Budur gəldi bahar fəsli



Yüklə 1.67 Mb.
səhifə15/15
tarix22.02.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15

***

QIZ YÜKÜ DUZ YÜKÜ
1958-úó èëèí ñåíòéàáðûíäàí Úÿôÿðëèëÿð òîéà ùàçûðëàømağa başladılar. Ñÿìÿðãÿíädÿí Ìəøÿäè Ôàçèë ßøðÿôè âÿ Ðàçèéÿíè telefona ÷àüûðdı, áèðúÿ êÿëìÿ ñþç äåäè:

-Ùàçûðëûã ýþðöí, ýÿëÿí èëèí àïðåëèíäÿ Íÿðýèçè ýÿëèí êþ÷öðÿúÿéèê.

Atasının îòàüûíäàí ÷ûõàí ßøðÿôèí áàøûíà ñàíêè qaynar ñó òþêäöëÿð. O, belə tezliklə qızından ayrılacağını döşönmördö. Birinci dəfə idi ki, nə edəcəyini bilmirdi. Ona elə gəldi ki, qûçûí úåùèçè ö÷öí ùÿëÿ ùå÷ íÿ àëınmamışdır. Evə dönən kimi hÿìèøÿ îëäóüó êèìè bötön ýöíàùû Ðàçèéÿíèí öñòöíÿ éûõäû:

-Àé àðâàä, éàõøû, mənim éàäûìäàí ÷ûçûá, áÿs ñÿí hara áàõûðñàí!?

-Sənin, doğurdan da, arvadların işlərindən xəbərin yoxdur. Qızın üçün uşaqlığından o qədər şey yığmışıq, heç ağlına belə gəlməz. İnanmırsan, anadan soruş!

Ìÿíÿ ãàëñà ùÿð øåé ãàéäàñûíäàäûð, íÿ ëàçûìäûð àëûá éûüìûøıq, ãàëûð ìåáåëè âÿ ïèàíèíîñó.

-Ìåáåëè áèëäèì, "îòïóñê"àìû ýþòöðöá Ðèãàéà ýåäÿðèê. Äåéèðëÿð, îðàíûíêû ÷îõ ãÿøÿíý îëóð. Àëûá áèð äÿôÿéÿ Ñÿìÿðãÿíäÿ ýþíäÿðÿðèê. Áÿñ ïèàíèíîíó íåéíÿéÿúÿéèê? Îíó ùàðaäàí òàïàúàüûã? Úàìààò èëëÿðíÿí íþâáÿéÿ äóðóð.

-Ìÿí áèëìèðÿì, ãûçûìûç åâäÿí ÷ûõàíäà, àäûìûçà ëàéèãli ÷ûõìàëûäûð. Ôèêèðëÿø, ýþðöì íåéíèðñÿí!?

Ìåáåëè Ðèãàäàí ýÿòèðìÿê ãÿðàðûíà ýÿëäèëÿð. Áàêûíûí áóðàõäûüû ìåáåëè èñÿ àëìàã ýöíàù èäè. ßøðÿô ñåíòéàáðûí îí áåøèíäÿí «îòïóñê» ýþòöðìÿéÿ ãÿðàðà àëäû.

-Ýÿë, þçöìöçö əvvəl âóðàã Ìîñêâàéà! Ýþðÿê Âèòéà íÿ äåéèð? Îíóí äà "îòïóñêó" áàøëàéûð. Îíëàðû äà ýþòöðöá Ðèãàíû ýÿçÿê.

Äåäèëÿð-åòäèëÿð. Ìəøÿäè Ôàçèëÿ zəng edib dedilər ki, àéûí îí äþðäöíäÿ ïëàíëàðû ùàããûíäà õÿáÿð âåðäèëÿð:

-Äÿäÿ, ãÿðàðà ýÿëäèê êè, ýåäÿê Ìîñêâàéà, îðaäàí Ðèãàéà. Âèòéà ö÷öí äàðûõìûøàì. Ìåáåëè àëûá, äöç Ñÿìÿðãÿíäÿ ýþíäÿðÿúÿéÿì, ñÿíèí àäðåñÿ! Þçöí éåðëÿøäèðÿðñÿí.

-Ìÿí àéûí àõûðûíäà îðäà îëàúàüàì.

-Åëÿ áèçäÿ î âàõòà íÿ èñÿ åäÿ áèëÿðèê.

-Ñèçÿ yaxşı yol! - äåéÿ, Ìəøÿäè Ôàçèë èúàçÿñèíè âåðäè.

Ñÿùÿðñè ýöíö Ðàçèéÿlə ßøðÿô ãàòàðëà éîëà äöøäöëÿð.


***

Ýåíåðàë Morozov ìàøûíäàí äöøÿíäÿ, áàëêîílarına nəzər saldı, iki əliylə söykənəcəyə dirsəklənmiş və ona baxan dostunu î ñààò òàíûäû:

-Áðàòèøêà, õîø ýÿëìèñÿí!- äåäè âÿ äəðâàçàäàí è÷ðè êå÷äè.

Ìöùàðèáÿíèí äÿùøÿòëÿðèíäÿí ÷ûõìûø áó èíñàíëàðûí íåúÿ ìåùðèáàí ýþðöøäöêëÿðèíè ãÿëÿìÿ àëìàã ìöìêöí äåéèëäèð.

Ùÿð äÿôÿ îíëàð ýþðöøəndə, åëÿ áèë ñàü ãàëäûãëàðûíà ñåâèíèð, ìöùàðèáÿíè éàäà ñàëûá, ùÿëàê îëìóø äîñòëàð ö÷öí àüëàéûð, ñîíðà èñÿ "Ùÿéàò ýþçÿëäèð!"- äåéÿðÿê, éåéèá-è÷èá øÿíëÿíèðäèëÿð.

-Витя, Рая и Ашраф приглашают нас ехать в Ригу, я лично согласна. У нас есть время. Тем более ты в отпуску. Что скажешь?-äåéÿ, Íàäéà þç ôèêðèíè áèëäèðäè.

-За меня ты уже решила. У нас в Баку говорят: Не тот мужик, кто жены не боится! Я, как Ашраф, подчиняюсь своему командиру.-äåéÿ, ýåíåðàë Ìîðîçîâ ßøðÿôèí öçöíÿ áàõûá ýöëäö.

-Даже не спрашиваешь, почему мы туда едим?

-Нечего спрашивать, по дороге расскажешь, а теперь лучше позови дочек, чтобы накрыли на стол. Ох, выпиваться будем! -deyə, general arvadıyla söhbətin bitdiyini bildirdi.

Süfrəni açan Morozovun qızları bircə anın içində otağı tərk etdilər.

Morozov heç vaxt qızlarının yanında içməzdi və çalışardı ki, içərkən qızların gözünə dəyməsin. O, istədiyin qədər içə bilirdi, heç vaxt sərxoş olmurdu, bununla belə, ailəsində və evində bakılı rusları kimi "Domostroydan" kənara çıxmırdı. Ata, ana və balalar arasında pərdə saxlanılırdı.

-Ашраф, тепер расскажи в чем дело?-deyə, General Morozov soruşdu.

-Ничего такого. В апреле свадьба Наргиз. Как нормальный бакинец, хочу дать ей хорошее приданое. Надо купить мебель и пианино. Так решила твоя сестра.

-Насчет мебели скажу, что в Москве не найдешь. Женщины приняли правильное решение поехать в Ригу. А пианино, я вам обещаю. Это будет моим подарком для Наргиз!

-Тогда после завтра тронимся в Ригу.

-Согласен.

***

Riqanın küçələri və binaları, daş döşəmələri, dənizə açılan qapısı, xalqının qeyri-adi qüruru, ümumiyyətlə burda nə varsa başqa aləmdən və başqa dünyadan xəbər verirdi. Gülər üzlü və mədəni sakinlərinin rusca danışanlara görərkən ciddiləşmələri, ana dillərində sakit səslə " Mən sizi başa düşmürəm! " - demələri, qarşısındakına etinasızlıq, onlarda ruslara qarşı olan nifrətdən xəbər verirdi.



Mehmanxanada Əşrəflə Raziyənin hərdən azərbaycanca danışmaları və onları qafqazlıya xas olan görkəmləri, administratoru yumuşalda bildi. O, qırıq-qırıq rus dilində onlara cavab verdi:

-Вы из Кавказа?

-Оттуда

-Почему говорите по-русски?



-А на каком языке говорить?

-На нашем

-В Баку пока на латышском не учать, научать будем говорить. - дейя, Яшряф эцлдц.

Əşrəfin cavabı və gülüşü deyəsən administratorun ürəyicən oldu.

-Я к вашим услугам!- деди.

-На наше имя забронировано два номера!

-Ваша фамилия:

-Джафарли и Морозов

Morozov familiyasını eşidən administratorun sir-sifəti dəyişdi.Bunu hamı hiss etdi.

-Мы все из Баку!-deyə Əşrəf əlavə etdi.

Bu cavab administratoru və onun yanında olan qızların sir-sifətindəki təbəssümü onlara qaytardı.

Başını jurnalın içinə soxdu, nəyi isə orda axtarırmış kimi Əşrəfə müraciət etdi:

-На ваше имя забронировано два номера: 12 и 13. Паспорта пожалуйста.

Onlar pasportlarını administratora verdilər. Özləri isə keçib anketləri doldurdular. Açarları alıb yuxarı qalxdılar. Hərə öz otağına keçdi.

Bir-neçə dəqiqədən sonra Əşrəf Morozovun otağına gəldi. Keçib kresloda əyləşdi.

-Братишка, помнишь в прошлом году наш разговор?-deyə Vitya soruşdu.

-Помню.

-Вот такие отношения наших народов друг к другу приведет к распаду великой страны. Ты видел, как они нас встретили.



-Витя, не обращай на это внимание! Это говорить об их низком уровне культуры.

-Нет, Ашраф! Причем тут культура. Наш администратор вполне культурный человек, но он националист. Вроде бы европейский город, европейская культура, а люди враждебны к другим народам. Нет города, лучше Баку. Гурбан олум онун халгына!

-Витя, в апреле готовься к свадьбе в Баку. Без тебя свадьба не состоится.

-Ашраф, я действительно соскучался по родному городу. Должен сходить на кладбиище, где покоются мои родители. В апреле объязательно приеду.

-Со своим женским батальоном. Договорислись?

-Договорились.

***

Riqada nə Raziyəni, nə də Nadyanı maqazin və dükanlardan başqa heç nə cəlb etmirdi. Şəhərin arxitekturasına, quruluşuna, tikinti mədəniyyətinə heyran olan kişiləri fikirdən birdən qadınların: "Ora bax! Dükandır!" - sözləri ayırırdı. Məcbur olub qadınların arxasınca düşürdülər, gözləri isə bu və digər binanın ornamentlərində qalırdı.



Íàäéàíàí Ðàçèéÿ èêèíúè ýöíö ëàéèãëè âÿ áàùàëû áèð ìåáåë òàïäûëàð. Əşrəf dinməzcə pulu ödədi. Aldıqlarını màøûíëàðà éöêëÿéèá âağçàëà ýÿòèðäèëÿð. Áàãàæà âåðèá Ñÿìÿðãÿídäÿ éîëà ñàëäûëàð.

Əşrəflə Vitya belə fikirləşirdilər ki, indi əməlli başlı dincələcəklər. Ancaq belə olmadı. Qadınlar yenə də maqazin-maqazin gəzirdilər və Nərgiz üçün indi xırdavat axtarırdılar.

Kişilər qadınların özləri üçün deyil, Nərgiz üçün çalışdığını görüb, onların bütün nazlarınan oynayırdılar.

Riqanın bütün küçələrini ələk-vələk etdikdən sonra qadınlar daha maqazin və dükanın qalmadığını görüb, aldıqlarını kişilərinə göstərmək istədilər.

Belə şeylərə xasiyyətcə Əşrəf kimi etinasız olan Morozov mehmanxana qayıdan kimi qadınları qabaqladı:

-Вы сами разбирайтесь с kупленными вещами, мы ничего в этом не смыслим!-deyə, Əşrəfi götürüb restorana düşdülər.

Restorana dincəlmək üçün ada kimi baxırdılar. Yüksək serviz, dadlı yeməklər, təmiz içkilər, xəfif musiqi, bir də rahatlıq - bu cür hissiyyatla ayrılırdılar Riqanın restoranlarından. Doğurdan da, bura qeyri-adi bir aləmdir. Bu aləmdən çəkinməyəsən, baş vurub onu başa düşəsən!

***


Moskvada Morozovun təkidinə baxmayaraq, çox da qalmadılar. Bir-iki gündən sonra Bakıya döndülər.

Evdə isə toy abu-havası hökm sürməkdəydi. Seyid Bikə hər şeyə rəhbərlik edir, dağlıların gətirdiyi yunu tər təmiz yuduzdurur, araşdırır, çırpdırır, həyət arvadlarının köməyilə yorğan-döşək tuturdular.

Nərgiz nənəsinin bu işinə qoşulmur, qadınların həyətdə işlədiklərini görüb utana-utana babasının otağına keçir, bütün günü kitablardan ayrılmırdı

Həmişə dəcəllik edən Tahir də bacısına qoşulub bayıra çıxmırdı. Dağlı Səriyənin oğlu Seyfulla və sinif yoldaşı Aslana qoşulub küçədə futbol oynamağa belə getmirdi. Bacısına həmrəy olub o, da kitablarını qarşısına töküb oxuyurdu.

Əlisəttar əmisi ona oxumaq üçün kitabların siyahısını vermişdi və demişdi ki, bu kitabları oxusa çox ağıllı oğlan olacaq.

Tahir Əlisəttarı hamıdan çox istəyirdi. O, evə gələn kimi Tahir onun yanında oturar, hansı kitabı oxuduğundan danışardı.

-Nərgiz, "Qılınc və qələmi" mənim üçün tap! Əmi o gün dedi ki, onu oxuyum. - deyə Tahir xahiş etdi.

Qardaşının səsi onu kitabdan ayırdı. Nərgiz açılan nərdivana qalxdı, rəfin yuxarısında olan kitabları bir-bir baxıb yerinə qoymağa başladı:

-Tahir, kitabı kimsə götürüb! Yerində deyil. Deyəsən, Zöhrəyə vermişdim. Axşam gedib onlardan götürərik.

Nərgiz nərdivanla bir atdım aşağı atmışdı ki, qapının ağzında anasının əlini belinə qoyub onlara tamaşa etdiyini gördü:

-Ay na! Xoş gəlmisiniz! - deyə, nərdivandan pişik kimi yerə sıçradı, bircə anın içində anasının boynundan sallandı.

-Ay qız, dayan! Boğdun məni!

-Bəs, papa hanı? - elə bunu demişdi ki, qapıdan içəri Seyid Bikəynən Əşrəf girdi.

Nərgiz anasının boynun buraxıb, atasının boynundan sarıldı.

- Ay qız dayan! Boğdun məni! - deyə. Əşrəf iki əlilə qızının belindən tutdu və onun üzündən öpdü.

Tahir isə dinməzcə dayanıb nə edəcəyini bilmirdi. Uşaq qaçıb nənəsinə sıxındı.

Əşrəf və Raziyə oğlu tərəfə belə baxmadılar. Otaqdan çıxdılar.

Tahir yenidən stolun arxasına keçdi, dərsinə hazırlaşmağa başladı.

***

On beş gündən sonra Əşrəfin "otpusku" qurtardı. Yola getməyə hazırlaşırdı. Axşam evə qayıdanda, Qaz-51-dən düşdü. Həyətin qapısını açdırdı. Maşının arxasından üstündə "Pianino" sözü yazılmış böyük bir yeşiyi fəhlələr yerə saldılar.



Yeşiyin kənarlarını söküb içindən pianinonu çıxartdılar. Bu pianinonu Nərgizə Vitya əmisi toyuna hədiyyə kimi göndərmişdi.

-Yeşiyin taxtalarını da içəri gətirin! Bəlkə təzədən yeşiyin içinə qoyub, harasa göndərdik. - deyə, Əşrəf göstəriş verdi. O, düşünürdü ki, Nərgizin xoşuna gələrsə, təzədən yeşiyə qoydurub Səmərqəndə yola salar. Əks halda bunu evdə saxlayar, onun üçün təzəsini alar.

Pianinonu çəkib içəri gətirdilər. Məşədi Fazilin otağına qoydular.

-Qızım, bunu sənə Vitya əmin göndərib! Sağlıqnan işlədəsən! Xoşuna gəlirmi?

Nərgizin səsi çıxmadı.

-Papa, qəşəng pianinodur! - deyə, onun əvəzinə Tahir cavab verdi.

Əşrəf ağır baxışlarıla Tahirin tərəfə baxdı. Uşaq başını aşağı saldı.

Nərgiz qardaşının ona görə pis vəziyyətə düşdüyünü görüb başını qaldırdı:

-Ay ta, çox xoşuma gəlir! - dedi, ancaq utandığından onu soyuq tər basdı.

Əşrəf keçib qızının alnından öpdü:

-Allah səni xoşbəxt etsin!
***

Tahir babasının otağından çıxmırdı. Pianinonun arxasına keçib iki əlilə şirmayı dilləri döyəcləyir, istədiyi havanın alınmasını istəyirdi. Sÿñëÿðèí éàðàòäûüû õàîñòèê ùàé-êöé Ðàçèéÿíè ùþâñÿëÿäÿí ÷ûõàðäûðäû, Ñåéèä Ïèêÿ èñÿ ýöëöðäö.

-Àé íà, ßøðÿôÿ äåíÿí áóíó ìóñèãè ìÿêòÿáèíÿ éàçäûðñûí!

-Þçöí îíà íèéÿ äåìèðñÿí?

-Äåìèøÿì! Õîøóíà ýÿëìèð.

Ñåéèä Ïèêÿ îüëóéëà áèð äàùà áó ñþùáÿòÿ ýöíîðòà ãàéûòäû. Òàùèðèí éåíÿ äÿ î áèðè îòàãäà ïèàíèíî ÷àëäûüûíû ýþðöá, öçöíö îna òóòäó:

-À áàëà, áÿëêÿ áóíó ìuñèãè ìÿêòÿáèíÿ ãîéàñàí?

-Àé íà, åëÿ ìuñèãè÷èìèç ÿñêèêäèð!

-Äîñòëàðûí Àøûã Øàêèð, Höñåéíàüà, Ùÿñðÿò, Èççÿòàëû äåéèë?

-Åëÿäèð! Àíúàã áèçèì íÿñèëäÿí ùå÷ âàõò ìuñèãè÷è îëìàéûá. Ãîé, úèääè èøëÿðlə ìÿøğóë îëñóí. Àíà, áèð äÿ áó ùàãäà äàíûøìàéàã.

Ñåéèä Ïèêÿ àíëàäû êè, ßøðÿôèí fikri qətidir âÿ áó ñþùáÿòÿ áèð äàùà ãàéûòìàã ëàçûì äåéèë.

Òàùèð èñÿ ö÷öíúö ýöíö ïèíîíèíîäà "Cöúÿëÿðèìè" àñàíëûãëà ÷àëûðäû.

***

Àõøàì ßøðÿôè éîëà éåíèúÿ ñàëìûøäûëàð êè, 3-cü bölmənin ðÿèñè ìàéîð Ãÿùðÿìàíîâ âÿ îíóíëà áèðýÿ ö÷ íÿôÿð "ãðàæäàíñêè" ýåéèìäÿ Ðåñïóáëèêà ïðîêðîðëóüóíóí èø÷èëÿðè ùÿéÿòÿ daxil oldular.



Îíëàðûí ãàðøûñûíà Ñåéèä Ïèêÿ ÷ûõäû. Ãÿùðÿìàíîâ áèð-íå÷ÿ äÿôÿ ùÿéÿòÿ ýÿëäèéèíäÿí Ñåéèä Ïèêÿ îíó éàõøû òàíûéûðäû.

-Ìàéîð, éåíÿ äÿ õåéð îëà? - äåéÿ. ñîðóøäó.

-Ñèçèí öíâàíà ïðîêuðaòóðà èø÷èëÿðèíè ýþíäÿðèáëÿð, îíëàðûí ñèçÿ ñóàëû âàð. Äåéÿñÿí, îülanlarınızdan ùå÷ áèðè åâäÿ éîõäóð?

-Áèð éàðûì ñààò áóíäàí ÿââÿë ßøðÿô éîëà ýåòäè. Ìÿí ñèçè åøèäèðÿì.

Ñåéèä Ïèêÿíèí áó ñþçöíäÿí ñîíðà ïðîêuðaòóðà èø÷èëÿðèíäÿí áèðè ãàáàüà êå÷äè:

-Ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë ñèçèí åâèíèçÿ ïèàíèíî ýÿòèðèëèá. Ïëàíà ýþðÿ Áàêûéà áó èë îí äþðä äÿíÿ ïèàíèíî ýÿëìÿëè èäè. Íþváÿñèíè ýþçëÿéÿí éóçëÿðëÿ àäàì âàð.

Ïðîêuðaòóðàéà øèêàéÿò åäèáëÿð êè, ñèçÿ áóíó àëâåð÷èëÿð ñàòûálar. Áèç áèëìÿê èñòÿéèðèê êè, bu alət ñèçÿ ùàðàäàídır? - äåéÿ, ñîðóøäó.

-Áóíó ìÿíèì íÿâÿìÿ ùÿäèééÿ îëàðàã, Ìîñêâàäàí îüëóìóí êîìàíäèðè âÿ äîñòó Ýåíåðàë Âèêòîð Âëàäèìèðîâè÷ Ìîðîçîâ ýþíäÿðèá. Ö÷ ýöí áóíäàí ÿââÿë îüëóì ßøðÿô áàãàæäàí àëûá ýÿòèðèá.

-Ïèàíèíîíèí ñÿíÿäëÿðè âàðìû? Ìöìêöíñÿ îíó bizə ýþñòÿðèí!

Ñåéèä Ïèêÿ åéâàíà ãàëõäû, îðäàí èñÿ îòàüà êå÷äè. Ìəøÿäè Ôàçèëèí ñòîëóíóí ñèéèðòìÿñèíäÿí ïèàíèíîíóí ïàñïîðòóíó ýþòöðäö. Àøàüû åíèá ïðîêuðaòóðà èø÷èñèíÿ óçàòäû.

Äèããÿòëÿ ïàñïîðòà áàõäûãäàí ñîíðà onu éîëäàøëàðûíäàí áèðèíÿ þòöðäö:

-Áó ïèàíèíî Ìîñêâàäà àëûíûá âÿ áàãàæëà Áàêûéà ýþíäÿðèëèá. Àëäûüûìûç ñèãíàë äöç äåéèë. Ïèàíèíîíóí àäûíà ôèêèð âåðèí: "Ðàñòîâ íà Äîíó", Áàêûéà èñÿ 14 äÿíÿ "Òáèëèñè" ïèàíèíîñó ýÿëìÿëèäèð. Äöç öíâàíà ýÿëìÿìèøèê. Ýÿëèí, åëÿ áóðàäà ïðîòîêîëëàøäûðàã âÿ úàìààòà ÿçèééÿò âåðìÿéÿê.

Áó ñþçëÿðè åøèäÿí Ñåéèä Ïèêÿ îíëàðû åéâàíà äÿâÿò åòäè âÿ ãàðøûëàðûíà ÷àé ýÿòèðäè.

Îíëàð ýåäÿíäÿí ñîíðà Ñåéèä Ïèêÿíèí ùàëû äÿéèøäè. Áàéàãäàí áÿðè þçöíö èòèðìÿéÿí âÿ êèøè êèìè ñèñòåì èø÷èëÿðèí ãàáàüûíà ÷ûõàí àíàíûí éàäûíà èíäèéÿ ãÿäÿð îëóá-êå÷ənlər düşdü. Bir təhər özünü çarhovuzun kənarındakı skamyaya çatdırdı. Bunu görən həyətin qadınları onu əhatə etdilər.

Ðàçèéÿ Òàùèðè äÿ ýþòöðöá Ðövøÿíýèëÿ ýåòäèéèíäÿí Íÿðýèç áàáàñûíûí îòàüûíäà äÿðñÿ ùàçûðëàøûðäû. Bayırda nə baş verdiyindən xəbərsiz idi.

Ãîíøó àðâàäëàðû íÿíÿñèíèí ùàëûíûí ïèñëÿøäèéèíè îíà õÿáÿð âåðÿí êèìè ãûç nənəsinin dərmanını götürüb ùÿéÿòÿ àòûëäû, íàíÿúþvùÿðëè ñó hazırladı, nənəsinə è÷èðòäè. Sonra àéàqëàðûíû âÿ ÿëëÿðèíè îâõàëàìàüà áàøëàäû.

-Íÿíÿ, èíäè íåúÿñəí? Ùÿð øåé éàõøû îëàúàã, íàðàùàò îëìà.

Íÿíÿñèíèí þçöíÿ ýÿëäèéèíè ýþðöá, ãîëóíó áîéíóíà ñàëäû âÿ àñòà-àñòà íÿíÿñèíè ýÿòèðèá åéâàíäàêû äèâàíà óçàòäû.

-Ñÿí îëìàsaéäûí þëìöøäöì! - äåéÿ, Ñåéèä Ïèêÿ àéûëàí êèìè Íÿðýèçə təşəkkürünü bildirdi:

-Ñàáàù ÿðÿ ýåòäèí, ìÿí íåéíÿéÿúÿéÿì?

-Íÿíÿ. ñÿíè äÿ Ñÿìÿðãÿíäÿ àïàðàúàüàì! Áàáà, ñÿí âÿ ìÿí áèð îëàúàüûã! - deyə, Íÿðýèç áó ñþçëÿðè öðÿêäÿí äåäè.

Ýåúÿ íàìàçû âàõòû Ñåéèä Ïèêÿ öçöíö ãèáëÿéÿ òóòóá äóà åäèðäè:

-Èëàùè, ñÿí áàëàëàðûìû ïèñ ýþçäÿí ñàõëà!

***


Novruz bayramı ərəfəsində Namiq əkə, Gülbeçə, Səlim və Ruhsarə Bakıya gəldilər. Məşədi Fazil bir on gün qabaq özünü Bakıya çatdırmışdı.

Yuxarı məhəllələrdə bayram əhvalı-ruhiyyəsi hökm sürürdü. Hamı sonuncu çərşənbəyə hazırlaşırdı. Cavanlar tində yumurta qatarı qoyur, döyüşdürür və yaxud gillədirdilər.

Bığlı Əli tinə yığılmış uşaqların yanından arxayınçılıqla keçir, onların işlərinə, daha doğrusu, oyunlarına qarışmırdı. O, uşaqların qumar oynamayacağına tam əmin idi, çünki bu günlər heç kim harama əl atmazdı. Məhəllə tərbiyəsindən irəli gələn adət idi. Novruz bayramında qumar oynamaq, içki içmək olmazdı.

-Əli dayı, gör nə qədər yumurta udmuşam! - deyə, qonşusunun oğlu Seyfulla qarşısına yığdığı qırxdan yuxarı yumurtanı ona göstərdi.

-Heç kim mənim yumurtamı uda bilmir!

Seyfulla on-on bir yaşında, məhəllənin ən fağır uşaqlarından biri idi.

-A bala, gəl, sənə kömək eləyim, bunları həyətə aparaq. Yerinə düşdü. Həyətdə şirniyyat bişirən arvadların yumurtaları qurtarıb! - deyə, Bığlı Əli Seyfullanın ətəyinə yumurtaları yığmağa başladı.

-Əli dayı, aralarında sınıqları var! Üstümü batırar!

-Narahat olma, elələrin kulyokuma yığacağam!

Bığlı Əlinin yumurtaları yığdığını görən məhəllə cavanları onunla zarafat etmək istədilər:

-Əli dayı, qumar yoxdur! Yumurta müsadirə edirsiz!

-Təki qumar olmasın! Yumurtanı müsadirə etməyə hazıram! Bunları isə, ay fərsizlər, Seyfullanın udduqlarıdır. Həyətimizin yumurta planını yerinə yetirib.

***

Namiq əkəgil səhər gəldiklərindən Nərgiz dərsdə idi. O, həyətə girəndə çarhovuzun kənarına buynuzu qırmızı lentli bir qoçun bağlandığını gördü. Qoç elə qəşəng bəzədilmişdi ki, o saat onun diqqətini cəlb etdi. Yuyulduğundan ağ tükləri günəşin altında par-par parıldayırdı. Alına xına vurulmuşdu.



Nərgiz əlini qoçun belinə sürtdü. Heyvan başını yellədi. Sakitləşdi. Qız buynuzun lentini sahmana saldı. Üzünü yanına qaçıb gəlmiş Tahirə tutdu:

-Qaqaş, bu kimindir?

-Sənin üçün gətiriblər! Namiq əmigil gəlib.

Bu sözlərdən Nərgizin boğazı qurudu. Çantasını götürüb yuxarı qalxdı. Otaqda oturanlara salam verib babasının kabinetinə keçdi.

Ruhsarəynən Gülbeçə onun arxasınca gəldilər, o üzündən bu üzündən doyunca öpdülər. Seyid Bikə gəlib Nərgizi otaqdan çıxartdı.

Solun arxasında Məşədi Fazil, Namiq əkə və Səlim əyləşmişdilər. Namiq əkə ayağa qalxdı və onun alnından öpdü:

-Qızım, Allah səni xoşbəxt etsin! - deyə, türkmən zərgərlərinin düzəltdiyi ağır qızıl zənciri onun boynundan asdı. Bir an Nərgiz susdu. Ancaq Seyid Bikənin ciddi gözlərinin ona baxdığını görüb, başını qaldırdı:

-Çox sağ olun, Namiq əmi! - dedi və otağına keçdi.

-Maşallah, necə böyüyüb! - deyə, Səlim öz fikrini bildirdi.

-Əsl gəlindir! - deyə Gülbeçə əlavə etdi.

-Toyuna hazırlaşmaq lazımdır! - deyə, Namiq əkə üzünü Məşədi Fazilə tutdu. Onun nə deyəcəyini bilmək istədi.

-Qoy sabah Əşrəf yoldan gəlsin, bu haqda danışarıq!

***

Əşrəf qonaqlarını çox mehribanlıqla qarşıladı. Nərgizin ürəyi yerinə gəldi. Qızının boynunu qucaqlayıb qonaqların arasına çıxan Əşrəfin ilk sözü bu oldu ki, daha qocalırıq. Sonra üzünü qızına tutdu:



-Qızım, düzünü de! Əsədə gedirsən, ya yox?

Nərgiz atasından bu sualı gözləmirdi. İndiyə qədər bu sualı ona verməmişdi də. Sual o qədər gözlənilməz idi ki, Namiq əkənin az qaldı ürəyi düşsün. Əşrəfin tərsliyinə bələd idi.

Məşədi Fazilin də rəngi-rufhu dəyişdi. Hamının diqqəti Nərgizin üzərində idi. Qız atasının üzünə baxa bilmirdi.

Özünü itirmiş qızın gözləri Seyid Bikənin gülər üzünə dəydi. Nənəsi ona baxıb gülümsəyirdi. Bu ona sanki ruh verdi. Bircə anın içində özünü ələ aldı. Başını qaldırdı, dik atasının ciddi gözlərinə baxdı:

-Ay ta, istəyirsən getməyim! - deyə, cavab verdi.

-Sağ ol, uşaq böyüdən! Elə cavab verir ki, bütün məsuliyyəti mənim üstümə yıxır. - deyə, Əşrəf anası tərəfə baxdı. Sonra qızının incə başını iki əlilə tutdu və gözlərini gözlərinə dikdi:

-Qızım, cavab ver! Sənin cavabından asılıdır mənim indi verəcəyim cavab! - dedi.

Atasının baxışlarındakı səmimiliyi və gözlərindəki gülüşü o saat hiss etdi və qətiyyətlə:

-Mən razıyam! - dedi.

-Afərin, qızım! Mən elə bu cavabı gözləyirdim. - deyə Əşrəf qızının alnından öpdü.

-İndi toydan danışmaq olar! Qız, doğrudan da, böyüyüb, özü qərar verməyi bacarır! - dedi.

Otaqdakıların ürəyi yerinə gəldi.

Nərgiz isə otağına keçdi, çarpayısına atılıb ağlamağa başladı. Birdən nənəsinin başını tumarladığını hiss etdi. Baxmayaraq ki, nənəsinin üzünü görmürdü, ancaq onun əllərini, incə əllərini, mehriban və şəfqətli əllərini o saat hiss edirdi.

-Qızım, ağlama! Sən daha böyük qızsan

***

Evin ağsaqqalları Namiq əkəyə aprelin 18-də Səmərqənddə toy başlamağa icazə verdilər.



Ayın 12-də qız toyundan sonra Məşədi Fazilin Səmərqənddəki evindən gəlini yola salmaq qərarına gəldilər.

Səmərqəndə nə qızın atası, nə anası, nə də qohumlardan bir nəfər də olsun getməyəcəkdi. Adətə görə oğlan toyunda qız tərəfindən heç kim iştirak etməzdi.

Namiq əkə Əşrəfnən birlikdə Kürdəmirə Aşıq Şakirgilə getməyə hazırlaşırdı ki, onun ansamblının zurnaçısı Həsrətalını Allah özü yetirdi.

Həsrətalı Məşədi Fazil və Əşrəfnən bayramlaşmağa gəlmişdi. Kefi yaman yaxşı idi. Onları bir yerdə görməyi gözləmirdi.

Əşrəflə isə tez-tez görüşürdülər, ancaq müdrik ağsaqqalı bir neçə dəfə görmüşdü və həmişə onunla yaxından görüşmək arzusula yaşayırdı.

Aşıq Şakir ona həmişə Məşədi Fazil haqqında danışardı, çalışardı ki, o Bakıya qayıdan kimi onu görsün.

-Ağsaqqal, sizi görməyə çox şadam! Sonuncu dəfə yadınızda varsa, Moskvada "Bakı" restoranında bizi Nazim Hikmətlə tanış etdiniz.

-Yadımdadır. Elə hadisələr yaddan çıxmır.

-Şakir dedi ki, sizə dəyim, Əşrəf müəllimlə görüşüm. Gecə özü bura gələcək. Axşam Biləcəridə toydadır. Dedi ki, sizə xəbər verim.

-Həsrət bala, xoş gəlir safa gətirir. Bilirsən də ruslar yaxşı ovçu haqqında nə deyirlər. "K xoroşomu oxotniku sam diç bejit!"yəni, "Yaxşı ovçunun üstünə ov özü qaçır".

Biz istəyirdik ki, sizin görmək üçün Kürdəmirə gələk, özünüz gəldiniz.

Hazırlaşın, gələn ayın 15-i Səmərqəndə gedirik, 18-i Namiq əkənin oğlu Əsədin toyudur.

-Məşədi, Səmərqəndə məgər özbəklər yaşamır? -deyə, Həsrətalı təəcübləndi.

-Həsrətalı, Səmərqəndə türklər yaşayır, həqiqi türklər. Sənə Əşrəfin hədiyyə verdiyi zurnaları də mən Səmərqənd ustalarına düzəltdirmişəm. Odur ki, sənin zurnaların belə yaxşı səs çıxarır. - deyə, Məşədi Fazilin sözünə hamı gülüşdü.

Həsrət onlarla oturub, nahar etdikdən sonra Volodyanın maşınında Biləcəriyə getdilər. Gecə onunla da qayıtdılar.

Aşıq Şakir hamı ilə ürəkdən görüşdü. Həsrətalı bayaqkı söhbəti Aşıq Şakirə çatdırmışdı.

-Fazil dayı, ölmədik bu günü də gördük. Nərgiz balamızın toyunu, özüm aparacağam.

-Şakir, Səmərqənd və oradakı bütün azərbaycanlılar yolunu gözləyir. Vahidi də özünlə apararsan!

-Mən Namiq əkəyə hələ dörd il bundan qabaq söz vermişəm. Gərək sözümə əməl edim! Mən dəstəmlə hazır.

Şakirin bu cür cavab verəcəyinə hamı əmin idi. "Belə insanlar həmişə sözlərinə sahibdir!" - deyə bir neçə dəfə Məşədi Fazil onu xarakterizə etmişdi. Hətta bayram ərəfəsində Səmərqənddən çıxanda, onu əhatə edən dostlarına da söz vermişdi ki, Əsədin toyuna Aşıq Şakiri və Əlağa Vahidi özü gətirəcək.

Hələlik hər şey Meşədi Fazilin istədiyi kimi gedirdi. Evdəkilər toya bütün hazırlıqlarını görmüş, cehiz Səmərqəndə göndərilmiş, qız toyunun günü müəyyənləşdirilmiş, çalanlar danışılmış, qonaqlar dəvət olunmuşdular.

ATİ-də Nərgizin Özbəkistana "perevodu" həll edilmiş, hər iki rektorun razılığı alınmış, sənədləri Səmərqəndə yola salınmışdı. Namiq əkə xəbər göndərmişdi ki, sənədlər gəlib çatıb və qız gələn kimi dərsini davam etdirəcəkdir.

***

Qız toyu necə gəldi keçdi heç kim hiss etmədi. Aprelin 15-də səhərdən bütün qohum-əqrəba Əşrəfgilə yığışmışdı. Əşrəfin teleqramını almış General Morozov bir-neçə gün bundan əvvəl bütün ailəsilə onlara gəlmişdi.



General qızları Tanya və Veranı ilə şəhəri əməlli-başlı gəzmiş, ata-baba yurdunu onlara göstərmişdi.

Qızların “İçəri şəhər” çox xoşlarına gəlmişdi, burda gördükləri bir nağılı xatırladırdı.

Qız toyunda isə doyunca oynamışdılar,

Əsədgilin dəstəsi isə dünəndən Bakıda idi. Atası, anası, bacısı, Səlim və Ruhsarə - hamı burda idi.

Əsəd hələ həyətə ayaq basmamışdı. Adətə görə Bəy ancaq gəlinin arxasınca gələ bilərdi.

Günortaya yaxın Nərgizi gəmiynən Səmərqəndə yola salacaqdılar. Onlarla birlikdə Aşıq Şakirin dəstəsi və Əlağa Vahid də gedəcəkdi.

Məşədi Fazil Səmərqəndə təyyarəylə uçacaqdı.

Həyətin arvad-uşağı gözdə-qulaqda idi, hamı bəyin maşınının gəlməsini gözləyirdi.

Qapının ağzındakı canlanma məhəllənin də gözündən qaçmamışdı. Bir-birin ardınca əvvəl uşaqlar, onların ardınca qadınlar və gəlinlər axışıb gəlirdilər. Bircə anın içində Məşədi Fazilgilin qapısının ağzında nə baş verdiyi xəbəri hər tərəfə yayılmışdı.

Qırmızı lentlə bəzədilmiş ağ "Zim" və bir neçə "Pobeda" məhəlləyə daxil olduqda, balaca uşaqlar maşınların arxasınca qaçışmağa başladılar.

Onların qışqırtısı və səs-küyünün əks-sədası həyətə çatırdı.

Ağ gəlinlik paltarında güzgünün qarşısında oturmuş, Nərgizi bu səs-küy sanki diksinirdi. Tanya və Vera Nərgizi bəzəyir, onu sahmana salır, tez-tez zarafat edirdilər ki, ağlamasın!

Nərgizin tələbə rəfiqələri də burda idi. Onlar bir-bir qızın üzündən öpür və qulağına nə isə pıçıldayırdılar.

-Bizi unutma! Burda adreslərimizi yazmışıq. Məktub yazarsan! - deyə qızlardan Nailə əlindəki vərəqəni ona uzatdı.

Nərgiz qəhərləndi, gözləri yaşardı, bir söz deyə bilmədi.

Tanya onun əvəzinə vərəqəni aldı, Nərgizin əlindəki balaca çantanın içinə atdı.

-Gəldilər! Gəldilər! - deyə, qonşu arvadlardan biri içəri daxil oldu.- Ağ "Zim" qapının ağzında dayandı.

Sonra zil səsnən:

"Pobeda"-mabeda bilmirəm

"Moskviçə" minmirəm,

"Zim" qapıya gəlmsə

O oğlana getmirəm .-oxuyaraq gəlinin qarşısında rəqs etdi.

Hüseynağanın klarnetinin ecazkar "Vağzalısı" eyvanda oturmuş ağsaqqalları ayağa qaldırdı.

Həyətə Əsəd, onun sağdış və soldışı, arxasınca dəstəsi daxil oldular və eyvanın qarşısına dayandılar.

İndi qabağa çıxan Namiq əkə qollarını qaldırıb "Qoç Əli" oynayırdı. Ona Əsədin sağdışı və soldışı qoşulmuşdular. Namiq əkə əlini cibinə salıb bir paçka pulu göyə səpələdi.

Musiqi sədası birdən kəsildi. Namiq əkə üzünü eyvanın ağzında onu qarşılayan Məşədi Fazilə tutdu:

-Məşədi, qızımızın halallığını almağa gəlmişik! Halal elə! - dedi.

-Buyurun içəri! - deyə, Məşədi Fazil əliynən otağı göstərdi.

Əsədi qabağa salıb otağa apardılar. Məşədi Fazil kəbin kəsmək üçün gələn Şeyxdən otağa keçməyi xahiş etdi.

Əsədi Nərgizin yanında oturtdular və Şeyx onların qarşısına qoyulmuş stolun arxasına keçdi və "Quranı" açdı. Bütün otağa sakitlik çökdü.

Şeyx aramla "Quranın" bir ayəsini oxudu, sonra üzünü Nərgizə tutdu:

-Nərgiz, qızım, səni ərə getməyə vadar etmirlər? Hər şey öz razılığınladırmı?

-Bəli, Şeyx həzrətləri! - deyə, Nərgiz sakit səslə cavab verdi.

-Əsəd, bala, bu qıza evlənmək istəyirsən mi?

-Bəli, Şeyx Həzrətləri.

Şeyx qarşısındakı vərəqəyə nəsə yazdı və üzünü Məşədi Fazilə tutdu:

-Meşədi, iki nəfər şahid lazımdır. Hər tərəfdən bir nəfər.

Qız tərəfdən Aşıq Şakir irəli çıxdı, oğlan tərəfdən Səlim. Kağıza qol atdılar.

Şeyx kəbin kağızını Namiq əkəyə uzatdı. Sonra bəylə gəlinə müraciət etdi.

-Allahın əmri və peyğəmbərimizin qövlü ilə sizi ər - arvad elan edirəm. Allah sizi xoşbəxt eləsin, qoşa qarıtsın!

Məşədi Fazil keçib Nərgizin üzündəki qırmızı duvağı qaldırdı və onun alnından öpdü.

-Qızım, evindən qoy səadət əskik olmasın! - Sonra üzünü Əsədə tutdu:

-Əsəd, qızımı sənə halal edirəm. Göz bəbəyin kimi qoru.

Məşədi Fazil Əşrəf tərəfə baxdı ki, qabağa çıxsın. O, Raziyə ilə kənarda durub sanki nə baş verdiyini anlamaq istəyirdi.

Əşrəf qəhərlənmişdi, odur ki, bir söz deyə bilmədi. Ağlayan qızının alnından öpdü.

Seyid Bikə Nərgizin gözünün yaşını sildi. Üzündən öpdü. Raziyə isə özünü saxlaya bilmədi. Ananın gözlərindən yaş sel kimi axırdı. Qızını bağrına basdı.

Hüseynağanın klarnetinin səsi yenə də göylərə ucaldı. Əsəd ayağa qalxdı, qırmızı duvağı Nərgizin üzünə çəkdi və kömək elədi ki, qız ayağa qalxsın.

Hamı geri çəkildi. Onların dışarı çıxmaları üçün dəhliz əmələ gəlmişdi. Vağzalı sədaları altında bəylə gəlin qapıya tərəf irəlilədilər. Onlar bayıra çıxanda Namiq əkə əlindəki torbacıqdan xırda pulları çıxarıb göyə atmağa başladı.

Küçədə olan uşaqlar hay-küylə bəylə gəlinin ayaqları altına tökülən pulları yığmağa başladılar.

Bəylə gəlin "Zimə" mindilər. Qapının ağzında Seyid Bikəyə içi su ilə dolu Lahıc camını verdilər. Hamı mütəəssir olmuşdu. Nərgiz atasını yola salanda həmişə bu camla arxasınca su atardı... İndi isə nənəsi onu yola salırdı. Maşın karvanı tərpənəndə Seyid Bikə nəvəsinin arxasınca su atdı:


Uca-uca dağlar qaldı,

Gülü solmuş bağlar qaldı.

Bikə nənən ağlar qaldı,

Baxıb sağa, sola Nərgiz...

Necə gedim yola,Nərgiz?

-Ay qız, ay qız bala Nərgiz!

(Dördüncü kitabın sonu)



1 CP- fövqalada yfdisələr. Müəllif.

2 Bədii Sovet( şura)- müəllif.



Yüklə 1.67 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin