Budur gəldi bahar fəsli




Yüklə 1.67 Mb.
səhifə2/15
tarix22.02.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

ƏSƏDİN GƏLİŞİ
Bakı payızına yaxşı bələd olanlar bilirlər ki, bu fəsildə gün ərzində on dəfə hava dəyişèr. Bir də görürsən ki, günəşdi: səma açıq, göydə bulud görünmür. Elə bil, yaydır. İsti, tər adamı yuyub aparır. Birdən haradansa göyü bulud alır, külək əsir, tozanaq qopur. Göz-gözü görmür. Birdən bir balaca yağış çiləyir, külək yatır, günəş yenə də parlaq şəfəqlərini Bakıdan əsirgəmir. Və yaxud tərsinə.

Köhnə bakılılar səhər yuxudan duranda ingilislər kimi havaya baxardılar. Daha düzünü desək, havanın necə olacağı ilə istixarə edərdilər. Səhəri günü vacib bir işi başlayacaqdılarsa, havanın yaxşı olmasını əhd edərdilər.

Payızda səhər hava sakit, küləksiz və buludsuz olurdusa, evdən çıxan sevinirdi ki, işi düz gətirəcək, çünki evdən aydın səhərə çıxırdı, Allah özü köməyində durub.

Bakılının küçəyə-bacaya çıxması çox vaxt havadan asılı olurdu. Külək əsdikdə şəhər kənarlarında toz əlindən baş qaldırmaq olmurdu. Hamı başını aşağı salıb keçər, qarşıda gələnin üzünə belə baxa bilməzdi.

Krasnovodskdan gələn gəmi səhər sahilə yan alanda, Bakıda külək yenicə kəsilmişdi. Göydə buludlar qalsa da, günəş gah onların arxasına keçir, gah da görünürdü.

Sentyabrın axırında yayın istisi hələ kəsilməmişdi. Əsəd bu istini hiss etdi, pencəyini çıxardıb, qolunun üstünə atdı. Əlindəki balaca çamadanı götürüb gəminin trapı ilə aşağı endi və iri addımlarla "Hökumət evi" nə tərəf irəlilədi.

Gəminin yenicə sahilə yan alsa da, ətrafda bir dənə də olsun taksi yox idi. Bakıya yaxşı bələd olan Əsəd bilirdi ki, taksini "Hökumət evinin" arxasından tutmaq olardı, ya da ki, onun yanında dayanmış "xozeyin" maşınlarından birinə minmək mümkün idi.

O, "Hökumət evinin" yanında dayanmış maşınların şoferlərinə yanaşdı, salam verdi.

-Məni Sovetskiyə apararsan? - deyə soruşdu.

-Mən apararam! - deyə şoferlərdən biri qabağa çıxdı.

Əsədin, yaşının cavanlığına baxmayaraq, ondakı qüruru və alicənablığını görən Bakının «yetmiş ikinci millətinin» nümayəndəsi onunla pul haqqında danışmadı.

O, "Pobedaya" oturduqdan sonra sürücü üzünü ona tutdu:

-Sovetskinin hansı tərəfinə gedirik?

-Dağlı məhəlləsindən keç, Pojarnikin yanından 4-cü xrebtovuya sür.

-Bu ki, bizim məhəllədir. Deyəsən, ora qonaq gedirsən? Məhəllə adamı deyilsən.

-Elədir.


-Kimgilə gedirik?

-Məşədi Fazilgilə.

-Denən, ağsaqqalgilə sür də!

-Ağsaqqalgilə sür! - deyə Əsəd onun dediyini təkrar etdi.

Maşın Məşədi Fazilin evinin qarşısında dayandı. Əsəd əlini cibinə salıb bir "şəlpəqulaq" əllimanatlığı sürücüyə ötürdü. Bu iki-üç dəfə artıq idi.

Sürücünün cibində siçan oynasa da, pulu götürmədi:

-Ayıb deyil! Sən məhəllənin qonağısan. Eşidən-bilən nə deyər? Deyərlər ki, qonaqdan pul alıb. Taksi deyil ki? - dedi.

Saat onu ötmüşdü. Əsəd qapıdan içəri girmədi. qapını döymədi. Qapını qarşısında durub, bir-neçə dəqiqə fikrə daldı: "Görəsən, qapını yenə də əvvəlki kimi Nərgiz açacaq?" deyə düşündü. Ancaq qapını Seyid Bikə açdı.

-Salam, Bikə nənə! –deyə onun qarşısında durdu.

Seyid Bikə geri çəkildi, Onu başdan ayağa süzdü. Bu hərəkətindən Əsədin təəccübləndiyini hiss edib, dedi:

-Mənim balam, bax, indi həqiqətən, bəysən. Qızımın da ürəyincə olacaqsan! Bunun bir geyinib-keçinməyinə bax. Maşallah!

Əsədin çınqırığı çıxmadı.

-Deməli, yeznəmiz olmaq istəyirsən? - deyə Seyid Bikə zarafatını davam etdi.

Seyid Bikənin bu hərəkətindən çaşıb qalmış Əsəd elə bil yuxudan ayıldı. Əsədinin rəngi-rufu dəyişdi.

-Niyə dinmirsən? Yoxsa qızım xoşuna gəlmir?

-Bikə nənə!?

-Yox, de, görüm qızımızı almağa gəlmisən, ya yox?

Əsəd Seyid Bikənin səsindəki sevinci hiss etdi. Onun üzündəki gülüş Əsədi ürəkləndirdi

-Bikə nənə, mən kiməm? Atam var, anam var!- deyə cavab verdi.

-Qızımı nə atana verəcəyəm, nə də anana! Mən səni tanıyıram.

-Bikə nənə, bizdə oğlan elçilik etməz.

-Bəs nə edər?

-Götürüb qaçar.

-Sən demə, şir ürəyi yemisən! Ələşrəfin qızını qaçırdanın, gərək yeddi dənə ürəyi olsun. Bir də ölüb Nərgiz ki, onu qaçırtsınlar.

Seyid Bikənin bu cavabına Əsəd dinmədi. Susdu.

-Keç içəri, xoş gəlmisən, mənim balam! Mənim öz övladımsan. Odur ki, elçiliyini də özüm edəcəyəm.

Eyvanda Məşədi Fazill böyük oğlu ilə çay içirdi. Əşrəf Əsədin içəri girdiyini görüb ayağa qalxdı:

-Qardaş oğlu, xoş gördük! - deyə onu mehribancasına salamladı.

Məşədi Fazil isə bağrına basdı.

-Əşrəf, sən oğula bax! Hazır bəydir! Necə baxırsan?

Əşrəf atasının nə məqsədlə bu sualı verməsini düşünmədən cavab verdi:

-Niyə ki, bu saat elçi getməyə hazıram.

Əsədin dili qarnına girmişdi. Çınqırığını da çıxarda bilmirdi.

-Keç, əyləş! - deyə, Əşrəf onu stolun arxasına dəvət etdi.

Əsəd əyləşən kimi Məşədi Fazil ona göz vurdu ki, "Bala görürsən, hər şey yaxşı olacaq!".

Nərgiz dərsdə idi. Saat birdə məktəbdən qayıdacaqdı. Seyid Bikə Əsədin darıxdığını görürdü. Bununla belə, Əsəd özünü evlərindəki kimi hiss edirdi.

Əşrəf beş-on dəqiqədən sonra xudahafizləşib həyətdən çıxıb getdi.

Məşədi Fazil isə onu elə söhbətə tutmuşdu ki, zamanın necə keçdiyini belə hiss etmədi.

Nərgiz həyətə girəndə, Əsədi babasının yanında oturduğunu görüb özünü itirdi. Qarşısına çıxan Tahiri qucağına alıb tez içəri keçdi. Hətta salam belə vermədi.

Seyid Bikə oğlanın rənginin döndüyünü gördü, onu yanına cağırdı:

-Bala, hələ çox şey görəcəksən! Qızın, qadının nazı evlər yıxır! - dedi və gülümsündü. Ürəyində nəvəsinin hərəkətini алгышлады.

-Ay arvad, qoy, söhbətimizi edək! Səni ancaq bir fikir düşündürür. Əsədin ipini nəvənin əlinə vermək. Əsəd, bala, axmaq olma, subaylıq sultanlıqdır. Bir dəfə ipimi bunun əlinə vermişəm, indiyə qədər yaxamı qurtara bilmirəm.

-Fazil dədə, axı özünüz demirdiniz ki, nənəni qaçırtmısız?! Belə çıxır ki, özünüz istəmişsiniz ipiniz onun əlində olsun! - deyə, Əsəd nənəsiniн тяряфини сахламаг истяди.

-Ясядъан, фарслар дейирляр ки, "Арвад бядбяхликдир. Илащи, анъаг мяним евими бу бядбяхликдян кянар гойма!"

Щамы эцлцшдц.

Тащир Разийя ilə Нярэизин ялиндян тутуб отагдан eyvana чыхдыlar. Бабасы тяряфя гачды.

Ядяб-ярканла кечиб бабасыныn цзцндян юпдц, сонра цзцнц Ясядя тутду:

-Ясяд, хош эялмисян! Биз сяни эюрмяйя шадыг!- деди.

Ушаьын бу сюзцндян сонра щамы эцлцшдц. Ясяд анлады ки, Тащири ичяридя юйрядиб, байыра чыхарыблар.

Нярэизин эюзляри эцлцрдц. Анъаг динмирди. Ясяд Тащири гуъаьына алды.

-Ня бюйцк оьлан олмусан! - дейя, эюйя галдырды.

-Сян ися бюйцк киши олмусан! – deyə Тащир ъаваб гайтарды.

Ушаьын сюзцня щамы эцлцшдц. Ясядин çынгырыьы чыхмады.

-Елядир, мяним балам, Ясяд бюйцк киши олуб, одур ки, Нярэизи она веряъяйям! - дейя, Сейид Бикя Ясядин тяряфиня кечди.

Разийя гайнанасынын дедийи сюзлярин щеч вахт бош-бошуна олмадыьыны билдийиндян, сюзцн архасында ня дурдуьуну дцшцндц.

Оьланын эялмяси сябябини анлады. Анъаг бцрузя вермяди, гыйгаъы Нярэизя бахды. Бу сюздян ня щала дцшəcəyini эюрмяк истяди.

Нярэиз динмязъя дурмушду. Адятян щяр кялмяни эюйдя тутан Нярэиз нянясинин йары зарафат, йары щягигят дедийиня щеч бир реаксийа вермяди.

Разийя билирди ки, Сейид Бикя бир шейи щяйата кечиртмяздян яввял бу щагда зарафатйана сюз атар, эюзцнц сюзцн аидиййяти олдуьу адама дikər, ня щала düşdüyünü эюрмяк истяйярди.

Сюзцн Ясядя аид олдуьуну о саат анлайан Разийя, гайнанасынын диггятинин онда олдуьуну эюрдц. Бир анын ичиндя Нярэизин Ясядя веряъяйини дцшцндц.

Ясяд Разийянин цряйинъя иди. Доьрудан да, гызына лайигли нишанлы иди. Анъаг Нярэиз щяля сяккизинъи синифдя охуйурду. Ясядин ися 17 йашы варды. Мяктяби бу ил гуртармалы иди.

-Гызым, сян ня фикирдясян?- дейя Сейид Бикя цзцнц эялининя тутду.

Гайнанасынын гятиййятли бахышлары, Мяшяди Фазилин сусмасы Разиййяйя вязиййятин ъиддилийиндян хябяр верирди. Бунунла беля, бу вязиййят онун да цряйинъя иди.

Сющбятин кимдян вя нядян эетдийнини анламайан Тащир Нярэизин ялиндян дартыныб, щяйятя дцшмяк истяйирди. О, ися йериндя донуб галмышды. Башыны ашаьы салыб, анасынын ня дейяъяйини эюзляйирди.

Разийя гызынын цзцня бахды. Сющбятин ъиддилийини баша дцшдц, гызын иштиракынын лазымсыз эюрдц:

-Нярэиз, эюрмцрсян Тащир ашаьы дцшмяк истяйир. Апар ону, чямяндя эяздир.

Анасынын тапшырыгларына димязъя ямял етмяйи юйрянмиш гыз, гардашынын ялиндян тутуб щяйятя дцшдц. Онларын узаглашыдыьыны эюрян Разийя цзцнц гайнанасына тутду:

-Ай, на! Мян ня дейирям? Анъаг щяр икиси охумалыдырлар.

-Мяним аьыллы эялиним! Мян дя бу фикирдяйям. Бу ил Ясяд института эиряр, разылыьымызы верярик. - дейя Сейид Бикя онун сюзцнц тясдигляди.

-Бяс Нярэиз? Мян истийирям, о, да охусун!

-Ай гыз, биринин диэяриня ня дяхли? Охусунлар да! Онлара ким мяне олур?- дейя Сейид Бикя яриня тяряф бойланды: -А киши ня сусурсан? Бир сюз де дя!

Мяшяди Фазил ялини Ясядин чийниня салды вя цзцнц она тутду:

-Гыз евиндя тойдур, оьлан евинин ися хябяри йохдур! -дейя эцлдц. Сонра цзцнц Разийяйя тутду:

-Суфря ачын! Гардашым оьлу аъдыр. Сюзлярля ися онун гарныны дойдурмаг гейри-мцмкцндцр. Юзцм аъмышам.

Сейид Бикя яринин бу етинасызлыьына тутгунлашды, анъаг бир сюз демяди. Эялининя гошулуб отаьа кечди:

-Бу ил ня етмяк фикриндясян?

-Мяктяби гуртарыб, института эирмялийям.

-Бяс бура эялмяйнян, дярслярдян эери галмырсан?

-Нярэизя сюз вермишдим, одур ки, эялдим. Цч эцндян сонра гайыдаъаьам. Бир дя атам сизя яманят эюндяриб, ону эятирмишям.

Ясядин беля ачыг данышмасы Мяшяди Фазили севиндирирди. Бу ушаг онун эюзц гаршысында бюйцмцшдц. Юз баласы гядяр севирди. Ясяд азярбайъанъа данышмаьы да Мяшяди Фазилдян юйрянмишди.

-Сян цряйини сыхма, мяним балам! Щяр шей йахшы олаъаг! Буну мян дейирям, Мяшяди Фазил!

Сцфрянин архасындан дуран Ясяд щяйятя бойланды. Ня Тащири, ня дя Нярэизи эюрдц. Сейид Бикя Ясядин Нярэизи ахтардыьыны баша дцшдц:

-Мяним балам, бурда ня отурмусан? Ъамаат чямяндядир. Чых байыра, бир эюр, Тащирнян Нярэиз щарда галды? Нащар вахтыдыр, ушаьы аъ сахламасын!

Бу Ясядя кцчяйя чыхмаг цчцн йахшы бящаня олду.

-Фазил дядя, олар кцчяйя чыхым? - дейя иъазя истяди.

Пайызын эирмясиня бахмайараг чямян йамйашыл иди. Бакыйа беш-алты эцн бундан яввял йаьмыш йаьыш кцлякля бирликдя тоз-торпаьы йатыртмыш, эцняшин истиси ися шящяр ятрафыны йенидян йайа гайтармышды. Наташа хала беля эцнляря "Бабйе лето" дейирди.

Мяшяди Фазилэилин евляриндян йцз-йцз ялли аддым аралы ики сюйцд аьаъlarının эювдяляринин арасына ики тахта парчасы вурулмушду. Орадан гаршыдакы чямян вя даьларын бцтюв мянзяряси ачылырды.

Нярэиз сюйцд аьаъларынын алтында Тащирин ялиндян тутуб, тахтанын цстц иля ону о йана, бу йана эяздирирди. Щярдян бойланыб евляри тяряфя бахыр, киминся чыхмасыны эюзляйирди. Архасы евя тяряф олдуьундан, Ясядин щяйятдян чыхдыьыны эюрмяди.

Ясяд ися йеринъя дя дуруб онларı тамаша едиrdi. Нярэизин бир даща архайа бойланыб ону эюрмясини истяйирди. О, ися эерийя бахмырды. Тахтанын цстцндян дцшян Тащири йанында отурдуб, она ня ися данышырды.

Ясядин цряйи таб эятирмяди, отураъаьа йанашды.

Тащир Ясядин эялдийини гыза хябяр верся дя, гыз ону тяряфя дюнмяди. Ясяд голларыны ачыб Тащири щарайлады.

Тащир гача-гача онун голларынын арасына эирди. Ясяд ушаьы эюйя галдырды вя бир-нечя санийя щавада щярлятди:

-Сян ня бюйцк оьлан олмусан! Лап иэидсян! Анъаг гызларнан ойнайырсан.

-Гызларла ойнамырам, баъымла ойнайырам.- дейяТащир о саат ъавабыны гайтарды.

- О, билирсян мяня ня гядяр наьыл данышыр? Шер дя юйрядир. Дцздцр Нярэиз?

Нярэиз гардашынын бир сюзцня дя ъаваб вермяди. Башыны ашаьа салыб йеря бахырды.

Ясяд еля дцшцнцрдц ки, Нярэиз бу саат Ашгабаддакы кими эцляъяк, севиняъяк. Анъаг о, дцшцндцйц кими олмады. Нярэиз Тащири гуъаьына алды:

-Ясяд, евя гайыдаг! Сюз-сющбят олар. Бурaда сянинля даныша билмярям.

Оьлан гызын бу щярякятини анламады:

-Сяня ня олуб, Нярэиз? Мяндян нийя гачырсан?- дейя Ясяд тяяъcцблянди.

-Тяяъcцблянмя, йухары мящяллялярдя гызла-оьлан чямяндя данышмаз. Ушаьы эютцр, далымъа эял! - деди.

Сонра Тащири йеря гойуб ири аддымларла щяйятя тяряф йолланды ки, евляринин тининдя дуран "ъайылларын" цряйиня башга фикир эялмясин.

Йухары мящяллянин, "ъайыллары" ахшам цстц тиня йыьышар, шящярдя-кянддя, баш вермиш щадисяляри мцзакиря едяр, эюздя гулагда олардылар ки, мящяллянин йазылмамыш ганунлары позулмасын. Мящялля "ъайылларынын" гызла-оьланын мящяллядя дайаныб сющбят етмяляри хошуна эялмирди.

Беля олдугда, оьланы гызын йанында тящгир етмир, о гыздан айрыландан сонра ону тиня чякир, биринъи дяфя хябярдарлыг едирляр ки, «Бирдя бизим мящяллядя бу гяляти елямя! Qадын вар, гыз вар! Гейрятимизя тохунур. Бура "Аь шящяр" дейил!» Икинъи дяфя, яэяр бу щадися тякрар олунурдуса, йеня дя гызын йанында онун хятриня дяймирдиляр, гыздан айрылан кими "круга" салыб ит кими дюйцрдцляр.

Мараглыдыр ки, беля щалларда бир адам беля оьланын кюмяйиня эялмирди, чцнки о, мящяллянин щяйа-абрыны позмушду.

Ясяд буну билмирди, одур ки, динмязъя Тащири гуъаьына алыб Нярэиздян эери гала-гала щяйятя тяряф ирялиляди. Бирдян тиндякиляри эюрдц, эюзляринин онларын цстцндя олдуьуну анлады. Гызын евя гайытмасынын сябябини о саат баша дцшдц.

Щяйятя эирдикдя ися гыз санки дяйишди:

-Ясяд, йухары галх! Няня йахшы чай дямляйиб!

Ясяд ялиндян ушаьы йеря гойду. Ейвана чыхды. Нярэизин эюзляриндяки эцлцшдян щисс етди ки, Ашгабадда алышан алов щяля сюнмяйиб, яксиня щяр шей йеnidən başlayır.

***

SÖZÜN QÜDRƏTİ
54-cü ilin mayın ikisi idi. Bahar ətirli çəmənə bakılılar mayovkaya gəlmişdilər. İnsan əlindən iynə atmağa yer yox idi. Şəhərin hər tərəfindən bura axın vardı.

Şəhərlilər səhər tezdən qohum-əqrəbaları ilə birlikdə çəmənə gəlir, yer tutur, qab-qacaqlarını yerə töküb. oranı sahmana salır: yerə palaz döşəyir, süfrə açır, samovar qaynadır, manqal alışdırırdılar. Hər tərəfdən göyə tüstülər yüksəlirdi. Belə anlarda çəməndə dillər, millətlər bir-birinə qatışır, musiqi sədaları hər tərəfə yayılardı.

Uşaqlar düzəltdikləri çərpələngləri uçurdur, hərə özününkünü yüksəyə uçurtmağa çalışardı.

Səhərdən-axşama qədər baş verən bu şənlik Bakının taleyinə yazılmış fəhlə hərəkatı ilə əlaqəli idi.

1 May bayramı qeyd olunandan bəri 2 may "Mayovka" adı ilə dilimizə və əməlimizə keçmişdi.

Ailələr "Mayovkaya" əvvəlcədən hazırlaşırdılar. Hamının sözün əsl mənasında istirahət etdiyi gün idi.

Çəmənin lap qarşısında olmalarına baxmayaraq yuxarı məhəllənin ailələri də həyətbəhəyət çəməndə yer tutur, hər həyət öz tədarüklərini görürdü.

Adətən, "Mayovka" ərəfəsində qadınlar bir yerə yığışıb, yemək-içmək üçün ailə başına düşən pulu hesablayar, pul yığar, lazım olan şeyləri alıb hazırlayardılar.

2 may günü Aşıq Şakirlə İzzətalı qapını açıb içəri girəndə Məşədi Fazilgilin həyətində heç kimi görmədilər. Qapıları bağlı idi. Aşıq Şakir indiyə qədər onların qapısını bağlı görməmişdi.

Həyətə kiminsə girdiyini görən Pakizə qarı, əsasını götürüb, asta-asta onlara tərəf gəldi.

-Ana, evdəkilər haradadır? - deyə Şakir soruşdu.

-Bala, məgər bilmirsən? Hamı çəməndədir, "Mayovkada" - deyə Pakizə qarı cavab verdi. Bu zaman qapıdan içəri Əşrəfin kiçik qardaşı Nəriman girdi. Aşıq Şakirgilə yanaşdı. Salam verdi.

-Nə yaxşı oldu? Bizimkilər sevinəcək. Hamı söyüdlükdədir. - dedi və onları ora dəvət etdi.

-Əlimizdən nə gəlir? Getməliyik. - deyə Aşıq Şakir üzünü İzzətalıya tutdu.

-Pakizə xalanın dalınca gəlmişəm. - deyə Nəriman keçib qarının qoluna girdi.

Aşıq Şakir və İzzatalı çəmənliyə döşənmiş süfrələrin yanından ötdükcə hamı ayağa qalxır, onu süfrəyə dəvət edirdi. Onlar isə təşəkkürünü bildirib asta addımlarla söyüdlüyə tərəf hərəkət edirdilər.

Uzaqda, söyüdlərin arasından Nərimanın göstərdiyi samovarın tüstüsü havaya qalxırdı. Söyüdlüyün olması, burada suyun olmasından xəbər verirdi.

Söyüd su sevən bitkidir. Deyilənə görə, bir zamanlar söyüdlüyün yaxınlığında ovdanlar vardı. Müharibə vaxtı burda səngər qazılanda uçurmuşdular.

Əsrin əvvəlində suçular ovdanlardan Bakıya su daşıyar, su satmaqla dolanardılar.

Bakının dağlarının ətəyindən çıxan suyun dadı bütün sulardan dadlı idi. Əsrin əvvəllərində artezan quyularının nə olduğundan xəbərsizdilər, odur ki, dağlardan şəhərə su çəkmişdilər.

Qocaların dediyinə görə, söyüd ağacının altından yeraltı sular axırdı. Onlar isə axıb yeraltı çaylarda birləşirdi. Suyu bu çaylardan Bakıya çəkmək lazım idi, deyə qocalar tez-tez təkrar edirdilər.

Söyüdlüyə çatan Aşıq Şakirlə İzzətalını Məşədi Fazil qarşıladı:

-Mən kimi görürəm? Aşıq Şakir? Sən bura xoş gəlmisən! Qaynanan səni nə çox istəyir!?

Süfrənin uzunluğu on-on beş, iyirmi metrə çəkirdi. Məşədi Fazilinin həyətinin bütün həmxanaları burada bir süfrənin arxasında bardaş qurub oturmuşdular, qadınlar qızlar süfrəni elə qəşəng bəzəmişdilər ki, adam təklifsiz oturmaq istəyirdi.

-Əlağa dayı bəs hanı? - deyə Şakir soruşdu.

-Volodyanın, göndərmişəm dalınca. İndi gələrlər. Mariyanı da gətirəcək.

-Bəs Əşrəf?

-Əşrəf yoldadır.

Məşədi Fazilin süfrəsinə aşığın gəlməsi xəbəri o an ətrafa yayıldı. Gözəl, şirin və şux nəğmələri ilə aşıq sənətini yüksəklərə qaldırmış və sovet ideoloji mexanizmini bu milli sənətə qarşı çıxmasının qabağını almış bu dövrün Şirvan və Muğan aşığlarını sevməyən az tapılardı.

Əllinci illərin əvvəlləri xalqın müharibə dövründə götürdükləri işləmə tempi yaxşı nəticələr verirdi. Günbəgün ucuzlaşmalar, maaşların artması, həyat şəraitinin yaxşılaşması, Qələbənin hələ də bayram edilməsi və s. şənlənməyə şərait yaradırdı. Odur ki, şux musiqi və rəqslər dəbə düşməyə başlamışdı.

Aşıq Şakir sənəti sanki xalqın bu istəyini tutmuşdu və yaradığı hər nəğmə hamıya aydın olan dildə idi: sadə və çalarlı.

Məşədi Fazil süfrənin ətrafına yığışanların və axışıb gələnlərin sayının artdığını görüb üzünü sənətkara tutdu:

-Xalq sənin üçün yığışıb. Burda olduğunu eşidən gəlir. Səni eşitmək istəyirlər. Nə fikirdəsən?

-Mən nə etməliyəm, Məşədi?

-"Mayovkanın" adət və ənənəsini pozmamalısan. Burada hamı həmrəydir! Bütün insanlar burda birləşir. Yaxşı olar ki, oxuyasan.

-Axı İzzətalının zurnası və mənim sazımla nə etmək olar? Ansambl Filarmoniniyada qaldı... Onları kim əvəz edəcək?

-Ürəyini sıxma, bu saat sənin üçün o qədər zurnaçalan, nağara vuran, qarmon çalan tapım ki, əsil səyyar ansambla çevrilsin.

-Məşədi, nə deyirəm? Bundan gözəl konsert ola bilərmi?

Məşədi Fazil sonra üzünü ətrafdakılara tutdu:

-Bir yarım saat vaxt verin! Qoy, o bir balaca nahar etsin, hamı yığışanda sizin üçün oxuyacaq!

Camaatın dağıldığını görüb, süfrədən aralı durmuş məhəllə uşaqlarını yanına çağırdı:

-Uşaqlar, görün hansı süfrədə nağara, dəf, qarmon, nə isə, çalğı alətləri var, onları yiyələri ilə bura gətirin! Haydı, hərəniz bir tərəfə!

Uşaqlar hərəsi bir tərəfə qaçışdı. Şakir keçib Məşədi Fazillə süfrənin arxasında oturdu.

Uzaqdan toz-torpaq qaldıra-qaldıra Volodyanın "Pobeda"sı söyüdlüyə yaxınlaşırdı.

Aşıq Şakir sürətli maşınları xoşlayırdı. Deyirdi ki, nə qədər bərk gedirəmsə, bir o qədər yolumu gözləyənlərin narahatlığını azaldıram. O, çəməndə uğuldayan maşını Məşədi Fazilə göstərdi:

-Məşədi, maşın budur, yoxsa mənim "Moskviçim"? "Pobeda" elə bil uçur. Elə bil tankdır. Nəyim bahasına olursa olsun, alacağam.

-Allah qoysa, alarsan!

Maşın süfrədən bir az aralı dayandı. Maşından Əliağa Vahid, onun həyat yoldaşı Mariya, oğlu Vaqif düşdülər. Məşədi Fazil ayağa qalxdı, Vahidi şerlə salamladı:

-Şair bizə xoş gəlib!

Xoş gəlib, əl boş gəlib!

Şairə tez yer verin

Sonra desin nöş gəlib?

Vahid:

-Dost aşnalar çəməndə



Taqət qalmadı məndə.

Axmaq olmaq lazımdır

Evdə qalım bu gündə.

Bir balaca kefliyəm,

Mən deyiləm özümdə.

Məhəllənin uşaqları Məşədi Fazilin dediyi sözləri xorla təkrar etməyə başladılar:

-Şair bizə xoş gəlib!

Xoş gəlib, əl boş gəlib!

Şairə tez yer verin

Sonra desin nöş gəlib?

Vahid meydanın heç nədən qızışdığını görüb davam etdi:



Mayovkadır gəlmişəm,

Sevinmişəm, gülmüşəm.

Mən neynəyim rus qızı

Mariyanı sevmişəm.

Düşünməyin bununla

Dinimi dəyişmişəm.

Məhəllə uşaqları:



-Şair bizə xoş gəlib!

Xoş gəlib, əl boş gəlib!

Şairə tez yer verin

Sonra desin nöş gəlib?

Vahid əllərini yuxarı qaldırdı, bu o demək idi ki, bəsdir. Məşədi Fazilə yaxınlaşdı. Dostunu bağrına basdı:

-Bayramın mübarək, Məşədi!

Hər ikisi süfrənin arxasına keçdilər. Süfrəyə yemək gəldi. Bunu görən ətrafdakılar dağılışdılar.

Yarımca saat keçmədi ki, süfrənin ətrafında əllərində nağara, dəf, qarmon, klarnet və s. musiqi alətləri olanlar peyda oldula.

Aşıq Şakirin çörək ağzında qaldı. Onları Məşədi Fazilə göstərib, ayağa qalxmaq istədi. Məşədi Fazil onu saxladı:

-Tələsmə, süfrənin üstündən yarımçıq durmazlar. Duran bərəkətindən kəsir.

Məşədi Fazilin sözləri ilə razılaşan Aşıq Şakir üzünü onu gözləyənlərə tutdu, iki əlini kənara açaraq Məşədi Fazillə, Əlağa Vahid tərəfi göstərdi. Yerinə əyləşdi.

Ətrafdakılar anladılar ki, hələ aşıq naharını qurtarmayıb, çəkilib qıraqda söhbət etməyə başladılar.

Süfrəni gözü ilə izləyən, hamının rahatlıqla yeməsini gözləyən və doyduğunu görən Məşədi Fazil əllərini göyə qaldırdı:

-İlahi, süfrəmizi həmişə bol, üzümüzü gülər et!

Ətrafdakılar "Amin!"deyib ayağa qalxdılar.

Çalanlar sanki bunu gözləyirdilər. Aşıq Şakirin sazı, İzzətalının zurnası və yuxarı məhəlləyə yığılışmış həvəskar çalğıçıların yaratdığı bircə konsertlik ansambl bir anda "Mayovkaya" gəlmişləri söyüdlüyə yığdı.

Aşıq Şakiri hamı görsün və eşitsin deyə, Volodyanın "Pobedasının" üstünə xalça döşədilər və aşığı ora qaldırdılar.

Aşıq Şakiri çaldığı mahnıya yenicə yaranmış ansamblın bu məharətlə qoşulması mat qoysa da, o özünü itirmədi və bəlkə də ömründə birinci dəfə idi ki, bu cür ürəklə oxudu.

Aşığın gur səsinin əks-sədası çəmənin hər tərəfindən gəlirdi. Sanki bütün çəmənzar, ətrafdakı dağlar, təpələr, dərələr susub onu dinləyirdi.

Məşədi Fazil üzünü Əlağa Vahidə tutdu:

-Sənətin gücünü görürsən? Həqiqi sənətkar xalqı üçün yaratmalıdır ki, hamının məhəbbətini qazansın.

Şakir xalqın övladıdır, odur ki, ona bu cür məhəbbət var. Bu məhəbbət onun xalqa olan məhəbbətindən yaranır.

Bəzi adamlar belə düşünürlər ki, şerin formasının dəyişməklə nə isə yenilik yaradırlar. Yenilik forma ilə yaranmır. Yenilik məzmundadır, bu məzmundan irəli gələn formadadır.

-Məşədi, bu həqiqətən belədir. Ancaq bizim cəmiyyətdə məzmunsuz formalara daha çox fikir verirlər. - deyə Əlağa Vahid əlavə etdi.

-Vahid, sən nə demək istədiyini çox yaxşı başa düşürəm. İndiki şairlər anlamırlar ki, qəzəl formasında yazılan şerlərin məzmunu daha kompaktdır, daha ciddi hissləri vermək üçün Şərqin qəbul etdiyi kamil bir formadır.

Qəzəlin məzmununa verdiyin yeni fikirlər, yeni ideyalar, mən həqiqəti deyirəm, səni bu saat bəyənməyən şairlərdən qat-qat üstün etmişdir.

Xalq Şakiri sevdiyi qədər səni də sevir, çünki ikiniz də xalqın vəfalı övladlarısınız. Ancaq ona xidmət edirsiniz.

Vahid musiqini dinləyə-dinləyə dərin fikrə daldı. Bir anın içində keçdiyi ağır yolları xatırladı. Çap olunmayan əsərləri, döydüyü qapılar, işsizlik, pulsuzluq, kasıbçılıq, axmaq-axmaq şairlərin onu ələ salmaq istəyi, redaktorların şerlərini çap etməməsi, eyni zamanda xalqın onun hər kəlməsini alqışla qarşılaması, sevməsi, hörməti, populyarlığı, ən əsası, şer sənətinin bilicilərinin onu tanıması, xalq məclislərin başında olması, Bakının yuxarı məhəllələrində, kəndlərində hər evin sevinci olması, Özbəkistan, Türkmənistan, İran və s. ölkələrdə şerlərinin tərcümə olunması, çapı, məhəbbət şairinin kabinetlərdə oturub "Lenin", "Stalin","26-lar" poemalarını goplayanlardan məgər üstünlüyünü göstərmirdimi?

Əşrəf ona Mustafa Payanın plastinkasını vermişdi. O, Vahidin qəzəlini elə məharətlə oxuyurdu ki, musiqisi və qəzəlləri ilə Şərqi və dünyanı özünə heyran etmiş iranlılar, qəzəllərini toplayıb fars dilinə çevirirdilər. Məgər bu tanınmaq deyil?

"Cəhənnəmə ki, məni yazıçılar ittifaqına çağırmırlar, qara gora ki! Qoy, məni xalqım sevsin!" - deyə düşünürdü.

Aşıq Şakirin mahnını oxuyub qurtarması Vahidi düşüncədən ayırdı. Aşığı alqışlayanlar indi şairi dövrəyə aldılar:

-Vahid dayı, bəs siz? Sizin şeriniz?

Şair başını aşağı saldı. Hamı bir-birini sakitləşdirməyə başladı. Bir anın içində ətrafa sükut çökdü.

Şair onun əhatəsindəkiləri bir daha seyr etdi. Kimlər idi onlar? Onun dar günlərinin dayaqları. Əzabına, əziyyətinə dözənlər.

Süfrənin kənarında Seyid Bikə ilə söhbət edən Mariyaya baxdı. Mariya onun evinin dirəyi idi. Keçməkeşli həyatına dözən xanımı idi. Ömrü boyu məhəbbətə həsr etdiyi şerlərdə, xəyalında yaratdığı obrazlarda Mariyanın gözəl sakit təbiəti, gülər üzü, qayğıkeşliyi özünü büruzə verirdi.

Həqiqətdə isə onun həyatını xoş edən bu insanın kim olduğunu heç kim bilmirdi. Şair düşündü ki, indiyə qədər açıq şəkildə bir şer də ona həsr etməmişdir. Günahını yumaq qərarına gəldi.

Ərinin ona yaxınlaşdığını görən Mariya ayağa qalxdı. Seyid Bikə və onun ətrafında olanlar da ayağa qalxdılar. Vahid üzünü Şakirə tutdu.

-Şakir, sazla asta-asta segah üstündə get! - dedi.

Şakir sazı bağrına basdı, Vahid isə keçib Mariyanın yanında durdu. Müsiqi sədalarının ilk notları ilə Vahid üzünü xanımına tutub şer deməyə başladı:


-Gözəllər içrə sən, ey Mahiparə! bir dənəsən.

Gözəllərin gözüsən, zülfü qara bir dənəsən.
Gül üzlü, nazlı sənəmlər düşər qədəmlərinə

Bu çeşmi-məst ilə qılsan işarə bir dənsən.
Sən olmasan, məni hicran qəmi həlak eylər,

Şikəstə könlümə aləmdə çarə bir dənsən.
Zamanə əhlinə məşhursan gözəllikdə

Bu sirr gizli deyil, aşikarə bir dənsən.
Rəqibi qoyma yaxın, vəslinə xəyanət eylər

Ki, qorxuram səni çəksin kənarə, bir dənsən.
O zövqü dövləti-dünyayə vermərəm hərdən

Məni-fəqirə də qılsan nəzarə, bir dənsən.
Gözəl həyatını, Vahid, fənayə sərf etmə

Səni zamanə yetirməz dübarə, bir dənsən.

Vahid susdu. Şakirin sazı da susdu. Hamıya aydın oldu ki, bu cür sözlərdən sonra daha başqa heç nə eşitmək lazım deyil. Hamı dağılışdı.

Süfrənin arxasında oturanlar isə hələ də öz heyrətlərini gizlədə bilmirdilər. Şakirin sevincinin həddi-hüdudu yox idi. Bununla belə şairə nə deyəcəyini bilmirdi:

-Vahid dayı, səni, doğurdan da, zəmanə yetirməz, bir dənəsən! Mən xoşbəxtəm ki, bu cür insanların məclisində otururam. Bir sözünlə bu qədər insanın qəlbini oxşadın. Sən sözünün qüdrətinə bax! Bu İlahi vergisidir, bu vergi heç kimdə yoxdur. Xalqın ruhunu oxşamaq. İndiki şairlərin birində də...

-Özündən niyə danışmırsan? Məgər səni xalq az sevir? - deyə Vahid onu sakitləşdirmək istədi.

-Mənim bu gün burada gördüklərim möcüzədir. Sözün möcüzəsi! - deyə Şakir əlavə etdi.

-Bu mənim taleyimdə yazılıb.

Bir neçə dəqiqə hamı susdu. Məşədi Fazil Vahidin ona baxdığını və ondan nə isə eşitmək istədiyini duydu. O, Şakirin də gözlərinin ona dikildiyini gördü. Ona xas olan ağırlıqla əlindəki çay stəkanını süfrəyə qoydu, başını qaldırıb şair tərəfə boylandı. Əlini yuxarı qaldırdı ki, süfrənin ətrafındakılar danışıqlara son qoysunlar. Sakitlik yaransın.

Ağsaqqalın jestindən o saat sakitləşdilər. Hamının nəzəri onda idi. Tam sakitliyin yarandığını görən Məşədi Fazil üzünü şairə tutdu:

-Vahid, bilirsən şairin taleyi necə yazılır?

-Yox bilmirəm!- deyə Vahid cavab verdi.

-Əvvəl onun şerini sevgilisi sevir. Sonra yaşadığı məhəlləsi, ondan sonra məhəllə şəhərinə sevdirir, şəhər xalqına, xalqı isə dünyaya. Səni bu tale gözləyir. Allah, sənə bu taleyi yazıb: xalqımızın əbədi sevimlisi olasan! Çünki sən indi şair adını daşıyanların hamısından üstünsən.

Vahid dostunun bu sözlərini birinci dəfə idi ki, eşidirdi. Məşədi Fazili tanıyanlar onu poeziyanın bilicilərindən biri kimi tanıyırdılar. O, ərəb, fars, rus və daha bir neçə dili çox kamil bilirdi. Ancaq bununla belə, nadir hallarda poeziyadan söhbət salardı. Bu və digər şairin radio vasitəsi ilə şerini eşitdikdə, dayanar, qulaq asar, gülümsəyər, bir kəlmə belə deməyib çıxıb gedərdi. Soruşanda ki, «Bu necə şerdir?»- cavabı bu olardı ki, "Kedib dünya poeziyasını öyrənsin, sonra şer yazsın! O, dediklərini beş əsr bundan qabaq filankəs şair çoxdan demişdir. Bu məzmunu ondan götürüb, formasını dəyişdirib! ".

Onun sözlərinin düz olub olmadığını da yoxlayanlar olub. Həmişə dediklərinin fakta arxalandıqlarının şahidi olublar.

Məşədi Fazilin onu tərifləməsi, Vahidə ayrı ləzzət verirdi. Gözündə dünya görmüş bu ziyalının hər şirin sözü yaradıcılığını təhlil edən tənqidçilərin sözlərindən qat-qat üstün idi. Çünki onlardan fərqli olaraq, Məşədi Fazil poeziyanın həqiqi bilicisi idi.

-Məşədi, sənin sözlərin məni daha da ruhlandırır. İnanıram ki, xalqım, doğurdan da, məni sevir.

-Məgər inanmırdın? - deyə Məşədi Fazil soruşdu.

-Qəzetləri görmürsən, nə yazırlar? - deyə Vahid son zamanlar onun yaradıcılığını heç etmək istəyənlərə işarə etdi.

-Onlar kimdirlər? Gözünü aç, səni kim əhatə edir? Onlara bax! Sözünü yaşadanlar onlardır. Kabinet şairi deyilsən ki? Bu cür şairlərin yazdıqları kitablar onlar ölənə qədərdir. Öləndən sonra yazdıqları makulatura olacaq. Pionerlər zibilxanalardan yığıb, kağız zavodlarına təhvil verəcəklər ki, yeni bir kabinet şairinin kitabçasını çap etsinlər. Fikir ver, hanı iyirminci, otuzuncu, qırxıncı illərin gur-gur guruldayan şairləri? Kim onları yada salır? Zəmanə səni yaşadacaq! Taleyinə əbədilik yazılıb! - deyə Məşədi Fazil susdu.

Vahid Şakirin üzünə baxdı. Məşədi Fazilin sözlərinin ona təsirini duymaq istəyirdi. "Görəsən, o, da bu fikirdədir? "- deyə düşünürdü.

Kişilərin susduqlarını görən qadınlar söhbətlərini davam etməyə başladılar. Seyid Bikə Mariyadan Məşədi Fazilin dediklərinə diqqətlə qulaq asmasını xahiş etdi:

-Urus qızı, görürsən, adaxlın nə qədər görkəmli şəxsdir. Bütün Azərbaycan onu sevir. Şerində dediyi sözlər isə qızıldandır. Səni gör nə qədər sevir? Adını da dəyişdirib şerində Mahiparə edib, yəni ay parçası.

-Bikə xatın, bilirsən bu gic şairlər başımıza nə oyun açırlar? - deyə Mariya şikayətləndi: - Sakitliyimiz yoxdur.

-Mariya, sən xoşbəxt adamsan ki, bu cür insanın həyat yoldaşısan. Sən Allah adamısan, odur ki, onunlasan! Dözümlü ol bacım!

-Əlimdən nə gəlir, onun üçün edirəm. Bir də sağ olsun, dost-tanış...- deyə rus qızı susdu.

Seyid Bikənin keçmişlər yadına düşdü. Ürəyi sancdı. Ağrıdan gözləri yaşardı.

-Mariya, hər şey yaxşı olacaq. Zəmanə hər şeyi rəndələyir. - dedi.

***
"Mayovkanın" səhərisi günü Şakir yenə də Məşədi Fazilgilə gəlmişdi. Əşrəf yoldan qayıdırdı və demişdi ki, Şakir gəlsə, onu saxlasınlar.

Şakir həyətə girəndə Əşrəf evdə idi. Adətləri üzrə onu sevinclə görüşdülər.

-Qardaş, xoş gəlmisən! - deyə Əşrəf onu eyvana dəvət etdi.

Seyid Bikə stol açdı. Nərgiz isə stolu bəzəməyə başladı. Balaca Tahir qızın əl-ayağına dolaşırdı. Qızı iş görməyə qoymurdu:

-Nənə, Tahiri görürsən? Məni iş görməyə qoymur.

Seyid Bikə Tahiri otağa çağırdı. Nənəsinin səsini eşidən Tahir otağa qaçdı.

-Maşfllah, böyük oğlan olub! Qızın da böyük xanım... Allah, bərəkətlərini versin! - dedi.

Şakir Əşrəfin ailəsin yaxşı bələd olmuşdu. Nərgizin xətrini isə daha çox istəyirdi. O, çox istiqanlı, ağıllı bir bala idi.

-Şakir, Tahirin 12 iyunda ad günüdür. İstəyirik həmin günü ona kiçik toy edək. Əlbəttə ki, sənin iştirakınla. Nə fikirdəsən?

-Nə fikirdəyəm! Mən hazır!

-Bəs Pənah? Dədə deyir ki, onu da dəvət edək!

-Məşədinin arzusu mənim arzumdur.

Əşrəf otağa keçdi, qəzetə bükülmüş pul paçkası ilə qayıtdı. Şakirin qarşısına qoydu:

-Bu sənə çatacaq, dədə verib! Toyun şirinliyidir. - dedi..

Şakir qəzeti açdı. Pulu əlinə aldı. Tahiri çağırdı.

-Tahir bala, bəri gəl! - dedi.

Şakirə öyrənmiş və ona əmi deyən Tahir qaçıb yanına durdu.

-Nə var, əmi?

-Al bunları, mənim balam! Bunları sənə verirəm. - deyə pulları ona uzatdı.

Tahir pulu alıb qaça-qaça "Nənə, mənim pulum var!"-deyə-deyə biri otağa girdi.

-Dədə inciyəcək. - deyə Əşrəf üzünü Şakirə tutdu.

-Əşrəf, axı biz qardaşıq?! Belə olmaz!

-Qardaş, hesab elə ki, toyunda pul salmışam. Məşədinin yanında isə bu haqda danışmayaq.

Məşədi Fazil evə gələndə Aşıq Şakir çoxdan çıxıb getmişdi. Seyid Bikə baş vermiş əhvalatı ərinə danışdı.

-Yaxşı olmadı! Mənim səhvimdir. Özüm düzəldərəm. Zəmanə bizi necə qanacaqsız edir? Allaha şükür ki, hələ çörəyi-duzu itirməyən adamlar qalıb. - dedi.

****

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə