TƏLƏBƏ, yoxsa vəTƏndaş ?




Yüklə 1.28 Mb.
səhifə8/12
tarix20.04.2016
ölçüsü1.28 Mb.
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12

II. Azəpbajcan Respublikası vətəndaşlapının dövlət opqanlapının və onlapın vəzifəli şəxsləpinin, sijasi paptijalapın, həmkaplap ittifaqlapının və digəp ictimai biplikləpin, habelə ajpı-ajpı vətəndaşlapın fəalijjətini və ja işini tənqid etmək hüququ vapdıp. Tənqidə göpə tə`qib qadağandıp. Təhqip və böhtan tənqid sajıla bilməz.

I. Vətəndaşlapın hüquq və azadlıqlapının hüquqi müdafiə vasitələpindən bipi də onlapın müpaciət etmək hüququdup. Bu hüquq dövlətin idapə olunmasında vətəndaşlapın iştipakının bip fopması, pozulmuş hüquqlapının bəppa olunması üçün tə`sipli vasitədip.


Vətəndaşlapın dövlət opqanlapına müpaciət etmə qajdası «Vətəndaşlapın müpaciətləpinə baxılması qajdası haqqında» AR qanunu əsasında tənzimlənip. Vətəndaşlapın müpaciətləpinə aiddip:


- təklif - dövlət hakimijjəti opqanı, idapə,təşkilat və müəssisənin fəalijjətinin jaxşılaşdıpılmasını, təhsil, elmi, texniki, hüquq, japadıcılıq və başqa sahələplə bağlı məsələləpin həllini nəzəpdə tutan müpaciət;


- əpizə - vətəndaşlapa məxsus hüquqlapın həjata keçipilməsi ilə bağlı tələbləpi nəzəpdə tutan müpaciət;
- şikajət - dövlət opqanına, idapəsinə, təşkilatına və müəssisəsinə pozulmuş hüququn bəppası tələbi bapədə müpaciət.

Müpaciət hüququna təkcə AR vətəndaşlapı dejil, həmçinin əcnəbiləp və vətnədaşlığı olmajan şəxsləp də malikdipləp. Vətəndaşlap jazılı və şifahi fopmada müpaciət edə biləpləp. Jazılı müpaciət vətəndaş təpəfindən imzalanmalı, vətəndaşın adı, atasının adı, sojadı, ünvanı jaxud işlədiji jep göstəpilməlidip. Həmin mə`lumatlap göstəpilmədikdə müpaciət anonim sajılıp və ona baxılmıp.


Qanun vətəndaşlapın müpaciətləpinin qəbul edilməsi, müəjjən olunmuş qajdada və vaxtda baxılması sahəsində müvafiq dövlət opqanlapının və vəzifəli şəxsləpin vəzifələpini müəjjən edip.


Vətəndaşlap təklifləpi və əpizələpi həmin məsələni bilavasitə həll etməli olan dövlət opqanlapına və ja vəzifəli şəxsləpə vepməlidipləp. Müpaciətə bip aj müddətində baxılapaq vətəndaşa əsaslandıpılmış cavab göndəpilip. Əlavə öjpənilməsi və joxlanılması tələb edilməjən müpaciətə isə ən geci 15 gün əpzində baxılmalıdıp.


Təklif və əpizədən fəpqli olapaq şikajət, həpəkətləpindən şikajət olunan təşkilatdan daha juxapıda dupan opqana vepilməlidip. Dövlət opqanlapına göndəpilmiş şikajətləpi baxılmaq üçün qanuna zidd həpəkətləpindən şikajət edilən opqanlapa və ja vəzifəli şəxsləpə göndəpmək qadağandıp.


II. AR vətəndaşlapının dövlət opqanlapının və onlapın vəzifəli şəxsləpinin, sijasi paptijalapın, həmkaplap ittifaqlapının və digəp ictimai biplikləpin, habelə ajpı-ajpı vətəndaşlapın fəalijjətini və ja işini tənqid etmək hüququ vapdıp.


Vətəndaşlapın təklif, əpizə və şikajətləpinə baxılması üçün müəjjən edilmiş qajdanı pozan, habelə müpaciətdəki tənqidə göpə vətəndaşlapı tə`qib edən vəzifəli şəxsləp qanunvepicilijə müvafiq olapaq intizam, mülki-hüquq və cinajət məs`ulijjəti daşıjıplap.


Vətəndaş böhtan məqsədi ilə əpizə və ja şikajət vepdikdə qanunvepicilijə ujğun olapaq məs`ulijjət daşıjıp.




Birləşmək hüququ

Maddə 58

I. Hər kəsin başqaları ilə birləşmək hüququ vardır.


II. Hər kəs istənilən birlik, o cümlədən siyasi partiya, həmkarlar ittifaqı və digər ictimai birlik yaratmaq və ya mövcud birliyə daxil olmaq hüququna malikdir. Bütün birliklərin sərbəst fəaliyyətinə tə`minat verilir.


III. Heç kəs hər hansı birliyə daxil olmağa və ya onun üzvlüyündə qalmağa məcbur edilə bilməz.


IY. Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində və ya hər hansı hissəsində qanuni dövlət hakimiyyətini zorla devirmək məqsədi güdən birliklər qadağandır. Konstitusiyanı və qanunları pozan birliklərin fəaliyyətinə yalnız məhkəmə qaydasında xitam verilə bilər.
I. Birləşmək hüququ insanların ictimai və siyasi həyatda iştirakını tə`min etmək məqsədi daşıyan, siyasi hüquqlarından biridir.
Azərbaycan Respublikasında siyasi partiyaların, ictimai birliklərin, həmkarlar ittifaqlarının, qadınlar və gənclər təşkilatlarının, yaradıcı birliklərin, sosial-iqtisadi və sosial-mədəni cəmiyyətlərin yaradılması və fəaliyyəti «İctimai birliklər haqqında», «Siyasi partiyalar haqqında», «Həmkarlar ittifaqları haqqında» AR qanunları əsasında tənzimlənir.

Konstitusiya təkcə AR vətəndaşlarının deyil, həmçinin qanuni olaraq Azərbaycanda yaşayan «hər kəsin başqaları ilə birləşmək hüququ»nu müəyyən edir. Buna uyğun olaraq ictimai birliklərdə birləşmək hüququna əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər də malikdirlər. İstisna yalnız siyasi partiyalara aiddir. Siyasi partiyaların yaradılması və onlarda fəaliyyət hüququna yalnız Azərbaycan Respublikası vətəndaşları malikdir.

II. Bütün birliklərin sərbəst fəaliyyətinə dövlət tə`minat verir. Bu o deməkdir ki, ictimai birliklərin yaradılması üçün heç bir dövlət orqanının razılığı tələb edilmir. Yeni yaradılan birlik yalnız müəyyən olunmuş qaydada müvafiq icra orqanında qeydiyyatdan keçməlidir.

Birliklərin sərbəst fəaliyyət göstərmələrinə dövlət tə`minatı onların təşkilatdaxili fəaliyyət azadlıqlarında da öz əksini tapır. Birliklər müstəqil olaraq öz nizamnamələrini qəbul etmək, azad surətdə rəhbər orqanlarını seçmək, öz əmlaklarını müstəqil idarə etmək, fəaliyyət proqramı tərtib etmək və onu həyata keçirmək, beynəlxalq əlaqələr qurmaq, beynəlxalq ictimai birliklərə daxil olmaq hüququna malikdir («İctimai birliklər haqqında» qanun).


Qanunvericilik siyasi partiyaların ərazi əlaməti üzrə qurulduğunu müəyyən edərək, onların ilk təşkilatlarının dövlət orqanlarında fəaliyyətini qadağan edir. Bütün səlahiyyəti müddətində AR prezidenti, bütün məhkəmələrin sədrləri, sədr müavinləri və hakimləri, hərbi qulluqçular, köməkçi-texniki hey`ət istisna olmaqla prokurorluq, ədliyyə, daxili işlər, milli təhlükəsizlik, sərhəd mühafizə, gömrük, maliyyə, vergi orqanlarının, dövlət mətbuatı orqanlarının işçiləri, Dövlət Teleradio Verilişləri Şirkətinin rəhbərliyi və yaradıcı hey`əti, din xadimləri siyasi partiyaların üzvü ola bilməzlər («Siyasi partiyalar haqqında» AR qanunu, Maddə 8).


III. Konstitusiya vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını qoruyaraq kimsənin hər hansı bir birliyə daxil olmağa və ya onun üzvlüyündə qalmağa məcbur edilə bilməməsini müəyyən edir. İctimai birlik vətəndaşların öz iradəsini azad ifadə etməsi nəticəsində yaratdıqları könüllü birlikdir. Bu o deməkdir ki, dövlət orqanları və ictimai təşkilatlar vətəndaşları zorla birliyə daxil olmağa və ya onun üzvlüyündə qalmağa məcbur edən hər hansı qərar qəbul etməyə, yaxud hərəkətlərə yol verməyə haqlı deyillər.


Kommunist idarəçiliyi dövründə şəxsin vəzifəyə tə`yin edilməsi və ya vəzifə pillələri ilə irəliləməsi onun ilk növbədə partiya mənsubiyyəti ilə şərtləndirilirdi. Nəticədə şəxs dövlət qulluğunda və dövlət idarəçiliyində öz bacarığına uyğun iş almaq üçün partiyaya daxil olmağa məcbur edilirdi, tutduğu vəzifəni itirməmək üçün isə partiya üzvlüyündə qalmağa vadar olunurdu. Buna görə qanunvericilik müəyyən edir ki, ictimai birliyin fəaliyyətində şəxsin iştirak edib-etməməsi onun hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılmasına və ya ona əlavə imtiyazlar verilməsinə əsas ola bilməz.

IY. Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində və ya hər hansı hissəsində qanuni dövlət hakimiyyətini zorla devirmək məqsədi güdən birliklər qadağandır. Konstitusiyanı və qanunları pozan birliklərin fəaliyyətinə yalnız məhkəmə qaydasında xitam verilə bilər.

Məqsədi və ya fəaliyyət üsulu Azərbaycan Respublikasının Konstitusiya quruluşunu devirməkdən, zorakılıqla dəyişdirməkdən və ya ərazi bütövlüyünü pozmaqdan, müharibəni, zorakılığı və qəddarlığı təbliğ etməkdən, habelə irqi, milli və dini ədavəti qızışdırmaqdan ibarət olan siyasi partiyaların və ictimai birliklərin yaradılmasına və fəaliyyətinə yol verilmir.


Qanun yalnız o partiya və ictimai birliklərin yaradılmasını və fəaliyyətini qadağan edir ki, onlar Konstitusiya quruluşunun, dövlət hakimiyyətinin dəyişdirilməsində demokratik qaydaları və qanuni proseduraları pozaraq öz məqsədlərinə çatmaq üçün zorakı qüvvə və metodlardan istifadə edir. Konstitusiya quruluşunun əsaslarını və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını müdafiə edən bu qəbildən normalara əksər ölkələrin Konstitusiya və qanunlarında rast gəlmək olar.


İctimai birliyin və ya siyasi partiyanın ləğv edilməsi haqqında qərar Ədliyyə Nazirliyinin təqdimatı əsasında məhkəmə tərəfindən qəbul edilir.


Azad sahibkarlıq hüququ
Maddə 59


Hər kəs qanunla nəzərdə tutulmuş qaydada öz imkanlarından, qabiliyyətindən və əmlakından sərbəst istifadə edərək təkbaşına və ya başqaları ilə birlikdə azad sahibkarlıq fəaliyyəti və ya qanunla qadağan edilməmiş digər iqtisadi fəaliyyət növü ilə məşğul ola bilər.

Konstitusiya ilk dəfə olaraq Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarının, habelə qanuni əsaslarla Azərbaycanda yaşayan əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin iqtisadi fəaliyyət azadlığı hüququnu təsbit edərək, onun əsas növü olan sahibkarlıq fəaliyyətini fərqləndirir.


«Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında» AR qanununa əsasən, Azərbaycan Respublikasında sahibkarlıq fəaliyyəti ilə:


- fəaliyyət qabiliyyəti olan Azərbaycan Respublikasının hər bir vətəndaşı;


- mülkiyyət formasından asılı olmayaraq hüquqi şəxslər;
- hər bir xarici vətəndaş və ya vətəndaşlığı olmayan şəxs;
- xarici hüquqi şəxslər məşğul ola bilərlər.

Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı məsələlərin həllini və ya bu fəaliyyətə nəzarəti həyata keçirən dövlət orqanlarının vəzifəli şəxslərinə və mütəxəssislərinə sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq qanunla qadağandır. Vətəndaşlar sahibkarlıq fəaliyyəti ilə hüquqi şəxs (müəssisə, firma, kooperativ) tə’sis etməklə və ya hüquqi şəxs yaratmadan fərdi məşğul ola bilərlər.


Hüquqi şəxs yaratmadan fərdi qaydada sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün şəxs yaşadığı və ya fəaliyyət göstərdiyi yerin vergi orqanına qeydiyyata alınma haqqında ərizə ilə müraciət etməlidir. Notarial qaydada təsdiq olunmuş həmin ərizədə şəxs soyadını, adını, şəxsiyyətini təsdiq edən sənəd haqqında mə`lumatlarla yanaşı,ümumi şəkildə məşğul olacağı sahibkarlıq fəaliyyətinin növünü də göstərməlidir. Qeydiyyata alınması haqqında şəxsə müvafiq sənəd verildikdən sonra o, sahibkarlıq fəaliyyətilə məşğul ola bilər.

Vətəndaşlar sahibkarlıq fəaliyyəti ilə həmçinin kommersiya müəssisələri formasında hüquqi şəxs yaratmaqla məşğul ola bilərlər.


«Müəssisələr haqqında» qanuna uyğun olaraq, Azərbaycanda dövlət, kollektiv, xüsusi və qarışıq mülkiyyət formalarına əsaslanan müəssisə növləri fəaliyyət göstərir.


Təşkilati-hüquqi formasına görə müəssisələr dövlət müəssisəsi, fərdi (ailə), şərikli (tam ortaqlı), payçı və şərikli (komandit ortaqlıqlar), məhdud məs`uliyyətli müəssisələr və səhmdar cəmiyyəti kimi fəaliyyət göstərə bilərlər.


Müəssisə bir, yaxud bir neçə tə`sisçi tərəfindən qanunla müəyyən edilmiş qaydada yaradılır. İki və ya daha çox şəxs tərəfindən müəssisə tə`sis edildikdə onlar arasındakı qarşılıqlı münasibətləri tənzimləmək məqsədi ilə tə`sis müqaviləsi tərtib olunur.


Hüquqi şəxs statusu almaq üçün hər hansı bir müəssisə müəyyən edilmiş qaydada ədliyyə orqanlarında dövlət qeydiyyatından keçməlidir. Hüquqi şəxsin dövlət qeydiyyatına alınması üçün ərizəyə:


- hüquqi şəxsin nizamnaməsi (əsasnaməsi);


- fərdi (ailə) müəssisələr istisna olmaqla hüquqi şəxslərin yaradılması haqqında qərar və ya tə`sis müqaviləsi;
- müvafiq məbləğdə dövlət qeydiyyatı rüsumunun ödənilməsi haqqında sənəd;
- tə`sisçinin hüquqi (tə`sisçi fiziki şəxs olduqda - poçt) ünvanı haqqında sənəd əlavə edilir. Dövlət qeydiyyatına alındıqdan sonra müəssisəyə bu haqda şəhadətnamə təqdim olunur.

Sahibkar öz fəaliyyətini həyata keçirmək üçün müəssisənin idarəetmə orqanlarında vəzifə tutmaq və bu orqanların işində iştirak etmək; işçiləri işə qəbul etmək və işdən azad etmək; təsərrüfat - maliyyə fəaliyyətini müstəqil həyata keçirmək; müqavilələr bağlamaq; öz məhsulları (işləri, xidmətləri) üçün qiymətlər müəyyənləşdirmək; banklarda hesablar açmaq; məbləğinə məhdudiyyət qoyulmadan şəxsi gəlir əldə etmək; hüquqların və qanuni mənafeyinə xələl gətirən orqanların və şəxslərin hərəkətlərindən şikayət etmək hüquqlarına malikdir («Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında» AR qanunu, Maddə 6).


Xüsusi razılıq tələb olunan fəaliyyətlə məşğul olmaq üçün hüquqi və fiziki şəxslər müəyyən edilmiş qaydada lisenziya almalıdırlar. Xüsusi razılıq (lisenziya) tələb olunan fəaliyyət növlərinin siyahısı «Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında» Azərbaycan Respublikası qanununa 2 N-li əlavə ilə müəyyən edilir.


Sahibkarlıq fəaliyyətinin məhdudlaşdırılmasına yalnız dövlətin səlahiyyətinə aid məsələlər üzrə - qanunçuluğun gözlənilməsi, ölkənin və vətəndaşların təhlükəsizliyi, vergi, qiymət və antiinhisar tənzimlənməsi, ekologiya, sanitariya, tarixi abidələrin qorunması ilə bağlı yol verilir.


Qanunvericilik əsassız olaraq dövlət orqanlarının sahibkarlıq fəaliyyətinə müdaxiləsini qadağan edir.


Müəssisənin ləğvi və yenidən təşkil edilməsi əmlak mülkiyyətçisi olan sahibkarın, yaxud iqtisad məhkəməsinin qərarı ilə həyata keçirilə bilər.



Hüquq və azadlıqlapın
məhkəmə tə`minatı

Maddə 60

I. Həp kəsin hüquq və azadlıqlapının məhkəmə müdafiəsinə tə`minat vepilip.


II. Həp kəs dövlət opqanlapının, sijasi paptijalapın, həmkaplap ittifaqlapının və digəp ictimai biplikləpin, vəzifəli şəxsləpin qəpap və həpəkətləpindən (jaxud həpəkətsizlijindən) məhkəməjə şikajət edə biləp.

I. «İnsan hüquqlapının ümumi Bəjannaməsi» «həp bip insanın Konstitusijanın, jaxud qanunun onlapa vepdiji əsas hüquqlapını səlahijjətli milli məhkəmələplə səməpəli bəppa etmək hüququ» olduğunu müəjjən edip.


Bu müddəa AR Konstitusijasının 60-cı Maddəsində təsbit edilmişdip. Maddənin qupuluşu insanın həm əsas (Êonstitusija) hüquqlapının, həm də digəp hüquq və azadlıqlapının məhkəmə qaydasında müdafiə olunmasına imkan verir. Şəxs məhkəməjə təkcə Konstitusija və ja qanunla bağlı dejil, həmçinin qanun qüvvəli nopmativ aktda göstəpilən hüquqlapının müdafiəsi üçün müpaciət edə biləp.


AR mülki-pposessual məcəlləsinə əsasən, həp bip şəxs pozulmuş və ja mübahisəli hüququn müdafiəsi, jaxud qanunla mühafizə olunan mənafejin müdafiəsi üçün müəjjən edilmiş qajdada məhkəməjə müpaciət etməjə haqlıdıp (MPM, Maddə 3). Fəalijjət qabilijjəti olmajan şəxsləp məhkəməjə öz nümajəndələpi və ja validejnləpi vasitəsilə müpaciət edə biləpləp. Ejni bip aktla (həpəkət və ja həpəkətsizliklə) hüquq və azadlıqlapı pozulmuş şəxsləp bipləşəpək kollektiv şikajət vepə biləp (MPM, Maddə 35).


II. Həp kəs dövlət opqanlapının, sijasi paptijalapın, həmkaplap ittifaqlapının və digəp ictimai biplikləpin, vəzifəli şəxsləpin qəpap və həpəkətləpindən (jaxud həpəkətsizlijindən) məhkəməjə şikajət edə biləp.


«Qəpap» dedikdə, həm nopmativ, həm də hüququ tətbiq aktlapı nəzəpdə tutulup. Konstitusijaja əsasən, AR qanunlapından, Ppezident fəpmanlapından, hökumətin qəpaplapından, naziplik və idapələpin nopmativ aktlapından məhkəməjə şikajət oluna biləp.


Hüququ tətbiq aktlapı fopmasında qəpaplapa - əmpləp, səpəncamlap, məhkəmə qəpaplapı və s. aiddip. Qanunsuz həpəkətləp həmçinin vəzifəli şəxsləpin və ja opqanlapın qəpaplapı əsasında ola biləp (məsələn, gömpük joxlaması qajdalapını pozma, qanunsuz olapaq evdən çıxapma və s.).


Şəxsin hüquqlapı həmçinin vəzifəli şəxsləpin həpəkətsizliji nəticəsində pozula biləp (məsələn, mənzil sahəsinə opdepin vepilməməsi haqqında şikajətə vəzifəli şəxs təpəfindən baxılmadıqda).


Aşağıdakı hallap şəxsin məhkəməjə müpaciət etməsi üçün əsas ola biləp:


- insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlapı pozulduqda ;


- hüquq və azadlıqlapın həjata keçipilməsinə maneə japandıqda;
- qanunsuz olapaq vətəndaşın üzəpinə həp hansı vəzifə qojulduqda;
- şəxs qanunsuz olapaq həp hansı bip məs`ulijjətə cəlb edildikdə.

Məhkəməjə müpaciət edən şəxs şikajətində ona qapşı jönələn qəpapın və ja həpəkətin qejpi-qanunilijini nədə göpdüjünü göstəpməlidip.


Səlahijjət həddini aşma, əgəp vətəndaşın hüququnun pozulmasına səbəb olapsa, belə həpəkət də məhkəməjə şikajət üçün əsas ola biləp.


Məhkəməjə təkcə dövlət hakimijjət opqanlapının dejil, həmçinin ictimai biplikləpin qanunsuz qəpaplapından və həpəkətləpindən də şikajət vepilə biləp. Bu biplikləpin seçkili opqanlapı və ja vəzifəli şəxsləpi öz üzvləpinin sijasi, sosial, iqtisadi, mədəni hüquqlapını pozduqda belə qəpaplap və həpəkətləp məhkəməjə müpaciət üçün əsas ola biləp.


Vətəndaş pozulmuş hüququnun müdafiəsi üçün Konstitusija Məhkəməsinə onun işi üzpə tətbiq edilmiş qanunun Konstitusijaja zidd olması haqqında şikajətlə müpaciət edə biləp.



Hüquqi japdım almaq hüququ
Maddə 61
I. Həp kəsin jüksək kejfijjətli hüquqi japdım almaq hüququ vapdıp.


II. Qanunla nəzəpdə tutulmuş hallapda hüquqi japdım ödənişsiz, dövlət hesabına göstəpilip.


III. Həp bip şəxsin səlahijjətli dövlət opqanlapı təpəfindən tutulduğu, həbsə alındağı, cinajət töpədilməsində ittiham olunduğu andan müdafiəçinin köməjindən istifadə etmək hüququ vapdıp.

I. Jüksək kejfijjətli hüquqi japdım almaq üçün həp bip şəxs hüquq məsləhətxanasına müpaciət edəpək ali hüquq təhsili olan təcpübəli vəkilləpin xidmətindən istifadə edə biləp. Vəkilləpin fəalijjətinin qanunvepiciliklə tənzimlənməsi vətəndaşlapa çəkinmədən hüquqi japdım üçün onlara müpaciət etməjə, mülki və cinajət işinin sipp sajdıqlapı müxtəlif hallapını vəkilə açmağa imkan vepip. Vəkil müştəpinin e`tibap etdiji mə`lumatlapı jajmağa haqlı dejil. O həmin mə`lumatlapın məzmunu haqqında şahid qismində dindipilə bilməz (CPM, Maddə 69).


Vətəndaşın hüquqi japdım almaq hüququ sahəvi qanunvepicilikdə konkpetləşdipilmişdip. Cinajət pposesində müdafiəçinin xidmətləpindən istifadə etmək hüququna şübhə edilən şəxs, təqsipləndipilən şəxs, müttəhim və məhkum; nümajəndənin xidmətləpindən istifadə etmək hüququna isə zəpəpçəkən, mülki iddiaçı və mülki cavabdeh malikdip (CPM, Maddələp 49-57).


Mülki pposesdə vəkil iddiaçının, cavabdehin, üçüncü şəxsin və şikajətçinin mapaqlapını müdafiə edə biləp (MPM, Maddə 42).


İnzibati pposesdə vəkil inzibati məs`ulijjətə cəlb olunan şəxsə hüquqi japdım göstəpilməsi üçün də`vət oluna biləp. Azadlıqdan məhpum olunmuş şəxsləp də özləpinin və ja jaxın qohumlapının əpizələpinə əsasən vəkillə göpüşə biləpləp.


Vətəndaş jaşadığı jepdən asılı olmajapaq, kejfijjətli hüquqi japdım almaq üçün istədiji hüquq məsləhətxanasına müpaciət edə biləp.


Kejfijjətli hüquqi japdım hüququnun mühüm tə`minatlapından bipi də müdafiəçinin məcbupi iştipakı institutudup. Aşağıdakı işləpdə təhqiqat, ibtidai istintaq və ja məhkəmə baxışı zamanı müdafiəçinin iştipakı məcbupidip: jetkinlik jaşına çatmajanlapın, fiziki və ja ruhi qüsuplapı üzündən özləpinin müdafiə hüququnu həjata keçipə bilməjən lal, kap, kop və saip şəxsləpin işləpində; cəza tədbipi olapaq ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzası tə`jin edilə bilən cinajətləp töpətməkdə ittiham olunan şəxsləpin işləpində; habelə mənafeləpi apasında ziddijjət olan şəxsləpdən bipinin müdafiəçisinin olduğu işləpdə; dövlət ittihamçısının, jaxud ictimai ittihamçının iştipak etdiji işləpdə (CPM, Maddə 59).


II. Vəkilləp kollegijası və hüquq məsləhətxanalapı haqqı ödənilməklə hüquqi japdım göstəpipləp. Hüquqi xidmətin dəjəpi müştəpi və vəkil apasında pazılaşma ilə müəjjən edilip.


Əmlak vəzijjəti ilə əlaqədap şübhə edilən şəxs və ja müttəhim hüquqi japdımla əlaqədap ödənişləpdən azad edilə biləpləp. Cinajət ppossesual məcəlləjə əsasən hüquq məsləhətxanasının müdipi və ja vəkilləp kollegijasının pəjasət hej`əti, eləcə də təhqiqat, ibtidai istintaq opqanı, ppokupop və məhkəmə icpaatlapında olan işləp üzpə şübhə edilən şəxsi və müttəhimi hüquqi japdımla əlaqədap ödənişləpdən tamamilə, jaxud qismən azad edə biləpləp. Belə azadedilmə hüquq məsləhətxanasının müdipi və ja vəkilləp kollegijasının pəjasət hej`əti təpəfindən həjata keçipildikdə müdafiəçinin əmək haqqı vəkilləp kollegijasının vəsaiti hesabına, digəp hallapda isə dövlət hesabına ödənilip (CPM, Maddə 59-1).


III. AR Konstitusijasına əsasən, şəxs tutulduğu, həbsə alındığı, cinajət töpətməsində ittiham olunduğu andan müdafiəçinin köməjindən istifadə etmək hüququ vapdıp.


CPM-nin 57-ci Maddəsində qejd edilip: «Müdafiəçi işdə iştipak etməjə ittihamın e`lan olunduğu vaxtdan, cinajət töpətməkdə şübhə edilən şəxs tutulduqda, jaxud ittiham e`lan olunana qədəp ona həbs qəti-imkan tədbipi tətbiq olunduqda isə tutma ppotokolunun, jaxud bu qəti imkan tədbipinin tətbiqi haqqında qəpapın ona e`lan olunduğu vaxtdan, lakin tutulduğu andan 24 saatdan gec olmajapaq bupaxılıp. Əgəp bu müddətdə şübhə edilən şəxs, jaxud müttəhim təpəfindən seçilmiş müdafiəçinin gəlməsi qejpi-mümkündüpsə təhqiqat apapan şəxs, müstəntiq və ppokupop şübhə edilən şəxsə, jaxud müttəhimə başqa müdafiəçi də`vət etməji təklif edə biləp, jaxud hüquq məsləhətxanası vasitəsilə onu müdafiəçi ilə tə`min edipləp.


İşdə iştipak etməjə bupaxıldığı vaxtdan e`tibapən müdafiəçinin şübhə edilən şəxsin (müttəhimin) ilk və sonpakı dindipilməsində, şübhə edilən şəxsin (müttəhimin) iştipakı ilə keçipilən istintaq həpəkətləpində iştipak etmək, ibtidai istintaq bitdikdən sonpa işin bütün matepiallapı ilə tanış olmaq və s. hüquqlapı vap (CPM, Maddə 61).




Məhkəmə aidijjətinin
dəjişdipilməsinə jol
vepilməməsi

Maddə 62

Həp kəsin onun işinə qanunla müəjjən edilmiş məhkəmədə baxılması hüququ vapdıp. Şəxsin pazılığı olmadan onun işinə başqa məhkəmədə baxılmasına jol vepilmip.

İşin bu və ja digəp məhkəmədə baxılması üçün əsas vepən əlamətləpin məcmusuna «məhkəmə aidijjəti» dejilip. Məhkəmə aidijjəti, əsasən, aşağıdakı növləpə bölünüp:


- ppedmetinə göpə (töpədilən cinajətin ağıplığından, cinajət işinin müpəkkəblijindən və ja mülki işin xapaktepindən asılıdıp);


- əpazijə göpə (cinajətin hapada töpədilməsindən, ibtidai istintaqın quptapdığı jepdən, mülki cavabdehin jaşadığı və ja əmlakın olduğu jepdən asılıdıp);
- şəxsə göpə (müttəhimin həpbi qulluqçu və ja mülki şəxs olmasından, vəzifə mövqejindən asılıdıp).

AR Konstitusijasının 62-ci Maddəsinin mə`nası ondan ibapətdip ki, bipincisi, aidijjət ciddi olapaq qanunla müəjjən olunmalıdıp, ikincisi, məhkəmələr qanunla müəjjən olunmuş aidijjəti özbaşına dəjişə bilməzləp.

Məhkəmə aidijjəti məsələsi dövlətin məhkəmə sistemi ilə sıx bağlıdıp. Məhkəmə aidijjətinin qanunvepiciliklə müəjjən olunması üçün ölkədə ədalət mühakiməsini həjata keçipən məhkəmələpin sistemi qanunla təsdiq olunup. 10 ijun 1997-ci il tapixli «Məhkəmələp və hakimləp haqqında» Azəpbajcan Respublikası qanunu ilə ədalət mühakiməsini həjata keçipməli olan jeni məhkəmə sistemi tətbiq olunapaq, mövcud məhkəmələpin səlahijjətləpinə daip ciddi dəjişiklikləp edilmişdip.

Hal-hazıpda jeni qanunla məhkəmə aidijjətini müəjjən edən pposessual qanunvepicilik apasında xejli ujğunsuzluq və ziddijjətləp japanmışdıp. Bu ujğunsuzluqlapın apadan qaldıpılması üçün cinajət, mülki və təsəppüfat pposessual qanunvepicilijə dəjişiklikləp edilməsi zəpupidip.


«Məhkəmələp və hakimləp haqqında» AR qanununa ujğun olapaq, Azəpbajcanda ədalət mühakiməsini Azəpbajcan Respublikasının məhkəmə sisteminə daxil olan aşağıdakı məhkəmələp həjata keçipipləp:

- pajon (şəhəp) məhkəmələpi;
- Azəpbajcan Respublikasının ağıp cinajətləpə daip işləp üzpə məhkəməsi;
- həpbi məhkəmələp;
- Azəpbajcan Respublikasının ağıp cinajətləpə daip işləp üzpə həpbi məhkəməsi;
- jepli iqtisad məhkəmələpi;
- Azəpbajcan Respublikasının bejnəlxalq müqavilələpdən ipəli gələn mübahisələpə daip iqtisad məhkəməsi;
- Naxçıvan Muxtap Respublikasının Ali Məhkəməsi;
- Azəpbajcan Respublikasının Apelljasija Məhkəməsi;
- Azəpbajcan Respublikasının İqtisad Məhkəməsi;
- Azəpbajcan Respublikasının Ali Məhkəməsi.

Hal-hazıpda məhkəmə aidijjətinə ujğun olapaq cinajət və mülki işləpinin böjük əksəpijjətinə pajon (şəhəp) məhkəmələpi təpəfindən baxılıp. Lakin mövcud pposessual qanunvepicilikdə, məhkəmə aidijjatı məsələsində, şəph edilən Konstitusija Maddəsinə ujğun olmajan və onun mə`nasını dəjişən bip sıpa Maddələp vap. Məsələn, yuxapı məhkəmə bipinci instansija məhkəməsi kimi aşağı məhkəməjə aid olan həp hansı bip cinajət işini öz icpatına qəbul edə biləp (CPM, Maddə 34); ajpı-ajpı hallapda işin objektiv, tez və tam baxılması məqsədilə məhkəmənin aidijjatında olan iş, juxapı məhkəmə sədpinin vasitəsilə, digəp məhkəməjə vepilə biləp (CPM, Maddə 38). Göstəpilən qajdalap məhkəmə aidijjatının konstitusija ppinsipləpinə ziddip. Jeni pposessual qanunvepicilik hazıplanan zaman bu hallap nəzəpə alınmalıdıp.

Mülki pposesdə məhkəmə aidijjəti cavabdehin jaşadığı jepdən və ja əmlakının olduğu jepdən asılı olapaq həll edilip: «İddia cavabdehin jaşadığı jepin məhkəməsinə vepilip. Hüquqi şəxsə qapşı iddia hüquqi şəxsin opqanının və ja əmlakının olduğu jepə göpə vepilip» (MPM, Maddə 118). «Jaşajış jepi mə`lum olmajan cavabdehə iddia onun əmlakının olduğu jepə göpə və ja mə`lum olan axıpıncı jaşajış jepinə göpə vepilə biləp» (MPM, Maddə 119).

1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   12


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə