclərin 50.3 % həcmində vəsait yönəldilmişdi.Mütləq ifadədə cari xərclərə 9955.5 mln.manat,2012-cil illə müqayisədə 466.9 mln.manat və ya 4.9% çox, 2011-ci ilin faktiki icrası ilə müqayisədə isə 2840.1 mln manat və yaxud 39.9% çox vəsait ayrılmışdır.


    2013-cü il üzrə dövlət büdcəsinin xərclərinin strukturu.(mln manatla)

    Əsaslı xərclərə ümumi xərclərin 45.8 % həcmində və yaxud 2012-cil illə müqayisədə 15.3% çox vəsait ayrılmışdır.Mütləq ifadədə əsaslı xərclərə yönəldilmiş 9073.8 mln manat vəsait 2012-ci il ilə müqayisədə 1202.8 mln manat,2011-ci ilin faktiki icrası ilə müqayisədə isə 1135.5 mln manat və yaxud 14.3% çoxdur.

    Dövlət borcuna xidmətlə bağlı xərclərə ümumi 3.9% həcmində mütləq ifadədə isə 780.7 mln manat və ya 2012-ci il ilə müqayisədə 468.3 mln manat və ya 2.5 dəfə çox vəsait yönəldilib.

    2013-cü il dövlət xərclərinin 10517.6 mln manatı və ya 53.1% konkret proqram və tədbirlərin maliyyələşdiriləsi üçün nəzərdə tutulmuşdur ki, bu da 2012-ci illə müqayisədə 1263.0 mln manat və ya13.6 % çoxdur.həmin xərclərin dövlət büdcəsinin tərkibindəki xüsusi çəkisi 2012-ci ilə müqayisədə 0.7 % artmışdır.



    2013-cü il dövlət büdcəsinin xərclərində sosialyönümlü xərclərin (iqtisadi təsnifata uyğun olaraq əməyin ödənişi,dərman,sarğı ləvazimatları və materialların alınması,ərzaq məhsullarının alınması,təqaüdlər və sosial müavinətlər üzrə xərclərin cəmi) xüsusi çəkisi 25.4 % olmaqla,mütləq ifadədə 5037.2 mln manata vəsait proqnozlaşdırılmışdır ki,bu da 2012-ci ilə müqayisədə 333.1 mln manat və yaxud 7.1%,2011-ci ilin faktiki icrası ilə müqayisədə isə 696.9 mln manat və ya 16.1 % çoxdur.

    Zəruri sosial tədbirlərdən olan sosial müavinətlərin və təqaüdlərin, o cümlədən yaşa görə (16.4 min nəfər),əlilliyə görə (107.8 min nəfər),ailə başçısını itirməyə görə (39.5 min nəfər),uşağın anadan olmasına görə (112.4 min nəfər),sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşadək uşaqlara(63.6 min nəfər),valideynlərini itirmiş və valideyn himayəsindən məhrum olan uşaqlara(0.8 min nəfər),şəhid uşaqlarına (0.4 min nəfər),müharibə əlillərinin uşaqlarına (18.4 min nəfər),radiasiya nəticəsində zərər çəkmiş şəxslərə (5.5 min nəfər),müharibə veteranlarına (53.7 min nəfər) verilən müavinətlərin,dəfn üçün nəzərdə tutulan müavinətlərin,əmək pensiyalarının minimum məbləğlərinin,məcburi köçkünlərə verilən yemək xərcinin (538.0 min nəfər),şəhid ailəsi (13.8 min nəfər),müharibə əlilləri (18.8 min nəfər) üçün və Azərbaycan Milli Qəhrəmanı adı verilmiş şəxslərə (0.2 min nəfər),Azərbaycan Respublikası Prezidentinin təqaüdünün,ali,orta ixtisas,ilk-peşə ixtisas təhsili sistemində oxuyan tələbə və şagirdlərə,doktorantlara (85.8 min nəfər) verilən təqaüdlərin artırılması da təmin ediləcəkdir.

    Qeyd olunan əməkhaqlraının və sosial ödənişlərin artırılması üçün 2013-cü il dövlət büdcəsinin layihəsində üst-üstə 240,0 mln manatdan çox vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    2013-cü il dövlət büdcəsində elm,təhsil,səhiyyə,sosial müdafiə və sosial təminat,mədəniyyət,incəsənət,infomasiya,bədən tərbiyəsi və digər kateqoriyalara aid edilməyən xərcləri üçün 4427.4 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur ki, bu da 2012-ci il ilə 89.2 mln manat və ya 2.1 %,2011-ci ilin faktii icrası ilə müqayisədə isə 871.4 mln manat və ya 24.5% çoxdur.

    Bütövlükdə həmin sahələr üzrə nəzərdə tutulmuş xərclərin dövlət büdcəsi xərclərinin tərkibində xüsusi çəkisi 22.3 % təşkil edəcəkdir.

    2013-cü ildə elm xərclərinə 129.1 mln manat, 2012- ci illə müqayisədə 5.7 mln manat və yaxud 4.6 %, 2011- ci ilin faktiki icrası ilə müqayisədə isə 23.0 mln manat və y a21.7% çox vəsait proqnozlaşdırılmışdır.Son 5 ildə (2009-2013-cu illərdə) dövlət büdcəsinin cari xərclərində elm xərcləri 45.9 mln manat və ya 55.2 % artmışdır.

    Təhsil xərcləri 2013-cü ilin büdcəsində 1530.4 mln manat,2012-ci illə müqayisədə 18.8 mln manat və ya 1.2% , 2011- ci ilin faktiki icrası ilə müqayisədə isə 261.8.0 mln manat və ya 20.67% çox vəsait proqnozlaşdırılmışdır.

    Təhsil xərcləri üçün ayrılmış vəsaitin 798.8 mln manatı və ya 52.2% natamam və orta təhsil xərclərinin,394.4 mln manatı və ya 25.8 % təhsil sahəsində tətbiqi tədqiqatlar və təhsil sahəsində digər xidmətlərin,57.2 mln manatı və ya 3.7% ali təhsil xərclərinin,145.8 mln manatı və ya 9.5% məktəbəqədər və ibtidai təhsil xərclərinin,81.1 mln manatı və ya 5.3% texniki-peşə məktəblərinin və liseylərin,53.1 mln manatı və ya 3.5% internat və xüsusi məktəblərin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcəkdir.



    2013- cu il dövlət büdcəsində təhsil xərcləri üçün ayrılan vəsaitin 306.9 mln manatı bir sıra dövlət proqramlarının və tədbirlərinin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcəkdir,o cümlədən



    • Əməkhaqqı sisteminin təkminləşdirilməsi,pensiya təminatının yaxşılaşdırılması və digər tədbirlərin maliyyələşməsi üçün 152.2 mln

    • Ali təhsil müəsissələrində yeni maliyyələşmə mexanizmlərinin tətbiqi bağlı xərclər üçün 88.5 mln manat

    • Məktəbəqədər təhsilin maliyyələşməsi üçün 6.7 mln manat

    • Təhsil sisiteminin informasiyalaşdırılması üçün 13.5mln manat

    • Ümumtəhsil məktəblərində oxuyan şagirdlərin pulsuz dərsliklərlə təmin olunması xərcləri üçün 7.1 mln manat

    • Təhsil müəssislərinin yenidən qurulması və əsaslı təmiri xərcləri üçün 12.6 mln manat

    • Ümumtəhsil məktəblərinə tədris laboratoriya (fizika,kimya,biologiya) avadanlıqlarının alınması üçün 4.0mln manat

    • 2008-2013cü illər üzrə məktəb kitabxanalarının maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi və müasir texnologiyaları ilə təchizatına dair tədbirət üçün 3.0 mln manat

    • 2010-2013 cü illərdə Azərbaycan Respublikasının orta ixtisas təhsil sistemində islahatlar üzrə Tədbirlər Proqramının maliyyə təminatı ilə bağlı xərclər üçün 3.0 mln manat

    • 2009-2014-cu illərdə illərdə Azərbaycanda şahmatın inkişaf etdirilməsi Dövlət Proqramının maliyyə təminatı ilə bağlı xərclər üçün 1.8 mln manat

    • Azərbaycan Respublikasında dövlət uşaq müəssisələrindən uşaqların ailələrə verilməsi(De-institusionalizasiya) və alternativ qayğı Dövlət Proqramının (2006-2015-ci illər) icrası üçün 1.4 mln manat

    • Ən yaxşı ümumtəhsil və ən yaxşı müəllim mükafatı üçün 1.0 mln manat

    • “SOS Uşaq Kəndləri-Azərbaycan” Assosiyasiyası üzrə tədbirlərin maliyyələşdirilməsi üçün 0.8 mln manat

    • Gənc istedadlar üçün xüsusi təqaüdlərin ödənilməsi ilə bağlı xərclər üçün 0.3 mln manat

    • Və digər tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün vəsait ayrılmışdır.

    Səhiyyə xərcləri üçün –cü ilim dövlət büdcəsində 666.3 mln manat,2012-ci illə müqayisədə 3.6 mln manat və yaxud 05.%,2011-cilin faktiki icrasına nisbətən isə 172.9 mln anat və ya 35.0% çox vəsait ayrılmışdır.

    Ayrılan vəsaitin 326.8 mln manatı və ya 49% xəstəxanaların,98.0 mln manatı və ya 14.7 % poliklinikaların və ambulatoriyaların saxlanılması xərclərinə,232.4 mln manatı və ya 34.9% səhiyyə sahəsində digər xidmətlər üzrə xərclərə,9.1 mln manatı və ya 1.4% səhiyyə sahəsində tətbiqi tədqiqatlar və səhiyyə sahəsinə aid edilən digər xidmətlər üzrə xərclərə yönəldiləcədir.

    Son 5 ildə (2008-2013 – cü illər) dövlət büdcəsinin cari xərclərində səhiyyyə xərcləri 263.9 mln manat və ya 65.6% artmışdır.


    2013-cu ilin dövlət büdcəsində mədəniyyət,incəsənət,informasiya,bədən tərbiyəsi və digər kateqoriyalara aid edilməyən sahədə fəaliyyət xərcləri üçün 288.1 ln manat,2012-ci illə müqayisədə 33.3 mln manat və ya 13.1% , 2011-cilin faktiki icrasına nisbətən isə 95.5 mln manat və ya 49.6% çox vəsait

    ayrılmışdır.

    mədəniyyət,incəsənət,informasiya,bədən tərbiyəsi və digər kateqoriyalara

    aid edilməyən sahədə fəaliyyət xərcləri üzrə ayrılan vəsaitin 134.1 mln manatı və ya 46.5% mədəniyyət və incəsənət sahəsində fəaliyyət,65.3 mln manatı və ya 22.7 % radio,televiziya və nəşriyyat,88.7 mln manatı 30.8% bədən tərbiyəsi,gənclər siyasəti,turizm və digər kateqoriyalar aid edilməyən fəaliyyət xərclərinə yönəldiləcəkdir.

    Ilk dəfə olaraq dövlət büdcəsində Siyasi partiyaların fəaliyyəti ilə bağlı qüvvəyə minmiş “Siyasi partiyalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun icrası üçün 2.0mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    Bununla yanaşı Azərbaycan həqiqətlərinin ATV İnternational (ATV İNT) beynəlxalq televiziya kanalı vasitəsi ilə xarici dillərdə dünya dillərində dünya ictimaiyyətinə təqdim edilməsi məqsədi ilə 2013-cü ildən başlayaraq dövlət büdcəsində müvafiq məbləğ nəzərdə tutulmuşdur.

    Eyni zamanda,2013-ci il dövlət büdcəsininin əsaslı vəsait qoyuluşu xərclərində də mədəniyyət,incəsənət,idman infrastrukturlarına aid olan investisiya layihələri üzrə müfaviq məbləğdə vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    Son 5 ildə (2008-2013 – cü illər) dövlət büdcəsinin cari xərclərində mədəniyyət,incəsənət,informasiya,bədən tərbiyəsi və digər kateqoriyalara aid edilməyən sahədə fəaliyyət xərcləri üzrə ayrılan vəsait 129.8 mln manat və ya 82.0 % artmışdır.

    Azərbaycan Respublikasının milli təhlükəsizliyinin və müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi və maddi-texniki bazasının möhkəmləndirilməsi üçün (Xüsusi müdafiə təyinatlı layihələrin və tədbirlərin maliyyə təminatı ilə bağlı əsas bölmələrə aid edilməyən xərclərdə nəzərdə tutulmuş vəsait də nəzərə alınmaqla) müdafiə xərclərinə 2013-cü il dövlət büdcəsi xərclərinin 13.6% nəzərdə tutulmuşdur.

    Məhkəmə hakimiyyəti,hüquq-mühafizə orqanlarının və prokurorluğun saxlanılması xərcləri 2013-cü il dövlət büdcəsi xərclərinin 5.5% təşkil edəcəkdir.

    Məhkəmə sisteminin saxlanılması xərcləri üçün 2013-cü il dövlət büdcəsində 58.5 mln manat vəsait proqnozlaşdırılmışdır ki, bu da 2012-cilin anoloji göstəricisindən 14.1 mln manat və ya 31.7% çoxdur.

    2013-cü il dövlət büdcəsində əsaslı xərclər üçün 9073.8 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur ki, bu da 2012-ci ilə nisbətən 1202.8 mln manat və ya 15.3%, 2011-ci ilin faktiki icrasına nisbətən isə 1135.5 mln manat və ya 14.3% çoxdur.Bu xərclərin dövlət büdcəsi xərclərinin tərkibində xüsusi çəkisi 2012-ci illə müqayisədə 1.3% artaraq 45.8% təşkil edəcəkdir.

    Əsaslı xərclərin tərkib hissəsi olan dövlət əsaslı vəsait qoyuluşu (investisiya) xərclərinə 2013-cü il dövlət büdcəsindən 6915.2 mln manat vəsait yönəldiləcəkdir ki,bu da 2012-ci illə müqayisədə 1141.1 mln manat və ya 19.8 % ,2011-ci ilin faktiki icrasına nisbətən isə 1063.2 mln manat və ya 18.2% çoxdur.

    Öıkənin sosial-iqtisadi inkişaf prioritetlərinə uyğun olaraq daha əlverişli investisiya mühitinin təmin edilməsi və iqtisadi sabitliyin qorunması prinsipinə uyğun olaraq 2013-cu ildə dövlət əsaslı vəsait qoyuluşu xərcləriu ilk növbədə tamamlanması nəzərdə tutulan sənaye,nəqliyyat,energetika,kənd təsərrüfatı və digər infrastrukturların,sosial-mədəmi təyinatlı müəssisələrin tikintisinə və yenidən qurulmasına,bərpasına,əsas vəsaitlərin alınmasına,ölkənin müdafiə,milli təhlükəsizlik,sərhəd və digər tədbirlər üzrə əsaslı işlərin görülməsinə,bir sıra proqramlar üzrə nəzərdə tutulmuş layihələrə və digər dövlət əhəmiyyətli tədbirlərin maliyyələşdirilməsinə yönəldiləcəkdir.

    2013-cü ilin dövlət büdcəsində mənzil və kommunal, Kənd təsərrüfatə,meşə təsərrüfatı,balıqçılıq,ovçuluq və ətraf mühitin qorunması,yanacaq enerji,nəqliyyat rabitə,sənaye və tikinti xərcləri üzrə 1026.5mln manat vəsait proqnozlaşdırılmışdır ki,bu da 2012-ci ilin analoji göstəricisindən 6.4 ln manat və ya 0.6 % çoxdur.



    Mənzil-kommunal təsərrüfatı üçün 2013-cu ilin dövlət büdcəsindən 399.1 mln manat vəsait ayrılmışdır.Həmin vəsaitin də 217.5 mln manatı və ya 54.5 % rayon və şəhərlərdə mənzil təsərrüfatının fəaliyyətinin tənzimlənməsi,kommunal abadlıq işlərinin görülməsinə yönəldiləcəkdir ki, bu da 2012-ci illə müqayisədə 31.4 mln manat və ya 16.9% çoxdur.

    Mənzil-kommuynal təsərrüfatı xərcləri üzrə ayrılmış vəsaitin 103.7 mln manatı müfaviq dövlət proqramlarının və ünvanlı tədbirlərin maliyyələşdirilməsinə,o cümlədən əməkhaqqı sisteminin təkmilləşdirilməsinə,pensiya təminatının yaxşılaşdırılması və digər tədbirlərin maliyyələşdirilməsinə 3.7 mln manat,mühafizə,ezamiyyə,kommunal,kommunikasiya xidmətləri ilə bağlı xərclərə 50.0 mln manat,yaşayış məntəqlərinə aid olan kommunal təyinatlı infrastrukturun bərpa və yenidən qurulması,abadlaşdırılması ilə bağlı xərclərə 50.0 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdu.

    Son 5 ildə (20008-2013 cü illər) dövlət büdcəsinin cari xərclərində mənzil-kommunal təsərrüfatı xərclərinin məbləği 204.6 mln manat və ya 2.1 dəfə artmışdır.


    Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı,balıqçılıq,ovçuluq və ətraf mühitin mühafizəsi xərclərinə 2013-cu ilin dövlət büdcəsindən 494.3 mln manat və ya 2012-ci illə müqayisədə 21.6mln manat və ya 4.6 %,2011- ci ilin faktiki icrası ilə müqayisədə isə 49.6 mln manat və ya 11.1 % çox vəsait ayrılmışdır.

    Kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı,balıqçılıq,ovçuluq və ətraf mühitin mühafizəsi xərcləri üzrə ayrılmış vəsaitin 196.6 ln manatı müfaviq dövlət proqramlarının və ünvanlı tədbirlərin maliyyələşdirilməsi üçün nəzərdə tutulur,o cümlədən əməkhaqqı sisteminin təkminləşdirilməsi,pensiya təminatının yaxşılaşdırılması və digər tədbirlərin maliyyələşdirilməsinə 5. ln manat, kənd təsərrüfatı əmlakının sığortalanmsaı üçün sığorta haqqının dövlət büdcəsi hesabına ödənilməsi hissəsinə 1.0 mln manat,geolojo-kəşfiyyat tədbirləri ilə bağlı xərclərə 9.8 mln manat,topoloigiya ilə bağlı xərclərə 5.1 mln manat,maddi-texniki təminatının möhkəmləndirilməsinə 50.0mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    “2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatına dair Dövlət Proqram”ının həyata keçirilməsi üçün 2013-cu il dövlət büdcəsindən 125.0mln manat vəsait ayrılmışdır ki,bu da 2012-ci illə müqayisədə 13.0 mln manat və ya 12.1% çoxdur.

    2013-cu ilin dövlət büdcəsində kənd təsərrüfatı,meşə təsərrüfatı,meliorasiya,irriqasiya və suvarma sistemlərinin stabil maliyyə təminatı üçün 480.3 mln manat,balıqçılıq,ovçuluq,ətraf mühitin mühafizəsi ,hidrometerologiya,torpaq islahatı,geodeziya-topoqrafiya,torpaq kadastrı və xəritə çəkmə və digər ekoloji tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün 14.0 mln manat vəsait proqnozlaşdırılmışdır.

    Son 5 ildə (2008-2013 –cü illər) cari xərclərdə adı çəkilən sahələrin xərcləri 103.8 mln manat və ya 26.6 % artmışdır.

    Nəqliyyat və rabitə xərclərinə 2013-cü il dövlət büdcəsində 111.7 mln manat,2012-ci illə müqayisədə 23.8 mln manat və ya 27.0%,2011-ci ilin faktiki icrasına nisbətən isə 50.1 mln manat və ya 81.3 % çox vəsait proqnozlaşdırılmışdır.

    Nəqliyyat və rabitə xərcləri üzrə 2013-cü il dövlət büdcəsində “Azərbaycan Hava Yolları” QSC (Naxçıvan MR edilən aviareyslərə və Böyük Vətən müharibəsi əlillərinin və iştirakçılrının,habelə onlara bərabər tutulan şəxslərin MDB ölkələrinə nəqliyyatda gediş güzəştləri üzrə) 10.0 mln manat,Bakı Metropoliteninə 29.2 mln manat,(2012-ci illə müqayisədə 6.4 mln manat və ya 28.2 % çox) transfert nəzərdə tutulmuşdr.

    Ölkədə,xüsusilə regionlarda sahibkarlığın o cümlədən,kiçik və orta sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi,onlara güzəştli kreditlərlə maliyyə dəstəyinin genişıəndirilməsini,müasir texnologiyalara əsaslanan istehsal və emal sahələrinin inkişafını,idxalı əvəz edən rəqabətə davamlı məhsulların istehsalını stimullaşdıran infrastruktur layihələrin maliyyələşdirilməsi üçün 2013-cü ilin dövlət büdcəsində Azərbaycan Respublikasının Sahibkarlığa Kömək Milli Fonduna 150.0 mln manat nəzərdə tutulmuşdur ki,bu da 2012-ci ilin analoji göstəricisndən 59.9 mln manat və ya 66.5%,211-ci ilin faktiki icrasına nisbətən isə 116.0 mln manat və ya 4.4 dəfə çoxdur.

    Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı məşğul olan fermerlerə kreditlərin verilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Kənd Təsərrüfatı nazirliyi yanında Kənd Təsərrüfatı Kreditləri üzrə Dövlət Agentliyinə 8.0mln manat, Kənd Təsərrüfatı texnikasını lizinq yolu ilə satışı üçün “Aqrolizinq”ASC 35.0 mln manat nəzərdə tutulmuşdur.Sosial ipotekanın tətbiqinin genişləndirilməsi üçün İpoteka fonduna 40.0 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur ki,bu da ötən illə müqayisədə 2 dəfə çoxdur.

    Dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi prosesində müstəqil maliyyə məsləhətçilərinin cəlb edilməsi,özəlləşdirmə ilə bağlı informasiya təminatının təşkili,müəssisələrin özəlləşdirmə qabağı sağlamlaşdırılması və mülkiyyət hüquqlarının qorunması ilə bağlı xərclər üçün 8.8 mln manatŞmaddi-texniki təminatın möhkəmləndirilməsi ilə bağlı xərclər üçün 9.0 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    Beynəlxalq fəaliyyət və beynəlxalq təşkilatlara üzvlük haqları ilə bağlı xərclərə 112.9 mln manat,o cümlədən diplomatik xidmət orqanlarının və konsulluqların saxlanılması,onların maddi-texniki təminatının yaxşılaşdırılması və işçilərin əməkhaqlarının artırılması ilə bağlı xərclər üçün 60.9 mln manat (2012-ci illə müqayisədə 7.3 mln manat və ya 13.6% çox),beynəlxalq maliyyə-kredit və ictimai –siyasi təşkilatlara üzvlük haqlarının üçün 20.0 mln manat və Azərbaycan Respublikasının digər beynəlxalq fəaliyyətinin təmin edilməsi xərcləri üçün 32. mln manat vəsait proqnozlaşdırılmışdır.

    2013-cü ildə nəzərdə tutulan beynəlxalq və respublika səviyyəli tədbirlərin keçirilməsi ilə bağlı xərclərin maliyyələşdirilməsi üçün 50.0mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    Əvvəlcədən dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmayan bir sıra zəruri xərclərin maliyyələşdirilməsi,baş verən və ehtimal olunan təbii fəlakətlərin və fövqalədə halların nəticələrinin aradan qaldırılması və digər zəruri tədbirlərin maliyyə təminatı üçün “Büdcə sistemi haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun 6.2 və 6.3 –cü maddələrinin tələblərinə əsasən dövlət büdcəsinin Ehtiyat Fondunun və Azərbaycan Respublikasının prezidentinin Ehtiyat Fondunun vəsaitinin həcmi müəyyən edilmişdir.

    Dövlət büdcəsinin Ehtiyat Fondu üçün 2013-cü il dövlət büdcəsi gəlirlərinin 1.7% həcmində(limitdən 3.3% az) və yaxud 343.0mln manat, Azərbaycan Respublikasının prezidentinin Ehtiyat Fondu üçün dövlət büdcəsi gəlirlərinin 1.8% həcmində və yaxud 347.0 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    2013-cu ildə “Avtomobil Yolları” Məqsədli Büdcə Fondunun xərcləri 194.0 mln manat olacaqdır ki,bu da 2012-ci illə müqayisədə 14.0 mln manat və ya 7.8 % çoxdur.

    Dövlətin xarici və daxili borcunun idarə edilməsi,cəlb edilmiş kreditlər üzrə borc öhdəliklərinin vaxtında yerinə yetirilməsi istiqamətində aparılan məqsədyönlü iş 2013-cü ildə də davam etdirilməklə,kreditlərin əsasən kredit alan təşkilatların öz vəsaitləri hesabına ödənilməsi üçün tədbirlər görüləcəkdir.

    Ölkənin borc öhdəliklərinin dövlət zəmanətli olmasını,bir sıra layihələr üzrə qəbul edilmiş borc öhdəlilərinin faiz və əsas borc üzrə ödəniş müddətlərinin 2013-cü ildə başa çatacağını nəzərə alaraq,2013-cü il dövlət büdcəsində dövlət borcuna xidmətlə bağlı xərclər üçün 780.7 mln manat (2012-ci illə müqayisədə 468.3 mln manat və ya 2.5dəfə çox), o cümlədən dövlətin xarici borcuna xidmətlə bağlı xərclər üçün 647.3 mln manat(2012-ci illə müqayisədə 411.4 mln manat və ya 2.7dəfə çox),dövlətin daxili borcuna xidmətlə bağlı xərclər üçün 133.3 mln manat(2012-ci illə müqayisədə 56.9 mln manat və ya 74.4% çox) vəsait nəzərdə tutulmuşdur.

    2013-cu il dövlət büdcəsinin kəsirinin maliyyələşdirilməsi üçün 656.0 mln manat vəsait nəzərdə tutulmuşdur.




    Dövlət büdcə kəsirinin maliyyələşdirilməsi özəlləşdirmədən,daxili və xarici borclanmadan,dövlət büdcəsindən maliyyələşən təşkilatların ödənişli xidmətlərindən daxilolmalar,xarici qrantlar və 2013-cü ilin 1 yanvar tarixinə dövlət büdcəsinin vahid xəzinə qalığı hesabına həyata keçiriləcəkdir.

    2013-cü ilin dövlət büdcəsi xərclərinin artamasına baxmayaraq,2012-ci illə müqayisədə dövlət büdcəsi kəsirinin ÜDM-ə nisbəti 0.1% aşağı düşərək 1.1% təşkil edəcəkdir.

    2.2. Dövlət büdcə xərclərinin təhlili sisteminin inkişafının əsas xarakteriskası və tendensiyalar.


    Hökümətin büdcə fəaliyyətinin nəticələrinin qiymətləndirilməsi sisteminin tətbiqi üçün hökumət qurumlarının fəaliyyətinin effektivliyini və nəticəliliyini səciyyələndirən göstəricilər sisteminin işlənilməsi zəruridir.Buna görə də əvvəlcə burada istifadə olunacaq terminlərə və göstəricilərə aydınlıq gətirilməlidir.

    Ilk növbədə “Büdcə xərclərinin effektivliyi” anlayışını izahına diqqət yetirək.İqtisadi ədəbiyyatda və təcrübədə “effektivlik” termininin 2 mənası (anlamı) geniş yayılıb:
    1.nəticəlilik(effectiveness) – planlaşdırılan (nəzərdə tutulan) nəticəyə nail olunma dərəcəsi.Nəzəri yanaşmalarda “nəticəlilik” anlayışı “sosial effektivlik” anlayışı ilə asossiyasiya olunur.Məsələn səhiyyədə sağlam insanlar sayının hər 100 nəfər hesabı ilə 45-dən 78-ə,orta məktəbi bitirən hər 100 məzun hesabı ilə ali məktəblərə qəbul olanlarının sayının 50-dən 75-ə yüksəlməsi “nəticəlilik” anlayışını ifadə edir.

    2.səmərəlilik (efficiency) – istehsal olunan məhsul ( xidmət) vahidinə xərclərin (məsrəflərin) minimumlaşdırılmasını nəzərdə tutur.Nəzəri yanaşmalarda “səmərəlilik ” anlayışı “iqtisadi effektivlik” anlayışı ilə asossiyasiya olunur.Məsələn,səhiyyədə 1 çarpayı gününə məsrəflərin azaldılması,hər km hesabı ilə yol tikintisinin dəyərinin aşağı düşməsi səmərəlilik anlayışını ifadə edir(daha sadə dillə desək minimum xərclə maksimum nəticə)

    Qarşiya qoyulmuş məqsədin (məsələn, ailələrin mənzil təminatı səviyyəsinin yaxşılaşdırılması) və əldə olunmuş nəticələrin (il ərzində yeni tikilmiş mənzillər hesabına mənzillə təmin olunmuş ailələrin sayının 20 faiz artması) müqayisəsi fəaliyyətinin nəticəliliyinin (effectiveness),başqa sözlə sosial əhəmiyyətli son nəticəni səciyyələndirir.Büdcə xidmətlərinin göstərilməsi üzrə nəzərdə tutulan fəaliyyətlə (məsələn, büdcədən ayrılmış 5 mln manat vəsaitlə 12 min kv.metr mənzil sahəsinin tikilməsi) həmin fəaliyyətin yerinə yetirilməsi səviyyəsinin ( 5 mln manatlıq büdcə vəsaiti hesabına 8 min kv.metr mənzil sahəsinin tikilməsi) müqayisəsi isə fəaliyyətin səmərəliliyini və yaxud istehsalın effektivliyini xarakterizə edir.

    Hökumət qurumlarının büdcə fəaliyyətinin (büdcə vəsaitlərinin istifadəsinin) nəticələrinin qiymətləndirilməsi zamanı prosesə daxil edilən resurslar,həyata keçirilən fəaliyyət və tədbirlər,bunların bilavasitə nəticələri və son nəticələri terminləri fərqləndirilməli və bunların hər biri dəqiq müəyyənləşdirilməlidir.

    Dövlət büdcəsi vəsaitlərinin istifadəsi hesabına fəaliyyətlərin həyata keçirilməsi prosesini umumi şəkildə aşağıdakı sxemdəki kimi göstərmək olar:



  • 1   2   3   4


    Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
    rəhbərliyinə müraciət

        Ana səhifə