Varliklara veriLİŞlerine göRE MADDElerine göre varliklara sayilarina göRE




Yüklə 42.22 Kb.
tarix24.04.2016
ölçüsü42.22 Kb.
İSİMLER VE İSİM ÇEŞİTLERİ

ANLAMLARINA GÖRE

VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE MADDELERİNE GÖRE VARLIKLARA SAYILARINA GÖRE


  1. ÖZEL İSİM 1. SOMUT İSİM 1. TEKİL İSİM

  2. CİNS İSİM 2. SOYUT İSİM 2. ÇOĞUL İSİM

3. TOPLULUK İSMİ

YAPILARINA GÖRE


1. BASİT İSİM 2. TÜREMİŞ İSİM 3. BİRLEŞİK İSİM
A) ANLAMLARINA GÖRE

VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE


1 ÖZEL İSİM: Dünya üzerinde tek olan, diğer varlıklar içinde tam bir benzeri bulunmayan varlıkların isimleridir.

Örn: Türkiye (ülke), Yusuf (insan), Pamuk (kedi), Alparslan İlköğretim Okulu (okul), Öğrenmeyi Öğrenmek (kitap

)
2 CİNS İSİM: Aynı cinsten ( türden) olan varlıkların ortak isimleridir.



Örn:ana, baba, dayı, kedi, çatal, elma, karanfil, ağaç, kuş, insan, kitap...
Eğer cins isimler tek bir varlığa isim olarak verilirse özel isim olur


Örn: Pamuk çok akıllı bir kedidir.

Bu yıl fazla pamuk yetiştiremedik

MADDELERİNE GÖRE


1


SOMUT İSİM (MADDE İSMİ) :Varlıklarını beş duyu organımızdan biri veya birkaçı ile algılayabildiğimiz varlıkların isimlerdir.


2
SOYUT (MANA) İSİM: Duyu organlarımızdan herhangi biriyle varlığı algılanmayan, akıl düşünme ve inanç yoluyla tasarlanıp bilinen kavramların isimleridir.


Akıl, saygı, rüya, güzellik, üzüntü, korku, düşünce, sevinç, fikir,şeref...

VARLIKLARA SAYILARINA GÖRE


1. TEKİL İSİM: Aynı tür varlıklardan yalnız bir tanesini anlatan isimlerdir.

Örn: Türk, kitap, sevgi, kalem, Yusuf, zeytin, elma, Fransızca......

2. ÇOĞUL İSİM: Sayı olarak birden çok varlığı anlatan isimlerdir. İsimlere -ler, -lar ekleri getirilerek yapılır

Örn: elmalar, kalemler, melekler,
3. TOPLULUK İSMİ: Çoğul eki almadığı halde birden çok varlığı ifade eden isimlerdir:

Örn: deste, demet, düzine, millet, koro, ordu, aile, sınıf, grup, alay, buket, tabur, dernek, oymak, meclis, yığın, küme, takım.....

Özel isimler, yalnız bir varlığın adı olduklarından dolayı çoğul olmazlar.

Aile, benzerlik, süreklilik, millet, abartma, ve aynı isme sahip olanlar gibi anlamları ifade etmeleri için özel isimler çoğul eki alabilirler.



Ahmetlerin Nihat askere gitti. Toroslara kar yağmış.

Nice Mehmetçikler var!.... Avrupalarda geziyormuş.

Karadenizliler bir başkadır.

YAPILARINA GÖRE İSİMLER



1. BASİT (KÖK) İSİM:Yapım eki almamış başka bir isimle de birleşmemiş adlardır

Örn: taş, kol toprakta, göz, tahta, kulak, koç kelebek, teneke, Trabzon, hediye...

Basit isimler çekim eki alsalar bile yine basit isimdirler.

Örn: sobayı, çiçeklerde, toprakta, kirazın
2.TÜREMİŞ İSİMLER: İsim veya fiil köklerine yapım eki getirilerek yapılan ve yeni bir anlam kazanan isimlerdir.

İSİM KÖKÜ YAPIM EKİ YENİ İSİM FİİL KÖKÜ YAPIM EKİ YENİ İSİM

kitap -lık kitaplık sil -ecek silecek
baş -la başla uçurt -ma uçurtma
Türk -çe Türkçe dur -ak durak
3. BİRLEŞİK İSİMLER: iki ya da daha fazla kelimenin bir arada kullanılması ile oluşan isimlerdir.

  1. H
    Kahvealtı, sütluaç(ş), kayınata

    er iki kelime de anlamını kaybetmiş olabilir:



Beşiktaş, Hanımeli, aslanağzı, kaynanadili

  1. Kelimelerden biri anlamını kaybetmiş olabilir:

aşçıbaşı, Uludağ, yeşilırmak, başhekim

  1. Her iki kelime de anlamını koruyor olabilir:

vatansever, güneybatı, sütlaç, Büyükada

  1. Kelimelerde ses düşmesi ya da türemesi olabilir:

Cuma + ertesi = Cumartesi, Zan + etmek= zannetmek

İSİMLERDE

KÜÇÜLTME

Sevgi, acıma, ya da küçültme anlamı katmak için isimlere getirilen –cık, -cik, -cağız, -ceğiz ekleridir.


Kızcağız gece gündüz çalışarak çeyiz hazırlıyordu.

Evimiz küçücük bir bahçenin içindedir.

Zavallı serçecik, yumurtadan yeni çıkan minicik yavrularını besliyordu.


Aşağıdakilerden hangisi özel isimdir?

A)Samsun B)Radyo C)Ev D)Kalem

Aşağıdakilerden hangisi cins ismidir?

A)İzmir B)Bursa C)Tarak D)Türkiye

Aşağıdakilerden hangisi beş duyumuzla algıladığımız bir varlık adı değildir?

A)Isı B)Ses C)Sevgi D)Toz
Aşağıdaki sözcüklerden hangisi, ses düşmesinden dolayı bitişik yazılmıştır?

A)Sabretmek B)Kıpkırmızı C)Gelebilmek D)Güneybatı


-gi eki aşağıdaki sözcüklerden hangisini soyut isim yapmıştır?

A) silgi B) görgü

C) örgü D) çizgi (1989/AL)






İsmin, (cümlede anlamın gereğine göre) yukarıdaki beş halden birinde bulunuş şekline ismin halleri denir.





Yalın hali

Çiçek Kitap
-i hali Çiçeği Kitabı



* Hal ekleri B. sesli uyumuna uyar.

* Hal eklerinde yumuşama ve benzeşme olabilir

* Hal ekleri; iyelik, tamlama ve çoğul eklerinden sonra gelirler.


-e hali Çiçeğe Kitaba

-de hali Çiçekte Kitapta


-den hali Çiçekten Kitaptan
YALIN HALİ: İsmin, hal eklerinden herhangi birini almamış halidir.

Örn: Vapur, kayalık sahilin açıklarında demirledi.

İsim yalın haldeyken diğer yapım ve çekim eklerini alabilir ama hal eki alamaz


-i (BELİRTME) HALİ: İsmin durumuna göre “-ı, -i, -u, -ü, -yı, -yi, -yu,-yü” şeklinde eklenir.

Örn: Çayı ülkemize Zihni Bey getirmiştir.

Su(y)u içerken bardağı kırdı.

i hal eki iyelik ekiyle karıştırılmamalıdır.


-e (Yönelme) HALİ: İsimlere “-e, -a” şeklinde eklenir ve ismin belirttiği kavrama yöneliş anlamı katar

Örn: Bu kitabı sana aldım. Akşama görüşelim. Bitki(y)e su ver.

Kapı(n)a geldim. Bu ceketi beş milyona aldım.
-de (BULUNMA) HALİ: İsimlerin sonuna “-de,-da, -te, -ta” şeklinde getirilir.

Örn: Baharda tabiat yemyeşil olur. Ali evde, okulda sürekli çalışır.
-den (UZAKLAŞMA) HALİ: İsimlere “-den, -dan, -ten, -tan” şeklinde getirilir.

Örn: Sabahtan beri seni bekliyoruz. Evden erken çıktı. Balık baştan kokar.


Hangi kelime ismin “den” halindedir?

A)Ağaçtan B)Kitapta

C)Ormanda D)Yıllarca
İsmin hâl ekleri hangi seçenekte doğru gösterilmiştir?

A)Deftere :-i hali

B)Sokaktan :-den hali

C)Domates :-i halinde

D)Kuşları :-e halinde

Kuşkusuz en kötü plân, plânsız olmaktan iyidir” sözünde hangi kelime hâl eki almıştır?



A) kötü B) olmaktan

C) iyidir D) kuşkusuz

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, isim olan sözcük –i hal ekini almıştır?

  1. Atılan ok geri dönmez.

  2. Açık yaraya tuz ekilmez.

  3. Ayağını yorgana göre uzat.

  4. Azıcık aşım, kaygısız başım...


Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, birleşik isim, –den hal ekini almıştır?

A)Gözlükçüden güzel bir gözlük al.

B)Sağlıktan daha kıymetli ne var ki dünyada?



C)Gökyüzünden aşağıya bakmak çok mu heyecanlı oluyor?

D)Kalemlikten kurşun kalem al da gel.




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə