Aleksandra Jakubowska opis trudności artykulacyjnych I językowych u dzieci z niepełnosprawnośCIĄ umysłOWĄ Badania własne



Yüklə 247.58 Kb.
səhifə1/2
tarix25.04.2016
ölçüsü247.58 Kb.
  1   2
Aleksandra Jakubowska

OPIS TRUDNOŚCI ARTYKULACYJNYCH I JĘZYKOWYCH
U DZIECI Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ UMYSŁOWĄ


Badania własne.

a) Organizacja i przebieg badań własnych, zasady doboru osób badanych.

W celu opracowania praktycznej części przeprowadziłam badanie wśród grupy dzieci stanowiących próbkę pewnej populacji. Do badań wybrałam klasę II reprezentującą całość jaką jest szkoła. Badania prowadzone były w roku 2008/2008 Podstawowej Nr 26 W Lublinie i objęły grupę dzieci 8-letnich liczącą 6 osób w tym l dziewczynka i 5 chłopców. Funkcje umysłowe tych dzieci znajdowały się na poziomie od upośledzenia lekkiego do umiarkowanego.

Materiał badawczy gromadziłam podczas indywidualnych spotkań z dziećmi (częstotliwość i długość spotkań była różna w zależności od możliwości współpracy
z uczniem i tempa pracy) . Do badań wykorzystałam następujące narzędzia:


  • test obrazkowy G.Demel

  • swobodna rozmowa

  • rozmowa kierowana

  • ilustracje

W każdym przypadku spotkanie rozpoczynałam od próby nawiązania bliższego kontaktu, zawsze dając uczniowi szansę zainicjowania tego kontaktu, oraz sprawdzenia czy istnieje w ogóle zdolność artykulacji i czy spełnia ona funkcję komunikacyjną a także czy prócz porozumiewania się werbalnego istnieją inne formy wyrażania się (gesty, mimika itp.). Starałam się, by dziecko czuło się swobodnie i nie miało świadomości, że jest w jakikolwiek sposób kontrolowane. Zauważyłam bowiem, że w przypadku osób źle mówiących świadomość popełnionych błędów działa deprymująco. Uczeń podczas badania mógł rysować, wycinać – jeśli miał na to ochotę. Gdy udało mi się wychwycić jakąś nieprawidłowość, w dalszym ciągu rozmowy starałam się prowokować ucznia do wypowiedzenia konkretnych wyrazów, dźwięków. Ta część badań dostarczyła mi danych dotyczących, artykulacji, umiejętności budowania zdań, zasobu słownictwa z zakresu najbliższego środowiska, konstrukcji emocjonalnej dziecka, rozumienia mowy. W celu uściślenia danych - w większości przypadków na koniec przeprowadzałam badanie testem obrazkowym G.Demelowej oraz dokładnie sprawdzałam budowę i sprawność narządów artykulacyjnych.

Uzyskane wyniki badań prezentuję w kolejnym podrozdziale.


b) Prezentacja materiału badawczego.

KRZYŚ

Uczeń kl. II. Rozwój umysłowy na poziomie upośledzenia w stopniu lekkim.


W zachowaniu widoczne cechy autyzmu wczesnodziecięcego (dziwactwa, perseweracji
w wypowiedziach, potrzeba stałości). Sprawny ruchowo. Istotnie opóźniony rozwój sprawności manualnych oraz koordynacji wzrokowo-ruchowej. Chłopczyk poprawnie odwzorowuje kształty, znaki literopodobne, przejawia zainteresowanie wieloma formami zajęć. Ma dobrą orientację w schemacie ciała i najbliższym i otoczeniu. Opóźniony rozwój sprawności językowej, pełna gotowość artykulacyjna przy mniejszej gotowości funkcjonalnej. Liczne perseweracje słowne, seplenienie międzyzębowe. Krzyś dobrze adaptuje się w grupie, zgodnie współdziała z rówieśnikami. Jest zaradny w zakresie czynności samoobsługowych. Wszystkie czynności wykonuje w wolnym tempie, wymaga zachęcania, motywowania, kontroli ze strony osób dorosłych. Najlepiej rozwinięte funkcje to: pamięć wzrokowa, analiza i synteza wzrokowa. Korzystna stymulacja rodzinna.

Badanie logopedyczne:

Narządy artykulacyjne: język o ograniczonej ruchomości, brak czucia położenia języka. Przy ćwiczeniach języka z użyciem lusterka pomaga sobie palcami. Zgryz skrzyżowany. Szczęki podczas mówienia sprawiają wrażenie zaciskanych. Podniebienie gotyckie. Stan jamy ustnej i nosowej bez śladów infekcji. Oddech miarowy płytki, krótki. Brak kontroli fazy wydechu. Głos krtaniowy. Tempo mowy bardzo wolne, monotonne. Mowa pozbawiona zabarwienia emocjonalnego. Słuch fizyczny i fonematyczny dobry. Uczeń różnicuje głoski dźwięczne i bezdźwięczne, twarde i miękkie. Rozpoznaje odgłosy lanej wody i gniecionej kartki. Potrafi naśladować wystukany prosty rytm (2, 3 uderzenia pałeczką w deseczkę). Rozpoznaje też głosy zwierząt.



Materiał badawczy:

Dialog I


N Jak masz na imię?

K kšyś a ty?

N Powiedz mi Krzysiu gdzie mieszkasz?



K pov’ec mi kšyśu gźe meškaš?

N W jakim mieście mieszkasz?



K v lubl’in ‘w Lublinie’

N Może w Lublinie?



K tag v lubl’ińe

N Kto z tobą mieszka w domu?



K aaa . . . kto s tobo méška?

Dialog II

N Krzysiu co robisz, gdy wrócisz ze szkoły do domu?

K pšyxozę

N I co wtedy robisz?



K pšyxozę do lasu

N Co robisz w domu, po powrocie ze szkoły?



K v domu rob’ę

N Co robisz?



K oglondam telev’izįę

N Jakie filmy lubisz oglądać w telewizji?



K f telev’izįi oglodam . . . nooo . . . asteroidy . . .

Dialog III

N Krzysiu uczyliśmy się o zdrowiu i o higienie. Powiedz mi, co trzeba robić codziennie rano po wstaniu z łóżka. Popatrz tutaj na obrazek i spróbuj powiedzieć.

K coźeńńe rano naležy ... xe xe xe ...

N Spójrz, co robi chłopczyk?



K m’iie zemby

N Co robi potem?



K komp’e śę

N Powiedz mi, Krzysiu, co jeszcze robi chłopczyk, żeby mieć zdrowe zęby? Dokąd on chodzi?



K do dentysty

N A ty chodzisz do dentysty?



K ńe ma movy

Opis obrazka I (grupa osób) :

N Co widzisz, Krzysiu, na tym obrazku?

K v’izę kolorove ... ‘v’ize obrasku too …

N Co przedstawia, kogo przedstawia obrazek?



K pšetstav’a obrazek ... to iest pańi a to iest xuop’ec

N Czy tutaj jest dużo osób, czy jedna osoba?



K osoba iedna

N Krzysiu, przecież tutaj jest dużo ludzi.



K tag dužo

Opis obrazka II (wiosenny krajobraz):

N Co widzisz na obrazku?

K v’osna, dom, suonko, trava , ževa

N A tutaj co rośnie?



K kf’aty

Opis obrazka III (bociany lecące nad łąką)

N Co widzisz na tym obrazku?

K vizę možae, dom, travy

N Jaki kolor ma trawa?



K źelony

N Jakiego koloru są bociany?



K červony, b’auy, čarny

N Co robią bociany?



K leco

N Dokąd one lecą?



K boćany leco... no ... no ... no ...

N Bociany lecą do ciepłych krajów.



K uxm

Rozmowa I

N Krzysiu, ja będę podawała nazwy zwierząt, a ty spróbuj naśladować ich głosy:

N Kot


K m’au

N Pies


K xau xau

N Krowa


K muuu

N Wrona


K kra kra kra

N A teraz Krzysiu, ja wskażę przedmioty znajdujące się na tej sali, a ty je nazwiesz. Nauczyciel wskazuje, Krzyś nazywa:



K okno, uafka, kšesuo, zešyt, žvi

N Czy znasz Krzysiu wierszyk, piosenkę?



K ńe znam

N Potrafisz powiedzieć z pamięci paciorek?



K takf um’em, zdrovaś mario, uask’i peuna bogosav’onaś ty ... pšyić kluestfo tfoie, bońź vola tfoia, xleba našego pošedńego dai nam źiśai iako i my opuščamy ...

N Krzysiu, nazwij teraz przedmioty które ja wskażę na obrazkach:



K rovel ‘rower’

parasol ‘parasol’

terev’izor ‘telewizor’

okurary ‘okulary’

karaf’or ‘kalafior’

tońister ‘tornister’

idor ‘indor’

kšęžyc ‘księżyc’

kšouška ‘książka’

Opis czynności przedstawionych na obrazku:



mama p’eže pralka ‘mama pierze w pralce’

lekaž bada bžux ‘lekarz bada chłopca’

on buduie klock’i ‘chłopczyk buduje domek z klocków’

Analiza fonetyczna zebranego materiału:

W mowie Krzysia pojawiają się wszystkie samogłoski i spółgłoski. Podczas artykulacji głosek język jest wyraźnie umieszczony między zębami (seplenienia międzyzębowe). Głoski realizowane są prawidłowo. Tylko w niektórych kontekstach zauważyć można substytucję ś → ś (kšęžyc, kšoška) oraz wymowę rovel, ‘rower’, karaf’or ‘kalafior’. Słowa te Krzyś potrafi wypowiedzieć poprawnie po przesylabizowaniu: ro-wer, ra-bar-bar itp. Zdaniem T. Kani (1982) tego typu odkształcenie to wynik niedokończonego procesu repartycji – rozkładu fonemu w wyrazach o specyficznej budowie. Według autora przejęzyczenie w wyrazach typu kaloryfer, latarka, telewizor zdarzają się nawet osobom dorosłym. Nie zaobserwowałam więc zaburzeń o charakterze paradygmatycznym. Do zaburzeń syntagmatycznych można zaliczyć pojawiające się w mowie potocznej elizje głosek i redukcje grup spółgłosek w długich, trudnych wyrazach.

Redukcje grup spółgłoskowych:

kluestfo

pošedńego

opuščamy

idor

bogosav’ona

tońiter

Krzyś lubi przebywać w towarzystwie innych osób. Nie przejawia w stosunku do nikogo żadnych uczuć typu sympatia, gniew, agresja, zainteresowanie. Zawsze jest pochłonięty jakąś czynnością: pisze, czyta, rysuje, układa, mówi często sam do siebie. Lubi wokół siebie ład i porządek. Ma wszystko ładnie ułożone w piórniku i na biurku. Wszystkie czynności wykonuje wg wyuczonego schematu. Chłopiec potrafi powtórzyć głoski, sylaby, wyrazy oraz sekwencje 2, 3 wyrazowe. Nie rozumie form gramatycznych. Na polecenie „Połóż ołówek na kartkę" reaguje właściwie, ale przy poleceniu „połóż kartkę na książce" kładzie książkę na kartce – czynności te wydają mu się jednoznaczne. Wskazuje to na zaburzenie semantyczne (por. Styczek 1970 s.67).

Krzyś rozumie pytania dotyczące spraw bieżących i najbliższego środowiska oraz potrafi udzielić na nie odpowiedzi. Często z przyjemnością powtarza zadane pytanie (zjawisko echolalii).

Jego mowa pozbawiona jest zabarwienia emocjonalnego. Występuje często powtarzane eee ... aaa ...

Krzyś pomimo pełnego inwentarza głosek, dużego zasobu słownictwa i dobrej orientacji w środowisku ma kłopoty ze sformułowaniem dłuższych samodzielnych wypowiedzi, np. opisu ilustracji czy sytuacji. Jego wypowiedzi są krótkie, jedno lub dwuwyrazowe i niegramatyczne. Często stosuje liczbę pojedynczą zamiast liczby mnogiej, np. gdy obrazek przedstawia pudełko z kredkami, Krzyś mówi „kretka", zamiast „guźiki” mówi „guźik". Tego typu zaburzenia są klasyfikowane jako zaburzenie motoryczno-dynamiczne czołowe (wg Łurii za: Styczek 1970). W takich sytuacjach zachowane są prawidłowa artykulacja, powtarzanie, rozumienie. Natomiast widoczne są zaburzenia transformacji myślenia na mowę głośną, gdyż to wymaga współdziałania wszystkich okolic mózgu.

SEBASTIAN

Chłopiec jest leczony neurologicznie z powodu padaczki (małe napady, zaburzenia

świadomości). Choroba ma charakter przewlekły. Sebastian nie zna liter, nie czyta, nie dokonuje analizy i syntezy głoskowej wyrazów. Z trudem pisze po śladzie. Rysując nie mieści się w liniaturze. Jego wypowiedzi ustne są ubogie pod względem formy i treści. Nie dodaje w zakresie 10. Badanie kontrolne wskazuje na regres rozwojowy. Dziecko funkcjonuje na poziomie upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim. Funkcje psychiczne
o dysharmonijnym przebiegu (przewaga inteligencji słownej nad praktyczną). Deficyty
w zakresie koordynacji wzrokowo-ruchowej, motoryki oraz percepcji wzrokowej sięgają umiarkowanego stopnia upośledzenia. Zaburzone jest zachowanie: nadpobudliwość,
agresywność, niepodporządkowanie się poleceniom (charakterystyka psychologiczna).

Badanie logopedyczne:

Podczas badania logopedycznego potrafił nawiązać szybko i chętnie kontakt


z nauczycielem. Jednak jego zainteresowanie szybko ostygło. Sebastian nudził się
i dekoncentrował. Opisując jeden obrazek szybko skakał na następny, gdyż wydawał się on ciekawszy. Odpowiadając na pytania ciągle domagał się trudniejszych, gdyż w jego mniemaniu te były „za łatwe". Gdy zaś na pytanie nie umiał udzielić odpowiedzi – zniechęcał się.

Stan narządów artykulacyjnych: język ruchomy, sprawny, podniebienie dość wysoko wysklepione. Zgryz poprawny, niektóre zęby w łuku zębowym lekko zachodzące na siebie. Dość duży języczek. Brak infekcji w obrębie jamy ustnej i nosowej.

Oddychanie prawidłowe. Słuch fizyczny i fonematyczny poprawne. Rozumie formy gramatyczne formułowane w poleceniach. Jednak jego wypowiedzi zawierają błędy gramatyczne (skrócenie, uproszczenie zdań).

Materiał badawczy:

Dialog I


N Jak się nazywasz?

S sebastian

N Do której klasy chodzisz?

S do drug’ei

N Ile masz lat?



S iedenaśće

N Na jakiej ulicy mieszkasz?



S na kouuontaia tš’y p š’es śedem a

N W Lublinie?



S tak

N Czy masz rodzeństwo?



S tag, dvux braci i śostry: kaš’ka, natalia, maćek, uukaš’, až’ela

N Ażela? Co to za imię?



S no, a ž’elika

N Andżelika?



S tak

N Dlaczego nie mówisz poprawnie Andżela tylko Ażela?



S ńe xce m’i śe

Dialog II

N Sebastian co robisz, gdy wracasz ze szkoły do domu?

S idę na vur ‘idę na dwór’

N Co robisz na dworze?

S gram f p’iuk e

N Tylko? Czym jeszcze zajmujesz się na dworze?

S bav’e śe

N Co najbardziej lubisz robić gdy jesteś w domu? Czy masz jakieś zainteresowania?



S baik’i

N Ktoś czyta Ci bajki? Czy oglądasz w telewizji!?



S oglodam f telev’izii

N Czy pomagasz mamie w pracach domowych?



S pomagam v domu

N Jakie czynności wykonujesz?



S podlevam kf’atk’i

N Czy robisz coś jeszcze żeby pomóc mamie?



S spš’ontam

Nazywanie czynności:

N Co robią osoby przedstawione na obrazkach?

S lepo bauvana ‘dzieci lepią bałwana’

myie śe xuopč’yk ‘chłopiec kąpie się’

graio f p’iuke źeći ‘dzieci grają w piłkę’

pani rob’i ob'at ‘pani gotuje obiad’

pan uglonda f’ilm ‘pan ogląda film’

straš’ pož’arna gaš’e pož’ar ‘straż pożarna gasi pożar’

ma š’yna š’yva ‘pani szyje na maszynie’

rover ieźe ‘pan jedzie na rowerze’

pani . . . ten . . . č’yta gazetę ‘pani czyta gazetę’

buduie klock’i xuopčyk ‘chłopczyk buduje dom z klocków’
tu iezo ‘dzieci jedzą obiad’

tu śp’i pan ‘pan śpi’

tu śe źeći bav’o ‘dzieci bawią się’

Opis obrazka I (zabawy na śniegu)

N Co widzisz na obrazku?

S źeći b’egaio

N Dlaczego one biegną? Czy kogoś się boją? Uciekają?



S ńe, bav’o śe

N Gdzie one się bawią?



S na dvož’e

N Czy dzieci są na wakacjach?



S mož’e so

N Wakacje są w jakiej porze roku?



S xyba v lato

N W lecie.



S tak

N A czy na tym obrazku widzimy lato?



S ńe

N A jaką porę roku przedstawia obrazek?



S śńek, bauvan

N Kiedy pada śnieg? W lecie czy w zimie?

S v zimę

N Co robią dzieci na tym obrazku? Jak one się bawią?



S ž’ucaio śńéš’kami, b’iegaio

N A na czym one zjeżdżają z górki?



S na sankax

N Jak dzieci są ubrane?

S maio č’apk’i, buty, renkav’ič’k’i

N A co mają na szyi?



S to iest ... iak to ... no ... š’a ... š’alik

N Dlaczego dzieci są tak ubrane?

S ž’eby ńe zmarznońź v zim’e

N Czy lubisz zimę?

S tak, bo śl’izgafk’i so

Opis obrazka II (lato dzieci grają w piłkę na plaży)

N Podoba ci się ten obrazek?



S ńe xce mi śe iuš’

N A na co miałbyś ochotę?

S kanapkę ziem

N Nie chcesz powiedzieć co widzisz na obrazku?



S ńe, to uatfe

N Może spróbujesz coś powiedzieć?



S ńe bende

Analiza materiału:

W wymowie Sebastiana zwraca uwagę specyficzne brzmienie głosek š, ž, č, ž, ś, ź, ć, ź. Są one w wielu przypadkach wymawiane z charakterystycznym poświstem. Brzmią pośrednio pomiędzy „szumem" a „zmiękczeniem". Oznaczyłam to podwójnym znakiem nad głoską š’ ž’ č’ ž’ (t š’y, pš ‘es, kaš’ka, uukaš’, až’ela, spš’ontam, straš pož’arna, gaš’e, pož’ar, maš’yna, č’yta itp.). Są to deformacje, zaliczane do zaburzeń paradygmatycznych.

W wypowiedziach Sebastiana obserwuje się niekiedy zniekształ­cenia struktury wyrazu:

hukainoga ‘hulajnoga’ asymilacja

kurary ‘okulary’ asymilacja

uš’ko ‘łóżko’ elizja spółgłoski nagłosowej

kuka ‘kółka’ redukcja grupy spółgłoskowej

Sebastian mówi bardzo niedbale. Prawdopodobnie przyczyną tego jest środowisko. Chłopiec pochodzi z wielodzietnej rodziny. Rodzice nie interesują się nim. Nie utrzymują kontaktu ze szkołą. Sebastian nie uczęszcza na zajęcia wyrównawcze i rewalidacyjne na które został zakwalifikowany. Niedbałe wymawianie końcówek to z pewnością nawyki wyniesione z domu.

Niektóre wyrazy mają postać gwarową:

śik’era ‘siekiera’

garček ‘garnek’

š’yva ‘szyje’

Szyk wyrazów w zdaniach bywa nieprawidłowy:



graio f p’iuke źeći ‘dzieci grają w piłkę’

myie śe xuopčyk ‘chłopczyk kąpie się’

Odpowiedzi dziecka są bardzo krótkie, najczęściej jednowyrazowe. Na uwagi „dlaczego mówisz w ten sposób ..." np. ażelika zamiast ‘Andżelika’ chłopiec odpowiada „nie chce mi się". Dla niego ważne jest, by wypowiedź była komunikatywna, forma jest mniej istotna. Sebastian ma ubogi słownik. Nie potrafi prawidłowo nazywać niektórych zwierząt, określa je wyrazami pomocniczymi:



kukuryku ‘kura’

sova ‘osa’

vęž’e ‘jaszczurki’

PIOTUŚ

Iloraz inteligencji na poziomie upośledzenia umysłowego w stopniu lekkim. Lokomotoryka, manipulacje na poziomie 5-go roku życia. Chłopiec ma dobrą orientację


w schemacie ciała i przestrzeni. Zna podstawowe figury płaskie i kolory. Nie przyswoił symboli matematycznych i nie potrafi wykonać podstawowych działań matematycznych. Umie odwzorowywać litery, poprawnie dokonuje zapisu wyrazów i zdań ze wzoru. Pisze również ze słuchu po wyraźnym przeliterowaniu. Ma duże trudności z koncentracją uwagi na materiale zadaniowym, jego tempo pracy jest bardzo wolne. Wymaga stałej opieki i pomocy nauczyciela. Potrafi podporządkowywać się ustalonym zasadom. Chętnie bierze udział
w zajęciach grupowych i szybko nawiązuje kontakt z dziećmi. Mówi bardzo niewyraźnie. Piotruś jest sprawny fizycznie stan zdrowia - dobry. Wada wzroku (zez zbieżny prawego oka) (z dokumentów psychologa).

Badanie logopedyczne:

Stan narządów artykulacyjnych: wyraźny tyłozgryz, mało sprawny język. Przy ćwiczeniach z użyciem lusterka trzeba chłopcu pomagać szpatułką. Oddycha ustami. Oddech jest krótki, urywany, płytki.



Materiał badawczy:

Dialog I


N Piotrusiu, jakie jest twoje ulubione zajęcie, co najbardziej lubisz robić?

P v do-domu? na vul, odlab’ać lekcie i na vul

N Z kim chodzisz na dwór?



P z dlatem, mui mui dlat dužy ies iuš

N Do której klasy chodzi brat?



P do - do - do śustei, ta t

N Co będziesz robił dzisiaj po lekcjach?



P xy - xyba pude kup’it p’iuke

N Z kim pójdziesz kupić piłkę?



P moim - mo - moim dlatem ia kup’e te p’iuke

N Skąd weźmiesz pieniążki na kupno piłki?



P tata - tata da nam p’eńošk’i i iuš/ pu - puźe do ba - banku i bedo p’e – p’eńoze, może źiś kup’e/ tat, tatuś z banku pob’ela p’eńošk’i

N W jaki sposób tatuś pobiera pieniążki z banku?



P no, piše ček i iuš, k’edyś banku byuem tatem

Opis obrazka I

(letni krajobraz, pole, traktor, domek, słoneczniki)

N Co widzisz na obrazku?

P iapka na že – žev’e, dom iest, ia - iapka to so iapka, o domu so f’atk’i p’ax iest, tło - tloxe p’axu iest tutai

N Bardzo dobrze. Co jeszcze widzisz? Co tu się dzieje?



P tu iest pole, kombai ko - kośi, tlatol šyiexau po zboże tat? pu - pu - puźńei skońčyu to koźit tat?

N A co widzisz tutaj? Jak nazywa się ten kwiat? (Nauczyciel wskazuje słonecznik).



P źa - źalenta to so

N Te kwiaty to słoneczniki, one owszem mają ziarenka.



P ta-tat tuońik’i ‘słoneczniki’

N A co tak pięknie świeci na niebie?



P sonetto ‘słoneczko’

Opis obrazka II (most nad rzeką wśród gór, przez most przejeżdża po torach pociąg).

N Co widzisz na tym obrazku?



P po-poćon ieźe po tolax/ źeći iado
N Co widać dookoła? To chyba są góry?

P tat, to-to guly so

N A na co wjeżdża pociąg? Co to jest? (Nauczyciel wskazuje most).



P na-na mos

N Co płynie pod mostem?



P voda puyn’e, ne, ne, žeka

Opis obrazka III (dzieci zbierają grzyby w lesie)

N Piotrusiu co widzisz na obrazku?



P źeći zb’e-zb’elaio žy-žyby v lasu, v’ev’ulta ožexy lub’i ieść, sezo na šaku

N Kto siedzi na krzaku?



P ve-vevulta a to xyba š-špat, tat?

N Nie, to nie szpak, to dzięcioł.



P tat, źeńtou

Opis obrazka IV (na plaży)

P a tu źeći śe kompaio v vo-voźe, pan uap’e lyby, ventke ma, p’ilnuie ten-ten pan p’ilnuie ńe utonou ttoś vo-vody tat?

N Jak ten pan się nazywa?



P ńe vem ia

N To jest ratownik



P tat, latońit, źeći pa-paxu bav’o śe, žucaio p’iuke

Rozmowa I

N Piotrusiu czy znasz wierszyk na pamięć? Jeśli znasz to spróbuj wyrecytować:



P pšy-pšyšua zima . . . pšyšua zima ... tat? ńe-ńe vem dalei

N Znasz paciorek? Spróbuj odmówić pacierz.



P na na pamień ńe, ia z dlatem muv’e

N Ja będę pomagać. Spróbuj zmówić „Ojcze nasz"



P o-oče naš, tulyś iest ńe-ńeb’e, śeńće im’e foie, pšy, kluestfo foie bo-boń vola foia iako ńeb’e … viny /…zapovaź … amen

N Teraz odmówimy „Zdrowaś Mario"



P vodaś malio aśiś peuna … m’ezy ńev’astami bogosuavona … (bełkot) … amen

N Piotrusiu czy potrafisz policzyć do dziesięciu?



P ieden, va, čšy, tely, p’eń, šeś, śedem, o-ośem, źeveć, źeśeń

Analiza fonetyczna zebranego materiału:

Wady wymowy obserwowane u Piotrusia możemy określić mianem dyslalii wielorakiej. U badanego chłopca nie występuje głoska r (stała substytucja przez 1),


z wyjątkiem kilku przykładów mamy zastępowanie głosek k, g przez t, d; niekiedy przez ń, n; samogłoska nosowa ą jest wymawiana bez nosowości: ‘peńoški’ so. Ciekawe, że
w przypadkach, gdzie jest rozłożenie samogłoski nosowej również brak nosowości: źev’eć, źeśeń. W jednym wyrazie stale b=d: dlat łbrat’ . Sporadycznie występuje udźwięcznienie głoski :

žyśo ‘Krzysio’

koźit ‘kosić’ .

W wygłosie w czasownikach bywa t zamiast ć:



kup’it ‘kupić’

koźit ‘kosić’

Inne przykłady:

tlatol ‘traktor’ r -> 1

źalenta ‘ ziarenka’ r -> 1, k -> g

toly ‘tory’

guly ‘gury’

lyby ‘ryby’

dluški ‘gruszki’ r -> 1, g -> d

plośacet ‘prosiaczek’ r -> 1, c -> c, k -> t

v’ev’ulta ‘wiewiórka’ r -> 1, k -> t

špat ‘szpak’ k -> t

ttoś ‘ktoś’ k -> t

štoda ‘szkoda’ k -> t

papuda ‘papuga’ g -> t

tedo ‘tego’ d -> g

tat ‘tak’ k -> t

žeta ‘rzeka’ ż -> z

ne ‘nie’ ń -> n (często wymawiane ne)

kup’it ‘kupić’ ć -> t

źeńtou ‘dzięcioł’ ć -> t

Zebrany materia świadczy o tym, że Piotruś w izolacji nie potrafi zupełnie wyartykułować głoski „r" . Pozostałe głoski chłopiec wymawia, jednak w ciągu fonicznym nie zawsze pojawiają się one we właściwym miejscu. Głoska „k" nie pojawia się w śródgłosie i w wygłosie w mowie potocznej, pomimo, że w izolacji Piotruś pięknie ją artykułuje. Podobnie jest z głoską „g”.

Rozumienie mowy Piotrusia jest dodatkowo utrudnione przez jąkanie kloniczne (powtarzanie początkowych sylab) oraz liczne zniekształcenie struktury wyrazów i zaburzenie szyku zdań.


Asymilacje

tuońiki ‘słoneczniki’

žoźeźe ‘żołędzie’

šešče ‘jeszcze

fafa ‘szafa’

abobus ‘autobus’

iaionc ‘zając’

Metatezy (przestawki):



vodaś ‘zdrowaś’

želat ‘leżak’

koduš ‘kożuch’

śm’inat ‘ślimak’

kšotta ‘szczotka’

Redukcje grup spółgłoskowych:



źeśeń ‘dziesięć’

mos ‘most’

śonška ‘książka’

bon ‘bądź’

latońit ‘ratownik’

na vul ‘na dwór’

žyśo ‘Krzysio’

f’atk’i ‘kwiatki’

šyiexau ‘przyjechał’

na pam’eń ‘na pamięć’

Elizje:


ta ‘tak’

Zmiany niesystemowe:



śuśetki ‘chusteczki’

Zakłócenie struktury zdania:



ne vem ia ‘ja nie wiem’

ńe ńe pśyide ia ‘ja nie przyjdę’

pu-puide ia ‘pójdę’

kupę ia ‘kupię’

Agramatyzmy:



k’edyś banku byuem tatem ‘kiedyś byłem z tatem w banku’ - brak przyimków

Powyższy materiał został zebrany w ciągu trzech spotkań, ze względu na szybką męczliwość i brak koncentracji Piotrusia. Chłopczyk podczas zajęć wykazywał dużą pobudliwość, zdolność do przeskakiwania z tematu na temat (stąd czasem nielogiczne odpowiedzi na pytania). Jego zdolność skupienia się na powierzonym mu zadaniu wynosiła nie więcej niż l minutę. Wymagał ciągłej kontroli, motywowania, zadawania pomocniczych pytań i nawracania na właściwe tory. Zauważamy w jego wypowiedziach częste szukanie potwierdzenia - (tat?) .


Yüklə 247.58 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin