ÀÇЯÐÁÀJ†ÀÍ милли åËÌËЯÐ ÀÊÀÄÅÌÈJÀÑÛ ÔÎËÊËÎÐ ÈÍÑÒÈÒÓÒÓ




Yüklə 2.19 Mb.
səhifə7/40
tarix27.02.2016
ölçüsü2.19 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   40

Mansurla Hüssam

Abbasi xəlifələrindən Mənsur Dəvaniqi haqqında belə yazırlar. Mənsur Dəvaniqi Bağdadın bünövrəsini qoymuşdur. Elmə çox maraq göstərən olub, öz dövründə yunan filosof­la­rı­nın əsərlərini Bağdada gətizdirib ərəb dilinə tərcümə etdirib yaydırmışdır. Lakin Quranı oxumağı yasaq etmişdir. O, Əhli-beytin düşməni olub. Mənsura Allah elə iti bir yaddaş verib­miş ki, hər kim onun yanında həcmindən asılı olmayaraq bir kitab oxusaymış, o, yadında saxlayarmış. Oğluna verilən yad­daş isə ikinci oxunuşda həmin əsərin yadda saxlanılmasına ki­fa­yət edərdi. Mənsurun bir kənizi olub, o, üçüncü dəfə eşit­diyin yadda saxlayarmış.

Mənsur baxıb görür məndə, oğlumda və kənizimdə bu məharət var. Bizim yanımızda heç kəs yazdığın deyə bil­mə­yəcək ki, mən yazmışam. Odur ki, car çəkdirir hər kəs yazdığı əsəri başqası bilmədən oxuyub Xəlifəyə təqdim etsə, həmin yazılan əsərin ağırlığı qədər ona xəzinədən, qızıl, ləl-cəvahirat verəcəyəm. Xəbər yayıldı. Yazanlar öz əsərlərini gətirdilər. Xə­lifə məclis tərtib etdirdi. Yazana dedi:

– Oxu!


Yazan öz əsərini oxudu. Mənsur dedi:

– Mən bunu bilirəm, inanmırsan bax, mən sənə sətir­bə­sətir söyləyim. Yazan kitaba baxdı. Mənsur əvvəldən axıra ki­mi yazını söylədi və dedi, bunu elə mənim oğlum da bilir. Odur ki, oğluna dedi:

– Bala, sən de, o da dedi. Dedi:

– Üstəlik pərdənin arxasında olan kənizim də bilir. Üçüncü oxunuşda kəniz də əzbərləmişdi. O da dedi. Bu qayda ilə nə qədər yazanlar gəldisə, istəklərinə nail ola bilmədilər. Ona görə ki, iti yaddaşlılar onları əzbərləyirdilər.

O dövürdə İmam Cəfər Sadiqin (ə) Hüssam adında bir şagirdi var idi. Gördü ki, Allah bəndəsi Allahın ona verdiyi iti yaddaşa xatir camaatı məsxərəyə qoyur. Gedib mərmər qırıq­larına, daş parçalarına, ağır kütləli qırıntılara kəlmə və cümlə tə­siri bağışlamayan qarışıq həriflərdən ibarət cümlələr yazdı. Həmin yazdığlarını iki cuvala yığıb ulağın belinə çatdı. Gəldi xəlifə sarayının qarşısına. Təğyiri-libas olan Hüssamı heç kəs tanımadı. Nəhayət, Xəlifə hüzurunda yazdığını oxudu. Xəlifə yadda saxlaya bilmədi. Dedi:

– Oğul, oxu. O da bilmədi.

Dedi:

– Kəniz, oxu. O da bilmədi.



Xəlifə dedi:

– Kişi vədim vəddir. Gətir yazılarını qoy tərəziyə, qızılı al.

Hüssam dedi:

– Xəlifə yazdıqlarımın çoxu həyətdə ulağın yanındadır.

Dedi:

– Get gətir.



Bir kisə dolusu ağır yükü gətirib yerə qoydu.

Xəlifə dedi:

– Bu qədər qızıl versəm, xəzinənin sərvəti tükənəcək.

Hüssam ikinci çuvalı gətirməyə gedəndə Xəlifə dedi:

– Hara gedirsən?

Dedi:


– Bir çuval qalıb, onu da gətirim.

Dedi:


– Ay kişi, mənim evimi yıxdın, de görüm bu ağılla sən kimsən?

Hüssam təğyiri-libas olub özünü bildirərək dedi:

– Xəlifə, Allah sənə, oğluna, kənizinə bu iti yaddaşı ve­rib ki, camaatı ələ salasan? Bəsdir, çəkil bu yoldan. Hüssa­mın bu işindən xəlifə nəticə çıxarıb bir daha belə addım atmadı.

Qəbr əzabı

Bir nəfər peyğəmbərin dostu olur. Bu peyğəmbərdən xahiş eliyir ki, mən rəhmətə gedəndə məni qəbrə özün qoyar­san ki, mənim qəbir əzabım yüngül olsun. O adamı peyğəm­bər yaxşı bir adam kimi tanıyırdı. Elə də olur. Bu adam rəh­mətə gedir. Vəsiyyət elədiyi kimi o adamı qəbrə peyğəmbər özü qoyur. Qəbirdən çıxanda peyğəmbərin simasında dəyi­şik­lik oldu. Yaxınları soruşur ki, ya peyğəmbər, qəbirə qoyan­da adam­lar deyirdi ki, xoş bunun halına onu peyğəmbər qəbrə qoy­du. Qəbir əzabı yüngül olacağ. Buna peyğəmbər qəzəblə­nir. Adamlara cavab vermir. Bir az keçənnən sora adamlar deyir:

Ya peyğəmbər, niyə sual verəndə əsəbləşdüz? Onlar hardan bilir ki, Peyğəmbər onu qəbrə qoyubdu, onun əzabları yüngül oldu. O, elədiyi əməllərə görə cəzasın almalıdır. Möm­nin idi, adamlarla yaxşı rəfatr eliyərdi. Ailəsinə o qədər əzazil olub ki, sizlərin görmədiklərini mən gördüm. Mən onun qəbr əzabını, qəbirin onu necə sıxdığını gördüm. Bu əzazil olduğuna görə, ailəsini incitdiyiynə görə ailə ilə rəftarında əza­zil olduğuna görə, onun əzabı böyükdür.

Bir anbar xurma

Peyğəmbər zamanı bir şəxs var idi. Tacir idi. O dün­ya­dan gedənnən sonra bir anbar xurması qalır. Oğul atanın qırxı çıxannan sonra gedib peyğəmbərə dedi:

– Ya Peyğəmbər, sənə fəda olsun. Mənim atamın bir anbar xurması qalıb. Siftə sənin əlinlə onu payliyak yetimə, fağıra, fuğariyə.

Dedi:


– Oğul, getginən gələrəm, amma orda yeyənləri yox, ye­məyənləri, kasıbları, yoxsulları yığ oraya. Sonra mən gələrəm paylıyaruq.

Peyğəmbər gəldi ora. Gəldi və bir anbar xurmanı pay­ladı. Axırda gördü kisənin dibində bir xurma düşüb qalıb. Hə­mişə dibdə olan xurma qurddu olar. Götürdü əlinə, gördü əli­nin üstündə qurd gəzir. Dedi:

– Oğul, bura gəl. Bir anbar xurmanın savabın sənlə mən qazandım. Bunun savabı atuva getmədi. Çünki atun özü öz əli ilə eysan etmədi. Bu qurddu xurmanı özü öz əli ilə eysan elə­səydi, yaxşı olardı. Bir yetimin, sağırın ağzın şirin eyləsəydi, o bir anbar xurmanın savabın qazanardı. (Gərək biz öz əlimiz­nən qazanağ savabı. Sağ əl verəni sol əl bilməsin. Yoxsa burdan eylan eylədün. Sənin verdiğün hədər getdi. Ona görə verdiğivi heç kəsə deməyəsən.)

Alicənab kişi

Peyğəmbər vaxtı bir alicənab şəxs var idi. Onun üç oğlu var idi. Qızı yox idi. Helə arvad onnan deyinərdi:

– Ay kişi, sən aldığuvu neynəyirsən? Dal günümüzə bir şey yığmuruq. Hara qoyursan, hara xərcləyirsən?

Kişi dedi:

– Ay arvad, olanım budur.

Arvadı bir söz demədi. Deyillər uşaq evdə nə görsə, onu da götürər. Kişi çox oturub fikirləşdi. Gərək mən oğlanlarımı belə başa salam. Mənim gərək oğlanlarım mən gedən yolu get­sinlər. Məsələn, onun getdiyi yol nə idi? Kişi o qədər fağur-fuğaraya, o qədər sağur-suğura, o qədər başsızlara əl tut­muşdu ki, heç kəs bilməzdi. Evdə nə arvad, nə gəlin, nə də uşaq bilərdi. Heç nə deməzdi oğlannarına. Bir gün bir şəxs dünyadan gedəndə kişi birinci oğluna dedi:

– Bu gün özümü elə pis hiss edirəm ki, get mərasimə gör nə danışırlar, nə deyirlər? Məndən sonra siz gedəcəksiniz.

Getdi oğul, qayıtdı. Adətən, bir şəxsi qəbrə qoyanda ha­mı deyər, sənə Allah rəhmət eləsün. Yaxşı insan idi, gözəl insan idi.

Dedi:

– Atacan heç kəs, heç nə demədi. Dəfn elədilər. Hamı başın aşağı saldı. Üz alıb getdi.



Ata dedi:

– Oğul, gördün?

İkinci şəxs dünyadan gedəndə kişi ortancıl oğulu göndərdi.

Dedi:


– Oğul, dəfn edəndə nə dedilər. Gedəndə mərhumlarçin söz diyirlər axır. Dedi:

– Ata, onu torpağa qoyanda, dəfn eliyəndə, heç kim onun üstünə bir ovuc torpağ atmadı. Hamı çıxa-çıxa dedi:

– Şükür sənə, canımız bundan qurtardı.

– Oğul, belə dedilər?

Dedi:

– Bəli.


Bir şəxs dünyadan gedəndə ora kiçik oğlunu göndərdi. Gələndə kiçik oğuldan soruşdu:

– Oğul, getdün nə gördün, nə dedilər?

– Ata necə gözəl insan imiş. Necə alicənab insan imiş. Biri üzün torpağa qoyub ağlıyırdı. Biri deyirdi, torpağıva qur­ban olum. Biri deyirdi, yataq yerinə qurban olum. Biri de­yir­di, çörəyimi kəsdün. Biri deyirdi, əlini üzdüm hər şeydən. Ha­mının köməyi idi.

Oğul, get qardaşlaruvu çagır. Oğlannarın üçün də əy­ləş­dirdi. Arvaddar bilmir, ana bilmir. Tək özü oldu. Üç oğul ol­du. Dedi:

– Oğul, birincini dəfn edəndə gördüz. O adam o qədər mamiləyə pul verərdi ki! O qədər borc əvəzinə puli artığına verərdi. Biz mamilə deyürük. O qədər özü üçün günah qa­zandı ki, hamı küskün çıxdı. Gördüz.

Dedilər:

– Bəli, ata.

İkincisi hamını şeytan eyləmişdi. Hamının evini yıxırdı. Hamının dalincan danışırdı. Ona görə də hamı şükür deyir ki, ondan canımız qurtardı. Üçüncü şəxs o qədər alicənab idi, o qə­dər yetim, sagır, fağır, kasıb sevindirib ki, onun böyük­lüyün heç kim bilmədi.

– Hansı atanın evladdarı başın aşagı dikmişdı?

Dedi:


– İki nəfərin evladdarı başın aşagı dikmişdi. Dedi, axrincnının evladdarı dik tutmuşdu başını.

Dedi:


– Mən də ogul, sizün başıvuzi dik eləmişəm. Hec vaxtı, mən bu yaşa dolmuşam, ölümümə az qalıb, bilmərəm havaxt ölerəm. Mən neyləmişəm, özum eləmişəm. Evdə mənim ar­vadım da bilmiyib, siz oglanlarım da bilmiyibsuz, gəlin­lərim də bilmiyib. Niyə görə biləsüz?! Sabah o şəxsin arvadı bir məclisdə əyləşib təzə paltar geyəndə, bir kəlmə söz diyəndə mənim ar­va­dım diyər ki, buna bax, mənim pulumnan gəlib bu yerə cıxıb. Ona sərki verərdi. Mən ona görə deməmişəm ar­va­da, qoy gə­linlər mənim sirrimi bilməsinlər. Mən kimçün ney­nirəm, onun da gəlni var, gəlni olacag. Nə vaxtsa mənim qay­na­tam onu gə­tirib bu yerə cıxardib. Cünki olarin da cavannari var sizun kimi. Olar da cavandılar, söbet eliyəndə olara di­yərsuz ki, mənim atamın çöreyilə gəlib bu yerə çıxmısuz. Og­lum, mən hec biruzə bildirməmişəm. Əgər mənim yolumnan ge­deceksüz, elediyim zəhmətim, hakkım süzə halal olsun, yox, əgər elediyüzi arvada, uşaga, anuza danışacaysuz, onda hakkımı halal eləmirəm. Qoy verdiyüzi hec kim bilməsin. Orda oglanları söz verdilər dedilər.

– Ata, biz də sən gedən yolu gedəcüy.

Vaxt, məqam geldi, kişi dünyadan getti. Allah! Kişini nə nooya apadılar, dəfn eliyəndə hamiya bəyan oldu ki, o kişi ki­min ücün nə eliyib, kimin ücün nə işlər görüb. Ogllanlar qaldı məətəl.

Didilər:

– Bizim atamız diyən düz imiş. Biz də bu yoli gedəcüy.

(Ata oğlı yanında otuzdurub, vəsiyyət eləməlidi. Vəsiy­yət eləməlidi ki, bala, sən bu yolı ged, gedməğinən. Görün ata nə qədər rahat gedər bu dünyadan.)



1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   40


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə