X ƏSRƏ Aİd xəZƏr mətnləRİ VƏ onlarin diLİ haqqinda (Əlyazma hüququnda) BƏXTİyar tuncay baki 2012




Yüklə 0.63 Mb.
səhifə1/8
tarix22.04.2016
ölçüsü0.63 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8


X ƏSRƏ AİD XƏZƏR MƏTNLƏRİ VƏ ONLARIN DİLİ HAQQINDA
(ƏLYAZMA HÜQUQUNDA)

BƏXTİYAR TUNCAY

BAKI 2012
ÖN SÖZ
Azərbaycan türklərinin etnogenezində yaxından iştirak etmiş türk boylarından biri də xəzərlər olub. Erməni tarixçisi Moisey Xorenatsi Azərbaycan ərazisində xəzərlərin adını III əsrdə, gürcü tarixçisi Leonti Mrovelli isə eradan əvvəl VII əsrdə baş vermiş hadisələrlə əlaqədar çəkmişdir. Xəzərlərin adı bugünədək Lerik rayonu ərazisindəki Xəzəryaylaq, Ordubad rayonu ərazisindəki Xəzəryurd, Hadrut və Füzuli rayonları ərazilərindəki Xəzərdağ toponimlərində və ən nəhayət, Xəzər dənizinin adında yaşamaqdadır.

Xəzər dövləti  güclü olduğu dönəmlərdə onun hüdudları batıda Azov dənizi, Krım və Dnepr çayı, quzeydə Kiyev və Kazan şəhərləri, doğuda Volqa çayının doğu sahilləri, güneydə Dağıstan və Qafqaz dağlarına qədər uzanırdı. Uzun müddət Azərbaycan da Xəzər dövlətinin tərkibində olmuş, hətta onunsiyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzi rolunda çıxış etmişdir. Xəzərlərin hərbi potensialı o qədər güclü və qüvvətli idi ki, onlar bilavasitə tabeliklərində olmayan xalqlardan da bac alırdılar. Hətta Bizans və Sasanilər kimi imperiyalar da Xəzər Xaqanlığına vaxtaşırı xərac vermişlər. Təsadüfi deyil ki, Xəzər tarixini tədqiq edən S. S. Boquş hələ keçən əsrin əvvəllərində yazmışdır: 



"Xəzərlərin hökmranlığı bir neçə əsr Kaspi və Qara Dənizdən Baltik dənizinə qədər duyulmuşdur".

Akademik B. Dorn Təbərinin verdiyi məlumatlara istinadən yazır: 



"İslamdan  öncə  Xəzər Dərbəndi  ifadəsi  Azərbaycanın güneyində Rey ilə İrak arasındakı şəhəri bildirir".

Kaşğarlı Mahmudun xəritəsindən belə görünür ki, Xəzər Dərbəndi bütün Güney və Quzey Qafqazı əhatə etmişdir. Xəzər xaqanı İosifin məktubundan belə anlaşılır ki, Ərdəbil də, yəni Güney Azərbaycanda bir müddət bu dövlətin tərkibində olub. Bu məlumat xəzərlərlə Ərdəbil ətrafında döyüşdüklərini bildirən erkən ərəb mənbələri tərəfindən də təsdiqlənir.

Təbəriyə görə, xəzərlərlə vuruşan Xosrov Ənuşirəvan onlardan 10 minini Azərbaycanda yerləşdirdi. VI əsrin ikinci yarısındakı olaylardan bəhs edən əl-Bəlazuri Ənuşirəvanın (531-579) vaxtında xəzər axınının Dinəvərə qədər uzandığını, Cürzan və Arranın (Albaniyanın) bu dönəmdə xəzərlərin əlində olduğunu söyləyərək, bu şahın xəzərlərlə qohumluq əlaqəsi qurduğunu bildirməkdədir.

VII əsrin ortalarında ilk dəfə Xilafət orduları ilə qarşılaşan xəzərlərin xeyli hissəsi əvvəl Kürdən yuxarı, sonralar isə Dərbənddən quzeyə çəkilməli olmuşdu. Lakin İslam dövründə də onların Azərbaycanda yaşamaqda davam etdikləri məlumdur. Ərəb-xəzər qarşıdurması başlayanda Arazdan yuxarı bir sıra bölgələr və Gürcüstanın böyük bir hissəsi xəzərlərə tabe idi. Əl-Bəlazuri qeyd edir ki, Böyük Boğa vaxtında Şamxor şəhəri yenidən quruldu və buraya xəzər əhalisi yerləşdi.  Qəbələni Xəzər adlandıran həmin tarixçinin sözlərinə görə, Mirvan 737 – ci ildə 40 min xəzəri Samur-Şabran arasında yerləşdirmişdi. Yeri gəlmişkən, mənbələrdən Xəzər dövlətinin paytaxtının Xanbalıq adlandığı məlumdur. Mütəxəssislər bu şəhərin yerini indiyə qədər müəyyənləşdirə bilməmişlər. Fikrimizcə, Qəbələnin adının antik müəlliflərin əsərlərində “Kabalaka” (“Xanbalıq” adının təhrif olunmuş forması) söhbətin məhz Qəbələ şəhərindən getməli olduğunu sübut edir.

Bəzi türk boylarının xəzərləri sabir adlandırması (əl-Məsudi) faktını da nəzərə aldıqda və o dönəmdə Aran-Şirvan bölgəsində 100 min sabir ailəsinin, yəni orta hesabla, təqribən 500 min xəzərin yaşadığını göz önündə tutduqda, bugünkü Azərbaycan türklərinin formalaşmasında xəzər faktorunun önəmin daha aydın diqqətə çatır. Təsadüfi deyil ki, dilçi alim Elbrus Əzizov müasir Azərbaycan dilinin bəzi dialektlərinin yaranmasını bilavasitə xəzərlərlə bağlamaqdadır.

Xəzər tarixinin daha qədim laylarına endikcə, onların Azərbaycanla bağlılığı daha çox hiss edilir. Xəzərlərin məhz Azərbaycandan şimala doğru yayıldığını arxeoloji dəlilər də birmənalı şəkildə təsdiqləyir. Belə ki, arxeoloqların Dağıstan ərazisində apardıqları tədqiqatlar göstərir ki, əvvəllər burada olmayan yeni tipli maddi mədəniyət növü miladdan öncəki minillikdə, əsasən də e.ə. VII – IV əsrlərə aid bəzi silah növləri, lüləli su dolçası, atçılıqla bağlı nəsnələr Cənubi Qafqazdan gətirilmişdir. Xəzər arxeoloji mədəniyyətinin tədqiqatçısı S. A. Pletneva yazır ki, Aktaş çayının qolu Yarıksu kənarında salınmış Azarqala (Xəzərqala) m.ö II – m.s IX əsrlər boyu fasiləsiz mədəniyət qatları ilə seçilir.

Ərəblərin Azərbaycana ayaq açdığı ilk çağlarda "Araz qırağındakı Beyləqanda bir kəndlinin xəzər dilində səlis danışması" (əl-Kufi) faktı xəzərlərin danışdığı dilin o dövrdə xalq arasında geniş yayıldığını göstərir. "Kartli tarixi"ndə həmin dövrdə Tiflisdə danışılan dillər sırasında xəzərlərin dili (xazaruli) xüsusi qeyd edilir. Bütün bu deyilənlərə Təbərinin "Azərbaycan və tabeliyindəki bölgələr xəzər məmləkətidir" sözlərini də əlavə etmək lazımdır.

Maraqlıdır ki, yəhudi dinini qəbul etmiş Xəzər xaqanı İosif Bizans imperatoruna yazdığı məşhur məktubunda xəzərlərin Nuh oğlu Yafəsin övladlarından olan Toqarmanın (Türkün) 10 oğlundan birinin - Xəzərin nəslindən olduqlarını qeyd etməkdə, Toqarmanın oğullarının adlarını belə sıralamaqdadır: Uyğur, Turis, Oğuz, Bizal, Tırna, Xəzər, Yanur, Bulqar, Savir.

Musa Kağankatlı isə “Albaniya tarixi” kitabının “Yafəs və Arandan başlayaraq lll Vaçaqana qədər Albaniyada hakim olan hökmdarların siyahısı” adlı Vlll fəslində Yafəsdən başlayan və övladları tərəfindən davam etdirilən yerli xaqan sülaləsinin nümayəndələrini sadalayarkən 4-cü sırada Toqarmanın da adıını çəkir:

Yafəs, Qomer, Tiras, Toqarma ...”

Xəzərlərə xüsusi kitab həsr etmiş rus alimləri Artomonov və Pletneva, eləcə də əsərlərində xəzərlərə geniş yer ayırmış Lev Qumilyov ərəb mənbələrinə istinadən xəzərlərin ağ xəzərlər və qara xəzərlər deyə iki əsas yerə bölündüyünü qeyd etmişlər. Maraqlıdır ki, həm erməni tarixçisi Moisey Xorenatsi, həm də alban tarixçisi Musa Kağankatlı alban ədəbi dilinin əsasında duran qarqar-qpçaq dilinin ağ xəzərlərin dilinə bənzədiyini bildirməkdədirlr.

Tanınmış dilçi alim Firidun Ağasıoğlunun yazdğına görə, ermənilər həm Xorenatsinin tarixini, həm də “Alban tarixi” kitabını rus dilinə çevirərkən bilərəkdən bir necə ciddi təhrifə yol vermişlər. Onlardan biri üzərində xüsusi durmağımıza ehtiyac var. Hər iki kitabda sözbəsöz təkrarlanan mətnin orijinalı belədir:

Steğis nşanqirs kokordaxos akxazur xjakan xetsbekazunin aynorik qarqartsvots lezun”

Hərfi tərcüməsi:



Steğts – yaratdı, düzəltdi

nşanqirs – hərfləri

kokordaxos – boğazda danışan

akxazur - ağ xəzər

xjakan – yabanı

xetsbekazunin – pozuq

aynorik – bənzər

qarqartsiots – qarqarların

lezuin – dili

Erməni saxtakarlığını ifşa edən Firudin Ağasıoğlu cümləni belə tərcümə etmişdir:

Yabanı, pozuq ağ xəzər əlifbasını boğazda danışan qarqarların dilinə uyğunlaşdırdı”.

Alim belə fikrə gəlir ki, Mesrop Maştots qarqarlar üçün xəzər əlifbası əsasında əlifba yaratmışdır. Fikrimizcə,, onun bu tərcüməsi ilə razılaşmaq mümkün deyil və deyilənləri belə şərh etmək lazımdır:

(Mesrop) Ağ Xəzərlərin boğaz səsləri ilə zəngin, yabanı və pozuq dilinə bənzər qarqar dili üçün həflər yaratdı”.

Burada bizim üçün önəmli olan tarixçinin qarqar dilinin ağ xəzər dilinə bənzər olduğunu bildirməsidir. Araşdırmalarımız göstərir ki, alban (qarqar-qıpçaq) dili xəzər türkcəsinin yerli şivəsindən başqa bir şey deyilmiş. Belə söyləməyə bizə dövrümüzədək ulaşmış, arami əlifbası ilə qələmə alınmış X əsrə aid bir xəzərdilli dualar kitabının, daha doğrusu ona daxil olan dini mətnlərin dilinin çoxsaylı alban (qarqar-qıpçaq) mətnlərinin, xüsusən də Qriqori Hamamanın lX əsrdə tərtib etdiyi “Alban dilinin qrammatikası” kitabının dili ilə müqayisəsi əsas verir. Sözügedən mətnlərin müqayisəsi eyni dilin fərqli şivələri olan xəzər və alban dillərinin bir-birindən bəzi sözlərdəki cüzi fonetik fərqlər (məsələn, xəz. “qoltqa” – alb. “xoltxa”) və fərqli dinlərə məxsus fərqli teminlər ayırır. Yəni söhbət monofizit - xristian albanların dilində rastlanan xristianlığa aid suryani, orta fars (tat) və yunan mənşəli terminlərlə (vardapet, Krisdos və s.) musəvi xəzərlərin dilində işlənmiş yəhudiliyə xas ibrani mənşəli terminlərdən (Adonay, çevaot və s.) gedir. Bu sırada Xll-Xlll əsrlərə aid albandilli mətnlərdə rastlanan, daha qədim alban mətnlərində, eləcə də xəzər mətnində qətiyyən işlənməyən yeni fars dilindən alınma “u” (və) bağlayıcısını da göstərmək olar.

Xəzərlərin yazısından söhbət açan Fəxrəddin Mübarək şah xəzərlərin yəhudu dinini qəbul etmiş hissəsinin 22 hərfli əlifbadan istifadə etdiklərini, bu hərflərin yazıda bir-birinə bitişmədiklərini vurğulamaqdadır. Bu halda söhbətin elm aləmində “arami əlifbası” kimi tanınmaqda olan əlifbadan getdiyi heç bir şübhə oyatmır. Sevimli oxuculara təqdim edilən “Dualar kitabı” da dövrümüzədək məhz bu əlifba ilə gəlib çatmışdır. Məlumat üçün bildirək ki, musəvi xəzərlərin birbaşa varisləri olan karaylar (karaimlər) XX əsrin ortalarına qədər məhz bu əlifba ilə yazmış və oxumuş və sözügedən əski mətnlər də məhz onların sayəsində dövrümüzədək ulaşa bilmişdir. Elə bu səbəbdən də xəzərlərə aid X əsr ədəbi dil nümunəsi olan “Dualar kitabı” elm aləmində “Karay dualar kitabı” kimi tanınmaqdadır. Dövrümüzədək müxtəlif yarımçıq və natamam nüsxələr halında gəlib çıxmış kitabın tam mətni 2002 – ci ildə karay türklərinin qazzanı (musəvi din adamı) tərəfindən bərpa edilmiş, sonradan görkəmli türkoloq alim, filologiya elmləri doktoru A. N. Qarkavets tərəfindən ilk dəfə nəşr etdirilərək elmi ictimaiyyətə təqdim edilmişdir.

“Dualar kitabı”nda Tanrının adı Adonay kimi çəkilməkdədir ki, bu da xüsusi maraq doğurur. Məlumat üçün bildirək ki, ayrı-ayrı yəhudi təriqət və icmaları tərəfindən istifadə edilən Əhdi – Ətiq nüsxəlrində Tanrı fərqli adlar daşımaqdadır. Bu sırada Yəhva, Elohim, Adonay və s. adları çəkmək lazımdır. Mütəxəssislərin bir qismi “Adonay” adını qədim yunanların şərab və məhsuldarlıq tanrısı Dionisin adı ilə bağlayırlar. Digərlərinin fikrincə isə bu ad qədim ivrit (yəhudi) dilindədir və “Adon” (Rəbb) və “ay” (mənim) sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır və “Rəbbim” anlamına gəlir.

Sevimli oxuculara çağdaş Azərbaycan türkcəsinə tərcüməsi ilə birlikdə təqdim edilən və yəhudi xəzərlərə aid olan “Dualar kitabı” X əsrdə qələmə alınsa da o, dövrümüzədək sonrakı əsrlərdə bir neçə dəfə üzü köçürülmüş və bəzi əhəmiyyətsiz əlavələr edilmiş halda gəlib çıxmışdır. Əlavələrin dili xəzər dilinin bir uzantısı olan karay dilindədir. Karay dili əcdad xəzər dilindən çox cüzi fərqlənir ki, ən önəmli fərqlər içərisində əski ümumqıpçaq mənşəli “da” (və) bağlayıcısı əvəzinə yer-yer ərəb mənşəli “və” bağlayıcısının, bir sıra hallarda isə “nq” sonor samitinin əvəzinə “n” samitinin işlədilməsini (Məsələn, SəninqSənin) və s. göstərmək olar. Sonrakı dövrlərin əlavə və ya dəyişikliyi olan və karay (yeni xəzər) dili nümunəsi hesab etdiyimiz cümlə və sözlər, eləcə də Tiriyakinin kitaba daxil edilmiş sözləri altı cızılaraq işarələnmişdir. Məsələn; Adonay! Bəgimiz! Nə qadar saylıdır adınq cumlə ol yerdə! Ki bərəsinq sıyınqnı ol kökler üstünə.
DÖVRÜMÜZƏDƏK XƏZƏR TÜRKCƏSİNDƏ YETİŞMİŞ X ƏSRƏ AİD

DUALAR KİTABI” (KARAY DUALAR KİTABI) VƏ ONUN ÇAĞDAŞ AZƏRBAYCAN TÜRKCƏSİNƏ TƏRCÜMƏSİ


1
Mizmor (Məzmur) 102

(2) Adonay! Eşitkin təfillamnı dа yalbarмаğım Sanqa кəlsin!

Adonay! Dinlə məni, dua və yalvarışlarım Sənədir!
2
Mizmor (Məzmur) 43

(3) Yibergin yarığınqnı da köniliginqni: alar töndərsinlər məni, kətirsinler məni ayruqsı tağğa da toxtar yerlərgə.



Göndər nurunu və həqiqətini,

Qoy onlar islah etsinlər məni,

Müqəddəs dağına, məskənlərinə

Qoy aparsınlar məni.
3
Mizmor (Məzmur) 84

(2) Nə sevgilidirlər toxtar yerlərinq, əy Adonay Çevaot!



Ey Adonay, Ordular Rəbbi, məskənlərin nə qədər əzizdirlər!
(3) Suqlandı da dağın musandı canım azablarına Adonaynınq, könişlim da tenim biyənirlər qayyam Tənqrigə.

Qəlbim Rəbbin həyətinin həsrətindədir,

Könlüm, cismim var olan Tanrıya mədh oxuyur.
(4) Dağın quş tapdı orun da qarığaç üyün özinə кi, qoydı balaların, mizbeyaxlarınq, Adonay Çevaot, Xanım da Tənqrim!

Ey Ordular Rəbbi, Xanım mənim, Tanrım,

Qurbangahının yaxınında sərçələr yurd salar,

Qaranquş bala çıxartmaq üçün yuva qurar.
(5) San oturuvçılarınqa evinqninq:

Dağın maxtarlar Səni dayım.



Nə bəxtiyardır evində yaşayanlar,

Daim Sənə həmd oxuyanlar!
(6) San adamğa ki, quvat anqar Səndə,

Sökməklər könqüllerində.



Nə bəxtiyardır Səndən qüvvət alanlar,

Qəlbində ziyarət etməyi arzulayanlar!
(7) Kəçivçiler ənişində ol tut təreklerninq çoqraq kibik qoyarlar anı, dağın əstarnalarını yabar iri yamğur.

Baka vadisindən keçərkən

Onlara çağlayan bulaqlar görünər,

İlk yağışdan ora gölməçələrə bürünər.
(8) Barırlar çərivdən çərivgə,

Körünir Tənqriqə Çionda.



Bu adamlar getdikcə qüvvət alarlar,

Sionda Tanrınn hüzurunda olarlar.
(9) Əy Adonay Tənqri! Tənqrisi çevaotnınq! Eşitkin təfilamnı,

Qulaq tutqın, Tenqrisi Yakovnınq, dayım (dağın-B.T.)!



Ya Adonay Tanrı! Ordular Tanrıs, duamı dinlə,

Ey Yaqubun Tanrısı, qulaq as, daim mənə!
(10) Xanımıznı körgin, ey Tənqri da baqqın üzlerinə maşiyaxınqnınq!

Ey Tanrı, bizə sipər olana bax,

Məsh etdiyinin üzlrinə bax!
(11) Кi yaxşıdır bir kün azablarınqda bin kündən artıq. Sayladım oturma bosağasında evinqninq, Tənqrininq, tirilməktən əsə çatırlarında raşalıqnınq.

Sənin həyətində keçən bir günüm

Başqa yerdə keçən min günümdən artıqdır.

Tanrımın evinin keşiyində dayanmağım

Pislərin çadırında rahat ömür sürməkdən yaxşıdır.
(12) Ки kuyaş da qalqandır Adonay Tənqri; şirinlik da hörmət bərir Adonay aymastır yaxşılıqnı yürüvçilərgə türellik bilən.

11 Axı Adonay Tanrı günəşdir, sipərdir,

Adonay lütf və şərəf verir,

Xeyirxahlığını düz yolla gedənlərdən əsirgəmir.
(13) Adonay Çevaot! San adamq ki, işanır Sanqa.

Adonay, Ordular Rəbbi, Sənə güvənən nə bəxtiyardır!
Mizmor (Məzmur) 89

(53) Maxtovlıdır Adonay dunyaqa dəgin! Qayyam da köni.



Mədh ediləndir dünyaya bərabər Adonay! Ona əbədi alqış olsun!
Həpsiler turaylar

(Hamı ayağa durur)



4
Adonay – Tənqrimiz, Yaratıvçımız, Ayruqsımız, birdir ol dunyada. Könidir.

Adonay – Tanrımız, Yaradanımız, Müqəddəsimiz təkdir bu dünyada. Əbədidir.
5
Qanunun təkrarı kitabı 6

(4)Eşitkin, İsrayəl: Adonay, Tənqrimiz. Adonay birdir.



Dinlə, ey İsrail! Adonay, Tanrımız.. Adonay təkdir.

6
Mizmor (Məzmur) 135

(13) Adonay! Adınq dunyağa dəgin. Adonay! Sağınçınq davurdan davurğa.



Adonay!, adın dünya durduqca əbədidir.

Adonay! Şöhrətin nəsillərdən-nəsillərə çatır!
Süleymanın məsəlləri 3

(19) Adonay xokmat bilen binyat etti yerni, tüşüdi köklerni aqıl bilen.



Adonay dünyanın təməlini hikmətlə qurub,

Ağlı vasitəsilə göyləri bərqərar edib.
Mizmor (Məzmur) 36

(6) Adonay! Köklergə dəgindir şağavatınq, inamlığınq köklərgə dəgindir!



Adonay! Göyıərə ucalır ədalətin,

Göylərə yüksəlir sədaqətin.
Mizmor (Məzmur) 103

(19) Adonay köktə tüzüdi taxtın da xanlığı cumləğa ərklendi.



Adonay taxtını göylərdə qurub,

Hər yerdə hökmranlıq edir.
Mizmor (Məzmur) 8

(2) Adonay! Bəgimiz! Nə qadar saylıdır adınq cumlə ol yerdə! Ki bərəsinq sıyınqnı ol kökler üstünə.

Adonay! Bəyimiz! Nə qədər hörmətlidir adın bütün yer üzündə!

Ki hörmətin göylərdən də ucadır.
1 Salnamələr kitabı 17

(20) Adonay! Yoqtır Səninq kibik da yoqtır Səndən başqa qulaqlarımıznen.



Adonay! Yoxdur Sənin kimisi və yoxdur Səndən başqa (Tanrı).

Bunu qulaqlarımızla duyuruq biz.

.

Yeremiya 10

(6) Yoqtır Səni kibik Adonay; uludır Sən da uludır adı qudrətinqnınq!



Yoxdur Sənin kimisi, Adonay; ulusan Sən və uludur qüdrətin Sənin!
Mizmor (Məzmur) 86

(10) Кi uludır Sən da qılıvçı acayipler; Sənsinq улудыр, Sənsinq Tənqri yalğız.



Ki ulusan Sən və möcüzələr yaradəcəsəsan; Sənsən ulu, Sənsən Tanrı yalnız.
Nehemiya 9

(6) Sənsinq, ol Adonay, yalğız; Sən yarattınq ol köklerni, köklerin ol köklerninq da cumlə çerivlerin, ol yerni da cumlə ki, üstünə ol dənqizlerni da cumlə ki, alarda da Sən tirgizəydirsinq cumləlerin da çerivi ol kökninq Sanqa baş urarlar.



Sənsən, o Adonay, yalqız; Sən yaraddın bu göyləri, göylərin göylərini və bütün içindəkiləri, bu yeri və üstündəki dənizləri, bütün içindəkiləri. Sən verdin onlara həyat. Bütün kainat qarşında baş qoyur (səcdə edir).
Yeşua 24

(18) Dağın biz qulluq ətərmiz Adonayğa ki, Oldır Tənqrimiz.



Daim qulluq edirik Adonaya ki, Odur Tanrımız.
Çıxış 15

(2) Tənqrimdir Ol da maxtarmın Anı; Tənqrisi babamnınq da büyüstirmin Anı.



O Tanrımdır və mədh edirəm Onu – Tanrisini babalarımın və uca tuturam Onu.
Mizmor (Məzmur) 118

(28) Tənqrim Sənsinq; Sanqa maxtov bərirmin, Tənqrim. Sanqa kavod ətərmin.



Tanrım Sənsən; Səni mədh edirəm, Tanrım. Sənə səcdə edirəm.

7
Mizmor (Məzmur) 136

(1) Maxtov bərinqiz Adonayğa ki, yaxşıdır ki, dunyağa dəgindir şağavatı.



Mədh edin Adonayı ki, yaxşıların yaxşısıdır, dünyaya bərabərdir ədaləti.
(2) Maxtov bərinqiz Tənqrisinə ol malaxlarnınq ki, dunyağa dəgindir şağavatı.

Mədh edin mədh edilənlərin Tanrısını ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(3) Maxtov bərinqiz Bəginə ol bəglerninq ki,dunyağa dəgindir şağavatı.

Mədh edin o bəylər Bəyini ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(4) Qılıvçı ulu acayiplər yalğız ki, dunyağa dəgindir şağavatı.

Möcüzələr yaradıcısı olan o tək məbud ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(5) Qılıvçı ol kökni qaıl bilen кi, dunyağa dəgindir şağavatı.

Dühası ilə göyləri o yaradan ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(6) Yayıvçı ol yerni ol suvlar üstünə ki, dunyağa кi, дунйагъа dəgindir şağavatı.

Sular üzrə torpağı o bərqərar edən ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(7) Qılıvçı ulu yarıqlar ki, dunyağa dəgindir şağavatı:

Ulu işıqların (işıq mənbələrinin – Günəş, Ay və ulduzların) o yaradıcısı ki, dunyaya bərabərdir ədaləti:
(8) quyaşnı - ərklənmə kündüz кi, дунйагъа dəgindir şağavatı;

Günəşi – gündüzlərin hakimini ki, dunyaya bərabərdir ədaləti;
(9) aynı da yulduzlarnı - ərklenmə keçə кi, дунйагъа dəgindir şağavatı.

Ayı və ulduzları – gecənin hakimlərini ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(25) Bərivçi ötmək cumlə təngə кi, дунйагъа dəgindir şağavatı.

Bütün bədənlərə çörək verən ki, dunyaya bərabərdir ədaləti.
(26) Maxtov bərinqiz Tənqrisiə ol kökninq кi, дунйагъа dəgindir şağavatı.

Mədh edin o göylər Tanrısını ki, dunyaya bərabərdir ədaləti;
Mizmor (Məzmur) 33

(22) Bolğay şağavatınq, əy Adonay, üstümizgə, neçik ki musandıq Sanqa!



Ədalətini, ya Adonay, üzərimizə yay, necə ki Səndən mərhəmət diləyirik biz!
Mizmor (Məzmur) 89

(53) Maxtovlıdır Adonay dunyağa dəgin! Qayyam da köni.



Mədh ediləndir, dünyaya bərabərdir Adonay! Ona əbədi alqış olsun!
8
Yaradılış 2

(1) Da təkmillendiler ol kök da ol yər da cumlə çerivleri.



Və tamam oldu o göy və o yer və bütün içindəkilər.
(2) Da təkmil etdi Tənqri ol yrdinci kündə işin ki, yarattı, qaldı ol yedinci kündə cumlə işindən ki, yarattı.

Və tamamladı Tanrı həmin yeddinci gündə işini ki, görürdü, bitirdi yeddinci gündə bütün işini ki, görürdü.
(3) Da alğışladı Tənqri ol yedinci künni qaldı cumlə işindən ki, yaratdı Tənqri qılmadan.

Və alqışladı Tanrı həmin yeddinci künü ki, həmin gün O, yaradıcılıq işlərini bitirdi.
Çıxış 31

(16) Da saqlasınlar oğlanları İsrayəlninq ol şabbatnı, nizamda tutmağa ol şabbatnı davurlarına ömürlik şart;

qorusunlar İsrail oğulları şənbə gününü bütün dövrlərdə əbədilik;
(17) Arama da arasına oğlanlarınınq İsrayəlninq nişandır ol dunyağa dəgin ki, altı künlerdə yarattı Adonay ol kökni da ol yərni da ol yedinci kündə batal oldı muradı bitti.

Mənimlə İsrail oğulları arasınada bu dünya durduqca bir nişanədir ki, altı gündə yaratdı Adonay bu göyü və bu yeri və yeddinci gündə tamam oldu muradı, bitdi.
Çıxış 35

(1) Da topladı Moşe cumlə camaatın oğlanlarınınq İsrayəlninq da ayttı alarğa: Bulardır ol sözler ki, sımarladı Adonay qılmağa alarnı:

Və Topladı Musa bütün camaatını – İsrai oğullarının və onlara dedi: Bunlardır həmin sözlər ki, onlara əməl etməyi ismarladı Adonay:
(2) altı künler qılınsın iş da ol yedinci kündə olsın sizgə qodeş, şabbat şabaton Adonayğa; cumlə ol qılğan anda iş öldürülsin;

Altı gündə görülsün işlər və yeddinci gün olsun sizə istirahət günü (müqəddəds gün). Şənbə günü Adonayın dinclik günüdür və həmin gün işləyənlər öldürülsün.
(3) yandırmanınqız atəş cumlə oturaşlarınqızda ol şabbatkündə.

Həmin gün evlərinizdə atəş yaxmayın.
Levilər 19

(30) Şabbatlarımnı saqlanqız da mikdaşımda qorqunqız: Menmin Adonay.



Şənbələrimə əməl edin və ibadətgahımda vəsv edin: Mənəm Adonay.
Levilər 19

(3) Hər kişi, anasınqdan da atasınqdan qorqunqız da şabbatlarımnı saqlanqız: Mənmin Adonay, Tənqrinqiz.



Hər kəs anasından və atasından çəkinsin və şənbələrimi qorusun: Mənəm Adonay, Tanrınız sizin.
9
Mizmor (Məzmur) 147

(19) Anqlatıvçı sözlerin Yakovğa, rəsimlerin da şaraatların – İsrayəlgə.

Anlatdı sözlərini Yaquba, qydalarını və şərtlərini İsrailə.
(20) Qılmadı alay heç bir ulusqa da şaraatların bilmədiler alar. Maxtanqız Tənqrini!

Başqa heç bir xalq üçün etmədi bunu və onlar şərtləri bilməzlər. Mədh edin Tanrını!
  1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə