Aşıq Şəmşirin anadan olmasının 120 illiyinə həsr olunur




Yüklə 2.19 Mb.
səhifə5/19
tarix23.02.2016
ölçüsü2.19 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19

Sonuc

Göründüyü kimi həyatı çətinlikləri bu görkəmli aşıqdan heç yan keçməsə də, ancaq o bütün bu çətinliklərə sinə gərmiş, bu keçməkeşli həyatın məhsulu bir neçə kitabdan ibarətdir. “El məni atmaz” adı altında kitabı Təbrizdə çap olunmuşdur. 1995-ci ildə isə “Vətən bülbülüyəm – El aşiqiyəm ” kitabı Tehranda işıq üzü görmüşdür. Ölümündən bir neçə il sonra hörmətli tədqiqatçımız Hüseyn Məhəmmədxani Güneyli Aşıq Qəşəmin həyat və yaradıcılığı haqqında 2005-ci ildə qiymətli bir kitab buraxmışdır.

Aşıq Qəşəmin ölümü haqqında xəbəri xalqa Tehranda nəşr edilən “Varlıq” jurnalı belə çatdırmışdı:

“Hörmətli “Varlıq”, salamımı qəbul edin. Təəssüflə sizə xəbər verməliyəm ki, bu gün yek şənbə (bazar ertəsi-A.A.) 48.07.02(90.09.25) (Bu aşığın ölüm tarixi jurnalda belə göstə­rilib-A.A.) səhər sübh çağında xalqımızın ən görkəmli aşıq­la­rından sayılan ustad aşıq Qəşəm vəfat edib. Mən ustadın və­fatını sizə təslit (baş sağlığı-A.A.) edərək bu zayəni (itgini-A.A.) sizə xəbər verməyi bir vəzifə bilib sizə yazdım. Ta məc­lədə (qısaca-A.A.) olaraq oxucuların mütaliəsinə (nəzərinə-A.A) çatsın.

Məhəmməd Qazi”.

Azərbaycanın yazıçı və şairlərindən Yahya Şeyda, Mə­həmməd Qazi, Əbdüləli Mücazi, Aşıq İmran Heydəri, Aşıq Məzahir Cəfəri (oğlu) Həsən Raşıdı, Əhəd Məliki, Əbdülkərim Mənzuri Xamnə və Məhəmmədtağı Zehtabi Aşıq Qəşəmin həyatı və yaradıcılığı haqqında bir çox şeirlər və məqalələr yazmışlar.

Məmmədtağı Zehtabi Bağdadda yaşayarkən Aşıq Qəşəmə ithaf etdiyi şerində yazırdı:
Salam Mişovumun alovlu səsi,

Şaha baş əymədin heç zaman Qəşəm.

Yaşa Güneyimin odlu nəfəsi,

Pis gündə eliylə yaşayan Qəşəm.

Aşıq Qəşəm ixtiyar çağlarında yazdığı şeirlərindən birin­də deyirdi:
Qəşəməm həşdada çatıbdı yaşım,

Gedib atam, anam, qalmır qardaşım,

Qəbrimi qazmağa yoxdu sirdaşım,

Əyilib qamətim, belim yad oldu

(Xaminə Əbdül Kərim Mənzuri, 2005).

Araşdırıcı Hüseyin Raşidiyə görə Aşıq Qəşəm hicri Gü­nəş təqvimilə 1368-cu ilin mehr ayının 2-də, yəni miladi təq­vimilə 1990-cı ilin sentiyabr ayının 25-də doğulduğu kənddə 88 yaşında dünyasını dəyişib. (Raşidi Hüseyin, hicri 1369-miladi 1991).Bu da aşığın 1902-ci ildə doğulduğu fikri ilə üst-üstə düşür.


QAYNAQLAR:

  1. Ağ Kəmərli Aqşin.(hicri 1368-miladi 1990) “Varlıq” dərgisi, Tehran. (Aşıq Qəşəmin yaşayış və yaradıcılığı, hicri 1383-miladi 2005).

  2. Aşıq Qəşəm. (hicri 1372-miladi 1995). Vətən bulbülü­yəm, el aşığıyam, Tehran.

  3. Aşıq Qəşəmin yaşayış və yaradıcılığı. (Hicri 1383-miladi 2005). Toplayanlar Aşıq Məzahir Cəfəri, Hüseyn Güneyli, Orxan yayın evi, Kərəc.

  4. Bizi yaşadan tarix. (hicri 1377-miladi 1999). “Mişov” nəşriyyatı, Təbriz.

  5. Güney Mədəniyyət Ocağının toplusun. (hicri 1372-miladi 1994), Tehran.

  6. Hüseyin Raşidi. (hicri 1369-miladi 1991). Saz ustadı, söz üstadı (Rəhmətlik Aşıq Qəşəmin vəfatının ildönümü münasibətilə), “Keyhan həvayi” qəzeti, sayı 899, mehr ayının 11-də, yəni miladi 1990-cı ilin oktyabr ayının 3-ü, Tehran.

  7. Xaminə Əbdül Kərim Mənzuri. (Hicri 1383-miladi 2005). Aşıq Qəşəm vəfat etdi. (Toplayanlar Aşıq Məzahir Cə­fəri, Hüseyn Güneyli), Orxan yayın evi, Kərəc.

  8. Məcazi Əbdüləli (Aslan). (Hicri 1383-miladi 2005). Aşıq Qəşəm ilə dostları, Aşıq Qəşəmin yaşayış və yaradıcılığı. (Toplayanlar Aşıq Məzahir Cəfəri, Hüseyn Güneyli), Orxan yayın evi, Kərəc.

  9. Məhəmmədxani Hüseyin (Güneyli). (Hicri 1383-mila­di 2005). Aşıq Qəşəmin xüsusiyyətləri, Aşıq Qəşəmin yaşayış və yaradıcılığı. (Toplayanlar Aşıq Məzahir Cəfəri, Hüseyn Güneyli), Orxan yayın evi, Kərəc.

  10. Mişov Kültür Dərnəyinin Arxivi, (hicri 1380-miladi 2002-ci ildə toplanmış lent yazıları)

  11. Şeyda Yahya. (hicri 1370-miladi 1992). Azərbay­ca­nın iftixarı Qəşəm, “Furuğu azadi” (Azadlıq işığı) qəzeti, tir ayının 20-i-miladi 10 iyul, Təbriz.

  12. Tarix fərhəngi Ərvənək-Ənzab. (hicri 1348-miladi 1970) “Şəfəq” nəşriyyatı, Təbriz.


Agshin Ag Kemerli

ASHIQ GESHEM JEFERY FROM SHEBUSTER
Summary: Land of the Southern Azerbaijan is famous Shebusterskoy intellectuals, clergy, philosophers, scientists, poets and Ashiq. One is Ashiq Geshem Magamedali oglu Jafari, who in 1902, the year was born in the village of Kundur. They say that it belongs to the genus Tikmedashly Hest Gasim. His father, grandfather, great-grandfather and he did not get Ashiq Geshem ashig vocational education from the masters of this case. In 11 years of age he lost his father and mother at age 12, in connection with the loss of their parents going through the most difficult days. Because of the difficult situation he is coming to North Azerbaijan, hoping to find work in areas such as the oil industry, shipping, mining, railroad.

Along with hard work, from time to time he meets with Ashiq, and with them is the Mejlis.

As a result of wrong policies of the Soviet government, he was expelled from the country, along with their relatives. When he returned to the village where he was born, engaged in farming and ashig craft. Ashiq Geshem was also one of those who supported the creation of national states in the South Azerbaijan. He leaves his homeland in 1946 in an attack by the Shah's troops, some time on the run, hiding in the mountains Mishovskih. Ashiq Geshem was known among the people as a patriot. In this regard, it should be noted that in a country with the Shah's regime, which imposed a ban on languages ​​other than Persian, Ashiq Geshem uses in his work Turkic language, thus he had the great merit to use, preservation and distribution of the native language.

Keywords: Ashiq Geshem Jafari, Tikmedashly Hest Gasim, Shebuster, Southern District
Агшин Аг Кемерли

АШЫГ ГЕШЕМ ДЖЕФЕРИ ИЗ ШЕБЮСТЕРА

Резюме: Земля Южного Азербайджана славится Ше­бустерской интеллигенцией, духовенством, философами, учеными, поэтами и ашыгами. Одним из них является Ашыг Гешем Магамедали оглы Джафари, который в 1902-м году родился в деревне Кундур. Говорят, что он отно­сится к роду Тикмедашлы Хесте Гасыма. Его отец, дед, прадеды также сам ашыг Гешем не получили профессио­нального ашыгского образования у мастеров этого дела. В 11-ти летнем возрасте он потерял отца, а в 12 лет мать, в связи с потерей родителей переживает свои самые трудные дни. Из-за тяжелой жизненной ситуации он приезжает в Северный Азербайджан в надежде найти работу в таких сферах как: нефтяная промышленность, судоходство, шах­ты, железная дорога.

Наряду с тяжелой работой, время от времени он встре­чается с ашыгами и вместе с ними ведет меджлисы.

В результате неверной политики Советской власти он был выслан из страны вместе с родственниками. Вернув­шись в деревню, где он родился, занялся земледелием и ашыгским ремеслом. Ашыг Гешем также был одним из тех, кто поддерживал создание Национального Государ­ства в Южном Азербайджане. Он покидает родину в 1946-м году в результате нападения шахского войска, какое-то время находится в бегах, скрываясь в Мишовских горах. Ашыг Гешем был известен среди народа как патриот. В этой связи необходимо отметить, что в стране, при шах­ском режиме, где был введен запрет на другие языки, кроме персидского языка, Ашыг Гешем использует в своем творчестве тюркский язык, тем самым он имел боль­шие заслуги в применении, сохранении и распространении родного языка.

Ключевые слова: Ашыг Гешем Джафари, Тикме­даш­лы Хесте Гасым, Шебустер, Южный округ
Aynur QƏZƏNFƏRQIZI

AMEA Folklor İnstitutu

Doktorant

aynurqezenferqizi@yahoo.com
AŞIQ CAMAL VƏ ONUN YARADICILIĞI
Özət: 17-ci əsrin sonu 18-ci əsrdən başlayaraq əruz vəzni öz yerini heca vəzninə vermişdir. Hətta mədrəsə təhsili almış istedadlı şairlər belə xalqın daha yaxşı başa düşməsi və anla­ması üçün şeirlərini heca vəznində yazırdılar. Bunlardan birii də Aşıq Camal kimi tanınan Zəyəmli İsadır. İsa 1830-cu ildə Zəyəm kəndində anadan olmuş, 1908-ci ildə elə həmin kənddə də vəfat etmişdir. İsa mədrəsə təhsili aldığına görə ona Molla İsa deyiblər. Ancaq aşıqlıq etdiyinə görə xalq arasında ona Aşıq Camal təxəllüsü veriblər. Yazdığı ictimai siyasi məzmun­lu şeirlərə görə hökumət məmurları Aşıq Camalı nəzarətdə sax­layırdılar. Təqiblərdən yaxa qurtarmaq üçün o, Türküstana get­miş, Buxara və Səmərqənd mədrəsələrində dini təhsilini davam etdirmişdir. Sonrakı illərdə ictimai siyasi şeirlərinə, rüşvətxor məmurlara həcv yazdığına görə Ağstafaya sürgün edilmişdir. Onun aşıq şeirinin müxtəlif janrlarında, gəraylı, qoşma, mü­xəm­məs və s. şeirləri vardır. Aşıq Cumanın ustadı olduğu iddia edilir. Molla Cuma həftədə iki dəfə Zəyəm kəndinə gəlmiş və Aşıq Camaldan dərs almışdır. Onu da xatırladaq ki, Molla Cuma özünün “İbrahim” adlı şeirində Zəyəmə gəldiyini və bur­da saz çalıb oxuduğunu bildirir. Aşıq Camal Varxiyanlı Aşıq Məhəmmədlə dost olmuşlar. Ancaq təəssüf olsun ki, Aşıq Ca­malın şeirləri Varxiyanlı Aşıq Məhəmmədin adı ilə nəşr olun­muşdur, onun adı ilə yayılmışdır. Məruzəmizdə Aşıq Camalın yaradıcılığına geniş nəzər salıb, Varxiyanlı Aşıq Məhəmmədin adından yayımlanmış şeirlərini təhlil edəcəyik.

Açar sözlər: Aşıq Camal, Varxiyanlı Aşıq Məhəmməd, Molla Cuma, Zəyəm kəndi, “bədii terror”, aşıq yaradıcılığı.
Giriş

Yaradıcılığı az öyrənilmiş el şairləri və aşıqlarından biri də Aşıq Camaldır. Onun yaradıcılığı zəngin olsa da, nədənsə, bu günə kimi tədqiqatçıların nəzərindən yayınmış, layiqincə araşdırılmamışdır. Hələlik bizim bildiyimiz qədərilə Bəsdi Səfər qızının “Təhsil uğrunda” qəzetində yayımlanmış “Aşıq Camal Molla Cumanın ustadıdırmı” adlı məqaləsi və Əziz Ələkbərlinin “Qax: folklor və etnoqrafik etüdlər” kitabında bir başlıq Molla Cumaya həsr olunub. Yaradıcılığı tədqiqatdan kənarda qalsa da, xoşbəxtlikdən Zəyəm kəndinin sakinləri hələ də aşığı unutmamış, onun şeirlərinin bir qismini hafizələrində saxlaya bilmişlər. Sadə kəndli ailəsində anadan olan aşığın əsl adı İsadır. Zamanla ağıllı davranışı, iti cavablarına görə Camal təxəllüsünü almışdır. Saz çalıb oxuduğu üçün el arasında Aşıq Camal kimi tanınmışdır.


Aşıq haqqında rəvayətlər

Deyilənə görə, aşıq Molla Cumanın ustadı olmuşdur (Ələkbərli:162, 2005). Elə Molla Cuma da özünün İbrahim adlı şeirində Zəyəm kəndinə gəldiyini, burda saz çaldığını və s. yazır. (Molla Cumə:423, 2006)

Şeirdə çox açıq şəkildə ifadə edilməsə də, hər halda Mol­la Cumanin Zəyəm kəndi ilə əlaqəsinin olduğunu görə bilərik. Aşıq Camal ustad aşıqlardan olub. Onun haqqında dolaşan rəvayətlərdən biri də Varxiyanlı Aşıq Məhəmmədlə dostlu­ğu­dur. Deyilənə görə, Varxiyanlı Aşıq Məhəmməd Aşıq Camalın sorağını eşidir və gəlir onunla deyişməyə. Lakin qapını qızı açır. Varxiyanlı Aşıq Məhəmməd qızı görüb öz-özünə deyir ki, qoy bir bu qızı imtahan edim. Odur ki, soruşur:

- Qızım, mənə köz gətirə bilərsənmi?

Qız deyir:

- Əmi, sənə yastı köz gətirim, ya yumru köz?

Varxiyanlı Aşıq Məhəmməd deyir:

- Qızım, nə fərqi var? Necə olur olsun köz olsun.

Qız deyir:

- Yox, əmi, əgər qəlyan çəkirsənsə, sənə yastı köz gəti­rim, yox əgər siqaret çəkirsənsə, onda sənə yumru köz lazım­dır. Varxiyanlı Aşıq Məhəmməd öz-özünə düşünür ki, bunun qızı belə hazırcavab və ağıllıdırsa, gör özü necədir. Odur ki, fikrindən vaz keçir və çıxıb gedir.


Aşığın yaradıcılığında deyişmə

Aşıq Camalın bir neçə deyişməsini toplamışıq. Bunlardan biri naməlum bir qadınla, digəri Məryəm xanımla deyişmə, başqa biri də İbrahimlə deyişmədir. Çox böyük ehtimalla bu Molla Cumanın şeir yazdığı İbrahimdir. İbrahimlə deyişməsi belədir:


Aşıq Camal içdi kövsər şərabı,

Yer üzündə çəkdim min cür əzabı.

Sevərsən .....................................

Bu yol ilən şahi şahbaz ötdümü.


İbrahim cavabında deyir:
İbrahim də yanar sizing oduna,

Qurban olum haqqın min bir adına.

Ol Tanrı yetişsin sizing dadına

Ağlaya-ağlaya dad çəkə getdi.


Aşığın deyişmələri çoxdur. Xüsusən anası Məryəm xanımla deyişmələri həm Aşıq Camalın həyat tarixçəsi, həm də bədii təxəyyülü haqda gözəl bilgilər verir.Məryəm xanımın Şahnəzərlə deyişməsindən örnək:
Muştuluq Məryəm xanıma,

Xan Camalın gəldi sənin,

Vilayəti zəcv eliyən

Xan Camalın gəldi sənin.


Anası deyir:
Muştuluğa yeddi xəznə,

Xan Camalım gəlsə mənim,

Dörd gümüş, üç qızıl

Xan Camalım gəlsə mənim.


Deyişmənin ilk bəndindən olduğu kimi, son bəndindən də görünür ki, Aşıq Camal uzaq səfərdən qayıdır. Fikrimizcə, bu böyük ehtimal ilə Camalın sürgün olunduğu zamana işarədir:
Camal düşmüşdü düzlərə,

Baxmaq olmurdu gözlərə.

İnanginən Şahnəzərə

Xan Camalın gəldi sənin.


Məryəm xanım cavabında:
Məryəməm çəkdim ahi-zar,

Ağlardım hər səhər-səhər.

Vilayət deyər bəxtəvər,

Xan Camalım gəlsə mənim.


Aşığın lirik şeirləri

Aşıq Camalın 40-dan çox şeirini toplamışıq. Məlum olub ki, aşıq gəraylı, qoşma, müxəmməs, təcnis, cığalı təcnis janrlarında şeirlər yazmışdır.

Gəraylılarının əsas mövzusu gözəlin tərənnümü və sevgidir.
Ala gözlü nazlı dilbər,

Nur yağıbdı qabağından.

Məni tamarzi eyləmə,

Bir busə ver yanağından.


Və yaxud:
Sallanaraq yüz nazinən,

Dilbər-dilbər qızlar gəlir.

Məhəbbəti var bizinən

Qarşımızda yazdır gəlir.


Aşıq Camalın ən çox müraciət etdiyi şeir janrı qoşmadır. Qoşmalarında haqsızlığa üsyan, fələkdən şikayət, sevgi, həsrət, nisgil, qürbət, vətən sevgisi, gözəlin, gözəlliyin tərənnümü motivləri yer almışdır.
Aşıq Camal gülə-gülə gələndən,

At üstündə təkcə, yalqız qalanda.

Sevibən göyçək arvad alanda,

Əzəlinnən onun zatına baxın. (Şəxsi arxiv)


Bəddua çıxaraq ərşə dayandı,

Bəlalar üstünə enəcək oldu.

Pıryad qıllam dadım çatmaz bir yana,

Allınan çıraqlar sönəcək oldu.


Qoşmaları arasında diqqətimizi cəlb edən başqa biri də “Gəlsin” qoşmasıdır. ”Bildiyimiz kimi, el şairlərindən Seyid Əbülqasim Nəbatinin və Qasım bəy Zakirin bu məzmunlu qoşmaları vardır. Üstəlik hər üç şairin yaşadığı zaman dilimi təxminən eynidir. Aşığın qoşması belədir:
Gedin deyin, mənim mələk yarıma

Bir zahmat çakiban buraya gəlsin.

Bulut təllər götürsün qabağindan

Hilal qaşlar çixub araya gəlsin (Şəxsi arxiv).


Şairin həmçinin əlimizdə olan üç “Pəri” qoşması möv­cuddur. Bunlardan ikisi Əziz Ələkbərlinin kitabında, digəri bi­zim arxivimizdədir. Hər üç şeiri də diqqətlə incələdikdə eyni xanıma yazıldığı aydın olur.
Aşıq Camalın sürgün həyatı

Biz artıq qeyd etmişik ki, Aşıq Camal iki dəfə sürgün həyatı yaşayıb. Onlardan biri Sibirdə, digəri Ağstafada olub. Aşığın sürgündə olduğu zamanlar da qoşmalarında öz əksini tapmışdır.

Sibirə sürgün olunmasının səbəbi kəndxudaya həcv yaz­ması olmuşdur. Aşıq Sibirdə olduğu zaman çəkdiyi vətən həs­rəti, əziyyəti, əzabı belə ifadə edir:
Mən Camalam Sibirdə olarkən

Sevdiyim Şahbaz yar yadıma düşdü.


Və yaxud:
Mən Camalam qürbat əlda,

Məlil muşkul qalmışam,

Görandiyar bu xastadi,

Saraliban solmuşam. (Şəxsi arxiv)


Aşığın Ağstafaya sürgün edilməsinin səbəbi yaxın qohu­munun suçunu öz üzərinə alması olmuşdur. O, Ağstafada qo­humunun əvəzinə həm də dustaq həyatı yaşamışdır. Aşıq dus­taqlıq həyatının ağırlığı haqqında öz şeirində belə deyir:
Çərxi-fələk sənə qıllam ziyarət,

Dönübdür çilləyə, yayı dustağın.

Ah çəkib, ah çəkib qan ağlamaqdan

Quruyubdur, çeşmi çayı dustağın.


Ətrafıma nizam qoşun düzülür,

Leysan təki gözdən yaşlar süzülür.

Hər saatda bir cür təbil vurulur,

Deyəsən tutulur toyu dustağın. (Şəxsi Arxiv)


Şairin müxəmməsləri dövrdən, zəmanədən, taledən şika­yət üzərində köklənmişdir. Məsələn:

Ey yarım, sür dövranın, həmişə kim qalacaq.

Kef elə, söhbət elə, həmişə kim qalacaq.

Dəymə bir kimsənin konluna, həmişə kim qalacaq.


Şeir bir az çətin anlaşılır, çünki zamanında toplanmadığı üçün, təhrif olunmuşdur.

Aşığın yazdığı təcnislərə örnək verək:

Şad gəzəndə aşıq Camal yüz alxış,

Şahmarın belina dəgər yüz alxış,

Şahmərdaya qıllam yaz alxış

Şərab içib geca gördüm düşa duş.

Aşıq Camalın sürgün və dustaq həyatı çox ağır keçmişdir, bu da onun şeirlərində öz əksini tapmışdır.
Aşıq Camal yaradıcılığında 13 hecalı şeir

Maraqlıdır ki, aşığın şeirləri arasında 13 hecalı şeir şəklinə rast gəldik. Şeirin mətnindən bir parça örnək verək:


Konqul qalx ayağa, məclisi şingan əyla,

Səfəni suruban əşqindan fuğan əyla.

Əşitannar məyila olsun guftarina

Bilbiltek səda sal aləmi heyran əyla.


Bildirək ki, məqalədə örnək verdiyimiz bu şeir 13 heca­dan ibarətdir. Şeirin diqqətimizi çəkməsinə əsas səbəblərdən biri o oldu ki, folklorşünaslığımızın nəzəri məsələləri günün tələbləri səviyyəsində işlənməyib. Bunu aşıq yaradıcılığında şeir formasında aydın görmək olur. Aşıq yaradıcılığında şeirlər əsasən musiqi təsiri altında, musiqi ilə bağlı şəkildə yaranır. Lakin nəzəriyyəçilər yazılı ədəbiyyatın janrları ilə aşıq şeir formalarına tətbiq edilir. Bu da heç də hər zaman özünü doğ­rultmur. Məsələn: Aşıq Camalın yaradıcılığında 13 hecalı şeir­lərinə rast gəlinir ki, bu şeirin folklorşünaslığımızda janrı haq­qında söhbət açılmayıb. Unutmayaq ki, bu 13 hecalı şeiri ədə­biyyatımıza yeni gətirməyib. Qaynaqlar onu göstərir ki, keç­mişdə də 12,13 hecalı şeiri olub, zaman keçdikcə unudul­muş­du. Əmin Abid də bu haqda araşdırma aparmışdır. Qədim şeirimizi "vəznli şeir" adlandıran Əmin Abid həmin dövrə aid qaynaqların az olduğuna təssüflənsə də, fikirlərini şərh etmək üçün Drezdən kitabxanasında saxlanan "Kitabi-Dədə Qorqud"­dan nümunələr göstərir. O, dastanı müstəqil bir əsər kimi deyil, "Oğuznamə"nin hissəsi kimi öyrənir. Əmin Abidə görə, vəznli şeirdən yavaş-yavaş heca vəzni yaranmışdır. Bunun da ilk nümunələri Kaşqarlı Mahmudun "Divan-i lüğət-i it-türk"də qorunub saxlanmış atalar sözləridir.

"Divan"dan götürdüyü 13 və 15 hecalı şeirlərin durğuları üzərində dayanır. Birincidə yeddinci hecadan sonra bir durğu olduğu halda, ikincidə dörd durğu olduğunu, bu durğuların üçünün dörd hecalı, sonuncunun isə üç hecalı olduğu söyləyir.

Ə.Abid "Divan"dakı 6-dan 15 hecayədək olan şeir parça­larını araşdıraraq aşağıdakı qənaətə gəlir: "Bu gün çox inkişaf edən on bir hecalıya heç bir nümunə yoxdur. Demək, on bir vəzn bu zamanlarda hələ çox tətbiq edilməmişdir" (Abid:44, 1927) Əmin Abid qədim dövr heca vəznli şeir şəkillərini araş­dırarkən gəldiyi qənaət odur ki, 13 hecalı şeir şəkli qədim dövrə aid edilir və bu şeir şəkli müasir dövrdə işlənməyir.

Bu haqda özünün “Folklorçu Əmin Abid” məqaləsində ge­niş yer verən Əli Şamil müəllifin fikri ilə razılaşmır (Şa­mil:74, 1999).

Əlimizdəki 13 hecalı şeir şəkli ilə biz də Əli Şamilin fi­kirlərini dəstəkləyərək bu şeir şəklinin ciddi tədqiqata ehtiyacı olduğunu düşünürük.

Nəticə

Yuxarıda sadaladığımız şeirlərdən də göründüyü kimi, Aşıq Camal ustad aşıqdır. Onun müxəmməs, təcnis, gəraylı qoşmaları vardır. Əlimizdə olan şeirlərinin məzmunu əsasən ictimai və sevgi məzmunlu şeirlərdir. Təəssüf ki, aşığın yaradıcılığı uzun müddət nəzərdən qaçmış, yaradıcılığı lazımınca toplanıb araşdırılıb öyrənilməmişdir.


QAYNAQLAR:

  1. Abid Əmin. (1927). "Heca vəzninin tarixi (ədəbiyyat tərrosiya haqqında)", "Maarif işçisi" dərgisi, N3, 6-7 s. 50-55 s. 58-61.

  2. Cumə Molla. (2006). Bakı “Şərq-Qərb” nəşriyyatı

  3. Əziz Ələkbərli. (2005). Qax: folklor-etnoqrafik etüd­lər. Bakı, “Ağrıdağ nəşriyyatı”.

  4. Qəzənfər qızı Aynur. Şəxsi arxiv.

  5. Səfər qızı Bəsdi. Aşıq Camal Molla Cumanın usta­dı­dır­mı? Təhsil uğrunda qəzeti, Mart, N3.

  6. Şamil Əli. (1999). Folklorçu Əmin Abid. Milli Folklor dərgisi (Ankara), sayı 42, səh.75-82, sayı 43, səh. 70-77.


Aynur Gazanfargizi

ASHUG JAMAL AND HIS CREATIVITY

Summary: Starting from the end of XVII century and beginning of XVIII century aruz meter gave its place to syl­labic verse. Even talented poets who had madrasah education wrote their poems in syllabic verse for people to understand them. One of them was Zeyemli Isa who was known as Ashug Jamal. Isa was born in the village Zeyem in 1830 and died in the same village in 1908. Since Isa got madrasah education he was called Mullah Isa. But since he was playing saz and singing people gave him pseudonym Ashug Jamal. Because of the poems he wrote which had social and political content state officials kept Ashug Jamal under observation. In order to escape persecution he went to Turkustan and continued his religious education in madrasahs in Bukhara and Samarkand. He was later exiled to Aghstafa because of the satire he wrote to corrupted officials and his socio-political poems. He had written his poems in various genres of ashug poetry among them being gerayli, goshma, mukhemmes and others. He is claimed to be the teacher of Ashug Juma. Mullah Juma came to the village Zeyem two times a week and took lessons from Ashug Jamal. It should be noted that in his poem Ibrahim Mullah Juma wrote that he had come to the village Zeyem and played saz and sung. Ashug Jamal was friends with Ashug Mehemmed. However unfortunately Ashug Jamal’s poems were published and spread under the name of Varkhiyanli Ashug Mehemmed. The paper will cast a deep lokk at Ashug Jamal’s creativity and analyze his poems which were spread under Varkhiyanli Ashug Mehemmed’s name.

Key words: Ashug Jamal, Varkhiyanli Ashug Mehem­med, Mullah Juma, Zeyem village, “literary terror”, ashug creativity.
Айнур Газанфаргызы

АШЫГ ДЖАМАЛ И ЕГО ТВОРЧЕСТВО

Резюме: В конце 17-го в начале 18-го века мера аруз сменилась слоговой мерой. Даже талантливые поэты, кото­рые учились в медресах писали свои стихотворения на сло­говой мере, чтобы они были понятны для народа. Одним из них был Иса из Заяма, известный как Ашыг Джамал. Иса родился в Заяме в 1830 году, а умер в 1908-ом году в том же селе. Так как Иса получил образование в медресе, его стали называть Муллой. Так же он известен под именем Ашыг Джамал, из за того, что он играл на сазе и писал стихи. Его стихи были социально-политического содержания поэтому он был под наблюдением чиновни­ков. Для того, чтобы избежать преследования он уехал в Туркестан в Бухару и Самарканд, чтобы усовершен­ство­вать своё религиозное образование. В последующие годы из-за своих стихов социально-политического содержания и сатиры был депортирован в Акстафа. У него были стихи разных жанров ашыгского творчества – герайлы, гошма, мюхаммес и т.д. Претендуют, что Ашыг Джамал был учителям известного Ашыга - Молла Джумы. Он приезжал в Заям два раза в неделю и учился играть на сазе у Ашыг Джамала. Хотелось бы отметить, что Молла Джума в своем стихотворении «Ибрагим» упоминает о том, что был в Заяме и играл там на сазе. Ашыг Джамал и Вархиянлы Ашыг Мухаммед были друзьями. К сожалению стихот­ворения Ашыга Джамала были опубликованы от имени Вархиянлы Ашыга Мухаммеда. В докладе, мы поговорим о творчестве Ашыга Джамала и будем анализировать его стихотворения, которые были опубликованы от имени Вархиянлы Ашыг Мухаммед.

Ключевые слова: Ашыг Джамал, Вархиянлы Ашыг Мухаммед, Молла Джума, село Заям, художественный террор, ашыгское творчество

Aynurə SƏFƏROVA

AMEA Folklor İnstitutu

Dissertant

aynurasafarova@rambler.ru
NEFTÇALA – SALYAN AŞIQ MÜHİTİ: TARİXİ VƏ NÜMAYƏNDƏLƏRİ
Özət: Məqalədə Neftçala və Salyan ərazisində yaşayıb-yaratmış aşıqlar haqqında ətraflı bilgi verilir. Göstərilir ki, XVIII yüzillikdə həmin ərazidə yaşamış aşıq Vəlican buranın ən qədim aşığı hesab edilir. Onun bədii irsindən bizim dövrə gəlib çatan “Gizlənir” adlı şeiri 1935-ci ildə Salman Mümtazın nəşr etdirdiyi “El şairləri” kitabında çap olunmuşdur. Bölgədən sənətkarın həyatı ilə bağlı rəvayətlərin də qeydə alınması aşığın sözügedən ərazidə yaşaması faktını təsdiqləyir. Bundan başqa XX əsrdə Salyanda yaşayıb-yaradan aşıqlar haqqında məlumat verilir. Şirvan aşıq mühitinin görkəmli nümayəndələri hesab edilən Aşıq Qurbanxan Sadıqov, Aşıq Bəylər Qədirov və Aşıq Pənah Pənahov bölgənin o zamankı bütün el şənliklərini idarə etməklə yanaşı, həm də zamanın tələbinə uyğun olaraq ərazidəki ictimai yerlərdə, tədbirlərdə, Məhsul bayramlarında yaxından iştirak etmişlər.

Hazırda bölgədə aşıqlıq ənənəsinin zəiflədiyini müşahidə edirik. Məqalədə müasir aşıqlardan İxtiyar Qədirov, Həsənağa Sadıqov, Əhmədağa Sadıqov və digərləri haqqında məlumat verilir.


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə