Азяр­бай­ъан Мил­ли Елм­ляр Ака­де­ми­йа­сы Фял­ся­фя, Сосиолоэийа вя Щц­гу­г Инс­ти­ту­ту




Yüklə 4.24 Mb.
səhifə27/36
tarix23.02.2016
ölçüsü4.24 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   36

Narmin Bakshiyeva
general characteristics of administrative

legal proceedings in the azerbaijan republic
Summary
In the article there are analized the characteristic features of administrative legal proceedings being in formation in the modern period. In the article the author considers administrative justice, efficiency of claims considered within this production, functions of administrative legal proceedings and a circle of theoretical concepts as a whole. The researcher characterizes administrative legal proceedings as a variety of legal proceedings carried out within the rules of the administrative procedure, directed to protection of the rights and freedoms of citizens to action and inaction of administrative bodies in a judicial order.
Keywords: State, sitizen, code, body, court.

УДК 343
Ромелла Гюльалиева

в. н. с. ИФСП НАНА, д.ф. по праву, доцент
Формы и виды проявления множественности

преступлений в уголовном праве
В теории уголовного права вопрос о формах и видах проявления множественности преступлений является одним из наиболее сложных и дискуссионных. Отметим, что до сих пор в правовой литературе окончательно не определен термин, обозначающий различные проявления множественности: одни авторы именуют их формами, другие – видами множественности преступлений. Соглашаясь в основном с мнением о непринципиальном значении данного вопроса, мы, тем не менее, полагаем, что правильное определение соответствующих понятий и их терминологическое обозначение позволит избежать путаницы и затруднений при их использовании в теории и практике. С учетом изложенного считаем, что множественность преступлений следует дифференцировать по горизонтали на формы (совокупность, рецидив, повторность) и по вертикали на виды (опасный, особо опасный рецидив, идеальная и реальная совокупность).

Как справедливо отмечает И.Б.Агаев, отграничение друг от друга отдельных форм множественности преступлений заслуживает особого внимания, так как это обязывает к выделению форм множественности в зависимости от степени антиобщественной направленности лица, совершившего преступления, от количества совершенных преступлений и т.д. Все это имеет существенное значение и для борьбы с преступностью, и для эффективности воздействия на наиболее злостных нарушителей правопорядка, которые не поддаются исправлению и перевоспитанию (2, с.33-34).


По мнению Ф.Бражника, «Различие совокупной общественной опасности в сочетании нескольких преступлений, совершенных одним лицом, и в общественной опасности личности преступника, совершившего множество преступлений, должно быть положено в основу деления множественности на виды (формы), т.е. являться предметом деления множественности преступ­лений на виды. Социальными признаками, по которым множественность следует делить на виды (формы), являются: а) совокупная общественная опасность преступлений, входящих в множествен­ность; б) опасность лица, совершившего эти преступления. Правовые формы множественности преступлений, не отражающие ее социальной сущности, не имеют право на существование» (3, с.6).

Н.И.Загородников и Н.А.Стручков называли понятие множественности преступлений сложным юридическим образованием, состоящим из двух и более самостоятельных преступлений, которые одновременно или последовательно проявляются соответственно либо в идеальной совокупности преступлений, либо в форме повторения преступлений, осуществляемых в виде неоднократности, повторности, систематичности, преступного промысла и реальной совокупности преступлений. По мнению В.Н.Кудрявцева, формами множественности являются совокупность, повторность, неоднократность и рецидив преступлений (4, с.278-319). П.С.Дагель, А.М.Яковлев более узко трактовали множественность преступлений, включая в это понятие повторность, совокупность и рецидив (6, с.3; 5, с.5). Т.М.Кафаров предлагал назвать рецидив, повторность и реальную совокупность повторением преступлений на том основании, что все они характеризуются последовательностью и разновременностью совершения. Идеальная совокупность, по его мнению, такими признаками не обладает, и поэтому ее следует отнести ко второй форме множественности (7, с.3). Идея двух форм множественности лежит и в основе концепции В.П.Малкова, который считал, что множественность преступлений проявляется в двух основных формах: повторности и идеальной совокупности преступлений. Рецидив, неоднократность, систематичность, совершение преступлений в виде промысла и реальную совокупность он относил к разновидностям повторности (8, с.44-45). По мнению В.П.Малкова, основанием выделения форм множественности является не юридический (квалификация совершенного деяния одной или несколькими статьями УК, судимость или несудимость лица и т.д.), а социальный критерий, подчеркивающий характер поведения субъекта при совершении преступлений (8, с.45). Иного взгляда на эту проблему придерживается Т.Г.Черненко, согласно мнению которой, основанием для разграничения форм множественности преступлений должно служить наличие или отсутствие факта судимости (9, с.24-25).

По нашему мнению, систематичность и совершение преступления в виде промысла нельзя относить к формам множественности преступлений хотя бы на том основании, что такие деяния всегда рассматривались в законодательстве как единое (единичное) преступление. Действующий УК Азербайджана не предусматривает составов преступлений, объективная сторона которых совершается в виде промысла. О систематичности как признаке объективной стороны преступления говорится лишь в статье 133 УК (истязание) следующим образом: «причинение физических или психических страданий путем систематического нанесения побоев».

Е.А.Фролов, Р.Р.Галиакбаров полагали, что действующее законодательство позволяет выделить только две формы множественности преступлений: повторение преступлений (повторность и рецидив) и совокупность преступных деяний. По их мнению, понятием повторения охватываются случаи совершения преступлений во второй раз и более независимо от того, было ли лицо осуждено за первое преступление или нет. Случаи, когда повторение образуется сочетанием деяний, ни одно из которых не было предметом судебного разбирательства, они предлагали именовать повторностью, а если хотя бы по одному из ранее совершенных преступлений был вынесен приговор, такое сочетание преступлений называли рецидивом. При этом авторы полагали, что действующее уголовное законодательство неудачно обозначает повторение преступлений термином «повторность». По их мнению, точнее было бы объединить частные понятия «повторность» и «рецидив» собирательным понятием «повторение» (10, с.8).

Ю.Н.Юшков выделял три вида проявления множественности преступлений: повторность, совокупность и фактическую множественность преступлений, под которой подразумеваются случаи неоднократного совершения лицом преступлений, которые, несмотря на очевидно более высокую степень общественной опасности по сравнению с единичным преступлением, в квалификации содеянного отражения не находят (11, с.36). К случаям фактической множественности преступлений он относил последовательное причинение одним и тем же преступником тяжких телесных повреждений нескольким лицам, совершение лицом особо злостного хулиганства два и более раз и т.п. Однако вряд ли можно признать удачной его попытку введения в научный оборот новой категории фактической множественности преступлений. Прежде всего, понятие фактической множественности должно основываться на юридической множественности преступлений. Однако необходимости в делении множественности на фактическую и юридическую нет, поскольку множественность преступлений – это юридическое, уголовно-правовое понятие. Кроме того, независимо от правовой квалификации случаев совершения лицом нескольких преступлений, они продолжают оставаться повторностью преступлений, влекут за собой предусмотренные законом уголовно-правовые последствия для виновного и вовсе не нуждаются в новом наименовании. Поэтому предложенная Ю.Н.Юшковым правовая категория «фактической множественности преступлений» является искусственной и ненужной для следственно-судебной практики и действующего уголовного законодательства. Укажем, что в правовой литературе уже существуют в качестве оснований для выделения форм множественности преступлений социальный и правовой (юридический) критерии. Поэтому выделение еще и фактического критерия нам представляется излишним.
Ю.А.Красиков предлагает следующую классификацию множественности преступлений: 1) идеальная совокупность преступлений; 2) повторность преступлений: предусмотренные Особенной частью УК: - совершение преступления лицом, ранее совершившим какое-либо преступление; - особо опасный рецидив; - реальная совокупность преступлений; предусмотренные Особенной частью УК: - неоднократность; - повторность (в узком смысле); - систематичность преступлений; - совершение преступления в виде промысла; - специальный рецидив; - особо опасный рецидив (12, с.8).

М.Н.Становский выделяет множественность преступлений с социальной и правовой точек зрения. С социальной точки зрения она проявляется в двух формах – идеальной совокупности и неоднократности. Как правовое явление множественность подразделяется на две группы – учтенную и неучтенную в нормах уголовного закона. Кроме того, автор говорит о юридических видах множественности, к которым относятся совокупность, рецидив и неоднократность (13, с.122).

Т.Э.Караев по этому поводу пишет: «Множественность преступлений выражается в двух разновидностях: в единовременном и последовательном совершении двух или большего числа преступных актов. Первая разновидность – идеальная совокупность преступлений. Вторая разновидность множественности – общая повторность – охватывает сочетание преступлений, образующих социальную повторность, реальную совокупность и рецидив преступлений – специальный и общий» (14, с.66).

Нет единства позиций по данному вопросу и в уголовном законодательстве. Как относительно самостоятельное явление институт множественности преступлений сформировался в результате длительного развития отечественного уголовного законодательства и науки уголовного права. Отсутствие в УК Азербайджана определения множественности преступлений не лишает ее качества института уголовного права в силу детального нормативного закрепления ее форм.

Правовые нормы, образующие институт множественности преступлений, имеют различное содержание и функциональное предназначение. Институт множественности преступлений включает в себя две группы норм. Первая характеризует повторность, совокупность и рецидив как формы множественности преступлений (ст.ст. 16, 17, 18 УК). Вторая группа состоит из норм, которые регламентируют назначение наказания при множественности преступлений (ст.ст. 65, 66 УК). В УК Азербайджана предусмотрены три формы множественности преступлений: повторность (ст.16), совокупность (ст.17) и рецидив (ст.18). УК РФ предусматривает две формы множественности: совокупность и рецидив. Согласно Федеральному закону от 8 декабря 2003 года, в Российской Федерации утратила силу статья 16 УК РФ, предусматривавшая ответственность за неоднократность преступлений, как норма, научно необоснованная, практически вредная и противоречащая с социальной точки зрения принципам уголовного права. В УК Узбекистана выделяются три формы множественности преступлений - повторность, совокупность и рецидив. Узбекский ученый Э.Х.Норбутаев предлагает отказаться от понятия повторности преступлений как противоречащего принципам социальной справедливости уголовного закона (15, с.52-59).

Анализ действующего уголовного законодательства стран англо-саксонского права (Англии, США и др.), континентального права (Франции, Германии, Швейцарии, Испании и др.), Японии и Китая показывает, что в законодательстве этих стран не существует норм, регулирующих раздельно повторность и совокупность преступлений. Случаи совершения нескольких преступлений лицом, не имеющим судимости, охватываются понятием «совокупности преступлений» (16, 17, 18, 19, 20).

Законодательное выделение форм (видов) множественности преступлений логически небезупречно, поскольку указанные в УК Азербайджанской Республики формы и виды множественности преступлений не являются взаимоисключающими: повторность, складывающаяся из однородных преступлений, одновременно является и совокупностью преступлений (один и тот же набор преступлений должен рассматриваться и как повторность, и как совокупность, что не может не вызвать определенных затруднений в квалификации содеянного). Повторность пересекается и с рецидивом преступлений, так как в соответствии со ст.16.3. УК повторностью может быть признано и совершение нового преступления лицом, имеющим непогашенную или не снятую судимость за предыдущее преступление; совершение преступления при наличии судимости за предыдущее преступление может образовывать рецидив, а при отсутствии признаков рецидива - иную форму множественности преступлений, о которой в Общей части Уголовного кодекса не упоминается.
Полагаем, что формы множественности преступлений должны быть выделены и охарактеризованы таким образом, чтобы они отражали своеобразие общественной опасности деяний, составляющих множественность преступлений, и лиц, чьи деяния образуют множественность преступлений, поскольку существует неразрывная связь между деянием и деятелем. При прочих равных условиях совершение нового преступления лицом, имеющим непогашенную или не снятую судимость за предыдущее преступление (преступления), свидетельствует о более высокой общественной опасности лица, их совершившего, по сравнению с лицом, ранее не судимым. Таким образом, в качестве критерия для классификации различных проявлений множественности преступлений и соответственно выделения ее форм могут быть использованы категории преступлений (тождественные, однородные, разнородные), а также наличие судимости за преступления, образующие множественность. Прежде всего действующее законодательство дифференцирует множественность преступлений на три формы: повторность, совокупность и рецидив. Согласно статье 16 УК, видами повторности являются: 1) повторность тождественных преступлений (ст.16.1.); 2) повторность однородных и 3) повторность разнородных преступлений (ст.16.2). Закон подразделяет совокупность на 1) реальную (ст.17.1.) и 2) идеальную (ст.17.2.). Рецидив делится на: 1) рецидив (ст.18.1.); 2) опасный рецидив (ст.18.2.) и 3) особо опасный рецидив (ст.18.3. УК).

Полагаем, что в зависимости от наличия или отсутствия судимости за предшествующие преступления следует выделять две разновидности множественности преступлений: 1) множественность преступлений, где все преступные деяния совершены до осуждения за любое из них; 2) множественность преступлений, где последующее преступление совершается лицом, имеющим судимость за ранее совершенное преступление.

В первой разновидности множественности преступлений можно выделить такие формы, как повторность преступлений и совокупность преступлений. Во второй разновидности - рецидив и совершение преступления при наличии судимости, но без признаков рецидива. Из нормы о повторности преступлений следует убрать положение, свидетельствующее о том, что повторность может иметь место и при наличии предшествующего осуждения лица. Понятие повторности преступлений может быть сформулировано следующим образом: «Повторностью преступлений признается совершение двух или более преступлений, предусмотренных одной статьей или частью статьи Уголовного кодекса, ни за одно из которых лицо не было осуждено».

В Общей части Уголовного кодекса следует, на наш взгляд, указать следующие три формы множественности преступлений: неоднократность преступлений; совокупность преступлений; рецидив преступлений. Повторность следует именовать неоднократностью преступлений, поскольку она шире понятия повторности и охватывает случаи совершения тождественных преступлений два или более раз. Неоднократность должны образовывать только случаи совершения тождественных, но не однородных либо разнородных преступлений, поскольку в таких случаях стирается грань между повторностью и совокупностью преступлений. В Уголовном кодексе следует предусмотреть общее определение совокупности преступлений, а также определение ее разновидностей - идеальной и реальной совокупности.

Законодательное определение рецидива преступлений является узким: в соответствии с ним рецидив образуют только умышленные преступления. Нельзя не согласиться с тем, что рецидив умышленных преступлений более опасен, нежели рецидив неосторожных либо умышленных и неосторожных преступлений, однако не следует игнорировать и опасность, свойственную последним разновидностям рецидива. На наш взгляд, рецидивом преступлений следует признавать совершение нового преступления (преступлений) лицом, уже имеющим судимость за ранее совершенное умышленное либо неосторожное преступление. Кроме того, в УК Азербайджана говорится только об опасном и особо опасном рецидиве преступлений, в связи с чем необходимо использовать термин «простой рецидив» для разграничения всех видов данной множественности преступлений. Таким образом, в определение рецидива следует включить указание на наличие судимости за совершение любого преступления (то есть не только умышленного, но и неосторожного) лицом, уже имеющим судимость за ранее совершенное преступление, в том числе и неосторожное.
Считаем целесообразным с учетом повышенной опасности лиц, чьи деяния образуют особо опасный рецидив преступлений, их склонности к совершению преступлений, предусмотреть в статье 76 УК Азербайджана положение, что условно-досрочное освобождение при особо опасном рецидиве может быть применено только после фактического отбытия осужденным не менее трех четвертых срока наказания, назначенного за преступление.

При наличии исключительных обстоятельств дела наказание при простом рецидиве преступлений может назначаться не только в пределах санкции статьи УК, без учета правил ст.62 УК, но и ниже низшего предела, предусмотренного санкцией соответствующей статьи Особенной части Уголовного кодекса.

Еще одним пробелом в законодательстве, требующим своего устранения, является, на наш взгляд, отсутствие в законе нормы о правилах назначения наказания при повторности преступлений. Полагаем, что наряду с нормами о правилах назначения наказания при совокупности и рецидиве преступлений (ст.ст. 65, 66) УК должен быть дополнен статьей о правилах назначения наказания при повторности (неоднократности) преступлений.
Ключевые слова: множественность преступлений, формы множественности, виды множественности, формы проявления.
Список использованной литературы
1. Уголовный кодекс Азербайджанской Республики. Баку, Юридическая литература, 2012.

2. Агаев И.Б. Совокупность преступлений: понятие, виды и наказуемость. М., ТК Велби, 2003.

3. Бражник Ф. Множественность преступлений – отражение их совокупной общественной опасности // Уголовное право. М., 2000, № 3.

4. Кудрявцев В.Н. Общая теория квалификации преступлений. М., 1972.

5. Яковлев А.М. Совокупность преступлений. М., 1960.

6. Дагель П.С. Множественность преступлений. Владивосток, 1969.

7. Кафаров Т.М. Проблема рецидива в советском уголовном праве. Баку, 1972.

8. Малков В.П. Множественность преступлений и ее формы по советскому уголовному праву. Казань, 1982.

9. Черненко Т.Г. Назначение наказания при множественности преступлений. Учебное пособие. Кемерово, 2005.

10. Фролов Е.А., Галиакбаров Р.Р. Множественность преступных деяний как институт советского уголовного права. Свердловск, 1967.

11. Юшков Ю.Н. Множественность преступных деяний (вопросы квалификации преступлений и назначения наказания). Дисс . …канд.юрид.наук. Свердловск, 1974.

12. Красиков Ю.А. Множественность преступлений (понятие, виды, наказуемость). М.,1988.

13. Становский М.Н. Назначение наказания при совокупности преступлений. Дисс. …канд.юрид наук. СПб.,1995.

14. Караев Т.Э. Повторность преступлений и ее квалификация по советскому уголовному праву. Дисс. …канд.юрид.наук. Баку, 1980.

15. Норбутаев Э.Х. Борьба с преступностью: закон и практика. Ташкент, 1991.

16. Уголовное законодательство зарубежных стран (Англии, США, Франции, Германии, Японии). Сб. законодательных материалов. М., Зерцало, 1998.

17. Уголовный кодекс ФРГ /Пер. с нем. Серебренниковой А.В. М., Зерцало, 2000.

18. Уголовный кодекс Испании /Под ред. Кузнецовой Н.Ф.и Решетникова Ф.М. М., Зерцало, 1998.

19. Уголовный кодекс Японии /Под ред. Коробеева А.И. Владивосток, Изд-во Дальневосточного университета, 2000.

20. Уголовный кодекс Китайской Народной Республики /Под ред. Коробеева А.И. Владивосток, Изд-во Дальневосточного университета, 1999.



Romella Gülalиyeva

Cиnayət hüququnda cиnayətlərиn çoxluğunun

təzahür formaları вə növlərи
Xülasə
Məqalədə cinayət qanunvericiliyində cinayətlərin çoxluğunun təzahüri ilə bağlı ayrı-ayrı məsələlərə baxılır, həmçinin cinayət hüquq nəzəriyyəsinin təkmilləşdirilməsi üzrə təkliflər, qanunvericilik tənzimlənməsi institutunun cinayətlərin çoxluğu və onun müxtəlif təzahür formaları əsaslandırılır. Cinayətlərin təkrarlığı zamanı xüsusilə cəzanın təyin edilməsi qaydaları haqqında normanın qanuna əlavə olunması təklif edilir.
Açar sözlər: cinayətlərin çoxluğu, çoxluğun növləri, çoxluğun formaları, təzahür formaları.
Romella Gulaliyeva
Forms and types of manifestation of crimes

plurality in criminal law
Summary
In the article some questions of manifestation of plurality of crimes in the criminal legislation, and also the theory of criminal law are considered, suggestions for improvement of a legislative regulation of institute of crimes plurality and its various manifestations are substantiated. In particular it is offered to add the law with the norm about rules of purpose of punishment at frequency of crimes.
Keywords: plurality of crimes, forms of plurality, types of plurality, manifestation forms.


UOT 343.2/7
Bəhruz Kərиmov

AMEA FSHİ, b.e.i., hüquq ü.f.d.
Əmlak müsadиrəsиndən xüsusи müsadиrəyə: cиnayət

qanunverиcиlиyиnиn təkmиlləşməsиnə doğru atılan addım
Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın 7 mart 2012-ci il ta­rix­li Qa­nu­nu ilə CM-ə edil­miş də­yi­şik­lik­lə əm­lak mü­sa­di­rə­si nö­vün­də əla­və cə­za cə­zanın sis­te­min­dən çı­xa­rıl­mış, bu­nun­la da AR Kons­ti­tu­si­ya­sı­nın 13-cü mad­də­sin­də təs­bit edil­miş «Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da mül­kiy­yət to­xu­nul­maz­dır və döv­lət tə­rə­fin­dən mü­da­fiə olu­nur» müd­də­a­sı ci­na­yət-hü­qu­qi ba­xım­dan re­al məz­mun kəsb et­miş, ger­çək­li­yə çev­ril­miş­dir.

1960-cı il CM-in 32-ci mad­də­si­nə 12 yan­var 1999-cu il ta­rix­li qə­ra­rı ilə şərh ve­rən AR Kons­ti­tu­si­ya Məh­kə­mə­si ilk də­fə ola­raq rəs­mi şə­kil­də əm­lak mü­sa­di­rə­si­nə xü­su­si mü­sa­di­rə məz­mu­nun­da təf­sir ver­miş və be­lə mü­sa­di­rə­yə yal­nız ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də edil­miş alət və va­si­tə­lə­rin, ha­be­lə ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş əm­la­kın mə­ruz qal­ma­lı ol­du­ğu­nu mü­əy­yən et­miş­dir (3, s.29). Prof. F.Y.Səməndərov da əmlak müsadirəsi növündə əlavə cəzanın cəzanın sistemindən çıxarılmasını, onun xü­su­si mü­sa­di­rəsi adlan­dırıl­masını təklif etmişdi (4, s.115; 5, s.450).

Ci­na­yət qa­nu­nu­na edil­miş də­yi­şik­lik və əla­və­lə­rə əsasən xü­su­si mü­sa­di­rə ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li di­gər təd­bir­lər sı­ra­sı­na da­xil edi­lir, əm­lak mü­sa­di­rə­sin­dən fərq­li ola­raq xü­su­si mü­sa­di­rə­nin pred­me­ti ola bi­lən əm­la­kın da­i­rə­si ge­niş­lən­di­ri­lir, ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və va­si­tə­lə­rin, ha­be­lə ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edi­lən əm­la­kın qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı ol­du­ğu hal­lar­da xü­su­si mü­sa­di­rə­nin tət­bi­qi is­tis­na olu­nur. Qanunla xü­su­si mü­sa­di­rənin həm fi­zi­ki, həm də hü­qu­qi şəxs­lər ba­rə­sin­də tət­biq edi­lməsi müəyyən olunur. Digər tərəfdən, əm­lak mü­sa­di­rə­si yal­nız sank­si­ya­da gös­tə­ri­lən hal­lar­da tət­biq edi­lə bi­lər­di­sə, xü­su­si mü­sa­di­rə CM-in Xü­su­si his­sə­si­nin mad­də­lə­ri­nin sank­si­ya­la­rın­da gös­tə­ril­mir və CM-in 15-1-ci fəs­lin­də nə­zər­də tu­tul­muş hal­lar­da tət­biq edi­lə bi­lər.

Yalnız əm­lak xü­su­si mü­sa­di­rəyə məruz qala bi­lər. Əm­lak is­tə­ni­lən əş­ya­la­rın və qey­ri-mad­di əm­lak ne­mət­lə­ri­nin top­lu­su­dur. Pul­lar və qiy­mət­li ka­ğız­lar da əm­lak­dır (MM-in 135.1-ci və 135.2-ci mad­də­lə­ri). Əm­la­kın də­yə­ri­nin az və ya çox ol­ma­sı, onun ya­rar­lı, ya­xud ya­rar­sız ol­ma­sı hə­min əm­la­kın mü­sa­di­rə­si­ni is­tis­na et­mir.

Xü­su­si mü­sa­di­rə­yə mə­ruz qa­lan əm­la­kın 1-ci qru­pu­nu ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və va­si­tə­lər təş­kil edir. CM-in 99-1.1.1-ci mad­də­sin­də alət və va­si­tə­lə­rin ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də edil­di­yi hal­lar­da mü­sa­di­rə edil­mə­li ol­ma­sı­na da­ir gös­tə­riş ol­sa da, ci­na­yə­tə ha­zır­lıq və ci­na­yət et­mə­yə cəhd ol­du­ğu hal­lar­da da alət və va­si­tə­lə­rin mü­sa­di­rə­si­nə yol ve­ri­lir. Mə­sə­lən, qəs­dən adam öl­dür­mək üçün alə­tin əl­də edil­mə­sin­də ifa­də olu­nan ci­na­yə­tə ha­zır­lıq hə­rə­kə­ti­nin qar­şı­sı alın­dıq­da, hə­min alət mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Ci­na­yə­tin bir nə­fər şəxs tə­rə­fin­dən, ya­xud iş­ti­rak­çı­lıq­la tö­rə­dil­mə­sin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­sin­də is­ti­fa­də olu­nan alət və va­si­tə­lər mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir.

Ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də edi­lən alət və va­si­tə­lər o hal­da mü­sa­di­rə edi­lə bi­lər ki, on­lar qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı olan alət və ya va­si­tə­lər ol­ma­sın. De­mə­li, qa­nu­nun tə­lə­bi­nə gö­rə ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və va­si­tə­lə­rin qa­nu­ni sa­hi­bi var­dır­sa, on­lar mü­sa­di­rə edil­mə­mə­li və qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı­dır. Bu za­man qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı olan alət və ya va­si­tə­lə­rin ci­na­yət yo­lu ilə və ya qa­nu­ni üsul­lar­la (ica­rə, ki­ra­yə mü­qa­vi­lə­si və s. əsa­sın­da) əl­də edil­mə­si­nin (mül­kiy­yə­ti­nə əl­də et­mə hal­la­rı is­tis­na ol­maq­la) əhə­miy­yə­ti yox­dur, ona gö­rə ki, qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı olan ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş alət və ya va­si­tə­lər də mü­sa­di­rə edi­lə bil­məz (CM-in 99-1.1.2-ci mad­də­si). Əm­la­kın qa­nu­ni sa­hi­bi de­dik­də, əm­la­ka qa­nun, mü­qa­vi­lə (al­qı-sat­qı, ica­rə, sax­lanc mü­qa­vi­lə­si və s.) və ya in­zi­ba­ti akt əsa­sın­da fak­ti­ki yi­yə­lik edən şəxs ba­şa dü­şü­lür. Əm­la­kın qa­nu­ni sa­hi­bi onun mül­kiy­yət­çi­si və ya di­gər şəxs ola bi­lər. Ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də edi­lən alət və ya va­si­tə­nin qa­nu­ni sa­hi­bi yox­dur­sa, ya­xud alət və ya va­si­tə­lə­rin qa­nu­ni sa­hi­bi onun mül­kiy­yət­çi­si olan ci­na­yət tö­rə­dən şəxs­dir­sə, hə­min alət və ya va­si­tə­lər mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Əgər ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və ya va­si­tə­lə­rə mül­kiy­yət hü­qu­qu ci­na­yət tö­rə­dən fi­zi­ki şəx­sə, ya­xud xey­ri­nə və ya onun ma­raq­la­rı­nın qo­run­ma­sı məq­sə­di­lə ci­na­yət tö­rə­di­lən hü­qu­qi şəx­sə məx­sus­dur­sa, hə­min alət və ya va­si­tə mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də edi­lən qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı ol­ma­yan alət və ya va­si­tə­lər məhv edil­miş­dir­sə (ol­muş­dur­sa), ya­rar­sız və­ziy­yə­tə sa­lın­mış­dır­sa (düş­müş­dür­sə), öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş­dir­sə və sa­ir sə­bəb­lər­dən mü­sa­di­rə edi­lə bil­mir­sə, bu hal­da ümu­miy­yət­lə, əm­lak və ya hə­min əm­la­kın də­yə­ri məb­lə­ğin­də məh­ku­ma məx­sus olan di­gər əm­lak mü­sa­di­rə edi­lə bil­məz (CM-in 99-2-ci mad­də­si).

Ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və ya va­si­tə­lər mül­ki döv­riy­yə­si qa­da­ğan olun­muş əş­ya­lar ol­duq­da hə­min əş­ya­lar bü­tün hal­lar­da, mül­ki döv­riy­yə­si məh­dud­laş­dı­rıl­mış əş­ya­lar ol­duq­da isə xü­su­si ica­zə ol­ma­dan hə­min əş­ya­lar­dan is­ti­fa­də olun­du­ğu hal­lar­da mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Xü­su­si ica­zə əsa­sın­da baş­qa hü­qu­qi və ya fi­zi­ki şəxs­lə­rə məx­sus əş­ya­lar­dan ci­na­yə­tin alə­ti və ya va­si­tə­si ki­mi is­ti­fa­də olun­du­ğu hal­lar­da isə hə­min əş­ya­lar qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı ol­du­ğu­na gö­rə mü­sa­di­rə edi­lə bil­məz.

İş­ti­rak­çı­lıq­la tö­rə­di­lən ci­na­yət­lər­də CM-in 99-1.1.1–99-1.1.4-cü mad­də­lə­rin­də nə­zər­də tu­tul­muş mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kın ki­mə məx­sus ol­ma­sın­dan, ha­be­lə ci­na­yə­tin han­sı iş­ti­rak­çı­sı tə­rə­fin­dən əl­də edil­mə­sin­dən, ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş əm­la­kın baş­qa əm­la­ka çev­ril­mə­sin­dən, ter­ror­çu­lu­ğun, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə nə­zər­də tu­tul­ma­yan si­lah­lı bir­ləş­mə­lə­rin və ya qrup­la­rın, mü­tə­şək­kil dəs­tə­lə­rin və ya ci­na­yət­kar bir­lik­lə­rin (ci­na­yət­kar təş­ki­lat­la­rın) ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün is­ti­fa­də olun­ma­sın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq hə­min əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Cinayəti başa çatdırmaqdan kö­nül­lü im­ti­na edən cinayətin iştirakçılarına (təş­ki­lat­çı­ya, təh­rik­çi­yə, köməkçiyə) məx­sus əm­lak (əş­ya) da mü­sa­di­rə edil­ə bilməz.

1999-cu il CM-in əm­lak mü­sa­di­rə­si­ni nə­zər­də tu­tan 51-ci mad­də­sin­də ci­na­yə­tin pred­me­ti­nin də adı çə­ki­lir­di (4, s.114). CM-in 99-1.1-ci mad­də­sin­də isə mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kın sı­ra­sın­da ci­na­yə­tin pred­me­ti gös­tə­ril­mir. Qa­nun­ve­ri­ci­nin möv­qe­yi ba­şa dü­şü­lən­dir, ona gö­rə ki, bir çox ci­na­yət­lə­rin pred­me­ti qis­min­də qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı olan hal­lar is­tis­na ol­maq­la, ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak (qa­nun­suz ola­raq sax­la­nı­lan od­lu si­lah və s.) çı­xış edir ki, be­lə əm­la­kın mü­sa­di­rə edil­mə­li ol­ma­sı CM-in 99-1.1.2-ci mad­də­sin­də öz ək­si­ni tap­mış­dır. Bə­zi ci­na­yət­lə­rin pred­me­ti (mə­sə­lən, ter­ror­çu­lu­ğun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si ci­na­yə­tin­də pul və­sa­it­lə­ri və əm­lak) qis­min­də çı­xış edən əm­la­kın mü­sa­di­rə­si isə CM-in 99-1.1.4-cü mad­də­sin­də təs­bit edil­miş­dir. Üçün­cü qrup ci­na­yət­lər də var­dır ki, on­la­rın pred­me­ti­nin də mü­sa­di­rə edil­mə­li ol­ma­sı CM-in 99.1.1.3-cü mad­də­sin­də gös­tə­ril­miş­dir. Mə­sə­lən, ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri­nin və ya di­gər əm­la­kın le­qal­laş­dı­rıl­ma­sı­nı nə­zər­də tu­tan ci­na­yə­tin (CM-in 193-1-ci mad­də­si) pred­me­ti qis­min­də le­qal­laş­dı­rı­lan pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak çı­xış edir ki, on­lar da mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Konk­ret ci­na­yə­tin pred­me­ti həm də hə­min ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­si ilə ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş əm­lak olar­sa, hə­min əm­lak da mü­sa­di­rə edil­mə­mə­li­dir. Mə­sə­lən, rüş­vət al­ma ci­na­yə­ti­nin pred­me­ti olan pul, qiy­mət­li ka­ğız­lar və ya di­gər əm­lak həm də və­zi­fə­li şəx­sin ci­na­yət yo­lu ilə əl­də et­di­yi əm­lak­dır, ona gö­rə də mü­sa­di­rə edil­mə­mə­li­dir.

Xü­su­si mü­sa­di­rəyə məruz qalan əm­la­kın 2-ci qru­pu­nu məh­ku­mun ci­na­yət yo­lu ilə əl­də et­di­yi pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak və hə­min pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak he­sa­bı­na əl­də edil­miş gə­lir­lər təş­kil edir (CM-in 99-1.1.2-ci mad­də­si). Sa­da­la­nan əm­lak­la­rın mü­sa­di­rə edil­mə­si mə­sə­lə­si­nin həl­li za­ma­nı nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı olan ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak, ha­be­lə on­la­rın he­sa­bı­na əl­də edil­miş gə­lir­lər mü­sa­di­rə edi­lə bil­məz. Qa­nun­ve­ri­ci hər han­sı hü­quq po­zun­tu­su ilə əla­qə­dar de­yil, məhz ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­si ilə bağ­lı əl­də edi­lən pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­la­kın, ha­be­lə on­la­rın he­sa­bı­na əl­də edil­miş gə­lir­lə­rin mü­sa­di­rə­si­ni mü­əy­yən edir.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın 30 sent­yabr 2005-ci il ta­rix­li, 1003-IIQ say­lı Qa­nu­nu ilə ra­ti­fi­ka­si­ya edil­miş Bir­ləş­miş Mil­lət­lər Təş­ki­la­tı­nın Kor­rup­si­ya əley­hi­nə Kon­ven­si­ya­sı­nın 2-ci mad­də­si­nin «e» bən­di­nə və «Ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri­nin və ya di­gər əm­la­kın le­qal­laş­dı­rıl­ma­sı­na və ter­ror­çu­lu­ğun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si­nə qar­şı mü­ba­ri­zə haq­qın­da» AR-in 10 fev­ral 2009-cu il ta­rix­li Qa­nu­nu­nun 1.0.1-ci mad­də­si­nə əsa­sən, ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak de­dik­də, CM-də təs­bit edil­miş ci­na­yət­lə­rin tö­rə­dil­mə­si nə­ti­cə­sin­də bir­ba­şa və ya do­la­yı yol­la əl­də olun­muş hər han­sı pul və­sa­it­lə­ri, da­şı­nar və ya da­şın­maz, mad­di və ya qey­ri-mad­di əm­lak, mül­kiy­yət hü­quq­la­rı­nı təs­diq edən hü­qu­qi sə­nəd­lər­ ba­şa dü­şü­lür. Ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak he­sa­bı­na əl­də edil­miş gə­lir­lər, hə­min gə­lir­lə­ri məh­ku­mun və ya baş­qa şəx­sin əl­də et­mə­sin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Be­lə gə­lir­lə­rə ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri­nin, qiy­mət­li ka­ğız­la­rın qa­nu­ni, ya­xud qa­nun­suz döv­riy­yə­sin­dən gə­lən gə­lir­lər, di­vi­dend­lər, qa­nu­ni olub-ol­ma­ma­sın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq is­teh­sal­dan, iş gö­rül­mə­sin­dən, xid­mət gös­tə­ril­mə­sin­dən, fa­iz­lər­dən, is­tə­ni­lən sa­hib­kar­lıq fə­a­liy­yə­tin­dən da­xil olan gə­lir, ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­si ilə əla­qə­dar əl­də olu­nan əm­la­kın qa­nu­ni və ya qa­nun­suz döv­riy­yə­sin­dən (əm­la­kın sa­tı­şın­dan, də­yiş­di­ril­mə­sin­dən, ica­rə­sin­dən, ki­ra­yə­sin­dən və s.-dən) da­xil olan gə­lir­lər və s. aid­dir. Pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak he­sa­bı­na mad­di xərc­lər­dən azad edil­mə hal­la­rın­da hə­min məb­ləğ­də xərc­lər mü­sa­di­rə edil­mir (mə­sə­lən, də­lə­duz­luq ci­na­yə­ti­nin tö­rə­dil­mə­si ilə əl­də edi­lən mən­zil ci­na­yət tö­rət­miş şəx­sin baş­qa şəx­sə olan bor­cu­nun əvə­zi ola­raq hə­min şəx­sə ki­ra­yə­yə ve­ri­lir).

Ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya əm­lak, ha­be­lə on­la­rın he­sa­bı­na əl­də edil­miş gə­lir­lər öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­dik­də və ya hər han­sı şə­kil­də baş­qa şəxs­lə­rə ve­ril­dik­də də mü­sa­di­rə edi­lə bi­lər: bir şərt­lə ki, on­la­rı alan şəxs əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bil­sin, ya­xud bil­mə­li ol­sun, baş­qa söz­lə, əm­la­kın qa­nun­suz vic­dan­sız sa­hi­bi ol­sun (CM-in 99-1.3-cü mad­də­si). Əm­la­kı alan şəxs onun ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bil­mir­sə və ya bil­mə­li de­yil­dir­sə, baş­qa söz­lə, o, qa­nun­suz vic­dan­lı sa­hib­dir­sə, əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­mə­li, hə­min əm­la­kın də­yə­ri məb­lə­ğin­də ci­na­yət tö­rət­miş şəx­sə məx­sus di­gər əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir (CM-in 99-2-ci mad­də­si). Qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı ol­ma­yan ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri, qiy­mət­li ka­ğız­lar və ya di­gər əm­lak, ha­be­lə hə­min pul və­sa­it­lə­ri, qiy­mət­li ka­ğız­lar və ya di­gər əm­lak he­sa­bı­na əl­də olun­muş gə­lir­lər məhv edil­miş­dir­sə (ol­muş­dur­sa), ya­rar­sız və­ziy­yə­tə sa­lın­mış­dır­sa (düş­müş­dür­sə), öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş­dir­sə (hər han­sı şə­kil­də vic­dan­lı sa­hi­bə ve­ril­miş­dir­sə) və sa­ir sə­bəb­lər­dən mü­sa­di­rə edi­lə bil­mir­sə, hə­min əm­la­kın də­yə­ri məb­lə­ğin­də məh­ku­ma məx­sus olan di­gər əm­lak mü­sa­di­rə edi­lir (CM-in 99-2-ci mad­də­si).

Ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­la­kın mül­ki-hü­qu­qi əqd­lə­rin bağ­lan­ma­sı və ya di­gər üsul­lar­la tam və ya qis­mən çev­ril­di­yi di­gər əm­lak və ya onun mü­va­fiq his­sə­si mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kın 3-cü qru­pu­nu təş­kil edir. Be­lə əm­la­ka ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­si nə­ti­cə­sin­də əl­də olu­nan pul­la (qiy­mət­li ka­ğız­lar­la) alı­nan da­şı­nar və ya da­şın­maz əm­lak, hə­min pul və ya qiy­mət­li ka­ğız­lar­dan is­ti­fa­də et­mək­lə ti­ki­lən ya­şa­yış və ya qey­ri-ya­şa­yış sa­hə­si (ti­ki­li), ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş əm­la­kın də­yiş­di­ril­di­yi da­şı­nar və ya da­şın­maz əm­lak və s. aid edi­lə bi­lər. Ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri­nin və ya əm­la­kın di­gər əm­la­ka tam çev­ril­di­yi hal­da hə­min əm­la­kın tam mü­sa­di­rə­si, qis­mən çev­ril­di­yi hal­da (mə­sə­lən, bir his­sə­si ci­na­yət yo­lu ilə, bir his­sə­si isə qa­nu­ni yol­la əl­də olun­muş pul­la ya­şa­yış sa­hə­si al­ma) isə ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­i­ti­nin məb­lə­ği­nə bə­ra­bər his­sə­si mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­la­kın baş­qa əm­la­ka çev­ril­di­yi hal­lar­da on­la­rı qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­tar­maq müm­kün ol­ma­dıq­da çev­ril­miş əm­lak he­sa­bı­na pul və­sa­it­lə­ri və ya əm­la­k qa­nu­ni sa­hi­bi­nə qay­ta­rıl­ma­lı­dır.

Mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kın 4-cü qru­pu­nu ter­ror­çu­lu­ğun, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə nə­zər­də tu­tul­ma­yan si­lah­lı bir­ləş­mə­lə­rin və ya qrup­la­rın, mü­tə­şək­kil dəs­tə­lə­rin və ya ci­na­yət­kar bir­lik­lə­rin (ci­na­yət­kar təş­ki­lat­la­rın) ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tu­lan və ya is­ti­fa­də olu­nan əm­lak təş­kil edir (CM-in 99-1.1.4-cü mad­də­si).

Ter­ror­çu­lu­ğun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tu­lan əm­lak AR CM-in 102, 214, 215, 219, 219-1, 226, 227, 277, 278, 279, 280 və 282-ci mad­də­lə­rin­də əks olu­nan ci­na­yət­lə­rin şəxs və ya qrup (dəs­tə, təş­ki­lat) tə­rə­fin­dən ha­zır­lan­ma­sı­nın, təş­kil edil­mə­si­nin və ya tö­rə­dil­mə­si­nin, ha­be­lə hə­min ci­na­yət­lə­rin tö­rə­dil­mə­si məq­sə­di­lə şəx­sin və ya bu məq­səd­lə ya­ra­dı­lan qru­pun (dəs­tə­nin, təş­ki­la­tın) ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si (tə­min edil­mə­si) üçün top­la­nı­lan, ay­rı­lan, ve­ril­mə­si üçün mü­qa­vi­lə im­za­la­nan, ya­xud baş­qa for­ma­da ra­zı­laş­dı­rı­lan pul və­sa­it­lə­ri və ya əm­lak ba­şa dü­şü­lür. Əm­la­kın ter­ror­çu­lu­ğun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tul­ma­sı onun sa­də­cə fi­kir­də bu məq­səd­lə nə­zər­də tu­tul­ma­sı de­mək de­yil­dir. Nə­zər­də tut­ma konk­ret əməl­lər­də ifa­də olun­ma­lı­dır. Ter­ror­çu­lu­ğun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si məq­sə­di­lə is­ti­fa­də olu­nan əm­lak de­dik­də isə CM-in 214-1-ci mad­də­sin­də sa­da­la­nan ci­na­yət­lə­rin ha­zır­lan­ma­sı­nın, təş­kil edil­mə­si­nin və ya tö­rə­dil­mə­si­nin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün ve­ri­lən, bu məq­səd­lə fi­zi­ki (hü­qu­qi) şəxs­lə­rin he­sab­la­rı­na kö­çü­rü­lən və s. üsul­la ter­ror­çu­lu­ğun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si­nə yö­nəl­di­lən pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak ba­şa dü­şü­lür. Ter­ror­çu­lu­ğun, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə nə­zər­də tu­tul­ma­yan si­lah­lı bir­ləş­mə­lə­rin və ya qrup­la­rın, mü­tə­şək­kil dəs­tə­lə­rin və ya ci­na­yət­kar bir­lik­lə­rin (ci­na­yət­kar təş­ki­lat­la­rın) ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tu­lan əm­lak (pul və­sa­it­lə­ri) is­ti­fa­də edi­lib-edil­mə­mə­sin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. CM-in 214.1-ci mad­də­sin­də sa­da­la­nan ci­na­yət­lə­rin ha­zır­lan­ma­sı­nın, təş­kil edil­mə­si­nin, tö­rə­dil­mə­si­nin ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tu­lan və ya is­ti­fa­də olu­nan pul və­sa­it­lə­ri və ya əm­lak tək­cə hə­min ci­na­yət­lə­rin ci­na­yət­kar qrup (qa­baq­ca­dan əl­bir olan bir qrup şəxs, mü­tə­şək­kil dəs­tə, ci­na­yət­kar təş­ki­lat) tə­rə­fin­dən tö­rə­dil­mə­si hal­la­rın­da de­yil, bir nə­fər tə­rə­fin­dən tö­rə­dil­mə­si hal­la­rın­da da mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir.

CM-in 28.2-ci mad­də­si­nə gö­rə yal­nız ağır və xü­su­si­lə ağır ci­na­yət­lə­rə ha­zır­lıq ci­na­yət he­sab edi­lir. CM-in Xü­su­si his­sə­si­nin mad­də­lə­ri ilə nə­zər­də tu­tul­ma­yan hal­lar­da mü­tə­şək­kil dəs­tə­nin ya­ra­dıl­ma­sı onun tö­rə­də­cə­yi ci­na­yə­tə ha­zır­lı­ğa gö­rə ci­na­yət mə­su­liy­yə­ti­nə sə­bəb ol­du­ğu­na gö­rə (CM-in 34.7-ci mad­də­si), bö­yük ic­ti­mai təh­lü­kə tö­rət­mə­yən və ya az ağır ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­si məq­sə­di­lə mü­tə­şək­kil dəs­tə­nin ya­ra­dıl­ma­sı­nın ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tu­lan və ya is­ti­fa­də olu­nan pul və­sa­it­lə­ri (əm­lak) mü­sa­di­rə edi­lə bil­məz.

Məh­kə­mə ci­na­yət işi üz­rə CM-in 99-1.1-ci mad­də­sin­də nə­zər­də tu­tul­muş mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kın olub-ol­ma­ma­sı­nı mü­əy­yən edər­kən nəzərə almalıdır ki, məh­kum edil­miş şəx­sə məx­sus olan və mad­di sü­but ki­mi ta­nı­nan əş­ya­lar­dan məh­kum edil­miş şəxs, ya­xud ci­na­yə­tin iş­ti­rak­çı­sı olan di­gər şəxs­lər tə­rə­fin­dən ci­na­yət­kar nə­ti­cə­yə na­il ol­maq üçün alət qis­min­də is­ti­fa­də edil­miş­dir­sə, hə­min əş­ya­lar o hal­da mü­sa­di­rə edi­lə bi­lər ki, on­lar­dan qəs­dən is­ti­fa­də edil­miş ol­sun. Bu ba­rə­də «İş üz­rə mad­di sü­but ki­mi ta­nı­nan ci­na­yə­tin alət­lə­ri­nin mü­sa­di­rə­si haq­qın­da» SSRİ Ali Məh­kə­mə­si­nin 16 av­qust 1984-cü il ta­rix­li 19 say­lı qə­ra­rın­da da vax­ti­lə konk­ret gös­tə­riş nə­zər­də tu­tu­lur­du. Ona gö­rə də eh­ti­yat­sız­lıq­dan tö­rə­dil­miş ci­na­yət­lər haq­qın­da iş­lər üz­rə əm­la­kın mü­sa­di­rə­si­nə yol ve­ril­mir.

CM-in 99-1.1.1–99-1.1.4-cü mad­də­lə­rin­də gös­tə­ri­lən əm­lak yal­nız qəs­dən tö­rə­di­lən ci­na­yət­lə­rə gö­rə mü­sa­di­rə edi­lə bi­lər. Mü­sa­di­rə həm bir­ba­şa, həm də do­la­yı qəsd­lə ci­na­yət tö­rə­dil­di­yi bü­tün hal­lar­da tət­biq edil­mə­li­dir. Ona gö­rə ki, pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­la­kın əl­də edil­mə­si­ni ar­zu et­mə­dən, ya­xud bu­na şü­ur­lu su­rət­də yol ver­mə­dən onun əl­də edil­mə­si (əl­də edil­mə­si­nə cəhd) müm­kün ola bil­məz. Bu nə­ti­cə­yə həm də CM-in 99-4.6-cı mad­də­si­nin təh­li­li nə­ti­cə­sin­də gəl­mək olar. Hə­min mad­də­də hü­qu­qi şəxs­lə­rə ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li di­gər təd­bir­lə­rin (o cüm­lə­dən xü­su­si mü­sa­di­rə­nin) tət­bi­qi üçün əsas olan fi­zi­ki şəxs­lər tə­rə­fin­dən tö­rə­di­lən ci­na­yət­lər sa­da­la­nır ki, bu ci­na­yət­lə­rin ha­mı­sı təq­si­rin qəsd for­ma­sın­da tö­rə­di­lən ci­na­yət­lər­dir.

Ci­na­yət qa­nu­nu təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sı­nın an­la­yı­şı­nı nə­zər­də tut­ma­sa da, CM-də xey­li say­da nor­ma­da, o cüm­lə­dən CM-in 99-4.6-cı mad­də­sin­də sa­da­la­nan mad­də­lər­də təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sı ilə əha­tə olu­nan ci­na­yət tər­kib­lə­ri təs­bit edil­miş­dir. Təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sı həm qəs­di, həm də eh­ti­yat­sız­lı­ğı eh­ti­va et­di­yin­dən nə­ti­cə eti­ba­ri­lə ci­na­yət əmə­li­nin təq­si­rin han­sı for­ma­sın­da – qəs­dən, ya­xud eh­ti­yat­sız­lıq­dan tö­rə­dil­mə­si də əmə­lin töv­si­fi, o cüm­lə­dən xü­su­si mü­sa­di­rə­nin təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sın­da tö­rə­di­lən ci­na­yət­lər­lə əla­qə­dar tət­biq edi­lmə­si üçün mü­hüm əhə­miy­yət kəsb edir.

Əv­və­la, nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sı yal­nız mad­di tər­kib­li ci­na­yət­lər­də müm­kün­dür, for­mal tər­kib­li ci­na­yət­lər təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sın­da tö­rə­di­lə bil­məz.

İkin­ci­si, təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sı ilə əha­tə olu­nan ci­na­yət əməl­lə­ri­nin bü­töv­lük­də qəsd, ya­xud eh­ti­yat­sız­lıq­dan tö­rə­dil­mə­si­nin mü­əy­yən edil­mə­si üçün nə­zə­rə alın­ma­lı­dır ki, qəs­dən tö­rə­di­lən əməl eh­ti­yat­sız­lıq­dan ic­ti­mai təh­lü­kə­li nə­ti­cə­yə sə­bəb olar­sa və yal­nız be­lə nə­ti­cə baş ver­dik­də ci­na­yət mə­su­liy­yə­ti ya­ra­na bi­lər­sə, bü­töv­lük­də bu əməl eh­ti­yat­sız­lıq­dan tö­rə­di­lən ci­na­yət ki­mi töv­sif edil­mə­li­dir. Be­lə ci­na­yət­lər ci­na­yət qa­nu­nu­nun mad­də­lə­rin­də əsas tər­kib­lər­də nə­zər­də tu­tu­lur. Mə­sə­lən, av­to­mo­bil, tram­vay və ya di­gər me­xa­ni­ki nəq­liy­yat va­si­tə­si­ni ida­rə edən şəxs tə­rə­fin­dən yol hə­rə­kə­ti və ya nəq­liy­yat va­si­tə­lə­ri­nin is­tis­ma­rı qay­da­la­rı­nın po­zul­ma­sı­nın eh­ti­yat­sız­lıq­dan zə­rər­çək­miş şəx­sin sağ­lam­lı­ğı­na az ağır zə­rər vu­rul­ma­sı­na sə­bəb ol­ma­sı ci­na­yə­ti (CM-in 263.1-ci mad­də­si) bu qə­bil­dən­dir. Qəs­dən tö­rə­di­lən əmə­lin ic­ti­mai təh­lü­kə­li nə­ti­cə­lər­dən kə­nar­da gö­tü­rül­dük­də də ci­na­yət sa­yıl­dı­ğı, be­lə kri­mi­nal əməl­lə­rin konk­ret mad­də­də əsas ci­na­yət tər­kib­lə­rin­də nə­zər­də tu­tul­du­ğu və hə­min əməl­lə­rin eh­ti­yat­sız­lıq­dan ağır və ya baş­qa nə­ti­cə­lə­rə sə­bəb ol­du­ğu ağır­laş­dı­rı­cı hal­lar­da mü­va­fiq ci­na­yət bü­töv­lük­də qəs­dən tö­rə­di­lən ci­na­yət ki­mi töv­sif edil­mə­li­dir. Əmə­lə qəsd, bu əməl­dən do­ğan iki fərq­li ağır­lıq­lı nə­ti­cə­nin da­ha yün­gü­lü­nə qəsd, da­ha ağı­rı­na eh­ti­yat­sız­lıq for­ma­sın­da psi­xi mü­na­si­bət mü­əy­yən olu­nan və da­ha ağır mə­su­liy­yət nə­zər­də tu­tu­lan ci­na­yət tər­kib­lə­rin­də öz ək­si­ni ta­pan ci­na­yət­lər bü­töv­lük­də qəs­dən tö­rə­di­lən ci­na­yət­lər he­sab edi­lir. Mə­sə­lən, CM-in 126.3-cü mad­də­sin­də nə­zər­də tu­tu­lan ci­na­yət (qəs­dən sağ­lam­lı­ğa vu­ru­lan ağır zə­rə­rin eh­ti­yat­sız­lıq­dan zə­rər­çək­miş şəx­sin ölü­mü­nə sə­bəb ol­ma­sı) qəs­dən tö­rə­di­lən ci­na­yət he­sab edi­lir.

Beləliklə, təq­si­rin qa­rı­şıq for­ma­sı­nı nə­zər­də tu­tan ci­na­yət­lə­r bütövlükdə qəsdən törədilən cinayətlər hesab edildiyi bütün hallarda xü­su­si mü­sa­di­rə­ tət­bi­q edil­ə bilər.

Fi­zi­ki şəxs tə­rə­fin­dən tö­rə­di­lən bir ne­çə ci­na­yə­tə gö­rə cə­za tə­yin edil­dik­də və məc­mu­ya da­xil olan hər bir ci­na­yə­tə gö­rə ay­rı­lıq­da xü­su­si mü­sa­di­rə nö­vün­də əla­və ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li təd­bir tət­biq edil­dik­də qə­ti əsas cə­za­ya qo­şul­ma­nın qay­da­sı ci­na­yət qa­nu­nun­da öz ək­si­ni tap­ma­mış­dır. He­sab edi­rik ki, is­tər top­la­ma, is­tər­sə də əha­tə et­mə qay­da­sı ilə qə­ti cə­za tə­yin edil­di­yi bü­tün hal­lar­da xü­su­si mü­sa­di­rə nö­vün­də tə­yin edil­miş hər bir təd­bir müs­tə­qil şə­kil­də qə­ti əsas cə­za­ya qo­şul­ma­lı­dır. Bu za­man az cid­di mü­sa­di­rə­nin da­ha cid­di mü­sa­di­rə ilə əha­tə edil­mə­si və ya top­lan­ma­sı müm­kün de­yil­dir, ona gö­rə ki, CM-in 99-1.1-ci mad­də­si xü­su­si mü­sa­di­rə­nin tə­yin edil­mə­si­ni bü­tün hal­lar­da məc­bu­ri he­sab edir: ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və va­si­tə­lə­rin ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri və ya di­gər əm­lak­la əha­tə edil­mə­si və baş­qa bu ki­mi hal­lar müm­kün de­yil­dir.

Qa­nun­ve­ri­ci xü­su­si mü­sa­di­rə­nin tət­bi­qi­ni ci­na­yət­lə­rin ka­te­qo­ri­ya­la­rı ilə əla­qə­lən­dir­mir. Tö­rə­di­lən ci­na­yə­tin bö­yük ic­ti­mai təh­lü­kə tö­rət­mə­yən, az ağır, ağır və ya xü­su­si­lə ağır ci­na­yət ol­ma­sın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq xü­su­si mü­sa­di­rə tət­biq edi­lə bi­lər.

Xü­su­si mü­sa­di­rənin hü­qu­qi şəxs­lə­rə tət­bi­qi za­ma­nı nə­zə­rə alı­nan hal­lar CM-in 99-5.3-cü mad­də­sin­də öz ək­si­ni tap­mış­dır, la­kin fi­zi­ki şəxs­lə­rə tət­biq edil­mə­si­nin qay­da­sı ci­na­yət qa­nu­nun­da təs­bit edil­mə­miş­dir. Be­lə ki, xü­su­si mü­sa­di­rə CM-in Xü­su­si his­sə­si­nin mad­də­lə­ri­nin sank­si­ya­la­rın­da gös­tə­ril­mir, məh­kə­mə­lə­rin bu təd­bi­ri han­sı hal­lar­da tət­biq et­mə­mə­yə hü­qu­qu­nun ol­ma­sı­na da­ir ci­na­yət qa­nu­nun­da hər han­sı müd­dəa nə­zər­də tu­tul­mur. 15-ci fə­sil is­tis­na ol­maq­la, CM-in Ümu­mi his­sə­sin­də di­gər mə­sə­lə­lər­lə ya­na­şı, cə­za­lar və on­la­rın tə­yin edil­mə­si­ni tən­zim­lə­yən nor­ma­lar var­dır. Cə­za­la­ra və on­la­rın tə­yin edil­mə­si­nə da­ir nor­ma­la­rın müd­də­a­la­rı­nı isə ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li təd­bir­lə­rə, o cüm­lə­dən xü­su­si mü­sa­di­rə­yə şa­mil et­mək düz­gün ol­maz­dı. Ci­na­yət qa­nu­nun­da xü­su­si mü­sa­di­rə­nin han­sı hal­lar­da məc­bu­ri tə­yin edil­mə­si­nə, han­sı hal­lar­da isə mü­əy­yən me­yar­la­rı nə­zə­rə ala­raq onun tət­bi­qin­dən im­ti­na et­mə­yin müm­kün ol­ma­sı­na da­ir nor­ma yox­dur. Əl­bət­tə, ta­ma­mi­lə müm­kün­dür ki, məh­kə­mə ci­na­yət tö­rə­dən şəx­sin şəx­siy­yə­ti­ni, cə­za­nı yün­gül­ləş­di­rən hal­la­rı, tə­yin edi­lən xü­su­si mü­sa­di­rə­nin onun is­lah edil­mə­si­nə və ai­lə­si­nin hə­yat şə­ra­i­ti­nə tə­si­ri­ni və s. yün­gül­ləş­di­ri­ci hal­la­rı nə­zə­rə ala­raq ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və ya va­si­tə­lə­ri, ha­be­lə ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş pul və­sa­it­lə­ri, qiy­mət­li ka­ğız­lar və ya di­gər əm­lak he­sa­bı­na əl­də olun­muş gə­lir­lə­ri (mə­sə­lən, ai­lə­si­ni mad­di cə­hət­dən çə­tin­lik­lə do­lan­dı­ran şəx­sin oğur­la­nan av­to­mo­bil­lə tak­si xid­mə­ti gös­tə­rə­rək qa­zan­dı­ğı pul­la­rı) mü­sa­di­rə et­mə­sin.

CM-in 99-1.2-ci mad­də­sin­də «məh­kə­mə hər bir ci­na­yət işi üz­rə ... mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kın olub-ol­ma­ma­sı mə­sə­lə­si­ni həll edir» tə­lə­bi «ci­na­yət işi üz­rə mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kın ol­du­ğu bü­tün hal­lar­da hə­min əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir» məz­mu­nun­da yan­lış qə­na­ət­lə­rə yol aç­ma­ma­lı­dır. Bu müd­də­a­nın tə­lə­bi on­dan iba­rət­dir ki, məh­kə­mə ci­na­yət işi üz­rə mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kın olub-ol­ma­ma­sı­nı mü­əy­yən et­mə­li­dir. Bu, o de­mək de­yil­dir ki, mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­lak var­dır­sa, de­mə­li, hə­min əm­lak bü­tün hal­lar­da mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Be­lə qə­na­ə­tə həm də AR Kons­ti­tu­si­ya­sı­nın 29-cu mad­də­si­nin 4-cü his­sə­si­nin tə­ləb­lə­rin­dən çı­xış edə­rək gəl­mək olar. Hə­min tə­ləb on­dan iba­rət­dir ki, əm­la­kın tam mü­sa­di­rə­si­nə yol ve­ri­lə bil­məz. Bu müd­də­a­dan çı­xış edən CPM mül­kiy­yət­çi və ya əm­la­kın sa­hi­bi və onun ai­lə üzv­lə­ri üçün zə­ru­ri olan ər­zaq məh­sul­la­rı­na, mü­hüm də­yə­ri ol­ma­yan ya­na­ca­ğa, ix­ti­sas üz­rə ki­tab­la­ra və pe­şə fə­a­liy­yə­ti ilə məş­ğul ol­maq üçün ava­dan­lı­ğa, da­i­mi is­ti­fa­də edi­lən qab-qa­ca­ğa və mət­bəx lə­va­zi­ma­tı­na, ha­be­lə di­gər ilk zə­ru­rət əş­ya­la­rı­na həbs qo­yu­lma­sı­nın müm­kün­süz­lü­yü­nü nə­zər­də tut­muş­dur (CPM-in 248.4-cü mad­də­si). Sa­da­la­nan əm­lak növ­lə­ri ilə ya­na­şı, «Fi­zi­ki şəxs ba­rə­sin­də ic­ra sə­nə­di ic­ra olu­nar­kən tə­lə­bin yö­nəl­dil­mə­si­nə yol ve­ril­mə­yən əm­lak növ­lə­ri­nin də­qiq si­ya­hı­sı­nın təs­diq edil­mə­si ba­rə­də» AR NK-nın 2002-ci il 5 iyun ta­rix­li 89 nöm­rə­li qə­ra­rı­na əsas­la­na­raq de­mək olar ki, hə­min qə­rar­la si­ya­hı­sı mü­əy­yən edil­miş əm­lak­la­rın da üzə­ri­nə həbs qo­yu­la bil­məz. Nə­zə­rə al­saq ki, əm­lak üzə­ri­nə həbs qo­yul­ma­sı­nın məq­səd­lə­rin­dən bi­ri də ci­na­yət qa­nu­nu ilə nə­zər­də tu­tul­muş hal­lar­da əm­la­kın mü­sa­di­rə­si­ni tə­min et­mək­dən iba­rət­dir (CPM-in 248.1.1-ci mad­də­si), de­mə­li, üzə­ri­nə həbs qo­yul­ma­sı qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə qa­da­ğan edil­miş əm­la­kın xü­su­si mü­sa­di­rə­si də müm­kün ol­ma­ya­caq­dır.

Fi­zi­ki şəxs ba­rə­sin­də əsas cə­za­nın, ha­be­lə əsas və əla­və cə­za­nın tə­yi­ni xü­su­si mü­sa­di­rə­nin tət­bi­qi­ni is­tis­na et­mir. Baş­qa söz­lə, fi­zi­ki şəx­sə ey­ni vaxt­da əsas və əla­və cə­za ilə ya­na­şı, xü­su­si mü­sa­di­rə də tə­yin edi­lə bi­lər. Fi­zi­ki şəx­sə əla­və cə­za tə­yin edil­mə­di­yi hal­lar­da da xü­su­si mü­sa­di­rə ey­ni vaxt­da əsas cə­za ilə ya­na­şı tə­yin edi­lə bi­lər. He­sab edi­rik ki, sa­da­la­nan mə­sə­lə­lər­lə bağ­lı ci­na­yət qa­nu­nun­da ay­dın gös­tə­riş­lər nə­zər­də tu­tul­ma­lı­dır.

Hü­qu­qi şəxs­lə­rə xü­su­si mü­sa­di­rə­nin tət­bi­qi ilə bağ­lı mə­sə­lə­nin tən­zi­mi fi­zi­ki şəxs­lər­lə mü­qa­yi­sə­də da­ha ay­dın­dır. Hü­qu­qi şəxs­lə­rə xü­su­si mü­sa­di­rə­nin, o cüm­lə­dən ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li di­gər təd­bir­lə­rin tət­bi­qi ilə bağ­lı şərt­lər CM-in 15-2-ci fəs­lin­də nə­zər­də tu­tul­muş­dur. Hə­min şərt­lə­rə aid­dir: 1) hü­qu­qi şəx­sə xü­su­si mü­sa­di­rə hə­min hü­qu­qi şəx­sin xey­ri­nə və ya onun ma­raq­la­rı­nın qo­run­ma­sı üçün CM-in 99-4.1.1–99-4.1.4-cü mad­də­lə­rin­də sa­da­la­nan sub­yekt­lər (fi­zi­ki şəxs­lər) tə­rə­fin­dən tö­rə­di­lən ci­na­yət­lər­lə əla­qə­dar tət­biq edi­lə bi­lər; 2) hü­qu­qi şəx­sə xü­su­si mü­sa­di­rə yal­nız o hal­lar­da tət­biq edi­lə bi­lər ki, CM-in 99-4.1.1–99-4.1.4-cü mad­də­lə­rin­də sa­da­la­nan fi­zi­ki şəxs­lər hü­qu­qi şəx­sin xey­ri­nə və ya onun ma­raq­la­rı­nın qo­run­ma­sı üçün CM-in 99-4.6-cı mad­də­sin­də gös­tə­ri­lən mad­də­lər­də təs­bit edil­miş ci­na­yət­lə­ri tö­rət­miş ol­sun­lar; 3) döv­lət, bə­lə­diy­yə­lər, həm­çi­nin bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar ba­rə­sin­də xü­su­si mü­sa­di­rə­nin tət­bi­qi­nə yol ve­ril­mir; 4) xü­su­si mü­sa­di­rə əla­və ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li təd­bir­dir. Bu təd­bir hü­qu­qi şəx­si ləğv et­mə və ya cə­ri­mə nö­vün­də əsas ci­na­yət-hü­qu­qi təd­bir­lə, hü­qu­qi şəx­si ləğv et­mə nö­vün­də əsas və cə­ri­mə nö­vün­də əla­və ci­na­yət-hü­qu­qi təd­bir­lə, ha­be­lə cə­ri­mə nö­vün­də əsas və mü­əy­yən fə­a­liy­yət­lə məş­ğul ol­ma hü­qu­qun­dan məh­rum et­mə nö­vün­də əla­və ci­na­yət-hü­qu­qi təd­bir­lə ey­ni vaxt­da ya­na­şı tət­biq edi­lə bi­lər.

CM-in 99-1.3-cü mad­də­sinin təh­li­li onu gös­tə­rir ki, nor­ma­nın özün­də zid­diy­yət var­dır. Bir tə­rəf­dən, CM-in 99-1.1-ci mad­də­sin­də gös­tə­ri­lən bü­tün əm­lak növ­lə­ri­nin mü­sa­di­rə edil­mə­li ol­ma­sı nə­zər­də tu­tu­lur, di­gər tə­rəf­dən isə be­lə əm­la­kın yal­nız ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edi­lən əm­lak ol­ma­sı tə­lə­bi öz ək­si­ni ta­pır. Baş­qa söz­lə, CM-in 99-1.1.1-ci və 99-1.1.4-cü mad­də­lə­rin­də gös­tə­ri­lən əm­la­kın CM-in 99-1.3-cü mad­də­sin­də nə­zər­də tu­tul­muş hal­lar­da mü­sa­di­rə edi­lə bil­mə­si su­al al­tın­da qa­lır. La­kin nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən is­ti­fa­də olu­nan alət və ya va­si­tə­lə­rin, o cüm­lə­dən ter­ror­çu­lu­ğun, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə nə­zər­də tu­tul­ma­yan si­lah­lı bir­ləş­mə­lə­rin və ya qrup­la­rın, mü­tə­şək­kil dəs­tə­lə­rin və ya ci­na­yət­kar bir­lik­lə­rin (ci­na­yət­kar təş­ki­lat­la­rın) ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tu­lan və ya is­ti­fa­də olu­nan əm­lak da öz­gə­nin­ki­ləş­di­ri­lə bi­lər. Ona gö­rə də CM-in 99-1.3-cü mad­də­si mü­sa­di­rə edil­mə­li olan bü­tün əm­lak növ­lə­ri ba­rə­sin­də tət­biq edi­lə bi­lər.

Mad­də­nin di­gər bir qü­sur­lu cə­hə­ti xü­su­si mü­sa­di­rə­nin bu mad­də­də təs­bit olu­nan baş­qa şərt­lər də ol­duq­da yal­nız məh­kum tə­rə­fin­dən öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş və ya hər han­sı şə­kil­də di­gər şəxs­lə­rə ve­ril­miş əm­lak ba­rə­sin­də tət­bi­qi­nin nə­zər­də tu­tul­ma­sı­dır. Be­lə çı­xır ki, mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kın baş­qa şəxs­lər tə­rə­fin­dən öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­di­yi və ya hər han­sı şə­kil­də di­gər şəxs­lə­rə ve­ril­di­yi hal­lar­da CM-in 99-1.3-cü mad­də­si­nin tət­bi­qi müm­kün de­yil­dir. Əl­bət­tə, ta­ma­mi­lə ay­dın­dır ki, ci­na­yə­tin tö­rə­dil­mə­sin­də is­ti­fa­də olu­nan alət və ya va­si­tə­lər, ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş əm­lak və CM-in 99-1.1-ci mad­də­sin­də sa­da­la­nan di­gər əm­lak­lar baş­qa şəxs­lər tə­rə­fin­dən də öz­gə­nin­ki­ləş­di­ri­lə və ya hər han­sı şə­kil­də di­gər şəxs­lə­rə ve­ri­lə bi­lər. Mü­hüm mə­sə­lə ci­na­yə­tin alət və ya va­si­tə­si­nin ci­na­yət tö­rə­dən şəxs (məh­kum) tə­rə­fin­dən is­ti­fa­də edil­mə­si (ci­na­yə­tə ha­zır­lıq ol­duq­da isə alət və ya va­si­tə­lə­rin əl­də edil­mə­si və s.), ha­be­lə əm­la­kın ter­ror­çu­lu­ğun, qa­nun­ve­ri­ci­lik­lə nə­zər­də tu­tul­ma­yan si­lah­lı bir­ləş­mə­lə­rin və ya qrup­la­rın, mü­tə­şək­kil dəs­tə­lə­rin və ya ci­na­yət­kar bir­lik­lə­rin (ci­na­yət­kar təş­ki­lat­la­rın) ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si üçün nə­zər­də tu­tul­ma­sı və ya is­ti­fa­də­si­dir. Əgər CM-in 99-1.3-cü mad­də­si­nin yal­nız məh­kum tə­rə­fin­dən öz­gə­nin­ki­ləş­di­ri­lən (hər han­sı şə­kil­də di­gər şəx­sə ve­ri­lən) əm­lak ba­rə­sin­də tət­biq edil­mə­li ol­ma­sı­nı qə­bul et­sək, on­da xü­su­si mü­sa­di­rə nö­vün­də ci­na­yət-hü­qu­qi xa­rak­ter­li təd­bi­rin ma­hiy­yə­ti it­miş olar. Ona gö­rə də he­sab edi­rik ki, CM-in 99-1.3-cü mad­də­si­nə qeyd edi­lən məz­mun­da dü­zə­liş­lər edil­ərək hə­min mad­də­dən «məh­kum tə­rə­fin­dən» söz­lə­ri çı­xa­rıl­ma­lı­dır.

CM-in 99-1.3-cü mad­də­si­nin tət­bi­qi­nin üç mü­hüm şər­ti var­dır: 1) CM-in 99-1.1-ci mad­də­sin­də gös­tə­ri­lən mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­lak CPM-in 32-ci fəs­li ilə mü­əy­yən edil­miş qay­da­da onun üzə­ri­nə həbs qo­yul­ma­sı­na­dək öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş və ya hər han­sı şə­kil­də di­gər şəxs­lə­rə ve­ril­miş ol­ma­lı­dır; 2) mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kı alan (əl­də edən) şəxs hə­min əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bil­mə­li­dir və ya bil­mə­li ol­ma­lı­dır; 3) öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş və ya hər han­sı şə­kil­də di­gər şəx­sə ve­ril­miş əm­lak möv­cud ol­ma­lı­dır, yə­ni is­ti­fa­də üçün ya­rar­sız və­ziy­yə­tə gə­ti­ril­mə­mə­li­dir, məhv edil­mə­mə­li­dir və s.

CM-in 99-1.1-ci mad­də­sin­də sa­da­la­nan mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kın öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­mə­si hə­min əm­la­kın mül­ki-hü­qu­qi əqd­lə­rin (al­qı-sat­qı, də­yiş­dir­mə, ba­ğış­la­ma və s.) bağ­lan­ma­sı yo­lu ilə baş­qa şəxs­lə­rin mül­kiy­yə­ti­nə ve­ril­mə­si­ni nə­zər­də tu­tur. Mül­ki-hü­qu­qi əqd­lə­rin mül­ki qa­nun­ve­ri­ci­li­yə uy­ğun for­ma və məz­mun­da bağ­lan­ma­sı tə­ləb olun­mur. Be­lə əm­la­kın ica­rə­yə (ki­ra­yə­yə) ve­ril­mə­si öz­gə­nin­ki­ləş­dir­mə he­sab edil­mir. Mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kın hər han­sı şə­kil­də di­gər şəxs­lə­rə ve­ril­mə­si de­dik­də, əm­la­kın borc ve­ril­mə­si, gi­rov qo­yul­ma­sı, ica­rə­yə (ki­ra­yə­yə) ve­ril­mə­si və s. bu ki­mi hü­qu­qi nə­ti­cə­lər do­ğu­ran hə­rə­kət­lər ba­şa dü­şü­lür. Əm­la­kın əvəz­li, ya­xud əvəz­siz əl­də edil­mə­si bu əla­mə­tin möv­cud­lu­ğu­nu is­tis­na et­mir.

Mü­sa­di­rə edil­mə­li əm­la­kı alan (əl­də edən) şəx­sin hə­min əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni (ci­na­yət tö­rə­di­lər­kən alət və ya va­si­tə ol­du­ğu­nu və s.) bil­mə­si de­dik­də, onun nə­ti­cə­sin­də əm­la­kın əl­də edil­di­yi (alət və ya va­si­tə­nin is­ti­fa­də edil­di­yi və s.) ci­na­yə­tin şa­hi­di ol­ma­sı, mö­tə­bər fakt­la­ra əsa­sən bu haq­da mə­lu­mat­lı ol­ma­sı, ya­xud özü­nün hə­min ci­na­yə­ti tö­rə­dən mü­tə­şək­kil dəs­tə­nin və ya ci­na­yət­kar təş­ki­la­tın üz­vü ola­raq bun­dan xə­bər­dar ol­ma­sı və s. ba­şa dü­şü­lür. Mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­la­kı alan şəx­sin hə­min əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bil­mə­li ol­ma­sı o de­mək­dir ki, əm­la­kı alan şəxs onu öz­gə­nin­ki­ləş­di­rən şəx­sin də­fə­lər­lə ci­na­yət (mə­sə­lən, oğur­luq, də­lə­duz­luq və s.) tö­rət­mək­lə əl­də et­di­yi əm­la­kı ba­zar qiy­mə­tin­dən də­fə­lər­lə aşa­ğı qiy­mə­tə sat­ma­sı­nın şa­hi­di olur və s. Əgər alan şəxs əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bil­mə­miş­dir­sə və möv­cud şə­ra­it­də bil­mə­li de­yil­dir­sə, o, əm­la­kın qa­nun­suz vic­dan­lı sa­hi­bi ola­caq­dır (MM-in 182.1-ci mad­də­si) və onun əl­də et­di­yi əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­mə­li­dir. Bu hal­da CM-in 99-2-ci mad­də­si­nin tə­lə­bi­nə uy­ğun ola­raq öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş əm­la­kın də­yə­ri məb­lə­ğin­də ci­na­yət tö­rət­miş şəx­sə məx­sus əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir. Əgər alan şəxs əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bi­lir­sə və ya bil­mə­li­dir­sə, o, əm­la­kın qa­nun­suz vic­dan­sız sa­hi­bi he­sab edi­lir (MM-in 166.2-ci mad­də­si) və onun əl­də et­di­yi əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir.

Mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­lak mü­sa­di­rə anı­na qə­dər möv­cud ol­ma­lı­dır. Əgər öz­gə­nin­ki­ləş­di­ril­miş və ya hər han­sı şə­kil­də di­gər şəxs­lə­rə ve­ril­miş mü­sa­di­rə edil­mə­li olan əm­lak (onu alan şəx­sin əm­la­kın ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­di­yi­ni bil­di­yi, ya­xud bil­mə­li ol­du­ğu hal­lar­da) onun qa­nun­suz vic­dan­sız sa­hi­bi (ci­na­yət yo­lu ilə əl­də edil­miş əm­la­kı alan şəxs) tə­rə­fin­dən ta­ma­mi­lə is­teh­lak olun­muş­dur­sa, ya­rar­sız ha­la sa­lın­mış­dır­sa, məhv edil­miş­dir­sə, vic­dan­lı sa­hi­bə ve­ril­miş­dir­sə və s. on­da əm­la­kı alan şəxs­dən hə­min əm­la­kın də­yə­ri məb­lə­ğin­də di­gər əm­lak mü­sa­di­rə edil­mə­li­dir (CM-in 99-2-ci mad­də­si).

1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   ...   36


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə