Faruq süMƏr oğuzlar (TÜrkməNLƏR) tariXLƏRİ boy təŞKİlati dastanlari bakı – 2013




Yüklə 5.61 Mb.
səhifə31/42
tarix23.02.2016
ölçüsü5.61 Mb.
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   42

YER ADLARI SIRASINA GÖRƏ OĞUZ BOYLARI



Boyun adı

XVI əsr

Bu gün

Kayı

94

25

Avşar (Əfşar)

86

53

Kınık

81

46*

Eymür

71

28

Karkın

62

34

Bayındır

52

28**

Salur

51

22

Yürəgir

44

9

Çəpni

43

36

İğdir

43

14

Bayat

42

32

Ala-Yundlu

29

1

Kızık

28

21

Yazır

24

19

Dodurğa

24

12

Bəydili

23

9

Büğdüz

22

6

Çavuldur (Çavundur)

21

17

Yıva

19 (?)

-

Döyər

19

6

Qara-Evli

8

6

Peçeneq

4

10***

Alka-Bölük (Alkaravlı)

-

-

Baharlu

-

-


ANADOLU və SURİYADAKI TÜRKMƏN

OYMAQLARI İLƏ İLGİLİ SİYAHILAR
Anadolu və Suriyada yaşayan türkmən oymaqları haqqında bəzi siya­hı­lar vardır. Bu siyahılardan ən əskisi XIV əsrdə tərtib edilmişdir. Digərləri isə XV, XVII və XVIII əsrlərdə meydana gətirilmişdir Bunlardan başqa, XIX əsrdə Çuxurovada Qərbi Anadoluda yaşayan oymaqlarla əlaqədar siya­hı­lar da vardır. Kitabda yeri gəldikcə bu siyahılardan istifadə edilmişdir. türkmən oymaqlarının tarixini tədqiq etmək istəyənlərə kömək üçün Katib Çələ­bi­­nin siyahısı orijinalda, digər müəlliflərin siyahılarının türkcə tərcü­mə­si aşa­ğıda verilmiş­dir.

Ən əski siyahı XIV əsrdə yazılmış “Kitabü icabət is-sail ila mərifət ir-rə­sail” adlı əsərdədir. Bu siyahı XV əsrın ilk rübündə ölən (1418) Kalkaşən­di adlı misirli müəllifin “Sübh ül-aşa”adlı kitabında da var. O, türk­mənlərə da­­­ir başqa bilgilər də verir. Bundan dolayı həmin müəllifdəki siyahı əsas ki­mi qəbul olunmuş və “Kitabü icabət is-sail”dəki siyahıya istinadən lazımi dü­­­­zəlişlər edilmişdir.


1. ƏN ƏSKİ SİYAHI (XIV əsr)
"Ət-Təskif”də1 deyildiyinə görə, türkmən oymaqlarının çox azına Şərq öl­kə­lərinin böyüklərinə göndərilən məktublar kimi məktub yazılırdı. Geri qa­lanlarına “taətiş-şərifə” sözü yazılır. Bununla bərabər, onlara gön­dərilən mü­hüm yazılarda yalnız “şərifə” kəlməsi olur.

1. Türkmənlərdən Murad xoca2. Buna əs-sami yazılmır, yalnız adı ya­zı­lır.

2. Bozdoğan oğlunun qardaşı oğlu Böyük Bakiş (Bəgiş?). Buna əs-sami yazılmır, yalnız adı yazılır3.

3. Zeyn ül-mülk Bozdoğan. Buna da əs-sami yazılmır, yalnız adı yazılır. Ancaq onun üçün “Şərq ölkələrindəki türkmən böyüyü” sifəti adından öncə yazılır4.

4. Boz-oxlular. Türkmən İnal oğlu Əli bu icmadandır, əs-sami yazılmır, bi­linən adı yazılır.

5. Əlişar oğlu Yaqub. Buna adı və əs-sami yazılır. “Ət-Təskif”də deyil­diyinə görə, 741-ci ildə (1340/1341) qazı Nəsrəddin bin ən-Nəsai ona (yəni Əlişar oğlu Yaquba) belə yazmışdı5.



6. Döğər Salim6. Adı və əs-sami7 yazılır.

Bilinməlidir ki, yenə “ət-Təskif”dən nəql edilərək Suriya (Şam) yörələ­rin­­dəki türkmənlər haqqında bilgi verilmişdir. Həmin kitabda türkmən bəy­lərindən heç birinə taət8 kəlməsi yazıl­mamışdır. Əgər onlara yazılması lazım gə­lən bir şey olsa, bütün oymaqlarına göndərilən yazılarda mütləq şərif9 kəl­məsi işlənirdi.



Aşağıdaki oymaqlar türkmənlərdən sayılır:

Birincisi: boz-oxlar. Dulqədir oğlunun oymağı və daha öncə adı çəkilən İnal oğulları bunlardandır.

İkincisi: üç-oxlar. Ramazan oğulları və özərlilər10.

Üçüncüsü: avşarlar. Bunlar Hələb türkmənləridır.

Dördüncüsü: döyərlər11. Bunlar Döyər Salimin oymağıdır.

Beşincisi: xarbəndəlilər2. Bunlar Mustafanın oymağıdır.

Altıncısı: ağac ərilər.

Yeddincisi varsaq(lar). Bunlar Tarsus türkmənləridir.

Səkizincisi: kınıklar.

Doqquzuncusu: bayındırlar. Bunlar kınıklardandır3.

Onuncusu: bəydililər4. Taşbun (Taşkun) oğulları bu oymağın başlarıdır.

Onbirincisi: bayatlar.

Təskif”də “türkmənlər daha da çox oymaqdır, burada hamısını an­maq mümkün deyildir” deyilir5.


2. XƏLİL ZAHİRİNİN SİYAHISI (XV əsrın birinci yarısı):
"Sonra Qəzzədən Diyarbəkirə qədər uzanan bölgədəki türkmənlər haq­qın­da bilgi ver­mişdim. Bu türkmənləri meydana gətirən oymaqlar bunlar:

  1. Qut bəyi oğulları6

  2. Köpək oğulları

  3. Saqqalsız oğulları

  4. Dülqədir oğulları [ibn Dülqədir]

  5. Ramazan oğulları

  6. Özərlilər

  7. Bəydililər

  8. Bayatlar7

  9. Bozcalular8

10. Maraşlular9 (?)

  1. Ürəgirlilər10

  2. Üç-ohlu (oxlu)

  3. Boz-ohlu (oxlu)

  4. İnallular

  5. Xarbəndəlilər

  6. Gündüzlülər1

  7. Kınıklar2 (?)

Adı çəkilən boylar da çoxlu obalara ayrılırlar. Bunların hamısının çıxar­­-

dıqları əsgərin sayı 180.000 atlıdır”3.
3. KATİB ÇƏLƏBİNİN SİYAHISI (XVII əsrin ortaları)
Osmanlının ən böyük elm adamlarının biri olan Katib Çələbi “Cahan­nü­ma” adlı coğrafiya əsərində əski və yeni Hələb türkmənlərinə dair bir siyahı vermişdir.

Bu siyahını olduğu kimi təqdim edirik4:

Və ol vəqt türkmani-Hələb səkkiz taifədir:



  1. Zülqədriyyə (dülqədirli) Əlbistanda yaşayırdı.

  2. Özəriyyə (özərlilər). Davud bin Özər camaatından, Misisada (Mi­sis­də)5.

  3. Zəkəriyyə (Dögəriyyə=döyərlər); Salimi-Zəkəri (döyəri) camaatı Ça­kıtdadır6.

  4. Ramazan oğlu Adanada.

  5. Avşariyyə (avşarlar) biladi-Cabərdə7.

  6. Varsaq Tarsusda.

  7. Bayadiyyə (Bayatlar) və

  8. Köbəkiyyə (köpəklilər) zahiri-Hələbdə (Hələbin dışında, dolayında) olurdular.

Amma ol əsami (adlar) mütəbəddil oldu (dəyişdi) ki, bunlardır:

    1. Taifeyi-Pəhlivan oğlu

    2. Taifeyi-bayat

    3. Taifeyi-qaçar

    4. Taifeyi-avşar. Bunlar Rəcəb oğullarıdır8

    5. Taifeyi-eymir

    6. Taifeyi-köçəklü9

    7. Taifeyi-cərid sil-süpür10.

    8. Taifeyi-abalu11

  1. Taifeyi-ördəklü1

  2. Taifeyi-qaraqoyunlu2

  3. Taifeyi-ağqoyunlu3


4. SƏYYAH NİBURUN SİYAHISI (1764-cü il)
Türkmən oymaqlarına dair Avropalı səyyahların əsərlərində bəzi siyahı­lar müşahidə olunur. Bildiğımizə görə, bu siyahılarin ən qədimi məşhur səy­yah Niburun (Niebuhr) kitabındakı siyahıdır Nibur bu siyahını 1764-cü ildə Hələbdə yaşayan Dr. R. Rasseldən almışdı4.


1

Bəydili

12.000 ev/çadır

Bunlar Urfa əyalətində otururlar.

2

Məhmələnli

500 çadır

Hər ikisi Urfa paşasının idarə

etdiyi yerlərdə yaşayır.

3

Bayındır

300 çadır

4

Pəhlivanlı

15.000 çadır

Sivas-Anqara arasında oturur.

5

Köçəkli

10.000 çadır

Sivas-Anqara arasında oturur5.

6

Avşar

500 çadır

Bu beş oymaq (yəni avşar, cə­rid, lək, bəbərli və ağcaqoyunlu) Si­vas-An­kara arasında yaşayırlar).


7

Cərid

500 çadır

8

Lək

1.000 çadır

9

Bəbərli6

1.000 çadır

10

Ağcaqoyunlu

500 çadır

11

Şam bayadı

500 çadır

Sivas-Anqara arasında yaşayır.

12

Barak7 (?)

1.000 çadır

Yazda Sivasda, qışda Zorda8.

13

Çağırğanlı9

200 çadır

Yazda Sivasda, qışda Zorda.

14

Reyhanlı10

2.000 çadır

Yazda Sivasda, qışda Hələbdə.

15

Kuluk11 (?)

200 çadır

Qışda Adanada, yazda isə

Kayseri böl­gəsində.

16

Dadlı1

200 çadır

Yazda Kayseridə, qışda Urfada.

17

Ulaşlı

200 çadır

Hələb bölgəsində.

18

Cacalu2

1.000 çadır

Antəb bölgəsində.

19

Kızık3

2.000 çadır

Antəb bölgəsində.

20

Dədə karkın4

1.000 çadır

Antəb bölgəsində.

21

Qabalı

1.000 çadır

Şam bölgəsində.

22

Qaraqoyunlu

500 çadır

Şam bölgəsində.

23

Sofular

500 çadır

Sivas bölgəsində.

24

Quluncuqlu

500 çadır

Sivas bölgəsində.

25

Pürnək5

12.000 çadır

Anqara bölgəsində.

26

Elbəyli

2.000 çadır

Bunların yarısı Sivas, yarısı Hə­­ləb bölgəsində yaşa­yır. An­caq daha əv­vəl də deyildiyi ki­mi, bu iki el-bəyli (Sivas və Maraş) oy­maqları ara­­­sın­da sa­də­cə adaşlıq var.

27

Qаrаса Kərd

500 çadır

Kayseri bölgəsində yaşayır. İn­di qa­raca-kürd deyilir. Adı Boz­ulus türk­məninin ən mü­hüm oy­maqla­rın­dan bi­ri ki­mi tez-tez çəkilir.

28

Şərəfli6

500 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

29

Ayalı

1.000 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

30

Qıçlı

200 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

31

Eymir

500 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

32

Taxtəmürlü

500 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

33

Saracalar1

500 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

34

Geyikli

2.000 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

35

İzzəddinli

500 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

36

Özərli (?)

1.000 çadır

Suriyada, əsasən Şam əyalətində.

37

Musabəyli

500 çadır

Antəb bölgəsində.

38

Ditimli2

3.000 çadır

Antəb bölgəsində.


5. V.LANQLOİSİN ÇUXUROVADAKI

OYMAQLARA DAİR SİYAHISI (1857-ci il)3
-Tarsus-




Adı

Əhalısi

Qoyunu

Keçisi

İnəyi

Dəvəsi

1

Mənəmənci

3.000 ev

80.000

20.000

18.000

2.000

2

Təkəli

600 ev

8.000

25.000

2.400

400

3


Sortan və

Küçü oğlu

500 çadır

4.000

8.000

1.500

350




Qara kahyalu

700 çadır

50.000

6.000

4.100

1.000




Tor-oğlu

300 ev

800

2.000

1.000

200




Bəxşiş və hacı­həsən oğlu

300 ev

500

4.500

2.000

150




Qara təkəli

150 ev

4.000

40.000

500

100




Puran və Musta­fa bəy

200 çadır

6.000

5.000

500

300




Kalavunlu

30 ev

500

500

1.500

475
-Adana-





Qara hacılı

500 ev

3.000

5.000

3.500

300




Dündarlu

200 çadır

7.500

3.000

1.000

150




Cərid

1.200 çadır

3.7500

3.500

25.000

1.800




Sırkıntılı oğlu

800 çadır

30.000

5.000

1.800

1.000




Kərim oğlu4

2.500 çadır

40.000

4.000

20.000

2.000




Qarıntılu

100 çadır

4.000

4.000

2.000

150




Kozan oğlu1

500 ev

7.000

5.500

2.500

50




Boz doğan2

1400

40.000

40.000

20.000

3.000




Təcirlü3

1.200 çadır

30.000

40.000

21.000

1.000




Farsaq4

800 çadır

20.000

40.000

9.500

750

1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   42


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə