Xarici ölkələrin vergi sistemləri İnkişaf etmiş ölkələrdə vergi siyasəti




Yüklə 206.3 Kb.
tarix26.04.2016
ölçüsü206.3 Kb.
Xarici ölkələrin vergi sistemləri


  1. İnkişaf etmiş ölkələrdə vergi siyasəti.




  1. İnkişaf etmiş ölkələrin vergi sistemləri




    1. Unitar dövlətlərin vergi sistemləri.

    2. Federativ və konfederativ dövlətlərin vergi sistemləri.


1. İnkişaf etmiş ölkələrdə vergi siyasəti
Xarici ölkələrin vergi sistemlərinin öyrənilməsi bazar iqtisadiyyatlı ölkələrin vergitutma mexanizmlərinin fəaliyyətinin və inkişafının ümumi qanunauyğunluqlarını nəzərə almağa imkan verir.

Bazar iqtisadiyyatlı ölkələrin vergi sistemləri müştəlif iqtisadi, siyasi və sosial amillırin təsiri nəticəsində təşəkkül tapmışdır. Vergilərin sayına, strukturuna, yığılma üsullarına, dərəcələrinə və digər əlamətlərinə görə bu ölkələrin vergi siostemləri bir-birindən fərqlənirlər. Buna baxmayaraq, bütün bu vergi sistemlərinə xas olan ümumi bir cəhət var. Bu da dövlətin vergi gəlirlərinin artırılması üçün yolların axtarılmasından və vergitutmanın əsas prinsiplərinin tələblərinə cavab verən optimal vergi sisteminin yaradılmasına cəhd edilməsindən ibarətdir.

Müasir dövlətlər üçün ən xarakterik cəhət iqtisadi həyatın müxtəlif sahələrinə dövlət müdaxiləsinin səviyyəsidir. Məsələn, ABŞ-da müdaxilənin səviyyəsi aşağı, İsveçdə yüksək, Yaponiya və Almaniyada isə bu ölkələrlə müqayisədə nisbətən orta səviyyədədi.

Dövlət müdaxiləsinin əsas məqsədi iqtisadiyyatın tənzimlənməsidir. Dövlət tənzimlənməsinin vasitələri isə vergi siyasəti və azad sahibkarlığa maliyyə təsiridir. Iqtisadiyyatın dövlət tərəfindən tənzimlənməsinin əsas məqsədi sabit iqtisadi artıma nail olmaq, əsas əmtəə və xidmətlərin qiymətlərinin sabitliyinin, əmək qabiliyyətli əhalinin tam məşğulluğunun və əhalinin gəlirlərinin müəyyən minimal səviyyəsinin təmin edilməsi və vətəndaşların sosial müdafiə sisteminin yaradılmasıdır.

Bütün bu məqsədlərə eyni zamanda nail olunması praktiki olaraq mümkün deyildir. Məsələn, qiymətlərə məhdudiyyət qoyulması iqtisadi artımı zəiflədir, məşğulluq səviyyəsinin aşağı düşməsinə səbəb olur. Balanslaşdırılmış nisbətən tapılması dövlətlərin iqtisadi siyasətinin əsasını təşkil edir.

Inkişaf etmiş ölkələrdə vergi siyasəti iqtisadiyyatında baş verən böhran halları ilə vergi dərəcələrini radikal şəkildə aşağı salmaqla mübarizə aparmaq ideyasını irəli sürən müasir iqtisadi fikrin əsas məktəblərindən biri olan təklif iqtisadiyyatının nəzəri postulatlarına əsaslanır.

Təklif iqtisadiyyatı, əsasında dövlətin aktiv fiskal siyasəti duran vergitutmanın Keyns konsepsiyasının, əsasında dövlətin iqtisadiyyata dolayı təsiri duran vergitutmanın neoklassik konsepsiyası ilə əvəzedilməsi ilə xarakterizə olunur. Bu nöqteyi-nəzərdən vergilər onu ödəyənlər üçün boyunduruğa çevrilməməli, milli iqtisadiyyatın inkişafı üçün stimul rolunu oynamalıdır. Dövlətin vergi siyasəti ölkədə əlverişli vergi mühitinin formalaşmasına, investisiyaların təşviqinə yönəlməlidir.

Vergitutma səviyyəsinin yüksək olmasının nəyə gətirib çıxardığına aşağıdakılar misallar əyani sübutdur. Məsələn, 1994-cü ildə Fransadan kapital axını 50 milyard ABŞ dollarından çox olmuşdur. Bu kapitalın əsas hissəsi güzəştli vergitutma rejimi olan ölkələrdə yerləşdirilmişdir. 1985-1994-cü illərdə Böyük Yeddiliyə daxil olan ülkələrdən Karib basseyni hövzəsi və Sakit okeandakı “vergi sığınacağı” ölkələrinə birbaşa investisiyanın həcmi 5 dəfə artmışdır.

Vergi yükünün səviyyəsinə görə dünya ölkələrini şərti olaraq 2 qrupa ayırmaq olar:


  • yüksək vergi rejimli yurisdiksiyalar;

  • liberal vergitutma rejimli yurisdiksiyalar.

Iqtisadi cəhərtdən inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrin əksəriyyəti yüksək vergi rejimli yurisdiksiyalara aiddirlər. Bu ölkələrdə korporasiyaların mənfəət vergisinin və fərdi gəlir vergisinin dərəcələri 30-60 faiz, faizlər, dividentlər və royaliti şəklində bölüşdürülən mənfəətdən tutulan verginin dərəcəsi isə 15-35 faiz intervalındadır. Həmin nəzarət kifayət qədər sərtdir, vergi qanunvericiliyinin pozulmasına görə ağır cərimə və cinayət sanksiyaları tətbiq olunur.



Liberal vergitutma rejimli yurisdiksiyalar isə üç qrupa bölünür:


  • hüquqi və fiziki şəxslərin gəlirlərinə birbaşa vergilərin olmadığı yurisdiksiyalar;

  • birbaşa vergilərin səviyyəsinin aşağı olduğu yurisdiksiyalar;

  • yüksək vergi dərəcəli yurisdiksiyalar.


Birinci qrupa daxil olan ölkələrdə müəyyən növ şirkətlərin mənfəətindən, fiziki şəxslərin müəyyən növ gəlir və əmlakından, mənfəətin faizlər, dividentlər və royaliti şəklində bölüşdürülməsindən, əmlakın bağışlanması və miras qalmasından vergilər tutulmur. Şirkətlər və fərdi vergi ödəyiciləri üçün birdəfəlik qeydiyyat yığımları, biznes fəaliyyətinə görə illik rüsum şəklində dolayı vergilər tətbiq olunur. Bu vergilərin səviyyəsi isə olduqca cüzidir. Məsələn, Karib regionu ölkələrində şirkətlər üçün illik rüsum 100-1600 ABŞ dolları təşkil edir. Baham adaları, Bermud adaları, Kayman adaları və s. Birmaşa vergilərin olmadığı ölkələrdir.
Ikinci qrupa daxil olan ölkələrdə vergi ödəyicilərinin müəyyən kateqoriyaları üçün mənfəət vergisinin dərəcələri 30 faizdən aşağıdır, bəzi hallarda isə 10 faizi aşmır. Kipr, Lixtenşteyn, İsveçrə və s. belə ölkələrə aiddir. Öz fiziki və hüquqi şəxslərinin yalnız xarici gəlirlərini vergidən tam azad edən Kosta-Rika, Honkonq, Malayziya, Panama kimi dövlətlər də bu qrupa aiddirlər.
Üçüncü qrupa bəzi növ şirkətlərə vergi üstünlükləri verən yurisdiksiyalar aiddir. İnkişaf etmiş bəzi ölkələr xarici investisiyaların cəlb edilməsi, xarici iqtisadi fəaliyyətin stimullaşdırılması üçün bu istiqamətdə fəaliyyət güstərən şirkətlərə xüsusi vergitutma rejimi tətbiq edirlər. Onlar mənfəət vergisinin güzəştli dırıcısindən başqa, gəlirlərin bölüşdürülməsi və repatriasiyası vergilərinin dərəcələrini də aşağı salırlar. Belə ölkələrə misal olaraq Belçika, Hollandiya, İrlandiya, Lüksemburq və s. göstərmək olar.
Iqtisadi cəhətdən inkişaf etmiş bəzi ölkələrdə vergi yükünün səviyyəsi Cədvəl 1-də əks olunmuşdur.


Ölkələr

Ümumi daxili məhsulda vergilərin və məcburi ödənişlərin xüsusi çəkisi, faizlə

Ümumi daxili məhsulda vergilərin xüsusi çəkisi, faizlə

Almaniya

42.9

23.1

Belçika

46.4

31.1

Danimarka

52.8

49.7

Fransa

46.3

24.9

İtaliya

42.9

27.4

Avstriya

45.5

29.9

Hollandiya

44.8

26.6

İsveç

54.2

38.1

Böyük Britaniya

33.9

27.7

İspaniya

35.5

21.7

Kanada

36.3

31.0

ABŞ

31.8

22.7

Yaponiya

28.6

18.2

Müasir iqtisadiyyatda qloballaşma prosesinin dərinləşməsi, təsərrüfat sistemlərinin inteqrasiyası müxtəlif ölkələrin uyğunlaşdırılması zərurətini yaradır. Müxtəlif ölkələrin vergi sistemlərinin uyğunlaşdırılması prosesi Avropa İttifaqı çərçivəsində iqtisadi inteqrasiyanın inkişafı gedişində təşəkkül tapmışdır.

Hər bir ölkə öz milli maraqlarını nəzərə almaqla vergi siyasəti apardığından Avropa İttifaqında vahid vergi sisteminin yaradılmasından imtina edilmişdir. Bunun müqabilində ittifaqa daxil olan ölkələrin milli qanunvericiliklərini müqayisə ediləbilən şəkilə gətirmək və milli vergi sistemlərini Avropa inteqrasiyasının ümumi vəzifələrinə tabe etdirmək qərara alınmışdır. Avropa İttifaqında vergi sistemlərini uyğunlaşdırmağın qarşısında duran vəzifələr aşağıdakılardır:


  • təsərrüfat subyektləri üçün bərabər rəqabət şəraiti yaratmaq üçün vergi sərhəddinin aradan qaldırılması;

  • regionda inteqrasiya proseslərinin əsas hərəkətverici qüvvəsi kimi Avropa İttifaqını daxili bazarının birləşdirilməsi və vahid şəklə salınması;

  • ittifaqın bütün ülkələrinin vergi sistemlərinin strukturlarını və əsas vergi növlərinin tutulması qaydalarını bir-birinə uyğunlaşdırmaq.

Birbaşa vergilər sahəsində qoyulan məqsədlərə nail olunması üçün vergitutma bazası müəyyən edilərkən vergi ödəyicisinin məcmu gəliri konsepsiyasından istifadə edilir. Bu konsepsiyaya əsasən müəyyən dövr ərzində vergi ödəyicisinin bütün daxilolmaları onun məcmu gəlirinin tərkibinə daxil edilir və onlar vergiyə olunur. Bu konsepsiyanın qəbul edilməsi gəlir vergisinin vergitutma bazasının nəzərəçarpacaq dərəcədə genişlənməsinə səbəb oldu. Çünki vergitutma bazasına yalnız birbaşa aktiv gəlirlər deyil, həm də daşınmaz əmlakdan, qiymətli kağızlardan, kapital artımından və digər mənbələrdən əldə edilən gəlirlər də daxil edilirlər.

Şirkətlərin vergiyə cəlb edilməsinin vahid şəklə salınması Avropa İttifaqının sərhədləri daxilində fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün bərabər şəraitin yaradılması nəzərdə tutur.

Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrdə şirkətlərin mənfəət vergisinə cəlb edilməsi sisteminin bir-birinə uyğunlaşdırılması aşağıdakıları nəzərdə tutur:




  • vergi dərəcələrinin bir-birinə yaxınlaşdırılması;

  • vergitutma bazasının eyni şəklə salınması;

  • ikiqat iqtisadi vergitutmanın aradan qaldırılması;

  • xüsusi Avropa şirkəti statusunun tətbiq edilməsi;

  • şirkətlərin mənfəətinin vergiyə cəlb edilməsi sahəsində Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələrin bir-birinə qarşılıqlı yardımı.


Vergi dərəcələrinin bir-birinə yaxınlaşdırılması. Şirkətlərin mənfəət vergisinin bir-birinə yaxınlaşdırılması onun orta səviyyəsinin 30-40faiz həddində olmasını nəzərdə tutur. Avropa İttifaqına yeni üzvlər qəbul edilərkən onlara öz ölkələrində vergitutma səviyyəsini İttifaqdakı orta səviyyəyə uyğunlaşdərmaq təklif olunur. Məsələn, İsveç Avropa İttifaqına daxil olmamışdan əvvəl orada şirkətlərin mənfəət vergisinin dərəcəsi 52-57 faiz səviyyəsində idi. Lakin Avropa İttifaqına daxil olarkən İsveçdən şirkətlərin mənfəət vergisinin səviyyəsinin 30 faizə endirilməsi tələb edildi.
Vergitutma bazasının eyni şəklə salınması. Vergitutma bazasının eyni şəklə salınması mənfəətin müəyyənləşdirilməsinin vahid qaydasının tətbiq edilməsini nəzərdə tutur. Bu isə milli vergi siyasətinin həyata keçirilməsi imkanlarını məhdudlaşdırdığından İttifaq üzvü olan ölkələr tərəfindən müəyyən müqavimətə səbəbolr. Bu anlaşılmazlığı müəyyən dərəcədə yüngülləşdirmək üçün Avropa İttifaqının üzvü olan hər bir ölkə öz milli şirkətlərinə müəyyən subsidiyalar və vergi güzəştləri tətbiq edə bilərlər.
Ikiqat iqtisadi vergitutmanın aradan qaldırılması. Ikiqat iqtisadi vergitutma eyni bir vergitutma bazasından iki və daha çox sayda verginin tutulması ilə bağlıdır. Məsələn, korporasiyaların mənfəətindən əvvəlcə korporativ mənfəət vergisi tutulur, sonra mənfəət səhmdarlar arasında bölüşdürülərkən isə fərdi gəlir vergisi tutulur. Bu isə məcmu vergi yükünün artmasına səbəb olur.

Müxtəlif ölkələrdə ikiqat iqtisadi vergitutmanın aradan qaldırılmasının bir-birindən fərqli sistemlərinin tətbiq edilməsi transmilli şirkətlərin fəaliyyəti üçün müəyyən problemlər yaradır. Məsələn, bölüşdürülən və bölüşdürülməyən mənfəət üçün müxtəlif vergi dərəcələri, bölüşdürülən mənfəətin tam və ya qismən vergidən azad edilməsi halları mövcuddur. Hal-hazırda Avropa İttifaqına daxil olan ölkələr tam əvəzləşdirmə sisteminin tətbiq edilməsinin zəruriliyi fikrinə gəlmişlər. Bu ittifaq üzvü olan ölkələrdə şirkətlərin həm bölüşdürülən, həm də bölüşdürülməyən mənfəəti üçün eyni vergi dərəcəsinin müəyyən edilməsini, eyni zamanda dividentlərin 25 faiz səviyyəsində vergiyə cəlb edilməsini nəzərdə tutur.


Xüsusi Avropa şirkəti statusunun tətbiq edilməsi. Avropa İttifaqının bir neçə ölkəsində kommersiya əməlliyatları həyata keçirən şirkətlərin bir-birinə birləşməsi və birinin digəri tərəfindən öz tərkibinə daxil edilməsi hallarının vergiyə cəlb edilməsinin xüsusi rejimi, ana və törəmə şirkətlərin vergiyə cəlb edilməsinin yüngülləşdirilməsi nəzərdə tutulur.

Məsələn, Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələr arasında bölüşdürülən dividentlərdən ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması, onlar arasında mübahisəli məsələlərin həll edilməsi məqsədi ilə arbitraj prosedurunun daxil edilməsi və s.

Belə şirkətlər İttifaq daxilində onlara spesifik vergi güzəştləri əldə etməyə təminat verən Avropa İttifaqının rezident şirkətləri statusunu alırlar. Avropa İttifaqının vergitutma məsələləri ilə bağlı xüsusi komissiyasının iclaslarında belə şirkətlərin mənfəətinin onun İttifaqın müxtəlif ölkələrində yerləşən struktur bölmələri arasında bölüşdürülməsi, İttifaqa daxil olan ölkələrdə aparan transmilli qrup daxilində mənfəətin faizlər, dividentlər və royalti şəklində repatriasiyası zamanı vergilərin aradan qaldırılması, transfert qiymətlərin tənzimlənməsi və digər problemlərlə bağlı məsələlər müzakirə olunur.
Şirkətlərin mənfəətinin vergiyə cəlb edilməsi sahəsində Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələrin bir-birinə qarşılıqlı yardımı. Vergidən yayınma halları ilə mübarizə aparmaq üçün Avropa ittifaqına daxil olan bütün dövlətlərin iştirakı ilə informasiya mübadiləsinə dair çoxtərəfli vergi saazişlərinin bağlanması nəzərdə tutulur.

Avropa İttifaqına daxil olan bəzi ölkələrdə şirkətlərin mənfəət vergisinin maksimal dərəcələri Cədvəl 2-də əks olunmuşdur.


Avropa İttifaqına daxil olan bəzi ölkələrdə şirkətlərin mənfəət vergisinin və fərdi gəlir vergisinin maksimal dərəcələri


Ölkələr

Şirkətlərin mənfəət vergisinin maksimal dərəcəsi, faizlə

Fərdi gəlir vergisinin maksimal dərəcəsi, faizlə

Avstriya

30

50

Belçika

39+3%=40,17

55

Böyük Britaniya

33

40

Yunanıstan

35

45

Danimarka

34

46,5

İrlandiya

38

48

İspaniya

35

56

İtaliya

36

50

Lüksemburq

33+4%=34

50

Hollandiya

35

60

Portuqaliya

36

40

Finlandiya

28

61

Fransa

33,33

56,8

AFR

40

48,5

İsveç

28

57

Cədvəldən göründüyü kimi Avropa İttifaqı daxilində birbaşa vergilərin uyğunlaşdırılması sahəsində aparılan işlərə baxmayaraq hələ ki, bu məqsədə istənilən səviyyədə nail olunmamışdır. Bunu ilk növbədə İttifaqa daxil olan ölkələrin hər birində ayrı-ayrılıqda aparılan və ümumilikdə İttifaqda həyata keçirilən iqtisadi siyasətin məqsədləri arasında mövcud olan ziddiyətlərlə izah etmək olar.

Avropa ittifaqında dolayı vergilərin bir-birinə uyğunlaşdırılmasının əsas vəzifəsi İttifaq daxilində fiskal sərhədlərin aradan qaldırılması və birliyə daxil olan ölkələrdə əlavə dəyər vergisinin dərəcələrinin bir-birinə yaxınlaşdırılmasıdır. Ölkənin vergi sistemində ƏDV-nin olması onun Avropa İqtisadi Birliyinin üzvülüyünə qəbul edilməsinin əsas şərtidir.

Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrdə ƏDV-nin dərəcələrinin bir-birinə yaxınlaşdırılması üçün 1993-cü ildə onun minimal səviyyəsi 15 faiz həddində müəyyən edildi. Bundan başqa bir sıra ölkələrdə müəyyən məhsullar üçün ƏDV-nin artırılmış və azaldılmış dərəcələrindən də istifadə olunur. Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrin birindən digərinə və üçüncü dövlətlərə ixrac ƏDV-dən asılıdır. Avropa İttifaqına daxil olan ölkələrdə ƏDV-nin dərəcələrinin bir-birinə uyğunlaşdırılmasının real vəziyyəti Cədvəl 3-də əks olunmuşdur.



Ölkələr

ƏDV-nin daxil edildiyi il

Vergi gəlirlərində ƏDV-nin payı, %

ÜDM-də ƏDV-nin payı, %

ƏDV-nin standart dərəcəsi

Avstriya

1973

21.7

9.1

20

Belçika

1971

16

7.5

21

Böyük Britaniya

1973

14.7

5.7

17.5

Yunanıstan

1987

14.9

5.3

18

Danimarka

1967

20.6

9.9

25

İrlandiya

1972

21.3

8.4

21

İspaniya

1986

13.9

3.9

16

İtaliya

1973

15.1

6.2

19

Lüksemburq

1970

13

5.4

15

Hollandiya

1969

15.7

6.2

17.5

Portuqaliya

1986

13.3

4.3

17

Finlandiya

1994

-

-

22

Fransa

1968

19.9

9

18.6

AFR

1968

16.9

6.3

16

İsveç

1969

13.4

6.8

25
Avropa İttifaqına daxil olan bəzi ölkələrdə ƏDV-nin səviyyəsi

Avropa İttifaqı daxilində inteqrasiya proseslərinin daha da inkişafı, hər bir ölkənin iqtisadiyyatın hər hansı bir konkret sahəsində ixtisaslaşdırılması üçün birlik çərçivəsində ƏDV üzrə klirinq sisteminin tətbiq edilməsi nəzərdə tutulur. Klirinq idxalatçı ölkələrin ƏDV-dən itkilərinin yerini doldurmalıdır. Çünki ixrac ƏDV-dən azad olduğundan ixracatçı ölkələrin büdcələri müəyyən itkiyə məruz qalır.

Bu məqsədlə hər bir ölkə öz idxal-ixrac əməliyyatlarında ƏDV-nin ödənilməsi üzrə məlumatları toplamalı, ƏDV üzrə izafi daxilolmalar klirinq hesablamaları sisteminə uyğun olaraq xarici iqtisadi əməliyyatlarda ƏDV üzrə mənfi saldosu olan ölkələr arasında yenidən bölüşdürülməlidir.

Avropa İttifaqında aksizlərin bir-birinə uyğunlaşdırılması ƏDV dərəcələrinin bir-birindən fərqlənməsi “turist bazarlıqları”nın və sərhədyanı ticarətin artmasına səbəb olur.

Bu isə xarici ölkələrdə alış-veriş edən vətəndaşların öz ölkələrində büdcə itkilərinə səbəb olur.

Məsələn, Skandinaviya ölkələrində pivə və spirtli içkilərə aksizlərin yüksək olması bu ölkələrdə “pivə” turizminin inkişafına səbəb olmuşdur. Belə halların qarşısının alınması üçün Avropa İttifaqı çərçivəsində aksizləri vahid şəklə salmaq, aksizli məhsulların qiymətləri arasında nəzərəçarpacaq fərqin yaranmamasına nail olmaq nəzərdə tutulur.



2. İnkişaf etmiş ölkələrin vergi sistemləri.
Inkişaf etmiş ökələrin vergi sistemlərinə xas olan xüsusiyyətlərdən biri mərkəzi və digər səviyyəli büdcələrin gəlirləri arasında dəqiq sərhədin müəyyən edilməsidir. Ölkənin vergi sisteminin strukturu onun dövlət quruluşundan bilavasitə asılıdır. İngiltərə, Fransa, İtaliya kimi unitar dövlətlərdə büdcənin iki səviyyəsi mövcuddur:


  1. mərkəzi;

  2. yerli.

ABŞ, Kanada, Almaniya kimi federativ dövlətlərdə isə büdcə üç səviyyəlidir:




  1. federal;

  2. ərazi;

  3. yerli.

Indi isə Fransa, Belçika, Yaponiya və Böyük Britaniya kimi unitar və ABŞ, Kanada, İsveçrə, Afr kimi federativ və konfederativ dövlətlərin vergi sistemləri ilə tanış olaq.




    1. Unitar dövlətlərin vergi sistemləri.



Fransa. Bu ölkədə mövcud olan vergiləri şərti olaraq 3 böyük qrupa ayırmaq olar:


  • əmtəənin qiymətinə daxil edilən dolayı vergilər və ya istehlak vergiləri;

  • mənfəət və gəlir vergiləri;

  • mülkiyyət vergiləri.

Fransa büdcəsinin əsas gəlir mənbəyi dolayı vergilərdir ki, bunun da əsasını ƏDV təşkil edir. Hal-hazırda ölkədə ƏDV-nin standat (18.6%) və azaldılmış (5.5%) dərəcəsi tətbiq edilir. ƏDV-nin azaldılmış dərəcəsi bir sıra kənd təsərrüfatı məhsullarına, ərzağa, dərmana, tibbi avadanlığa, yük və sərnişin daşınmasına və s. tətbiq olunur.

Fransa qanunvericiliyi ƏDV üzrə bir sıra güzəştlər nəzərdə tutur. Məsələn, aşağıdakılar ƏDV-dən azaddır:


  • maliyyə ili ərzində ümumi dövriyyəsi müəyyən olunmuş məbləğdən çox olmayan kiçik müəssisələr;

  • ixracla bağlı bütün əməliyyatlar. Sahibkarlıq subyektləri məhsul ixrac edərkən onun alınması və istehsalı zamanı ödədikləri ƏDV məbləğini geri almaq hüququna malikdirlər;

  • bank və maliyyə fəaliyyəti;

  • xüsusi həkim və müəllimlər;

  • kənd təsərrüfatı və balıqçılıq;

  • inzibati, sosial, mədəni və idman funksiyalarını yerinə yetirən dövlət müəssisələri.

Büdcənin əsas gəlir mənbələrindən biri də aksizlərdir. Fransada aksizli malların siyahısı genişdir. Neft məhsulları, elektrik enerjisi, tünd spirtli içkilər, pivə, tütün məmulatları, sığorta və birja əməliyyatları, oyun biznesi, televiziya reklamları və s. aksiz vergisinə cəlb olunur.

Spesifik və advolar dərəcə ilə tutulan gömrük rüsumları da istehlak vergilərinə aid edilirlər. Gömrük rüsumları dövlətin iqtisadi siyasətinin milli sənaye və kənd təsərrüfatının müdafiəsinə yönəlmiş əsas alətidir.

Birbaşa vergilə arasında mənfəət və gəlir vergisi mühüm yer tutur. Mənfəət vergisi sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan və qanunvericiliklə bu vergidən azad edilməyən bütün xüsusi və dövlət şirkətlərindən tutulur. Həm rezident, həm də qeyri rezidentlər Fransadakı fəaliyyətlərindən əldə etdikləri mənfəətdən bu vergini ödəyirlər. Şirkətlərin illik mənfəətinin məbləği vergitutma bazası hesab olunur. Hər bir şirkət vergi ilindən sonrakı ilin aprel ayının 1-nə qədər illik vergi bəyannaməsini vergi orqanlarına təqdim etməlidir. Şirkətlər son hesablamalar aparılana qədər hər rüb avans ödənişləri edirlər. Verginin standart dərəcəsi 33.33%-dir. Bundan başqa torpaq sahələrindən, kənd təsərrüfatı fermalarından və qiymətli kağızlardan əldə edilən gəlirlərə 10-24 % intervalında azaldılmış dərəcə tətbiq olunur. Bir sıra şərtlərə əməl etməklə kənd təsərrüfatı kooperativləri və investisiya şirkətləri bu vergidən azad ola bilərlər.

Fiziki şəxslərin gəlir vergisi fiziki şəxsin əmək haqqı, pensiya, renta, kommersiya və qeyri-kommersiya fəaliyyətinin bütün növlərindən əldə edilən gəlirlər, mükafatlar da daxil olmaqla bütün gəlirlərindən tutulur və onun maksimal dərəcəsi 56.8 %-dir. Fransa qanunvericiliyində vergiyə cəlb edilməyən minimum və sosial xarakterli müəyyən çıxımlar da nəzərdə tutulmuşdur.

Fransanın dövlət gəlirlərinin üçüncü ən böyük mənbəyi mülkiyyət və əmlak vergiləridir. Fransada mükliyyət vergisi mütərrəqi xarakter daşıyır, ancaq gəlir vergisindən və mülkiyyət vergisinin cəmi ümumi gəlirin məbləğinin 85%-dən çoö olmamalıdır. Mülkiyyət vergisinin maksimal dərəcəsi 1.5%-dir.

Fransada yerli vergitutma sistemi də kifayət qədər inkişaf etmişdir. Yerli büdcələrin ümumi həcmi dövlət büdcəsinin 60%-i həddindədir. Yerli hakimiyyət orqanları öz ərazilərində, əlavə olaraq aşağıdakı vergi və yığımları təyin edə bilərlər:


  • ərazinin təmizlənməsinə görə vergi;

  • mənzil vergisi;

  • tikinti aparılmış sahələrə görə torpaq vergisi;

  • kənd təsərrüfatı palatasının saxlanılmasına görə rüsum;

  • sənaye-ticarət palatasının saxlanılmasına görə rüsum;

  • mədənlərdən istifadə edilməsinə görə yığım;

  • yaşıllıq vergisi.

Yerli hakimiyyət orqanları büdcəni formalaşdırarkən öz səlahiyyətlərinə daxil olan vergilərin dərəcələrini müstəqil surətdə müəyyənləşdirirlər. Lakin bu dərəcələr mərkəzi hakimiyyət tərəfindən qanunvericilik qaydasında müəyyən edilmiş həddən şox olmamalıdır.

Tikilmiş sahələrə görə torpaq vergisi daşınmaz əmlakın və istifadəsi kommersiya və sənaye məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuş sahələrin dəyərindən tutulur. Dövlət əmlakının dəyəri, şəhərdən kənarda yerləşən və kənd təsərrüfatı məqsədləri üçün nəzərdə tutulmuş binaların dəyəri, yaşı 75-dən yuxarı olan və ictimai fondlardan müavinət alan fiziki şəxslərə məxsus mənzilin dəyəri bu vergidən azaddır.

Mənzil vergisi onun sahibi və ya icarədarı tərəfindən ödənilir. Aztəminatlı şəxslər bu vergidən tam və ya qismən azad edilə bilərlər.


Belçika. Dolayı vergilərin xüsusi çəkisinin yüksək olması Belçika üçün də xarakterikdir. ƏDV-nin standart dərəcəsi 21%-dir. Bundan başqa ƏDV-nin yaşayış evlərinin tikintisi üçün 12% və kənd təsərrüfatı xammalı, dərman, kitab, qəzet, kommunal xidmətlər, sərnişin nəqliyyatı xidmətləri, mehmnaxana biznesi üçün 7% həcmində azaldılmış dərəcəsi var. Banklar, sığorta şirkətləri, hüquqçünas, həkim, müəllim və xəstəxanaların xidmətləri, beynəlxalq daşımalar ƏDV-dən azadddır.

Neft məhsuları, elektrik enerjisi, tütün məmulatları, tünd spirtli içkilər, çaxır, pivə, alkoqolsuz içkilər, kofe, oyun biznesi və s. aksiz vergisinə cəlb olunur.

Belçikada mülkiyyətdən tutulan vergilər də mövcuddur, məsələn, nəqliyyat vasitələrindən vergi və əmlak vergisi. Bunlardan bəziləri mülkiyyət hüququ bir şəxsdən digərinə keçərkən, məsələn, miras və bağışlanmaya görə vergi tutulur. Bəziləri isə, məsələn, avtonəqliyyat vasitələrinə görə yerli vergi, bu vasitələrin sahiblərindən tutulur.

Miras və bağışlanma yolu ilə keşən əmlaka görə birbaşa varislərdən tutulan verginin dərəcəsi 3-30%, digər kateqoriyalı varislər üçün isə 20-80 %-dir.

Tikililərin və torpağın satışı və icarəyə verilməsi sənədləşdirilərkən qeydiyyat vergisi tutulur. Onun standart dərəcəsi 12.5 %-dir. Kiçik torpaq sahələri və tikililər üçün müəyyən güzəştlər nəzərdə tutulur.

Dövlət qeydiyyatına alınarkən avtomobillər, yaxtalar, təyyarələr də daxil olmaqla bütün nəqliyyat vasitələrinin qeydiyyatı vergisi tutulur.

Avtonəqliyyat vasitələrinə görə yerli vergi bütün avtonəqliyyat vasitələri sahiblərindən tutulur. Bundan əldə edilən vəsait ictimai magistralların saxlanılmasına yönəldilir.

Rezident fiziki şəxslər həm ölkə daxilində, həm də xaricdə, qeyri-rezident fiziki şəxslər isə yalnız ölkə daxilində əldə etdikləri gəlirlərdən gəlir vergisi ödəyirlər. əmlakdan, qiymətli kağızlardan və digər mənbələrdən əldə edilən vəsaitlər də gəlirin tərkibinə daxil edilirlər. Gəlir vergisi gəlirin həcmindən asılı olan mütərrəqi şkala üzrə tutulur. Onu minimal dərəcəsi 25%, maksimal dərəcəsi isə 55%-dir. Dövlət gəlir vergisindən başqa dərəcəsi ümumi dərəcənin 6-10%-i intervalında olan bələdiyyə gəlir vergisi tutulur.

Belçikanın gəlir vergisi sistemində ailənin gəlirlərinin vergiyə cəlb olunması tətbiq olunur, yəni tətbiq edilən vergi dərəcəsi müəyyənləşdirilərkən ər və arvadın gəlirləri cəmlənir. Qanunvericilikdə iki güzəşt nəzərdə tutulmuşdur:


  • əgər ailənin hər iki üzvü peşə fəaliyyətindən gəlir əldə edirsə, ailənin az gəlir əldə edən üzvünün gəliri vergiyə ayrıca cəlb olunur;

  • əgər ər-arvaddan biri peşə fəaliyyətindən gəlir əldə edirsə, onda bu gəlirin 30%-i vergiyə cəlb olunur.

Belçika qanunvericiliyinə görə hüquqi şəxs hesab olunan və idarə orqanları ölkə ərazisində yerləşən bütün şirkət və təşkilatlat korporasiyaların mənfəət vergisinin ödəyiciləridirlər. Şirkət istehsal etdiyi məhsulun istehsal və satış xərclərini vergiyə cəlb olunan gəlirdən çıxmaq hüququna malikdir. Mənfəət vergisinin maksimal dərəcəsi 39%-dir. Bundan başqa şirkətlərdən 39%-in 3%-i həcmində böhran yığımı tutulur.

Belçikada fiziki şəxslərin və şirkətlərin mənfəətinin vergiyə cəlb edilməsinin bir sıra xüsusiyyətlərini qeyd edək:


  • əgər mənfəət ölkəyə xaricdən gətirilibsə və əldə olunduğu yerdə vergiyə cəlb olunubsa, şirkətin mənfəət vergisi 25% azaldılır;

  • qeyri-rezident fiziki şəxslərin gəlirindən əlavə olaraq qeyri-rezidentlər üçün vergi (gəlir vergisi dərəcəsinə 6% əlavə olunur) tutulur;

  • Belçikada daimi nümayəndəliyi olmayan hüquqi şəxslərin, xarici dölətlərin idarələrinin və qeyri-rezidentlərin digər kateqoriyalarının mənfəətindən 43% dərəcəsi ilə vergi tutulur;

  • şirkət tərəfindən ödənilmiş komisiyon haqlarının, mükafatların, qonorarların məbləği vergitutma məqsədləri üçün maya dəyərinə daxil edilir.


Yaponiya. Avropa ğlkələrindən fərqli olaraq Yaponiyada dövlət gəlirlərinin əsas hissəsini gəlirlərdən tutulan vergilər-korporasiyaların mənfəət vergisi və fiziki şəxslərin gəlir vergisi təşkil edir. Bütün vergi daxilolmalarının 64%-i dövlət vergilərinin, 36%-i isə yerli vergilərin payına düşür.

Yaponiyanın vergi sistemi vergilərin sayının çox olması ilə xarakterizə olunur. Ölkədə 25 adda dövlət və 30 adda yerli vergilər fəaliyyət göstərir.

Şirkətlərin mənfəət vergisi milli, prefektura və bələdiyyə büdcələrinə ödənilir. Mili verginin dərəcəsi mənfəətin 33.48%-i, prefektura vergisinin dərəcəsi milli dərəcənin 5%-i yəni mənfəətin 1.67%-i, bələdiyyə vergisinin dərəcəsi isə milli dərəcənin 12.3%-i, yəni mənfəətin 4.12%-dir. Beləliklə, bu vergi özrə yığımlar mənfəətin təqribən 40%-ni təşkil edir. Yaponiyada bu vergi özrə kiçik biznes üçün müəyyən güzəştlər nəzərdə tutulmuşdur.

Yaponiyanın dövlət büdcəsi üçün fiziki şəxslərin gəlir vergisinin əhəmiyyəti daha yüksəkdir. Büdcə gəlirində bu verginin payı müxtəlif illərdə 35-42% intervalında olmuşdur. Fiziki şəxslərin gəlir vergisi mütərrəqi şkala əsasında tutulur. Onun minimal dərəcəsi 10%, maksimal dərəcəsi isə 50%-dir. əmək haqqı, kəndlilərin və peşə sahiblərinin gəlirləri, daşınmaz əmlakdan əldə edilən gəlirlər, dividentlər, faizlər, pensiyalar və s.-nin məbləği bu vergiyə cəlb olunur.

Gəlir vergisinin hesablanması üçün vergi ödəyicisinin bütün mənbələrdən əldə etdiyi gəlir cəmlənir və sonra müxtəlif güzəştlər nəzərə alınmaqla vergiyə cəlb edilməyən minimum bu məbləğdən şıxılır.

Göründüyü kimi Yaponiyada gəlir vergisinin səviyyəsi xeylıi yüksəkdir. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, vergi ödəyicisinin ailə vəziyyətini nəzərə alan, kifayət qədər yüksək vergiyə cəlb edilməyən məbləğ mqəyyən edilmişdir, çoxuşaqlı ailələrə əlavə vergi gqzəştləri verilir, müalicəyə sərf edilən vəsaitlər vergidən azad olunur.

Fiziki və hüquqi şəxslər əmlakın dəyərinin 1.4%-i həcmində əmlak vergisi ödəyirlər. Yaponiyada əmlak 3 ildən bir qiymətlənmdirilir. Onun tərkibinə daşınmaz əmlak, torpaq, qiymətli kağızlar və s. daxil edilir.

Yaponiyanın dolayı vergi sistemi gömrük rüsumları, İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı üzvü olan ölkələrin metodologiyasına əsasən 5% dərəcəsi ilə tutulan əlavə dəyər vergisi və aksizlərlə təmsil olunur.


Böyük Britaniya. Vergitutma nəzəriyyəsinin vətəni sayılan Böyük Britaniyada vergilər 5 əsas qrupa bölünür:


  • gəlirdən tutulan birbaşa vergilər-bura gəlir vergisi, kapitaldan vergi və miras qalan əmlakdan vergi daxildir;

  • dolayı vergilər-bura ƏDV, aksizlər, gömrük rüsumları, gerb rüsumu və s. daxildir;

  • yerli vergilər-bu verginin əsasını əmlak vergisi təşkil edir;

  • işgüzar fəallığa görə vergilər;

  • digər vergi.

Böyük Britaniyanin dövlət büdcəsinə vergi daxilolmalarında bu vergi qruplarının xüsusi çəkiləri təqribən aşağıdakı kimidir:


Birbaşa vergilər – 45,9%

Dolayı vergilər – 31,4%

Yerli vergilər – 9,6%

Işgüzar fəallığa görə vergi – 7,4%

Digər vergilər – 5,7%
Birbaşa vergilərin arsında əsas yeri gəlir vergisi tutur. Fransa aparılan müharibəni maliyyələşdirmək üçün 1799-cu ildə müvəqqəti tədbir kimi tətbiq olunan bu vergi 1842-ci ildə qəti olaraq təsdiq edildi. Böyük Britaniyada gəlir vergisinin maksimal dərəcəsi 40%-dir. Ölkə qanunvericiliyində gılir vergisi üzrə bir sıra güzəştlər və vergiyə cəlb olunmayan minimum nəzərdə tutulmuşdur.

Korporasiyaların mənfəət vergisinin maksimal dərəcəsi 33%-dir. Illik mənfəəti 250000 funt sterlinqə qədər olan müəssisələr kiçik müəssisələr hesab olunurlar və onların mənfəəti 25% dərəcəsi ilə vergiyə cəlb olunur. Mənfəətin məbləği ümumi gəlirdən onun əldə edilməsinə çəkilən xərclər çıxılmaqla müəyyən edilir. Elmi-tədqiqat işlərinə çəkilən xərclərin məbləği də vergiyə cəlb olunan mənfəətin məbləğindən çıxılır.

Kapitaldan tutulan verginin əsas məqsədi möhtəkirlik məqsədi güdən sövdələşmələrin həcmini və mənfəətlilik dərəcəsini məhdudlaşdırmaqdır. Bu zaman əldə olunan gəlir sövdələşmə predmetinin alındığı qiymətlə bazar qiymətinin fərqi kimi təyin olunur.

Vərəsəlik yolu ilə keçən əmlakın dəyərinin ilk 150000 funt sterlinqindən vergi tutulmur, bu məbləğdən artıq hissəsi isə 40% dərəcəsi ilə vergiyə cəlb olunur.

Böyük Britaniyanın vergi sistemində dolayı vergilər arasında əsas yeri ƏDV tutur. Ölkənin büdcə gəlirlərinin təqribən 17%-i bu vergi növünün payına düşür. Böyük Britaniyada ƏDV-nin standart dərəcəsi 17,5%-dir. ərzaq malları, kitablar, dərmanlar, ixrac, mənzillərdə istifadə olunan yanacaq və enerji, yaşayış evlərinin tikintisi, nəqliyyat xidmətləri uşaq geyimləri, poçt və maliyyə xidmətləri, sığorta fəaliyyəti, dini mərasimlərlə bağlı xidmətlər və s. ƏDV-dən azaddır.

Alkoqollu içkilər, yanacaq, tütün məmulatları, nəqliyyat vasitələri aksizli mallar hesab olunur. Aksiz dərəcələri 10-30% intervalında dəyişir.

Yerli vergilər arasında əmlak vergisi mühüm yer tutur. Bu vergi daşınmaz əmlak sahiblərindən və ya onların icarədarlarından tutulur. Daşınmaz əmlakın dəyəri 10 ildən bir qiymətləndirilir və vergi dərəcəsi maliyyə ehtiyatlarına olan tələbatın həcmindən asılı olaraq bələdiyyə idarələri tərəfindən müəyyən edilir.

Böyük Britaniyanın ən qədim vergisi 1694-cü ildən tətbiq edilən gerb rüsumudur. Bu vergi mülki-hüquqi sövdələşmələr rəsmiləşdirilərkən tutulur. Demək olar ki, bütün hüquqi və kommersiya sənıdlərində bu verginin ödənildiyini təsdiq edən ştamp olmalıdır.

Beləliklə, Böyük Britaniyada büdcənin gəlir hissəsinin demək olar ki, 90%-i vergi daxilolmaları hesabına formalaşır və əsas vergi dərəcələri aşağıkadı kimidir:
Fiziki şəxslərin gəlir vergisi - 20-40%

Korporasiyaların mənfəət vergisi - 33%

Kiçik müəssisələrin mənfəət vergisi - 25%

Miras vergisi:

- 150000 funt sterlinqə qədər - 0%

- 150000 funt strelinqdən artıq hissə - 40%

ƏDV - 17,5%

Aksizlər - 10-30%

Gerb rüsumu - 0,5-2%


2.2 Federativ və konfederativ dövlətlərin vergi sistemləri.
Bəzi federativ və konfederativ dövlətlərin vergi sistemləri ilə tanış olmazdan əvvəl federasiya və konfederasiya anlayışları ilə tanış olaq. Federasiya dövlətlərin birləşməsinin elə formasıdır ki, federasiyada birləşən dövlətlər müəyyən hüquqi dövlət müstəqilliyini saxlamaqla yeni vahid dövlət qurumu yaradırlar. Federasiya vahid ittifaq vətəndaşlığının, ordunun, ittifaq dövlət orqanlarının olmasını nəzərdə tutur.

Konfederasiya – müstəqil (suveren) mövcudluğunu saxlayan, lakin bir və ya bir neçə ümumi idarəetmə orqanları ilə birləşən ayrı-ayrı dövlətlərin ittifaqıdır. Dünya praktikasından federativ dövlətərə misal olaraq ABŞ, AFR, Rusiya, Kanadanı, konfederativ dövlətə isə misal olaraq İsveçrəni göstərmək olar.


ABŞ. ABŞ-da dövlət hakimiyyətinin üç pilləli quruluşundan asılı olaraq vergi sistemi də üç səviyyəlidir:


  • federal vergilər;

  • ayri-ayrı ştatların vergiləri;

  • yerli vergilər.

ABŞ-ın vergi sisteminə xas olan əsas xüsusiyyət eyni bir vergidən paralel istifadə olunmasıdır. Məsələn, əhali 3 gəlir vergisi, 2 əmlak vergisi, şirkətlər 3 mənfəət vergisi ödəyirlər. ABŞ-ın vergi sisteminin tərkibi və strukturu Cədvəl 4-də əks olunmuşdur.


ABŞ-ın vergi sisteminin tərkibi və quruluşu


Federal vergilər

Ştatların vergiləri

Yerli vergilər

Gəlir vergisi

Gəlir vergisi

Gəlir vergisi

Şirkətlərin mənfəət vergisi

Şirkətlərin mənfəət vergisi

Şirkətlərin mənfəət vergisi

Sosial sığorta vergisi







Aksizlər

Aksizlər

Aksizlər

Gömrük rüsumları







Mirasa və bağışlanan əmlaka vergilər

Mirasa və bağışlanan əmlaka vergilər

Mirasa və bağışlanan əmlaka vergilər




Satış vergisi

Satış vergisi




Əmlak vergisi

Əmlak vergisi




Avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərindən vergilər










Ekoloji vergilər









Federal büdcənin gəlirlərinin əsas hissəsini fiziki şəxslərin və hüquqi şəxs statusu olmayan fərdi müəssisələrin və ortaqlıqların ödədikləri gəlir vergisi təşkil edir.

ABŞ-da federal büdcəyə və ayrı-ayrı ştatların büdcələrinə vergi daxilolmalarının təqribi strukturu Cədvəl 5-də əks olunmuşdur.

ABŞ-ın federal büdcəsinə və ayrı-ayrı ştatların büdcələrinə vergi daxilolmalarının təqribi strukturu

Federal verginin növü

%

Ştatların vergilərinin növü

%

Fiziki şəxslərin gəlir vergisi

38

Fiziki şəxslərin gəlir vergisi

30

Sosial sığorta ayırmaları

28

Satış vergisi

30

Şirkətlərin mənfəət vergisi

7

Şirkətlərin mənfəət vergisi

8

Aksizlər

5

Aksizlər

6

Mirasa və bağışlanan əmlaka görə vergilər

10

Avtonəqliyyat vasitələrinin sahiblərindən vergi

4

Digər

12

Əmlak vergisi

2







Mirasa və bağışlanan əmlaka vergilər

1







Digər

19

Cəmi

100

Cəmi

100

Gəlir vergisinin vergitutma bazası müəyyənləşdirilərkən müxtəlif mənbələrdən əldə edilən gəlirlər cəmlənir, həmin məbləğdən bu gəlirlərin əldə edilməsi ilə bağlı olan xərclər çıxılır və qalan məbləğ gəlir vergisi şkalasına uyğun olaraq vergiyə cəlb olunur.

ABŞ-da gəlir vergisinin dərəcələri Cədvəl 6-da əks olunmuşdur.
ABŞ-da gəlir vergisinin dərəcələri


Vergiyə cəlb olunan gəlir (min S)

Verginin məbləği (min S)

1. Tənha vergi

ödəyiciləri

0-22.1

22.1-53.5

53.5-115

115-250


250-dən artıq

15%

3.315+28%> 22.1

12.107+31%>53.5

31.172+36%>115

79.772+39.6>250


2. Birgə bəyənnamə doluran

ailəli vergi ödəyiciləri

0-36.9

36.9-89.15

89.15-140

140-250


250-dən artıq

15%

5.535+28%>36.9

20.18+31%>89.15

36.94+36%>140

76.5+39.6%>250


3. Ailə

başçıları

0-29.6

29.6-76.4

76.4-127.5

127.5-250

250-dən artıq


15%

4.44+28%>29.6

17.544+31%>76.4

33.385+36%>127.5

77.485+39.6%>250

ABŞ-da şirkətlərin mənfəət vergisinə cəlb edilməsinin əsas prinsipi verginin son vergitutma obyekti olan xalis mənfəətdən tutulmasıdır. Son 30 ildə aparılan vergi islahatları nəticəsində bu verginin dərəcəsi xeyli aşağı salınmışdır.

Hal-hazırda ABŞ-da mənfəət vergisinin maksimal dərəcəsi 34%-dir. Bu verginin təqribən 85%-i federal səviyyədə, 15%-i isə yerli səviyyədə tutulur. Fermer təsərrüfatları, kişik biznesə vəsait qoyan fərdi investorlar, kişik və orta müəssisələr bu verginin ödənilməsində böyük güzəştlərə malikdirlər.

Həm fiziki, həm də hüquqi şəxslər əmlak vergisinin ödəyiciləridirlər. əmlak vergisinin dərəcəsi 0.5-5% intervalındadır. Vərəsəlik yolu ilə keçən və bağışlanan əmlakdan vergilər mütərəqi şkala üzrə tutulur və onun maksimal dərəcəsi 50%-dir.

ABŞ-da yığılan aksizlərin demək olar ki, 90% şərab və tütün məhsullarının, qalan 10%-i isə benzin, kibrit, telefon xidməti, sərnişin aviaxidmətləri və s. payına düşür.
Kanada. Digər fedrativ dövlətlərdən fərqli olaraq Kanada desentralizasiyanın yüksək səviyyəsi ilə fərqlənir. Kanadanın vergi sistemi 3 əsas səviyyədən ibarətdir:


  • federal – dövlət gəlirlərinin təqribən 50%-i

  • əyalət – dövlət gəlirlərinin təqribən 40%-i

  • yerli – dövlət gəlirlərinin təqribən 10%-i

Federal büdcənin gəlirlərinin əsasını əhalidən tutulan gəlir vergisi, şirkətlərin mənfəət vergisi, əmtəə və xidmətlərə vergilər, aksizlər, gömrük rüsumları və sosial sığorta fondlarına ödənişlər təşkil edir.

Əyalətlərin gəlirlərinin əsasını əhalinin gəlir vergisi, satışdan vergi, şirkətlərin mənfəət vergisi, aksizlər, sosial sığorta fondlarına ödənişlər, əmlakın bağışlanmasına görə vergilər, renta ödənişləri, müxtəlif qeydiyyat və lisenziya yığımları təşkil edir.

Yerli büdcələrin əsas gəlir mənbəyi isə daşınmaz əmlakdan tutulan vergilər və sahibkarlıq fəaliyyəti üçün ödənilən vergilərdir.


AFR. Almaniya Federativ Respublikasında dövlət quruluşundan asılı olaraq vergilər üçün səviyyəlidir:


  • federal vergilər;

  • federal ərazi vergiləri;

  • icma vergiləri.

Vergilər ölkənin dövlət büdcəsinin gəlirlərinin təqribən 80%-ni təşkil edir. Vergi qanunvericiliyində 40-a yaxın vergi növü nəzərdə tutulmuşdur ki, bunların da təqribən 54%-i dolayı, 46%-i isə birbaşa vergilərin payına düşür.

Ölkədə fəaliyyət göstərən əsas vergi növləri ƏDV, gəlir vergisi, korporasiyaların mənfəət vergisi, benzin vergisi və tütün aksizidir. Vergilərdən büdcəyə daxil olan vəsaitlərin təqribən 90%-i məhz bu vergilərin payına düşür.

ƏDV məhsulun son istehlakşıya doğru hərəkətinin bütün mərhələlərində tutulan, ictimai və şəxsi istehlaka tətbiq olunan dolayı vergidir. Vergitutma obyekti məhsul, iş və xidmətlərin ümumi dövriyyəsinin dəyəridir. Verginin dərəcəsi 16%-dir. Bundan başqa bir sıra fəaliyyət növləri üçün 7% həcmində güzəştli vergi dərəcəsi nəzərdə tutulmuşdur.

Birbaşa vergilərin arasında əsas yeri gəlir vergisi tutur. Gəlirin əsas mənbəyi əmək haqqı, bank faizləri, qiymətli kağızlardan əldə olunan dividentlər, yaşayış sahələrinin icarəyə verilməsi, fərdi əmək fəaliyyəti və s.-dir. Gəlir vergisi mütərəqqi şkala ilə tutulur və onun maksimal dərəcəsi 48.5%-dir.

Fəaliyyət vergisinin obyekti kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və fərdi əmək fəaliyyəti istisna olmaqla yerdə qalAn fəaliyyət növləri üçün iki vergi dərəcəsi tətbiq olunur: fəaliyyətdən əldə olunan gəlirin 5%-i və vergi tətbiq olunan əsas istehsal fondlarının dəyərinin 0.2%-i.

Büdcənin gəlir hissəsində korporativ vergilər xüsusi çəkisi 6% təşkil edir. Bu vergi faktiki olaraq mənfəət tutulan birbaşa vergidir və korporasiya statusu olan bütün iri və orta şirkətlərin istehsal-maliyyə fəaliyyətinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. AFR-də mənfəətdən korporativ verginin 2 dərəcəsi müəyyənləşdirilmişdir: bölüşdürülməyən mənfəət üçün 40%, bölüşdürülən mənfəət üçün isə 30%.
İsveçrə. Isveçrə konfederasiyadan, 26 kantondan və onlara daxil olan 3000 bələdiyyədən ibarət olan konfederativ dövlətdir. Kantonlar suveren inzibati ərazi vahibləridir, bələdiyyələrin muxtariyyət səviyyəsi isə daxil olduğu kantonun qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir. Isveçrənin federalizm prinsipinə uyğun olaraq ölkədə üç səviyyəli vergitutma sistemi fəaliyyət göstərir. Vergilərin səviyyədən asılı olaraq bölüşdürülməsi Cədvəl 7-də əks olunmuşdur.
Isveçrənin vergi sisteminin tərkibi və quruluşu.


Gəlir və mülkiyyətdən vergilər

Istehlak vergiləri

Konfederasiya

Gəlir vergisi

Mənfəət və kapital vergisi

Mənbədən tutulan vergilər

Gerb yığımı



Əlavə dəyər vergisi

Tütün vergisi

Pivə vergisi

Gömrük rüsumları



Kantonlar

Gəlir vergisi

Can vergisi

Mənfəət və kapital vergisi

Vərəsəlik vergisi

Daşınmaz əmlak vergisi


Nəqliyyat vasitələrindən vergi

Itlərə görə vergi

Mənzərə vergisi

Gerb yığımı




Bələdiyyələr

Kanton vergilərinin təkrarı

Kanton vergilərinin təkrarı

Kantonlara yığılması konfederasiyanın eksklüziv yurisdiksiyası ola vergilərdən başqa vergiləri yığmağa icazə verilir. Onların öz vergi qanunvericiliklərini yaratmaq hüququ vardır. Bələdiyyələrin vergi yığmaq hüququ isə kantonların konstitusiyası ilə müəyyən edilir.

Ölkənin vergi sistemini Avropa İttifaqının vergi sisteminə uyğunlaşdırmaq üçün 1995-ci ildən ƏDV daxil edilmişdir. Bu vergi məhsul istehsalının və onun bölüşdürülməsinin bütün mərhələlərində tətbiq olunur. ƏDV-nin 3 dərəcəsi var:


  • standart – 6.5%

  • xüsusi – 3%

  • azaldılmış – 2%

ƏDV-nin xüsusi dərəcəsi mehmanxana sektorundakı xidmətlərə tətbiq olunur. ƏDV-nin azaldılmış dərəcəsi isə ərzaq məhsullarına, alkoqolsuz içkilərə, quşlara, balığa, tibb məhsullarına, poliqrafiya xidmətlərinə, buğdaya tətbiq olunur.

Gömrük rüsumları stabil dərəcələrlə həm idxal, həm də ixraca tətbiq olunur.

Birbaşa vergilər arasında ən əhəmiyyətliləri fiziki şəxslərin gəliri vergisi, mənfəət vergisi və kapital vergisidir. Isveçrədə fəaliyyət göstərən bütün fiziki şəxslərdən gəlir vergisi tutulur. Konfederativ gəlir vergisinin maksimal dərəcəsi 11.5%-dir. Kanton və bələdiyyələrə ödənilən gəlir vergisinin dərəcəsi müxtəlifdir.

Konfederativ mənfəət vergisinin baza dərəcəsi 3.63%, maksimal dərəcəsi isə 9.8%-dir. Kanton və bələdiyyələrdə isə bu verginin dərəcəsi kifayət qədər yüksəkdir.

Kapital vergisi əldə edilmiş kapitaldan, balansda əks etdirilən və etdirilməyən ehtiyatlardan tutulur. Onun dərəcəsi vergiyə cəlb edilən kapitalın 0.08%-i həcmindədir.



Bütün kantonlarda İsveçrədə müvəqqəti olaraq işləyən xaricilərin gəlirlərindən ödəniş mənbəyində vergi tutulur.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə