Budur gəldi bahar fəsli




Yüklə 1.67 Mb.
səhifə9/15
tarix22.02.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   15

NAZİM HİKMƏT
Qatar Moskvanın Kursk vağzalında saat on iki radələrində çatanda, sentyabr yağışı sel kimi axırdı. Bu şəhərə bələd olanlar bilirlər ki, sentyabr ayları Moskvada çox dəyişkən keçir. Bir də görürsən günəş par-par parlayır, birdən hava dəyişir, yağış yağır və yaxud tərsinə.

Yenə də ənənəsinə sadiq qalan Moskva yağışı camaatı isladırdı. Ancaq yağışı cənub küləkləri gətirdiyindən və günəşli havanı əvəz etdiyindən o asfalta dəydikcə yerdən buxar çıxırdı.

Sentyabrın sonunun oynaq havası, payızla qışın davası “Babye leto” ynan qurtarırdı ki, belə havalarda moskvalılar gəzintiyə çıxırdılar, ya da özlərini meşələrə verib göbələk yığırdılar.

Qatardan düşüb özlərini bir təhər vağzalın zalına yetirən Məşədi Fazillə Namiq əkə yükdaşıyanın mer-meyvə dolu yeşikləri gətirməsini gözləyirdilər.

Moskvaya heç vaxt əli boş gəlmirdilər, istər Səmərqənddən gəlsinlər, istərsə Bakıdan... Bazarın ən bahalı və ürək açan meyvələrini alaraq yeşiklərə yığdırar və şərqliyə xas olan ürəyiaçıqlıqla döydükləri qapıdan əliboş içəri girmirdilər.

Hamı üçün problem olan mehmanxana məsələsi də onlar üçün problem deyildi. Məşədi Fazil əvvəlcədən Moskvadakı tanışlarına zəng vurub, mehmanxananı bron etdirirdi. Moskvanın ən sanballı mehmanxanaların birində həmişə bronları olurdu. Ümumiyyətlə, Namiq əkəyə Məşədi Fazillə səyahətə çıxmaq ləzzət verirdi. Danışığı, davranışı, özünü aparması hər şey onun üçün qeyri-adi idi.

Moskvanın, Leniqradın. demək olar ki, elə bir görməli yeri yox idi ki, Məşədi Fazil tanımasın və bu haqda şəhər sakinlərindən az bilsin.

Leninqradda olarkən Ermitaja getmişdilər. Məşədi Fazil bütün zalları tanıyırdı, hətta ekskursovodların səhvlərini tuturdu.

Açdığı bütün qapılar, üzünə gülürdü. Məşədi Fazil elə bil öz səviyyəsi, mədəniyyəti və ağlıyla insanları idarə edirdi. Onlara qarşı konkret hərəkət planı qurudu və bu planı uğurla həyata keçirirdi.

Hərdən-birdən Namiq əkə ona zarafatla deyirdi, ki “Mən türkmən quldurunu ziyalı elədin də!” Dərindən düşünəndə bu həqiqətən belə idi.

Namiq əkə ona qoşulanı sözün həqiqi mənasında dəyişmiş, kitablarla dostluğu onu ziyalılaşdırmış, Məşədi Fazilin təsirindən alicənab bir insana çevrilmişdi. “Basmaç” Namiqdən əsər-əlamət qalmamışdı, təkcə igidliyindən və qorxmazlığından başqa...

Moskvaya və Leninqrada hər dəfə kombinatla əlaqədar getsələr də, bu şəhərlərdə Məşədi Fazilin o qədər dostları var idi ki, ilk növbədə o, onlarla görüşür, sonra kombinatın işləri ilə məşğul olurdular.

Leninqradlı və moskvalı dostların çoxu əsasən Bakıdan oralar, və onunla gimnaziyada oxuyanlar idi. Əlbəttə ki, istər səviyyəsi, istərsə ağlına görə, dostlarının əhatəsində olan ziyalıları heyran edirdi.

Vasya adlı gimnaziya dostu Leninqrad universitetinin professoru idi. Bura gələndə ancaq onlara düşərdilər. Serqeev Vasili Petroviç onu mehmanxanaya qoymazdı, bütün günü oturub olub keçənlərdən danışardılar.

Vasili Petroviç Bakıda anadan olduğundan tərtəmiz azərbaycanca bilirdi. Məşədi Fazildən xahiş edirdi ki, onunla azərbaycanca danışsın.

Həyat yoldaşı Marusya Leninqradlı idi.

Məşədi Fazil Leninqrad blokada olanda da onları unutmamışdı. Məktub yazırdı.

Leninqrada blokadan çıxan günün səhəri Məşədi Fazil Səmərqənddən onların və başqa dostlarının adreslərinə bir-birin ardınca “posılkalar” göndərirdi.

Fabrikin fəhlələri onun təklifi ilə “Blokadadan çıxmış leninqradlılara kömək!” adıyla bu şəhərə çoxlu geyim, ərzaq, qabqacaq və s. göndərmişdilər.

Vasili Petroviçin iki oğlu müharibədə həlak olmuşdu, təkcə bir qızları qalmışdı. Xoşbəxtlikdən Vasili Petroviçin evini bomba dağıtmamışdı. Odur ki, onun adresinə göndərilən bütün “posılkalar” və məktublar çatırdı. O birisi dostlara da Vasili Petroviç vasitəsilə xəbər göndərirdi ki, onunla əlaqə yaratsınlar.

Marusya Fyodrovna Məşədi Fazili görən kimi boynuna sarılardı:

-Братец, добро пожаловать! Какое счастье!- deyirdi və qapını taybatay üzlərinə açardı.

-Где Вася?

-Васю? Сейчас найду! Из-под земли найду..

Sonra qızı Lidiya Fazilin boynuna sallanardı:

-Дяд Фазиль, хош гельмисен!- deyirdi.

O saat süfrə açılırdı. Məşədi Fazilin gətirdiyi mer-meyvədən stolun üstünə düzürdülər. Vasyaya zəng edib xəbər verirdilər ki, Məşədi Fazil gəlib.

Bakıdan 20-ci illərdə çıxmağına baxmayaraq Vasya özünü “Bakinski” adlandırdı və tez-tez deyirdi ki, “Мы, родившиеся в Баку, русские, азербайджанцы, евреи и другие, особая нация - бакинская”- эталон верности, мужества, дружбы и высокой нравственности и культуры. Вот мы такие, мои милые!”

Vasya öz bakılılığına sadiq qaldığından dostunu dostları ilə əhatə etməyi özünə borc bilirdi və göstərmək istəyirdi ki, Vətəni Bakıda necə oğullar var.

Marusya ona zəng edəndə ki, Fazil gəlib onlardadır, o saat Fazili tanıyan və onun haqqında eşidən dostlarını Vasya özüylə gətirirdi və sözün əsil mənasında “ley-pey” başlayırdı.

Məşədi Fazilil səlis və təmiz ruscası, hər şeydən xəbərdar olması leninqradlıları valeh edirdi.

Bir dəfə Vasyanın professor dostlarından biri Məşədi Fazili belə səviyyəli olduğun görüb ona demişdi:

-“Вот Вам провинция! Насколько мы самодовольны! Посмотрика, как прекрасно говорит на нашем языке, говорит о таких вещах, о которых мы слышим впервые!”

***


Yükdaşıyan yeşikləri zala gətirdi. Məşədi Fazil üzünü ona tutdu:

- Отвези все это на остановку такси! Мы идем за тобой!

Bir-neçə dəqiqədən sonra onlar yenə də açıq havaya çıxdılar. Yağış dayanmışdı. Günəş buludları qovub, par-par parıldayırdı. Sanki Moskva küçələrinə onların gəlişiylə əlaqədar su səpmişdilər.

-Buna ruslar “Babye leto” deyirlər. Rusların xoşladığı günlərdir.

Xidmətçi taksi saxlayıb yükləri baqajnika yığdı. Tanış küçələrlə suları sıçrada-sıçrada “Pobeda” maşını “Leninqrad” mehmanxanasının qarşısında dayandı.

Adminstrator bronun açarlarını onlara verdi. Lift ilə yuxarı mərtəbəyə qalxdılar.

Bir neçə saat mehmanxanada dincəldikdən sonra Məşədi Fazil telefonu qaldırdı və kiməsə zəng vurdu. Ancaq çox çəkmədi ki, telefonu yerinə qoydu. Telefon “zanit” göstərirdi.

Moskvada Məşədi Fazilin ən istəkli dostu yaşayırdı. Türkiyədə tələbə olarkən onunla tanış olmuşdu. Hər dəfə bura gələndə birinci onlara zəng vururdu. Odur ki, Namiq əkə təsəvvür edirdi ki, o, kimə zəng vurur. Onun birinci zəngi Nazim Hikmətə olmalı idi.

Nazim Hikmətin 1951-ci ildə Türkiyədə həbsdən buraxılan kimi Moskvaya gəlmə xəbərini Namiq əkə qəzetdən oxuyub Məşədi Fazilə çatdırmışdı, hətta muştuluq da almışdı.

Nazim Hikmətin SSRİ-də çap olunan bütün əsərləri onun avtoqrafıyla Məşədi Fazilin Səmərqənddəki evində vardı.

-O, türk dünyasının müasir dahisidir! Əfsuslar olsun ki, vətənində qədrini bilmirlər. Xalqının gözünü açan igiddir Nazim! Bizimkilər heç olmasa ona baxıb öyrənsinlər. Nə qədər yaltaqdırlar bizim şairlər. Onların sayəsində Azərbaycanda yaltaqlar tayfası yaranacaq ki, gələcək nəsillərin başının bəla olacaqlar! - deyə tez-tez o, təkrar edərdi.

İkinci və üçüncü zəngin də boşa çıxdığını görən Namiq əkə Məşədi Fazilə bir söz demədi.

Namiq əkə əsas işlə məşğul olmağı ondan xahiş edə bilərdi, ancaq ondan həmişə eşitdiyi frazanı eşidəcəkdi:

-Əvvəl dostlar, sonra isə iş!

Namiq əkə uzun müddət nə üçün belə etdiyini anlamaq istəyirdi. Bir dəfə hətta soruşmuşdu da.

Məşədi Fazil gülərək cavab vermişdi ki, “O, da həmişə gəldiyi şəhərdə əvvəl dostların tapsın, sonra işlərini görsün! Onda hər işi düz gətirəcək!”

Namiq əkə heç cürə anlaya bilmirdi ki, Nazim Hikmətlə görüşlə Səmərqənd Toxuculuq kombinatına veriləcək dəzgahlar arasında nə əlaqə var? Məşədi Fazilin sözündən isə belə çıxır ki, var... Nədədir bu əlaqə? - Namiq əkə başa düşə bilmirdi.

Məşədi Fazil yenidən dəstəyi yerinə qoydu. Qarşısındakı qəzetləri götürüb çarpayıya uzandı. Onları varaqlaya-varaqlaya maraqlı məqalələrin birini seçdi və oxumağa başladı.

Namiq əkə də onun tumbuçkasının üstünə qoyduğu qəzetləri götürüb varaqladı.

Maraqlı heç nə tapmadı. Ayağa durub balkona çıxdı və mehmanxananın on dördüncü mərtəbəsindən Moskvanı seyr etmək istədi.

Dağ ətəklərini və uçurumlarını kəl kimi keçən və arxasına boylanmayan Namiq əkə birinci dəfə idi mehmanxananın balkonunda sanki büdrədi, söykənəcəkdən geri çəkildi, ancaq dala qayıtmadı.

Qarşısında açılan hündürlükdən şəhəri seyr etməyə başladı. Hündür dağların ətəyində ov etməkdən əl çəkməyən Namiq əkə birinci dəfə idi ki, bu hündürlükdə binaya qalxırdı.

Bir-iki il ərzində Moskva necə gözəlləşmişdi. Mehmanxana ətrafı tikinti meydanını xatırladırdı. Enli-enli küçələr göz oxşayırdı. Bu mənzərə onu o qədər cəzb etmişdi ki, arxasında duran Məşədi Fazili görmədi.

-Deyəsən, səni valeh edib? - deyə Məşədi Fazil soruşdu.

-Məşədi, fikir verirsən, nə qədər tikinti var?!

-Bu yaxşı əlamətdir. Ancaq əyalətlərə də belə baxsalar pis olmaz. Xruşov bütün əyalətləri Moskva üçün işlədir, belə getsə, Sovet İttifaqında başqa şəhərlərin vəziyyəti pis olacaq. Aclığa aparacaq. Onun etdiklərinə fikir verirəm, hər şeyi dağıdır. İlk növbədə bu dövlətin dayaqlarını...

-Bəs bu tikintilər?

-Tikintilər Stalinin götürdüyü kursun inersiyasıdır. Onu dayandırmaq bir başa qeyri-mümkündür. Bu tezliklə olmaz! Ancaq Xruşovun apardığı siyasət bu dağıntının başlanğıcıdır. Qismət olsa görəcəyik!

-Bundan bizim xalqlara zərər dəyəcək mi?

-Namiq əkə, bil və agah ol! Atalar deyiblər ki, biri ölməsə, biri dirilməz! Bunu insanlara aid etməyiblər. Bu ölkələrə aiddir.

1917-ci ildə Rusiya dağıldı. Azərbaycan, Türkistan respublikaları yarandı. Tarix bu dağıntının nə ilə qurtaracağını göstərdi. O ki qaldı bizim əfəlliyimizə, bu başqa məsələdir.

Tezliklə bu proses bir daha bu cür gedə bilər, bax onda, gərək müstəqilliyimizi ağılla qoruyaq!

-Sözündən belə çıxır ki, tarix təkrar oluna bilər? Axı bu mümkün deyil!?

-Bəli, tarix təkrar oluna bilər. 1917-ci il göstərdi ki, bu dağıntının nəticəsində nə yaranır?! Bax, gələcəkdə özümüzü necə aparmalıyıq? Bu tarixdən dərs almalıyıq. Onda bu dağıntıdan nə isə yarada bilərik. Əks halda 20-ci ilin mərkəzəqaçma prosesləri başlaya bilər. Bu da nə ilə qurtaracaq - şahidi olmuşuq.

Namiq əkəni dostunun bu sözləri düşünməyə vadar etdi. O, anlaya bilmirdi ki, bu tikintilərin və inkişafın qarşısı necə alınacaq? Kor-kor, gör-gör! Sənaye inkişafda, elm inkişafda! Bütün respublikalar inkişafda. Axı ucu görünmürdü Məşədi Fazilin dediklərinin...

O, heç vaxt Məşədi Fazilin sözlərinə şübhə ilə yanaşmırdı. Dərin ağlına və zəkasına bələd idi. “Əgər o, belə deyirsə, deməli belə olacaq! Hələ bir sözü yalan olmayıb!” düşündü. Odur ki, öz tərəddüdlərini ona bildirmədi.

Arxaya boylanan Namik əkə otağın qapısının açıldığını gördü. Balaca stola bənzəyən arabanı otağa sürən qəşəng bir rus qızı daxil oldu.

Məşədi Fazillə balkondan içəri keçdilər və qızın stolun üstünə cürbəcür yeməklərin qoyduğunu gördülər.

-Mən sifariş vermişəm. Bu gün axşama qədər dincəlirik, sonra Nazimi tapırıq axşamı buranın restoranında keçiririk. - deyə Məşədi Fazil izah etdi.

Qız süfrəni açdıqdan sonra üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Başqa nə gətirim?

Məşədi Fazil qızın gətirdiyi yeməkləri nəzərdən keçirdikdən sonra:

-Hələlik heç nə?

-Qulluq etməyə qalım mı? - deyə ofisiant qız soruşdu.

-Lazım olsanız, çağırarıq! Hələlik gedə bilərsiniz!

Ofisiant qız otağı tərk etdi. Məşədi Fazil əli ilə Namiq əkəni stolun arxasına dəvət etdi. O, doğurdan da, acımışdı, digər tərəfdən, stolun üstündəki yeməklər də iştahalarını açırdı.

-Ruslar düz deyirlər ki, “Apetit prixodit vo vremya yedı!” - deyə Namiq əkə əlini-əlinə sürtərək yeməyə girişdi.

-Yeməkdən sonra gedib bir balaca gəzərik! - deyə Məşədi Fazil ona müraciət etdi. Ancaq süfrənin üstündən yarımçıq durdu və telefonu götürdü. Bu dəfə, deyəsən, axtardığı nömrə cavab verdi.

-Nazim, salam! Mənəm, Fazil!

-Qardaş, xoş gəlmisən! Durun bizə gəlin! - Telefondan səs gəldi

-Bir yarım saata sizdəyik. Görüşənə qədər! - deyə Məşədi Fazil telefonu yerinə qoydu. Sonra üzünü Namiq əkəyə tutdu:

-Sən doymadın?

-İmkan verirsən ki?

-Bir balaca tələssək yaxşı olar!

-Məşədi, səni iyirmi beş ildən artıq tanıyıram, tələsən görməmişəm. Təmkininə həmişə həsəd aparmışam. Ancaq Nazimlə görüşə gedəndə tələsirsən.

-Türk dünyasının dahisilə görüşə gedən adam tələsməlidir. Mən arzu edərdim ki, türk dünyası Nazim Hikmət səviyyəsinə qalxsın! Başımızın ucasıdır Nazim!

Daha Namiq əkə bir söz deyə bilmədi. Yarımçıq stolun arxasından durub geyinməyə başladı. Çox çəkmədi ki, hər ikisi hazır oldu. Beşcə dəqiqənin içində aşağı endilər və taksini harayladılar.

“Leniqrad” mehmanxanasından çox da uzaqda yaşamırdı. Nazim Hikmət. Hər dəfə küçənin adını yadından çıxartsa da, Namiq əkə taksinin sürücüsünə hara getməyi başa salardı. Məşədi Fazil isə ona baxıb gülərdi.

-Дорогой, сперва к речке, потом направо, еще направо, а теперь прямо! Теперь налево. Стоп, приехали!.

Namiq əkənin sonuncu sözü Məşədi Fazilin o qədər xoşuna gəlmişdi ki, hərdən birdən qızışan Namiq əkəninin hirsini soyutmaq üçün “Stoy priexali!” deyərdi.

Bu dəfə isə Namiq əkənin “Stoy priexali!” deməsi onu fikirdən ayırdı. Maşın tanış binanın qarşısında durmuşdu.

Sürücü baqajniki açıb iki iri yeşiyi çıxarıb yerə qoydu. Qarşısındakıların ziyalı qaməti və onun üzünə baxması, onu “Куда нести?”- deməyə məcbur etdi.

-Неси за нами! - deyə Namiq əkə göstəriş verdi. Sürücü dinməzcə iki ağır yeşiyi götürüb darvazadan içəri girdilər.

Bina “Vedosmstvenıy dom” olduğundan qapıçı onları qarşısını kəsdi. Kimin yanına gəldiklərini öyrəndikdən sonra, qapıçı telefonu qaldırdı. Harasa zəng vurdu. Dəstəyi yerə qoyub üzünü onlara tutdu:

-Можете пройти!

Onlar liftə mindilər. Lift yuxarı qaxdıqda, Namiq əkə əlini cibinə salıb taksi sürücüsünə sayqacda göstərdiyindən üç qat artıq pul verdi.

-Это много, не могу я столько брать. – Бери, бери! Дают бери, бьют беги! Вы же так говорите!

-Большое спасибо!

Lift dayandı. Sürücü yeşikləri qapının qarşısına qoydu. Getmək üçün icazə istədi. Namiq əkə dayanmasını xahiş etdi.

Məşədi Fazil qapının zəngini çaldı. Qapını Nazim Hikmət özü açdı:

-Qardaşlar, xoş gördük! Xoş gəlmisiniz! - dedi. Onlarla görüşdü..

Sürücü onun niyə saxlandığını başa düşdü, yeşikləri götürüb içəri apardı. Sonra qayıdıb Namiq əkədən getməyə icazə aldı.

-Bunlar nədir, Fazil?

-Vətənin nemətləri! Səni bu il gözlədik, gəlmədin! Məcburuq özümüz gələk!

-Bilirsən, nə qədər işim olur! Ruslar gözdən qoymurlar. Hər dəqiqəm qızıldır onlar üçün! Bu haqda sonra danışarıq. Keçin otağa!

Hər ikisi keçib divanda oturdu. Namiq əkə isə özünü kresloya verdi.

-Nazim, burada çox oturmayaq, gəlmişik səni aparaq! Bir balaca gəzişək. Axşam şam yeməyini isə birlikdə “Leninqradda” edərik.

-Qalina Qroqoriyevna təşviş keçirəcək!

Qalina Qroqoriyevna həkim idi. Nazim Hikmətə qulluq etmək üçün təyin edilmişdi. Kim tərəfindən? Aydın idi.

Onların münasibətləri o qədər mehriban və nəvazişli idi ki, tezliklə hamını gözündə ər-arvada çevrilmişdilər. Bu rus qızı ilə rəsmi nikahları olmamasına baxmayaraq, onlar birlikdə yaşayırdılar.

-Bəlkə onun dalınca işə gedək! Hələ vaxtımız var! - deyə Məşədi Fazil təklif etdi

-Gəlsənə, ona zəng edim!

-Pis olmaz!

Nazim telefonun dəstəyini qaldırdı. Zəng vurdu. Cavab verən olmadı. Dəstəyi yerə qoydu. Nəyisə fikirləşdi. Sonra üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Gəlin, onu evdə gözləyək. Çünki zəng vurdum, götürmədi. Harada olsa, indi gələr. Bir də Namiq əkə köməkləş açaq, görək Fazil Bakıdan bizə nə gətirib?

Namiq əkə onun arxasınca dəhlizə keçdi və köməkləşib yeşiklərdən birini otağın ortasına gətirdilər.

Nazim Hikmət yeşiyin iplərini rahatca açdıqdan sonra, qapağını qaldırdı. Yeşiyin üstündən yığılmış qıpqırmızı narlar gözünə dəydi.

-Bizdə Anadoluda da belə narlar var! Ruslar narın nə olduğunu bilmirlər. Ona “qranat” deyirlər, çoxu heç üzünü görməyib. Bu isə Göyçay narıdır. Bundan gözəl və dadlı nar yoxdur.

Nazim Hikmət stolun üstündəki vazanı narla doldurdu və stolun üstünə qoydu. Keçib stolun arxasında oturdu. Narın birini götürüb iki yerə böldü.

-Özünüzü stolun arxasına verin və öz malınız kimi yeyin! Bizdə belə hallarda belə deyirlər.

-Bizdə də, deyirlər! – deyə Məşədi Fazil cavab verdi.

-Siz elə danışırsınız ki, elə bil aramızda fərq var. Bir kökdən deyilik? - deyə, Namiq əkə dözmədi.

-Ümumilikdə belədir, ancaq fərq də az deyil! Mən fikir vermişəm Azərbaycan dili elə inkişaf edib ki, türk dillərinin bu saat şahıdır. Elmi terminologiyası, ali təhsili, kitabları, səlis tarixi, ədəbiyyatı, məktəbləri və s. bunların biri də başqa türk xalqlarında yoxdur.

Türkiyənin türkcəsini müasirləşdirmək və reform adıyla ermənin əliylə nə günə salıblar? Belə getsə Türkiyədə gələcək nəsil Yunus Əmrəni oxuyub başa düşə bilməyəcək. Kitablarımızı oxumaq üçün gərək lüğətlərdən istifadə edəsən. Qüdrətli osmanlıdan isə əsər-əlamət qalmayıb ki, lüğətlər yazılsın.

Məktub yazırlar ki, millət acından qırılır. Acından camaat xaricə üz tutub. Gör nə günə qalmışıq ki, almanlar gəlib qəşəng oğlanları və qızları seçib qul kimi işlətməyə Qərbi Almaniyaya aparırlar.

Nəyə nail olduğunuzu bilmək istəyirsinizsə, özünüzü Türkiyə ilə müqayisə edin! Burda hamının hər şey var. Əsası odur ki, inkişaf da var. - deyə Nazim ürək yanğısıyla əlavə etdi.

-Nazim, mən də bir-neçə gün bundan əvvəl bu haqda Namiq əkələ danışmışam. Biz də bu fikrindəyik, ancaq burada da sən dediyin kimi vəziyyət gözə dəyən qədər yaxşı deyil. Bunu ki, sən hiss etməlisən!

-Elədir, ancaq inkişafa aparan yollardan uzaqlaşmaq lazım deyil! Hələ tezdir! Səni çox yaxşı başa düşürəm. Azərbaycanın hələ həqiqi ziyalı təbəqəsi yaranmayıb. Hər diplomluya ziyalı deməzlər.

Lunaçarskidan ingilis jurnalistləri soruşurlar ki, “Deyirsiniz sovet ziyalısı, sovet ziyalısı... Varmı belə təbəqə?” Lunaçarski cavab verir ki, “Yoxdur!”. Onda jurnalistlər soruşurlar ki, “Nə zaman olacaq?”

Maraqlı cavab verib Lunaçarski. O, deyib ki, “Əgər sovet ziyalısının atası, anası, babası, nənəsi, ulu babası-ulu nənəsi savadlı olarsa, onda sovet ziyalısının mövcudluğundan danışmaq olar!”

-Belə çıxır ki, bir-neçə nəsil savadlı olmalıdır ki, ziyalılıqdan danışaq? -deyə, Namiq əkə soruşdu

-Təəssüflər olsun ki, diplomlularımız, alimlərimiz istədiyin qədər var, amma ziyalılarımız yoxdur. Ziyalı kateqoriyası ağlın cəmiyyətə xidməti və ictimai marağın şəxsi maraqdan üstünlüyü ilə ölçülür.

-Nizami onda düz deyib də, “Alim olmaq asandır, adam olmaq çətin!” Nizami adam dedikdə ziyalılığı nəzərdə tuturdu.- deyə, Namiq əkə əlavə etdi.

Söhbət elə qızışmışdı ki, otağın qapısı ağzında onlara gülə-gülə baxan Qalina Qroqoriyevnı görmürdülər.

-Həmişə belədir. Bizim evə qonaqlar gəlir, Nazim onları söhbətə qonaq edir! - deyə, otağa daxil oldu. Onlara xoş gəlmisiniz dedi və əl uzadıb əvvəl Məşədi Fazillə, sonra Namiq əkəylə görüşdü.

-Biz elə səni gözləyirdik, keç, geyin restorana dəvət olunmuşuq! - deyə Nazim Hikmət ona müraciət etdi.

-Bəs bunlar? - deyə, yeşikləri göstərdi.

-Sonra qaydasına salarsan! Keç, hazırlaş!

Qalina Qriqoriyevna dinməzcə yataq otağına keçdi və bir-neçə dəqiqədən sonra hazır şəkildə onlara qoşuldu.

Evin qadının hazır olduğunu görən qonaqlar və ev yiyəsi ayağa qalxdılar və qapıya tərəf irəlilədilər.

Taksi “Leninqrad” mehmanxanasının qarşısında dayananda hələ hava qaralmamışdı. Nazim Hikmət əliynən göyləri göstərərək üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Fazil, hələ tez deyilmi?

Onlar axşam düşməmiş, şam yeməyinə gəlmişdilər. Bununla belə Nazim əliyilə axşamın düşmədiyinin göstərməsi ondan xəbər verirdi ki, gəzmək üçün ən gözəl vaxtdır.

-Tezliyinə tezdir! Ancaq görək Qalina nə deyir? - deyə, Məşədi Fazil soruşdu.

-Mən də düşünürəm ki, tezdir! Gəlin gəzişək! - deyə Qalina Qriqoriyevna təklif etdi.

-Qadın sözü bizim üçün qanundur! - deyə Namiq əkə hamının adından cavab verdi.

Hər üçü gülümsündü. Qalina Qriqoriyevna Namiq əkənin qoluna girdi və çayın sahilinə addımladılar.

-Səmərqənddə vəziyyət necədir? Azərbaycanlılar yenə də orada yaşayırlar? - deyə, Nazim Hikmət Məşədi Fazildən soruşdu.

-Mircəfər Bağırovun həbsindən sonra qayıdanlar olub. Köçürülənlərin bəziləri qayıtmaq üçün Səmərqənddəki evlərini satır və Bakıda ev almaq istəyirlər.

Bəziləri isə artıq kök saldıqlarından qayıtmaq belə istəmirlər.

Biri elə özüm? Baxmayaraq ki, Bakıda evim, Səmərqəndi tərk edə bilmirəm. Bakıya qayıtsam, nə ilə məşğul olacağam? Səmərqəndə hörmətim, izzətim, qazanc yerim, ən əsası dostlarım.

-Bakıda da sənin az dostun yoxdur!

-Nazim, bu belədir, ancaq Namiq əkəyə bərabər dostlarım, əfsuslar olsun ki, Bakıda qalmayıb. Buranın dostları dar günümün dayağı olublar. Bir də Türkistanın sən də, mən də bir hissəciyiyik.

-Fazil, həqiqətən haqlısan. Türkiyədəkilər belə fikirləşirlər ki, üzlərini Avropaya tutmaqla avropalaşacaqlar. Ancaq bu belə deyil. Kasıb, iqtisadiyyatsız Türkiyəni Avropa heç vaxt qəbul etməyəcək.

İndiki Türkiyə iqtidarı belə fikirləşir ki, NATO-ya üzv olmaqla ölkəni inkişaf etdirə biləcəklər. Anlamırlar ki, türk balalarını “kanon de şeya”ya çevirirlər. Bilirsən, məsələ necədir? Heç vaxt dövlətli kasıbı süfrəsinin ətrafında otuzdurmaz, ancaq onu eşşək kimi işlədər, hələ üstəlik çörəyini də kəsər.

Türkiyənin və türklərin vəziyyəti Osmanlı imperatorluğu dağıldıqdan sonra belədir.

-Sən hələ müsəlman birliyinə vurulan zərbəni demirsən. Xəlifət Türkiyədə ləğv edildikdən sonra bütün İslam ölkələri başsız qalıb, İslam birliyi deyilən birlik yoxdur.

İslam mərkəzi indi haradadır? Çox şeylər vardır ki, biz hələ başa düşmürük. Buna böyük siyasət oyunu deyirlər! - deyə Məşədi Fazil susdu, sonra əlavə etdi:

-Xəbərin var? Səhərki qəzetlər kitablarının Bolqarıstanda çap olunduğundan yazırlar...

-Doğru xəbərdir. Bolqar türklərindən tez-tez məktublar alıram. Kitablarımın demək olar ki, hamısı orada çap olunub. Bu günki informasiya gecikmişdir.

Bolqarıstandan yazırlar ki, ora dincəlməyə gələn türkiyəlilər ilk növbədə mənim kitabımı axtarırlar. Tapanlar sevindiklərindən bilmirlər ki, nə etsinlər.

Risk edib Türkiyəyə keçirdirlər. Bilirsən də, mənim kitablarıma Türkiyədə qadağa qoyublar. Onlarda bu kitabları tutsalar, qazamat gözləyir. Ancaq qorxmurlar.

-Sənin kitablarında Türkiyəyə qarşı heç nə yoxdur. Bütün türk aləminin dahisi sayılırsan. Vətəndə isə sənin kitablarına qadağa qoylur. Bədbəxtliyimiz elə bundadır.

-Əsası odur ki, mənim yaradıcılığımdan vətəndə xəbərdardırlar. Xalqın arasında kitabım əldən-ələ gəzir. Deməli, mənim yolum düz yoldur. Xalqın məhəbbətini qazanan şair isə əbədidir. Bu zənnimcə, Fazil, sənin sözlərindir. Bilirəm ki, bir vaxt gələcək Türkiyədə mənim kitablarımı açıq şəkildə oxuyacaqlar. İndi isə qoymurlar. Niyə?

-Çünki sən olmusan “Siyasi konyekturanın qurbanı!” Kommunistsən!

-Bunun kommunistliyə nə dəxli? Əsası odur ki, sən obyektivliyi itirməyəsən. Fazil, elə sənin kimi. Kommunist deyilsən, ancaq vətənini onlardan az istəmirsən. Azdır kommunist geyimində cinayətkarlar? Nə qədər istəyirsən.

-Bütün inqilabların əvvəli yaxşı başlayıb, axırı pis qurtardığı kimi, kommunistlərin axırı, deyəsən, belə qurtaracaq.

-Sən zarafat elə! Ancaq bir şeyi də bilməlisən ki, Azərbaycanın, o cümlədən SSRİ-də yaşayan türkdilli xalqların belə inkişafında kommunist ideologiyasının az rolu olmayıb. Hələ də olacaq. Odur ki, inkişafa aparan yollardan uzaq düşmək lazım deyil. Çalışmaq lazımdır ki, milli dəyərlərimizi qoruyaq.

-Sənin kimi Azərbaycanın rəhbərləri düşünsəydi nə dərdimiz vardı? Əfsuslar olsun ki, hakimiyyətə gələnlər Moskvanın sadiq nökərləri olmağa çalışırlar. Rəhbərliyin dalını yalayırlar. Bunlardan nə gözləyirsən?

Nazim Hikmət heç nə demədi. Çayın kənarına doğru addımladılar və Namiq əkəylə Qalinaya çatdılar. Çay boyu gəzişdikdən sonra mehmanxananın restoranına yox, “Bakı” restoranına getməyi qərara aldılar.

“Bakı” restoranı paytaxtda ən tanınmış yerlərdən biri idi. Azərbaycan mətbəxini tam gözəlliyi və bolluğu ilə özündə əks etdirirdi. Onun həyətində təndir qoyub, dağlı çörəyi bişirirdilər. Belə danışırdılar ki, Xızıdan bura bir neçə çörək bişirən dəvət olunmuşdu ki, onların texnologiyası ilə çörək bişirilsin.

Bunun nə qədər doğru və yaxud yalan olduğunu təsdiq edə bilməsək də, bir şey göz qabağındadır. “Bakı” restoranında bişirilən təndir çörəyini heç Bakının özündə bişirən tapılmazdı.

Qalina Qriqoriyevna "Menyunu "uzadan Namiq əkə özü əvvəldən ora baxmadan seçim etmişdi. Ofisiant qadının nə deyəcəyini gözləyirdi.

-Mənə Kifte bozbaş! Mən birinci dəfədir bu adı eşidirəm. Nazim, sən nə deyirsən?

-Əlavə et! Dovğa. Dolma, Cücə plov. Ancaq bir-bir gətirtdir.

-Bəs içkilər? - ofisiant soruşdu.

-Burada Azərbaycan şərabları var? “Kürdəmir” və araq gətir.

Nazimin yeməklərdən və içkilərdən belə xəbərdar olması təbii idi. Əvvəla, bura o, tez-tez gəlirdi, digər tərəfdən, Azərbaycanda da tez-tez olurdu.

Bura isə Moskvada Azərbaycanın zərrəsi idi. İşçilərinin yaxşı nəvazişi və restoranın keyfiyyətli Azərbaycan yeməkləri paytaxt sakinlərinin həqiqi hörmətini qazanmışdı.

Restoranın estradasında axşamlar tez-tez Azərbaycandan gəlmiş sənətkarlar çıxış edirdilər. Onlar olmayanda da buradan ancaq azərbaycan musiqisi səslənirdi.

-Bura gələndə mən Anadolunu xatırlayıram. Elə bil ki, Türkiyədəyəm. Musiqisi ruhumu oxşayır.

Təbiətcə Nazim Hikmət mülayim və ürəyi yumşaq adam idi. Sakit həyatı xoşlayırdı. Bununla belə əylənməyi də sevirdi.

Onunla Məşədi Fazil İstanbulun şer məclislərində iyirminci illərin ortalarında tanış olmuşdu. O vaxt Nazım “Aydınlıq” jurnalında çalışırdı.

Nazim Hikmət Türkiyə gənclərinin kumiri idi. Sonralar o Bakıya qayıtdıqda eşitdi ki, Nazimi yenə də həbs ediblər.

Estradaya aparıcı çıxdı. Elan elədi ki, bu gün qonağımız Şirvan aşıqlarıdır. Moskvadakı VDNX-da çıxış etməyə gəlmişlər və buraya da dəvət olunmuşlar.

Zalda olan azərbaycanlılar əl çalmağa başladılar. Estradada İzaətalının dəstəsi və Aşıq Şakir göründü.

Aşıq Şakir ona xas olan qürurla sazını kökləməyə başladı və boylanaraq zalı seyr etdi. Səhnəciyin qarşısında Məşədi Fazillə Namiq əkə gözünə dəydi.

Səhnəcikdən aşağı düşdü, onlara yanaşdı.

-Nazim, bu bizim uşaqdır! - deyə Məşədi Fazil ayağa qalxdı.

-Ağsaqqal, səni xoş gördük! Siz hara, bura hara? - deyə Şakir hamıyla görüşdü.

-Şakir tanış ol! Mənim dostum, Nazim Hikmətdir!

-Çox şadam! Sizi qiyabi tanıyıram! Kitablarınızı oxumuşam. İndi isə özüm oxumalıyam! - deyə, estradadan onu çağıran konferansyeyə əlilə "gözlə!" işarəsini verdi.

- Fazil dayı nə oxuyum?

-“Bala Nərgizi”. Mənim havamı...

-Baş üstə! - deyib səhnəyə qalxdı.

-Nazim, diqqətlə qulaq as! Nərgiz də, Tahir də, Zöhrə də mənim nəvələrimdir, Aşıq Şakir bu nəğməni onlara həsr edib.

Musiqinin ilk sədaları zalda oturan bütün azərbaycanlıları ayağa qaldırdı, Namiq əkə də ayağa qalxdı və Nazim Hikməti rəqsə dəvət etdi.

Sən demə zaldakılar Nazim Hikməti çoxdan görmüşdülər və onun Namiq əkəylə rəqs etdiyini görüb, onları dövrəyə aldılar və rəqs etməyə başladılar.

Aşıq Şakir də çala – çala estradan düşüb, canlı dairənin ortasında oxumağa və oynamağa başladı.

Məşədi Fazilin isə ən xoşbəxt anları idi: Moskvanın mərkəzində ən istəkli dostlarıla birlikdə “Bala Nərgizi” dinləyirdi. Onun üzü güldüyü kimi, qəlbi də gülürdü.

Taleyin işinə bax ki, Aşıq Şakirin nəvəsinə həsr etdiyi bu nəğməni indi o, aşığa Moskvada oxutdururdu.

-Bu nə ləzzətli şarkıdır! Sümüyümə necə düşür?! Bəs sən niyə oynamadın, Fazil? - deyə Nazim Hikmət ona müraciət etdi.

-Mən istəyirdim, sənə tamaşa edim. Necə rəqs edirsən!?

Aşıq Şakir sazının səhnənin arxasına qoyub onlara qoşuldu.

-Bizim aşıqlarda zurna-balaban olmur. Bizimkilər sazla oxuyurlar. Siz bunu təkmilləşdirmirsiniz. Ansambl yaratmısınız.

-Nazim bəy, bizdə də: Gürcüstanda, Ermənistanda, Azərbaycanın qərbində aşiqlər təkcə sazla oxuyurlar. Onların havaları sizinkilərə yaxındır.

Bizim oxuduğumuz Şirvan, Muğan və Təbriz aşıqları üslubundadır. Nəğmə janrına daha yaxındır. Burada səs şuxluluğu çoxdur. - deyə, Aşıq Şakir izahat verdi.

-Maraqlısı budur ki, mən Moskvada oturub, Azərbaycan haqqında daha çox şey öyrənirəm, nəinki Bakıya gələndə. Qoyurlar ki! Bütün günü ora sənin, bura mənim! Zavod, fabrik, universitet, institut, yazıçılar birliyi... Vəssalam, şüt tamam! Bir də qismət olursa, radio ilə eşitdiyim musiqi...

O gün Qalina Qriqoriyevna ilə “Melodiya” firmasına getmişdik. Onlarla danışmışam. Azərbaycan üçün buraxdıqları vallardan mənim üçün göndərsinlər. Olanların isə hamısını alıb evə gətirmişəm. Bilirsiniz, nə gözəl kolleksiyam var. Allah qoysa, Türkiyəyə qayıdanda hamısını aparacağam! Türkiyədə bilsinlər ki, Azərbaycan musiqisi nə deməkdir.

Axşam Nazim Hikməti yola salıb mehmanxanaya qayıtdıqdan sonra Məşədi Fazil yorğunluq hiss etdi və çarpayıya uzandı. Ancaq gözünə yuxu getmirdi. Yorğun olsa da, qəlbində tam sakitlik hökm sürürdü.

Nazim Hikmətlə görüşündən razı qalmışdı. Aşıq Şakirlə “Bakı” restoranındakı görüşü elə bil Allahın əmrilə olmuşdu.

Səməd ağanın ölümündən sonra birinci dəfə idi ki, sakit nəfəs alırdı. İndi onun beyni əvvəlki kimi fikirlərini bir-bir tənzimləyir, nə edəcəyini götür qoy edirdi.

Aldığı ağır xəbərdən sonra Məşədi Fazil demək olardı ki, özünə gələ bilmirdi.

Səməd ağa ilə onun bütün gəncliyi-cavanlığı keçmişdi. Bir-birinə dayaq olmuşdular. İndi isə Səməd ağa yoxdur. Ona elə gəlirdi ki, tək qalıb. Ancaq bu gün fikirlərini dağıdan Moskva görüşləri onu həyata qaytarmışdı.

-Namiq əkə, pencək cibimdəki bloknotu götür, Aleksey İvanoviçi tap! Telefonu yığ, mənə ver.

Namiq əkə Məşədi Fazilin belə tezliklə işə girişdiyinə təəccübləndi. Ancaq bir söz demədi, əlini pencəyin cibinə saldı, dəftərcəni götürdü, deyilən ünvanı tapıb, nömrəni yığdı və dəstəyi ona uzatdı.

-Bu hansıdır? - deyə Namiq əkə soruşdu.

-Baş konstruktordur. Professor yox idi? - deyə, dəstəyi qulağına qoydu.

-Добрый вечер! Алексей Ивановича, пожалуйста!

-Его нет! Он в Ленинграде. Приедет через неделю - Dəstəyin o biri tərəfindən səs gəldi.

Məşədi Fazil ikinci nömrəni özü yığdı, o tərəfdən dəstəyi qadın götürdü:

-Добрый вечер! Петр Михаловича, пожалуйста! - deyə axtardığı adamı istədi

-Сейчас ему передам! -deyə qadın cavab verdi

-Петр Михайлович, добрый вечер! Вас беспокоит Фазиль Джафарович!

-Из Самарганда?

-Да, да!

-Очень приятно! Где вы?

-Мы уже несколько часов как в Москве! Хотим встретиться!

-Сегодня, не получится. Давайте завтра, к концу рабочего дня! Увидимся в Главке, потом порешим, как поступим дальше.

-Согласен!

-Тогда до завтра.

-До свидания!- deyə Məşədi Fazil dəstəyi yerinə qoydu. Üzünü Namiq əkəyə tutdu:

-Sabah əsas işimiz başlayır. Görək nə edirik? İndi isə yatmaq və dincəlmək. Bizi ağır gün gözləyir.

***


Günortadan sonra Namiq əkəylə Məşədi Fazil mehmanxananın pillələri ilə aşağı endilər. Bütün günü dincəlmişdilər.

Küçədə Moskva əhalisinə xas olan tələskənliyi o saat gözə çarpırdı. Şəhər qarışqa yuvası kimi qaynayırdı. Tələsməyən yox idi. Təkcə onlar ətrafa boylana-boylana taksi dayanacağına addımlayırdılar.

Məşədi Fazil taksiyə minmək istəmədi, söylədi ki, on addımlıq yoldur.

Çox çəkmədi ki, gəzə-gəzə gəlib SSRİ yüngül sənaye nazirliyinin binasının qarşısında durdular.

Birinci dəfə deyildi ki, bura gəlirdilər. Qapıya tərəf irəlilədilər. Qapıçı onların kimin yanına gəldiklərin soruşdu.

Məşədi Fazil Pyotr Mixayloviçin adını çəkdi, qapıçı qarşısındakı dəftərə diqqətlə baxdıqdan sonra dedi:

-Вы из Самарганда?

-Да!


-Пожалуйста!

Onlar koridorla irəlilədilər və qapıçının dediyi otağı tapdılar. Katibə onları gülər üzlə qarşıladı və içəri keçib şefinə kimlərin gəldiyini xəbər verdi.

Qapının ağzında onları Petr Mixayloviç salamladı və kabinetə dəvət etdi. Hər üçü keçib stolun arxasında oturdular.

-Мы Вас ждем уже несколько недель! Даже хотели предложить другой фабрике.

Алексей Иванович сказал, что мы обещали Фазилю Джафаровичу. Он человек обязательный и придет за станками. И вот вы уже здесь.

-Мы к Вашим услугам!- deyə Məşədi Fazil cavab verdi.

-Наша главка решила оказать узбекским товарищам помощь по совершенствованию их текстильной отрасли. Для этой цели у нас имеется более сорока новых станков. Вы сможете их получить!

А вы знаете, какие бумаги нужны для их оформления и получения?- Bunları deyə-deyə Petr Mixayloviç qarşısındakı bloknot kağızının üstünə nə isə yazdı və Məşədi Fazilə uzatdı. Kağızın üstündə “200000” yazılmışdı.

Məşədi Fazil kağızı oxuyub, yiyəsinə qaytardı və dedi:

-Нас устраивает ваше предложение. Мы согласны. Наш директор уполномочил меня для оформления и получения этих станков.

-Хорошо! - deyə o zəngi basdı və katibə içəri daxil oldu. Stolunun üstündə iki yazılı vərəq götürüb, ona uzatdı.

-Отпечатай и принеси! Только быстро!

Sonra üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

- Станки находятся в Ленинграде, где сейчас сам и Алексей Иванович. Вам придется туда съездить и получить станки в Ленинградском Госнабе.

Bir neçə dəqiqə də beləcə ötdü. Katibə yazdığı kağızları Petr Mixayloviçə uzatdı. O, kağızlara qol çəkdikdən sonra, əlini yaxınlığındakı seyfə uzatdı və möhürü götürüb, kağıza basdı. Katibəni bir də çağırdı.

-Позвони, чтобы машина подъехала к двери.

Çox çəkmədi ki, katibə maşının gəldiyini dedi.

-Теперь можем ехать и посмотреть на новые оборудования для вашего комбината.

Hökumət nişanlı “Zim” qapıdan aralanan kimi Petr Mixayloviç üzünü Meşədi Fazilə tutdu:

-Куда мы едим?

-В гостиницу “Ленинград”!

Pyotr Mixayloviç sürücüyə ora sürməsinə göstəriş verdi.

Mehmanxananın qarşısında düşdükdən sonra Pyotr Mixayloviç sürücünü buraxdı və onlarla yuxarı qaldı. Otağa daxil olan kimi, Məşədi Fazil telefonu qaldırdı və restorana zəng vurdu və təcili sifarişlər verdi.

Namiq əkə Məşədi Fazilin barmaqları ilə iki göstərdiyini görüb, yataq otağına keçdi və Məşədi Fazilin sakvoyajını açdı. Oradakı pullardan ikiyüzmin ayırdı. Kağız kulyokun içinə qoydu və gətirib Məşədi Fazilə uzatdı.

-Это то, что вы просили! - deyə Məşədi Fazil kulyoku Petr Mixayloviçin qabağına qoydu.

Pyotr Mixayloviç əlində gətirdiyi portfelinin ağzını açdı, oradan bayaq üstünə möhür vurduğu kağızları çıxartdı, Məşədi Fazilə uzatdı, sonra isə kulyokdakı pulları saymadan portfelinin içinə atdı.

-Спасибо! - dedi.

Bu zaman qapı döyüldü. Yenə də yemək-içməklə dolu arabacıq və onun dalınca sözün həqiqi mənasında gözəl bir rus qızı otağa daxil oldu. Stolun üstünü qaydaya saldıqdan sonra, getməyə icazə istədi.

-Можете идти! - deyə Məşədi Fazil qızı yola saldı.

Stolun arxasına keçdilər. Анъаг Пйотр Михайлович йениъя йемяйя башламышды йадына ня ися дцшдц:

-Наверняка, ты захватил печать и бланк комбината для получения станков?

-Они все у меня, Пeтр Михайлович! А что мы должны делать для Алексея Ивановича?

-Вы дали ему рационализаторское предложение. Вскоре он получит от государства большую премию.

-Это государство, а что мы?

-Тогда делайте ему хороший подарок! Подарок интеллигента! –deyə salfetkanın üstünə 50000 yazdı.- И вы разрешите все ваши проблемы.

-Мы это сделаем! За Вас!- deyə Məşədi Fazil badəni qaldırdı. Pyotr Mixayloviç və Namiq əkə vurdular.

Pyetr Mixayloviç əlini atıb portfelinin üstünə qoyduğu kağızları götürüb Meşədi Fazilə uzatdı:

-Здесь решение Главка о выдаче сорока станков для вашего комбината. На основание данного решения вы беспрепятственно получите станки. Алексей Иванович поможет Вам в Ленинграде в получении и отправке этих оборудований.

-Спасибо!- deyə Meşədi Fazil kağızlara baxmadan stolun üstünə qoydu.

-За Вас! - deyə bu səfər Pyotr Mixayloviç badəni qaldırdı. -Вы прекрасные люди! Я всегда буду иметь Вас в виду! Можете обратиться по любому поводу. Решение будет положительное!.

Sonra Leniqradda Aleksey İvanoviçlə harada görüşəcəklərini dedi.

Gecəyə qədər yeyib içdilər. Pyotr Mixayloviç işə zəng vurdu, maşını dalınca gəldi və o, mehmanxana tərk etdi.

Pyotr Mixayloviç qapıdan çıxan kimi, Namiq əkə stolun üstündəki kağızları götürdü.

-Məşədi, bilirsən bu nə deməkdir? Qırx yeni dəzgah, köhnə texniki göstəricilər. Üç gün ərzində hamısını təkmilləşdirib, əməlli başlı pul qazanacağıq.

-Tələsmə, hələ gedək Leninqrada, görək ordakılar nə deyirlər. Ancaq Moskvada bir üç yüz min qənaət etmişik. Mən fikirləşirdim ki, bizə yarım milyona başa gələcək.

-Leniqradda xərclərimiz buradakından az olmalıdır. Pulumuz isə var.

-Aşağıya zəng elə bronnan bizə sabah səhərə Leninqrada bilet alsınlar. Dəmiri isti-isti döyərlər.

Namiq əkə mehmanxananın administratoruna zəng etdi və otağa çağırdı, stolun arxasına dəvət etdi:

-У нас в Узбекистане говорят, что если придет к вам гость, когда вы обедаете и пьюте, значит, его теща очень любит. Вы тоже из таких счастливчиков. Пожалуйста, к столу!

Namiq əkənin şirin dili və stolun üstündəki cahicəlal adminsitratoru yolundan çıxartdı, keçib stolun arxasında oturdu. Məşədi Fazil boş badəyə araq süzdükdən sonra, öz badəsini qaldırdı:

-Я пью за московских друзей. За вас! - deyə badəni adminstratorun badəsinə vurdu.

İkinci badəni süzərkən adminstrator əlilə butulkanın ağzını tutdu:

-Товарищи, я же на службе!

-А мы где? Мы в командировке! Это серьезнейшая работа для проверки мужского характера! – deyə Namik əkə onun boşqabına düzlü ağ balıq tikələrini və salat qoydu. Məşədi Fazil isə badəsinə araq süzdü.

Administrator badəsini qaldırdı:

-За Вас! За нашу дружьбу!

-Прекрасный тост! За вас!-deyə Məşədi Fazil badəsini onun badəsinə və Namiq əkənin badəsinə vurdu.

Sonra administrator əməli-başlı yedizdirib içirtdilər. Hazır olanda Namiq əkə üzünü ona tutdu:

-Завтра с утра хотим уехать в Ленинград и верьнемся через неделю. Мы можем ли бронировать билет на завтра?

-Нет проблем! Сейчас я позвоню и девушки организуют.- deyə keflənmiş administrator telefonu qaldırıb işçilərinə zəng vurdu. Sonra üzünü Namiq əkəyə tutdu:

-Нужны деньги!

-Сколько?

-Двести рублей

Namiq əkə cibindən üç dənə yüzlük çıxarıb onun qabağına qoydu.

-Здесь же много ?

-Ну что же? Остальное твое! Мы верьнемся через неделю и продолжем наш лей-пей! Договорились?

Administrator pulu cibinə qoydu və otağı tərk etdi.

-Namiq, səni Stalin asa bilmədi! Oddan-alovdan çıxdın. İgid olmağına bir adam tapılmaz ki, şübhələnsin. Ancaq sənin diplomat olduğunun bu gün şahidi oldum.

-Fazil məktəbi keçmişəm də! - deyə Namiq əkə, ustadının kim olduğunu birdə təkrar etdi.

-Sənin qabağında açılmamış qapılar qalmaz!

Hər ikisi gülümsündü.

-Yatmaq vaxtıdır.

-Bəs, bilet?- Namiq əkə soruşdu.

-İndi gətirər. Mənim yaman yuxum gəlir.

-Onda sən yat, mən gözləyim.

Namiq əkə yenidən əsas otağa qayıtdı. Özünü dərin kreslonun içinə atdı. Doğrudan da, çox çəkmədi ki, adminstrator səhər qatarına biletləri gətirdi.

Yataq otağına qayıdan Namiq əkə Məşədi Fazilin çoxdan yatdığını gördü. Səs salmadan sakitcə yerinə uzandı və beş-altı dəqiqədən sonra o, da mürgülədi.
***

Axşamın qaranlığında qatardan düşən Məşədi Fazill’ Namiq əkə Fin vağzalından çıxaraq Nevskiy prospektinə tərəf bir-neçə atdım atmışdılar ki, qarşılarında taksi dayandı. Burada taksinin belə tezlikcə tapacağına əmin olmadıqlarından gözlərinə inanmadılar.

Sonra dinməzcə qapını açıb arxa oturacağa sərildikdən sonra anladılar ki, bu yuxu deyil.

Namiq əkə taksinin belə tezliklə tapılmasını xoş əlamət kimi qəbul etdi, Məşədi Fazil isə bunu xoş təsadüf saydı. Bununla belə işlərinin tez gedəcəyinə inanırdı.

Məşədi Fazil Namiq əkəylə bura gələndə “Baltiyskaya” mehmanxanasına düşərdilər. Onlar üçün həmişə orda yer olardı. Adminèstrator yaxın dostu idi.

Taksilə ora yol bir-neçə dəqiqəlikdir. İstəsəydilər ora piyada da gedə bilərdilər.

“Baltiyski”də yerləşdikdən sonra Məşədi Fazil yenə də adətinə sadiq qalıb telefon dəstəyini qaldırdı, dostu Vasyaya zəng vurdu. Dəstəyi Vasyanın həyat yoldaşı götürdü.

-Маришка, привет!

- Фазиль, это ты?

-Да радость. А где Вася?

-Сейчас позову.

Dəstəyi Vasyaya uzatdılar.

-Qadeş, xoş gördük! - deyə, Bakı ləhcəsilə onu salamladı.

-Братишка, только что приехали. Опять в “Бальтийском”. В десяти шагах от твоего дома. Забери жену и дочь, приезжайте сюда! Отужинаем вместе. Договорились?

-Согласен.

-Ждем!


Saat səkkizdən keçmişdi ki, Vasiliy Petroviçin ailəsi tamlığıyla mehmanxananın foyesində göründü. Əvvəlki kimi ana və qız leninqradlılara xas olan yüksək zövqlə geyinmiş kino aktrisalarını xatırladırdılar.

Vasyanın qızı Lidiyanı Namiq əkə iki il bundan əvvəl bura gələndə görmüşdü. Onda Lidiya universitetin tələbəsi idi. İndi isə Lidiya böyümüş, sanballı bir xanıma çevrilmişdi.

Məşədi Fazilin görən Lidiya yenə də uşaq kimi onun boynuna sarıldı.

- Дяд Фазиль, хош гельмисен!

-Как ты выросла? Машаллах, настояшая невестка! Уже в замуж пора! - deyə Məşədi Fazil qızın alnından öpdü.

Marusiya isə Namiq əkəylə salamlaşdıqdan sonra, Məşədi Fazilin üzündən öpdü.

-Братишка, как я рад, что тебя вижу! Ты не изменился. А помолодел. Так держать! - deyə, Məşədi Fazil Vasyanı bağrına basdı.

-Qədeş, səndə olduğu kimi qalmısan! Bikə xatın necədir?

-Слава богу, не болеет.

-Bəs, Səməd ağa?

-Он недавно скончался. Даже не было еще сорока дней!

-Səndən nə əcəb? Qoyub gəlmisən!

-Vasya, gəlməliydim! İşlə əlaqədar bizi bura komandirovkaya göndəriblər. Bir də onun ölümü elə pis təsir edib ki, özüm də bilmirəm, nə edirəm. Dedim, dostlar bəlkə fikirmi dağıtsınlar. Əlbəttə ki, bizim üçün böyük itkidir.

-Allah rəhmət eləsin, Fazil! Həyatdır. Axır yolumuz oradır. - dedi və fikrə daldı.

-Чего мы ждем? Милые дамы в ресторан, пожайлуста! - deyə Məşədi Fazil Marusiya ilə Lidiyanın qoluna girdi və restoranın qapısına tərəf irəlilədilər.

Stol arxasında Vasiliy Petroviçlə Məşədi Fazil yanbayan oturub azərbaycanca danışırdılar. Sanki onlar həmsüfrələrini görmürdülər.

Ofisiant menyunu gətirib qadınlara verdikdən sonra, hamını üzü Məşədi Fazilə dikilmişdi. Nə deyəcəyini gözləyirdilər. Onun isə başı Vasya ilə söhbətə elə qarışmışdı ki, heç ofisiantın gəldiyini belə görmürdülər.

Namiq əkə vəziyyəti belə görüb, üzünü Marusiya tutdu:

-Выберите, что хотите!

-Фазиль, мы вас ждем!

Məşədi Fazil sanki yuxudan ayıldı “A!”dedi. Menyunu əlinə götürdü.

-Скажи шефу, что Фазиль Джафарович здесь. Пускай сюда придет! -это первый заказ. Второй заказ - побольше фруктов, шампанское для дам, а для нас мужской напиток -водку, закуску!

Офисант эедян кими баш ашпаз эялди. Мяшяди Фазил тяряфя яйилди:

-Добро пожаловать, Джафарич, что прикажете?

-Сможешь готовить по-бакински?

-Обижаешь Джафарич! Разьве впервые?

-Тогда иди, только из свежего мяса. Сколько нам ждать?

-Полчаса.

Vasya bu səhnəni seyr etdikdən sonra üzünü dostuna çevirdi:

-Bakıda necəsən, burda da eləsən.

-Məgər bir ölkənin vətəndaşı deyilik?!

-Amerikada da olsan, özünü bu cür aparacaqsan!

-Məgər biz intelligent deyilik! - Hər ikisi gülümsündü.

Stolun üstü qaydasına salındıqdan sonra Məşədi Fazil badəsini qaldırdı:

-Я пью за здоровье моей сестры, Маруси и ее прекрасной дочери Лидии! Чтобы они всегда были укращением нашего стола.

Hamı içdi. Yenə də Məşədi Fazilin başı söhbətə qarışdı:

-Leninqradın Qossnabından kombinatım üçün dəzgahlar alıb yola salmalıyam. Sabahdan başım bu işə qarışacaq, sonra isə gərək Bakıya dönüm. Seyid Bikəni götürüb Tiflisə yollanım. Səməd ağanın qırxı olacaq.

-Mən nə kömək edə bilərəm?

-Vasya, Qossnabdakı dostun lazım olacaq!

-İstəyirsən bu dəqiqə zəng edim bura gəlsin!

-Bu əla olar!

Vasiliy Petroviç ayağa qalxdı və restorandan çıxdı. Məşədi Fazil əlini cibinə salıb balaca bir qutunu Lidiyaya uzatdı:

-Дочька, это мой подарок в связи с окончанием университета. Я тебя поздравляю! Неси на здоровье!

Lidiyə qutunu açdı. Qutudan qızıl zəncir və onun ucuna qızıldan bir medalyon taxılmışdı. Qız əlindəkini anasına ötürdü.

-Какая прелесть! -дейя Марусйа ялиндя ойнатды.

-Мама, можно надет?

-Почему бы нет!- deyə Marusya ayağa qalxdı və onu qızının boynuna saldı.

-Фазиль, спасибо большое!

Lidiya ayağa durub Məşədi Fazilin boynunu qucaqladı.

-Спасибо, дядь Фазиль.

Vasya içəri girəndə qızının Məşədi Fazilin arxadan boynu qucaqladığını gördü.

-Что вы затеяли в мое отсутствие? .

-Папа, посмотри какая прелесть!

-Фазиль, опять балует.

-Вася, она же окончила университет? Это подарок нашей семьи.

-Qədeş, çox sağ ol! Dediyin adam isə indi gəlib çıxar! - dedi və keçib stolun arxasında oturdu.

Bir neçə dəqiqədən sonra dincəlməyə getmiş musiqiçilər geri döndülər. Estradadan musiqi sədaları ucalmağa başladı. Aparıcı mikrofonu əlinə aldı:

-Для наших азербайджанских гостей - “Я встретил девушку!”- dedi və SSRİ-də ən populyar olan Rəşid Behbutovun mahnısını cavan müğənni oxumağa başladı.

Lidiya üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Вас можно ли пригласить Фазиль Джафарович?- deyə onu rəqsə dəvət etdi.

Bütün zalın gözü onlarda idi: son modayla geyinmiş, altmış yaşlı müdrik ağsaqqalda, mavi gözləri və gözəlliyi ilə hamını valeh edən Lidiyada. Onlar o qədər bir-birinə yaraşırdılar. Mahnın sözləri və onların rəqsləri vəhdət təşkil etdiyindən hamı onlara tamaşa edirdi.

Namiq əkə Məşədi Fazilin üzündəki gülüşdən hiss edirdi ki, halı özünə gəlib. Gələn gündən onun gülər üzünü görməmişdi. İndi isə qarşısında həminki Məşədi Fazil idi. Qarşısında özünə, keyiminə, sözünə və danışığına, hər addımına ciddi fikir verən dostu durmuşdu.

Məşədi Fazil bir-neçə dəfə estradanın qarşısında dairə cızdıqdan sonra Lidiyanın qaytarıb yerində oturtdu.

-Старость - не радость, устал, вернее приятно устал. –dedi onun bu sözlərinə hamı gülüşdü.

Məşədi Fazilin üzündəki sönməyən gülüşü görən Namiq əkə sevindi. İndi hər şey qaydasında olacaq, düşündü.

Bir neçə dəqiqə belə ötdü. Vasiliy Petroviçə ofisiant yanaşdı və qulağına nə isə dedi. Ayağa qalxıb qapıya tərəf getdi, bir nəfər ziyalı görkəmli alçaq boy adamla qayıtdı.

Namiq əkənin gözlərinə işıq düşdüyündən gələnin sifətini seçə bilmədi, ancaq o, stolun arxasına keçdikdə, Semyon Davıdoviçin olduğunu gördü.

-Простите, Семен Давыдович, сразу не признал. Добро пожаловать! - dedi. Əyağa qalxdı və onunla görüşdü.

Semyon Davıdoviç Leninqradda Qossnabının əsas fiqurlarından biri idi. Toxuculuq sahəsi üzrə bütün işlər və materiallar onun əlindən keçirdi. Vasyanın dediyinə görə, polyak yəhudisi idi. Özü kimi ikinci bic adam dünyada yox idi.

-Вы прекрасно танцуете? – deyə Semyon Davıdovıç Məşədi Fazili təriflədi.

-Это же наша мелодия! У нас все так танцуют.

-Я так обрадовался, когда узнал, что вы здесь. Наверняка, за оборудованием?

-Наверняка! - deyə Məşədi Fazil cavab verdi. Ürəyində “Cuhud ki, cuhud! O, saat anladı ki, bu qonaqlıq nə deməkdir.” - deyə düşündü.

-Нам Василий Петрович сообщил, что вы нас будете угощать по-бакински.

-Правда, это так, но в исполнении ваших поворов!- dedi və ofisianta əl elədi ki, şefpovarın hazırladığını gətirsinlər.

Şefpovar əlində böyük rus podnosunda iki böyük boşqabın içində duxovkada qıpqırmızı qızardılmış iki dənə qoyun budunu stolun üstünə qoydu və podnosunu götürüb dinməzcə Məşədi Fazilin üzünə baxdı ki, o, desin necədir?

-Прекрасно! Я никогда не сомневался в твоем мастерстве! - dedi və üzünü ofisianta tutdu ki, stolun üstündəkiləri götürüb doğrasınlar.

-Вася, помнишь Басгал? Мать готовила в тендире!-deyə Məşədi Fazil üzünü dostuna tutdu.

-Папа, что такое тендир?

-Тендир, это печка для печки хлеба.

-Как русская ?

-Да, нет! Там совсем другая технология. Она находится в земле.

-Как в земле?

-Это надо своими глазами видеть!

-Вася, приезжайте летом к нам! Вместе поедем в Басгал. –deyə Məşədi Fazil sözə qarışdı.

Ofisiant qızartmanı doğrayıb stolun üstünə qoydu. Semen Davıdoviç qarşısına bir- iki tikə qoyduqdan sonra dadına baxdı

-Прекрасно!-deyə üzünü Namiq əkəyə çevirdi.

Məşədi Fazil Semen Davıdoviçlə gizlənpaç oynamağın lazım olmadığını duyub üzünü ona tutdu:

-Мы получили от Главка сорок станков, Нам нужна ваша помощь. - deyə ona müraciət etdi.

-Нет проблем! Только у нас уже более недели сидит москвич, который никого близко не пускает к станкам. Вы знаете, надо найти с ним общий язык.

-Кто он такой?

-Алексей Иванович!.

-Мы получим его согласие.

-Бумаги у вас!

-Наверху! Об этом поговорим после ужина. На нас смотрят наши дамы! Я хочу поднять бокал за Вас! - deyə badəsini qaldırdı və Semyon Davıdoviçlə vurdu.

Vasiliy Petrolviç əlini Məşədi Fazilin çiyninə qoydu:

-Fazil, bilirsən, burdakı dostlarım səni necə görmək istəyirlər. Onlar bilsələr ki, sən gəlib getmisən, məndən inciyəcəklər.

-Görüşümüz qalsın başqa vaxta. Dəzgahları alıb, Namiq əkəni burada qoyub çıxıb Bakıya gedəcəyəm. Kömək edin, burada az qalsın!

Gecə saat 12-də Namiq əkə Vasyanı ailəsilə yola saldı. Məşədi Fazillə Semyon Davıdoviç isə yuxarıya qalxdılar.

Semyon Davıdoviç yuxarı qalxdıqca fikirləşirdi ki, nə qədər istəsin? Digər tərəfdən, əlində heç bir səlahiyyət olmadığını da bilirdi.

Fazil Djafaroviçin isə ondan da ağıllı olduğunu bilirdi. Odur ki, qərara gəldi ki, nə versələr götürsün. Özü istəməsin.

Otaqda Məşədi Fazil portfelini açdı və kağızları ona uzatdı. Semyon Davıdoviç diqqətlə kağızlara baxdıqdan sonra üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Здесь все в порядке. Не хватает резолюции Алексея Ивановича! - deyə Semyon Davıdoviç artıq bir kəlmə də dinmədi.

-Семйон Давыдович, вы берите, оформляйте, Алексей Иванович для нас не проблема! - deyə, Məşədi Fazil yenidən portfeli açdı və bir paçka yüzlüyü onun qabağına atdı.

- Это Вам. За оформление.

Semyon Davıdoviç nəzərində bunun heç üçdə birini belə tutmamışdı. Doğurdan da, susmağın qızıl olduğunu bir daha anladı. Dinməzcə paçkanı götürüb qoltuq cibinə qoydu.

Məşədi Fazil dəstəyi götürüb haranısa yığdı və şəhadət barmağını dodaqlarına tutdu ki, içəri girən Namiq əkə danışmasın.

-Алексей Иванович, добрый вечер! Это Фазиль Джафарович говорит.

-Когда вы приехали? – telefonun o biri başından səs eşidildi.

-Буквально, сегодня вечером. Мы звонили, но вас не могли найти.

-Петр Михайлич звонил по поводу вашего дела. Нам необходимо встретиться.

-Хорошо. Я подъеду. Через полчаса я буду там.

Məşədi Fazil telefonu yerə qoydu və üzünü Semyon Davıdoviça tutdu:

- Семен Давыдович, вы берите бумаги, к нашему приходу оформляйте! Все будет в порядке! Я еду с ним встретиться. Ему уже звонили.

Hər üçü ayağa durdu. Foyeyə endilər. Küçəyə çıxdılar. Taksi tutub, Semyon Davıdoviçi yola saldılar. Sonra Məşədi Fazil Namiq əkəylə başqa taksiyə minib Nevski prospektiylə Austoriya mehmanxanasının qabağına gəldilər.

Məşədi Fazil küçənin qırağında mehmanxananın pəncərəsindən düşən işıqda Aleksey İvanoviçin profilini gördü və ona yaxınlaşdı:

-Добрый вечер, Алексей Иванович!

-Добрый вечер, Фазиль Джафарич! - deyə ona əl uzatdı.

Görüşdükdən sonra taksiyə minib “Baltiyskaya” qayıtdılar. Otağa girər-girməz Alksey İvanoviç üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Петр Михайлович уже несколько раз звонил, о вас беспокоится. Я ему сказал, что все будет в порядке.

Namiq əkə onu stolun arxasına dəvət etdi. Beş ulduz konyakı açdı, badələri doldurdu. Qarşısındakı şokolad qutusunun lentini səliqəylə açdı və ortaya qoydu.

-За вас Алексей Иванович! - dedi və hər üçü içdi. Məşədi Fazil yenidən portfelin ağzını açdı. İçindən beş paçka yüzlük çıxartdı və Aleksey İvanoviçin qabağına qoydu.

-Это Вам! - dedi.

Aleksey İvanoviç gözləri işıldadı. Onun heç yuxusuna girməzdi ki, bu qədər pul qazana bilər. Əlinə götürməyə qorxdu.

Məşədi Fazil şokolad qutusunda olan şokoladları boşaltdı və stolun üstündəki pulları götürüb qutunun içinə qoydu. Namiq əkə isə səliqəylə onun lentini bağladı.

Bütün bunları ürək çırpıntısıynan seyr edən Aleksey İvanoviç nə edəcəyini bilmirdi.

-Завтра необходимо найти Семена Давдовича. От него зависит оформление бумаг, куда я поставлю резолюцию.

-Не беспокойтесь. Завтра все будет в порядке.

-Мне надо идти! - dedi və titrək əlini şokolad qutusuna uzatdı. Qutunu götürdü.

-Намиг эке, провожайте, Алексея Ивановича! - deyə Məşədi Fazil üzünü dostuna tutdu. Əlini Aleksey İvanoviçə uzatdı və onunla sağollaşdı.

Beş dəqiqədən sonra Namiq əkə geriyə döndü.

-Məşədi, fikir verdin. Aleksey, deyəsən, ömründə bu qədər pul görməyib.

-Hiss olunurdu. Götürəndə əli titrəyirdi. Pyotr Mixayloviçə yaman inanır, yoxsa götürməzdi. Qorxurdu.

-Bu ağıllının heç ağlına belə gəlməz ki, ona verdiklərimizi bir həftəyə qazanacağıq.

-Əsası odur ki, kombinatda fəhlələrin əməyini yüngüləşdirəcəyik, bir də qazanclarını artıracayıq.

-Allah səndən razı olsun, Məşədi!


1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə