Soyad: Süleymanzadə




Yüklə 127.88 Kb.
tarix14.04.2016
ölçüsü127.88 Kb.
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti

Soyad: Süleymanzadə

Ad: Etibar

Fakültə:BİM

Qrup:Dİ-2

Fənn: İnformatika

Mövzu:Elektron cədvəl vasitəsilə verilənlərin işlənməsi və emalı.

Sərbəst İş

Plan: 1.Excel-in əsas anlayışları.

2.Exceldə cədvəl prossesoru.

3.Excel pəncərəsinin sturukturu

4.Proqram pəncərəsinin əsas elementləri.

5.Excel faylları ilə işləmək.

6.Excel proqramında məlumatları daxil etmək.

7.Excel məlumatları üzərində işləmək.

8.Excel-də formatlaşdırma əməliyyatları.

9.Excel-də seçmə əməliyyatları.

10.Exceldə işçi sətrində dolaşmaq.


Ədəbiyyat:

Ə.Abbasov, M.Əlizadə, E.Seyidzadə, M.Salmanova

“ İnformatika və komputerləşmənin əsasları.”

B.A.Qurbanov, N.H.Əlizadə, S.N.Hacızadə

“Microsoft Excel X P-də iqtisadi məsələlərin həlli.”

Kərimov, Həbibullayev,T.İ.İbrahimov

“İnformatika” adi məsələlər üçün dərslik.

Sərbəst iş №1

Excel-in əsəs anlayışları.

Exceldə işləmədən əvvəl bu proqramın əsas anlayışı ilə tanış olmağımız daha məqsədəuyğundur.Bununla da Excel-i qısaca da olsa gözdən keçirmiş olarıq.

Exceli işlədərkən qarşılaşacağınız proqram pəncərəsinin ümumi görünüşü ilə tanış olaq.Bu zaman siz olduqca qarışıq bir pəncərə ilə qarşılaşacaqsınız.



İşçi kitablar.Excel-də yaradılmış bir fayl Excel məntiqi ilə bir işçi kitabdır(Workbook).İşçi kitabın adın proqram pəncərəsinin başlıq çubuğunda (Title Bar) görə bilərsiniz.Yeni bir fayl yaratdığımız zaman faylı yaddaşa yazana qədər onun adı Book1olacaqdır.Əgər bu adda bir fayl artıq mövcuddursa və açıqdirsa, bu halda yeni bir fayl yaratmaq istədiyinizdə onun adı Book2 olacaqdır və s.

Digər Office proqramlarında olduöu kimi Microsoft Excel-də də eyni anda bir neçə işçi kitab aça bilər və paralel olaraq işləyə bilərsiniz.

Exceli işlədib hər hansı bir faylı açarkən,iç-içə yerkləşmiş iki pəncərə görünəcəkdir.Bunlardan altda olanı proqram pəncərəsi,üstə içəridə görünəni isə fayl pəncərəsi adlanır.Əgər fayl pəncərəsini maksimum böyüdərsinizsə (Maximize), fayl pəncərənin başlığı ilə proqram pəncərəsinin başlığı birləşərək tək bir başlıq kimi görünəcəkdir.

Başlıq çubuğu üzərində yazılmış Microsoft Excel-Book1 ifadəsi əslində iki ayrı pncərə başlığıdır.Proqram pəncərəsinin başlığı Microsoft Excel ,fayl pəncərəsinin (bizim halda işçi kitabın) başlığı isə Book1-dir.

Əgər proqram pəncərəsini bağlayacaqsınızsa,o zaman Excel –dən çıxmış olacaqsınız.Excel –dən çıxmaq istədiyiniz zaman o anda açıq olan işçi kitablar (yəni ,fayl pəncərələri) bağlanacaq.

Bu işçi kitablar arasında üzərində dəyişiklik edilmiş olanlar vardırsa, Excel bunları yaddaşa yazıb-yazmayacağınızı soruşacaqdır.İşçi kitabların ,yəni, Excel fayllarının genişləndirilməsi.XLS ,.XLC ,.XLW ,.XLM ,.XLA ,.XLT olaraq qəbul edilir.



İşçi səhifələr.İşçi kitabları təmsil edən fayl pəncərələrinin aşağı hissəsində yan-yana yerləşmiş və qzərində Sheet1,Sheet2, ... və.s yazılmış düymalər görəcəksiniz.Bu düymələrdən hər biri bir işçi səhifəyə uyğundur.

İşçi səhifələr yığımı işçi kitabı təşkil edir.Excel –in daha əvvəlki variantlarında (Excel 4.0 və aşağısı) yaradılan hər bir fayl yalnız bir işçi səhifədən ibarətdir.Yəni orada Wordbook deyil,yalnız Worksheet yaratmaq mümkündür.

Excel-in 5.0və sonrakı variantlarında isə məntiq bir az dəyişir və çoxsəhifəli bir iş mühitinin yaradılması lazım gəlir.Artıq bir faylın içərisində bir neçə işçi səhifə yarada bilərsiniz ki, bunun da çox böyük əhəmiyyəti vardır.

Sətir və sütunlar.Bildiyiniz kimi ,cədvəllər sətir və sütunlardan ibarət olur.Exceldə görəcəyiniz işlər əsasən cədvəllə bağlıdır.Qarşınızda sətrlərdən və sütunlardan ibarət genişbir sahə vardır.Bu sətir və sütunların kəsişdikləri yerlər də hücrələrdir.

İşçi səhifədə hər bir sətrin nömrəsi və hər sütunun da adı vardır.Əslində istər nömrə,istərsə də ad olsun ,bunlar sətir və sütun başlıqları adlanır.İşçi sahə parametrlərini dəyişdirərək sətir nömrələri və sütun adları yerinə başqa adlardan da istifadə edə bilərsiniz.

Sətir nömrələri və sütun adları olmadan işsiz planlaşdırmağınız və nəzarət altına almağımız mümkün deyildir.Hər hansı bir məlumatın səhifənin harasında olduğunu müəyyən etmək və digər məlumatlarla əlaqələndirmək üçün bunlardan istifadə etmək məcburiyyətindəsiniz.

Bir işçi səhifədə 256 sütun olduğunu bilirik.Sütunlar hərflərlə adlandırılır.İlk sütun A, sonrakı B, daha sonrakı C və.s kimi adlanır.Z sütunundan sonrakı sütunlar iki hərflə:AA, AB ,AC və.s kimi adlanır.AZ sütunundan sonra BA ,BB ,BC ,...., BZ kii davam edir və bu qayda ilə sononcu sütunun adı IV olur.

Sətirlərin nömrəsi isə rəqəmlərlə 1,2,3 və.s göstərilir.Axırıncı sətrin nömrəsi 65536-dır.

Hücrələr.Hücrə Excelin əsas tərkibi hissələrindən biri sayılır ki, bu da sətirlərlə sütunların kəsişməsindən alınan sahələrə verilən addır.Hər işçis səhifədə 16777216 ədəd hücrə vardır.Ümumiyyətlə ,256 səhifədən ibarət bir işçi kitabda 4278190080 hücrə olur.

İki hücrə vardır: aktiv (current) və aktiv olmayan hücrə.Aktiv hücrənin kənarları qalın xətlərlə çərçivəyə alınır.Bu çərçivənin aşağı sağ küncündəki kiçik “+”işarəsini diqqətlə baxın.Bu işarə düyməsindən hücrə içərisindəki məlumatları digər hücrələrə müxtəlif formada köçürmək üçün istifadə olunur.



Ünvanlar.Hücrə adı verilən sahələrə daxil ediləcək məlumatlar üzərində hansı əməliyyatlar aparacaqsınız? Aralarında hər hansı bir əlaqə qurulmayan məlumat yığımının praktik olaraq bir məna daşımadığı aydındır.Hərflərdən ibarət məlumatlar (məsələn:adlar,soyadlar və.s kimi) görünüş baxımından uyğun bir formada nizamlamaq bir məna kəsb edə bilər(adlar eynibir sütuna alt-alta ,soyadlar isə aşağıdakı sütuna alt-alta daxil edilə bilər),ancaq ədədlər üçün bunları demək çətindir.Excel-dən istifadə etməkdə əsas isə daxil edilmiş məlumatları bir riyazi modelə, ya da məntiqə görə cədvəl şəkildə nizamlamaqdır.

Hücrə ünvanı.Excel hücrələrdə ad ,soyad, maaş və.s kimi hərf və rəqəm məlumatları daxil etdikdə ,bəzi məlumatların da öz-özünə yaradılmasını və görünməsini istəyə bilərsiniz.Bu cür məlumatlar digər mövcud məlumatlarla əlaqələndirmə yolu ilə yaradıla bilər.Bunun üçün yaradılacaq məlumatların digər məlumatlarla əlaqələndirmə yolu ilə yaradıla bilər.Bunun üçün yaradılacaq məlumatların digər məlumatlarla riyazi əlaqəsini qurmaq və formullar şəklində ifadə etməkl lazımdır.

Formullar məlumatlar arasında əlaqə quraraq yeni məlumatlarla əlaqə qurulacaqğı,o məlumatın yerləşdiyi hücrənin işçi səhifə üzərindəki yeri, yəni ünvanı göstərilə bilər



Sahə ünvanı.Sahə ünvanı iki və daha artıq hücrə ünvanını ifadə edən bir ünvan formasıdır.Məsələn:Ümumi və ya alınacaq maaşın cəmini tapmaq istədikdə alt-alta yerləşmiş bu hücrələrin genişlik ünvanından istifadə edəcəksiniz.

Mütləq və nisbi ünvanlar.Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, maaş cədvəlində hər bir şəxs üçün alınacaq maaş bir-bir yazmağa ehtiyac yoxdur.Siz ilk formulu daxil etdikdən sonra altdakı hücrələrə bu formulu bir əməliyyatla köçürə bilərsiniz.

Bu arada nisbi ünvan anlayışı ilə tanış olaq.İçərisində hər hansı bir ünvan olan formulu,məsələn bir altdakı hücrəyə köçürürsənizsə , formuldakı bütün ünvanlar bir sətir artacaqdır.

Sərbəst iş №2

Excel-də cədvəl prosessoru.

Elektron cədvəllərin yaradılmasına və onun verilənlərinin manipulyasiyasına imkan verən proqram paketləri cədvəl prosessorları adlanır. Bu paketlərdən ən çox yayılanı və istifadə olunanı Lotus 1-2-3, Quatro-Pro, SuperCalc və Microsoft Excel - dir. Microsoft Excel cədvəl prosessorunun bir neçə versiyası mövcuddur. Sonuncu Microsoft Excel 2007-dir.

Excel, cədvəllərlə işləyən zaman istifadəçiyə aşağıdakı imkanları verir:



  • cədvəlin xanalarında müxtəlif funksiyalardan (riyazi, maliyyə, statistik, mühəndis və s.) təşkil olunmuş mürəkkəb düsturlardan istifadə olunur. Cədvəlin digər xanalarındakı qiymətlərdən asılı olaraq, düsturlarla nəticənin qiyməti hesablanır;

bir neçə cədvəlin əlaqəsini təşkil etmək. Bu zaman bir cədvəlin xanalarının qiyməti digər cədvəlin verilənləri əsasında təşkil olunur. Bu halda ilkin cədvəlin verilənlərinin dəyişməsi əsas cədvəldəki son nəticənin avtomatik dəyişməsinə təsir edir;

  • verilənlərdən təşkil olunmuş böyük massivlərin analizini asanlaşdırmaq üçün interaktiv olaraq cədvəlləri yaratmaq;

  • verilənlərin siyahılar şəklində (verilənlər bazası) tərtibatını, çeşidləmə əməliyyatını, aralıq nəticələrin hesablanmasını və filtrləməni cədvəllərə tətbiq etmək;

  • verilənlərin birləşməsini (konsalidasiyasını) həyata keçirmək, yəni bir neçə cədvəlin verilənlərini bir cədvəldə birləşdirmək olar;

  • verilənlərin eyni adlı massivlərindən – ssenaridən istifadə etməklə, eyni cədvəldə son nəticənin qiymətini tərtib etmək. Verilənlərin bir neçə massivindən, son nəticənin bir neçə variantını tez almaq mümkündür;

  • düsturlar üzrə hesablamalardakı səhvlərin axtarışını avtomatik yerinə yetirmək. Istifadəçi səhvlər haqqındakı məlumatın kodlarının analizindan başqa, xanalar arası asılılığı izləmək imkanına malikdir. "Зависимости" alətlər panelinin köməyi ilə cədvəli ekrana çıxarmaq rejimini vermək olar. Bu zaman ilkin xanalarla asılı xanalar müxtəlif rəngli xətlərlə birləşir;

  • verilənlərin digər şəxslər tərəfindən dəyişdirilməsini mühafizə etmək. Bir və ya bir neçə xananı, cədvəlin özünü və ya işçi kitabı mühafizə etmək olar. Bu zaman mümkün mühafizə dərəcələrinin kombinasiyasından istifadə etmək mümkündür;

  • cədvəlin təyin olunmuş hissəsini gizlətməyə və ya əks etdirməyə imkan verən strukturlaşmış verilənlərdən istifadə etmək. Bu, informasiyanın seçilməsi prosesini və işçi vərəqdəki verilənlərə nəzarəti olduqca təkmilləşdirir;

  • əvvəldən hazırlanmış və yadda saxlanılmış sıra şəklindəki verilənlə­rin eyni və ya müxtəlif qiymətlərini cədvəlin bir neçə xanalarına sürətli daxil etmək üçün avtodoldurma mexanizmini tətbiq etmək. Sıranın hər bir həddi cədvəlin bir xanasına daxil edilir. Verilənlərin xanalara daxil edilmə ardıcıllığını sıranın istənilən həddindən başlayaraq düz və ya əks istiqamatdə həyata keçirmək olar;

  • ixtiyari sayda qiyməti olan bir və ya iki dəyişəndən təşkil olunmuş əvəzetmə cədvəlindən istifadə etmək. Dəyişənlərin bu qiymətlərindən eyni düsturun nəticəsinin hesablanmasında istifadə olunur və nəticələrə verilənlər massivi şəklində əks etdirilir.

Excel cədvəl prosessoru bu deyilənlərdən başqa, həmçinin mətn proses-sorunun ümumi funksional imkanlarına da malikdir. Bunlar makroslardan istifadə, diaqramların quraşdırılması, avtomatik əvəz etmə və orfoqrafiyanın yoxlanılması, stil və şablonlardan istifadə, verilənlərin avtomatik formatlaşdırılması, digər tətbiqi proqramlarla verilənlərin mübadiləsi və s. servis imkanlarından ibarətdir.

Excel cədvəl prosessorundan mürəkkəb hesabatlarda, çeşidləmə, filtrləmə massivlərin statistik analizi və bunlar əsasında diaqramların quraşdırılmasında istifadə etmək məqsədəuyğundur.

Sərbəst İş №3

Excel pəncərəsinin sturukturu.

Excel pəncərəsinin strukturu demək olar ki, Word mətn prosessorunun strukturuna oxşayır. Burada da baş menyu sətri, alətlər paneli, aktiv işçi kitab pəncərəsi, Excel-in sistem menyusunun düyməsi, Excel və sənəd pəncərəsinin ölçülərini idarə edən düymələr, vəziyyət sətri və fırlatma zolaqları var. Bu elementlər Word-un eyni adlı elementlərinin vəzifəsinə uyğundur. Əsas pəncərənin xarici görünüşünü müəyyən parametrləri seçməklə dəyişdirmək mümkündür.(şək.1)

Excel pəncərəsinin Word mətn prosessorunda olmayan elementlərini şərh edək.

Düsturlar sətri - cari xananın tərkibini əks etdirmək və redaktə etmək üçün nəzərdə tutulub. Sağ hissədə xananın tərkibi təsvir olunur ki, bunu da sətrin mərkəzində yerləşən düymənin köməyi ilə redaktə etmək mümkündür. Xanaya verilənlərin daxil edilməsi və onun tərkibinin redaktəsi bilavasitə xananın özündə həyata keçirilir. Düsturlar sətrində cədvəlin cari xanasına yazılan düstur əks olunur. Sol hissə sahələr adı adlanır və buradan aktiv xananın ünvanı, seçilmiş xanalar diapazonun adı və ya ölçüsü əks olunur.

Vərəqələr yarlığı və onları fırlatma düyməsi işçi kitabın uyğun vərəqinin əksi və seçilməsi üçün nəzərdə tutulub.

Vəziyyət sətri iki hissədən ibarətdir. Sol hissədə menyunun seçilmiş əmrinin vazifəsi haqqında qısa məlumat təsvir olunur. Burada həmçinin yerinə yetirilən cari əməliyyat haqqında informasiya əks olunur. Sağ hissə isə klaviaturanın bəzi funksiyalarını və cari daxiletmə rejimini əks etdirən 5 sahədən ibarətdir:

NUM - klaviaturanın rəqəm bloku ( klavişi) aktivdir;

CAPS - klaviaturanın klavişi aktivdir;

EXT – seçmə rejimi aktivdir ();

ADD - qonşu olmayan xanalar diapazonunun seçmə rejimi aktivdir (+);

FIX - Параметры (Options) dialoq pəncərəsinin Правка (Edit) vərəqində "Фиксированный десятичный формат при вводе" (Fixed Decimal) bayrağı təyin olunub.

Bu hissədə vəziyyət sətrinin konteks menyusundan istifadəçi tərəfindən seçilən funksiyanın adı və cari xanalar dipazonuna uyğun hesablamanın nəticəsi əks olunur. Məsələn, Sum=l 17, Min=3, Count=6 və s.

Excel cədvəl prosessoru ilə işləyərkən müxtəlif parametrləri seçmək mümkündür ki, sonradan susmaya görə bu parametrlərdən istifadə olunur. Bu parametrlər Сервис (Tools) menyusunun Параметры (Options) əmrinin seçilməsi ilə alınan dialoq pəncərəsində qeyd olunur.

Параметры (Options) dialoq pəncərəsinin ən çох istifadə olunan vərəqləri aşağıdakılardır:

Вид (View) vərəqinin parametrləri proqram və sənəd pəncərəsinin xarici görünüşünü dəyişməyə imkan verir. Sətirlər düsturunu, xanaların işçi çərçivəsini, vəziyyət sətrini, xanalardakı düsturları və s. gizlətmək və göstərmək mümkündür.

Вычисление (Calculation) vərəqinin parametrləri düsturların hesablama üsulunu təyin edir və xarici istinadları idarə edir.

Правка (Edit) vərəqinin parametrləri xanalara verilənləri daxil etdikdə və onların redaktəsində istifadə olunur.

Общие (General) vərəqində avtomatik yükləmə qovluğunun adı, yeni kitabdakı vərəqlərin sayı, standart şrift, istinad şrifti, əvvəl açılmış faylların siyahısı və s. parametrlər təsvir olunur.

Списки (Custom Lists) vərəqi avtodoldurma funksiyalarının yerinə yetirilməsində istifadə olunan və ya verilənlərin çeşidlənməsində istifadəçi qaydasını təyin edən siyahılardan təşkil olunur.

Диаграмма (Chart) vərəqinin parametrləri aktiv diaqramın görünüşü­nü təyin edir və susmaya görə yeni yaradılan diaqramlarda istifadə olunan formatların verilməsinə imkan verir.

Международные (International) vərəqinin parametrləri tam və kəsr hissənin ayırıcılarının və çap formatının dəyişilməsinə imkan verir.

Сохранение (Save) kitabın bərpası üçün verilmiş vaxt intervalı ilə avtomatik bərpa faylı və kataloqu yaradır. Kompüterdə gözlənilməz hər hansı nasazlıq baş verdikdə, Excel -in növbəti yüklənməsində avtomatik bərpa faylı açılır.

Безопасность (Securite) vərəqindəki parametrlər cari kitab faylının şifrələməsi, kitaba ümumi müraciət və makrosların təhlükəsizliyi üçün parametrləri təyin edir.

Орфография (Spelling) orfoqrafiyanın yoxlanılmasını və müxtəlif dillərin tənzimlənməsini həyata keçirir.

Параметры (Options) dialoq pəncərəsinin vərəqlərində seçilən bütün parametrlərin qiyməti yadda saxlanılır və susmaya görə cədvəl prosessoru onlardan növbəti dəyişiklik aparılanadək istifadə edir.


Sərbəst İş № 4.

Proqram pəncərəsinin əsas elementləri.

Excel ilə işləyərkən aşağıdakı element və anlayışlardan istifadə olunur.

Excel-in əsas sənədi işçi kitabdır. Bu sənəd genişlənməsi olan fayl şəklində yadda saxlanılır. Işçi kitabı yaratdıqda və ya açdıqda о ayrıca bir рəncərə şəklində (şək. 9.5) təsvir olunur. Нər bir kitab işçi vərəqlərdən təşkil olunur.

Vərəqə cədvəl, diaqram və makrosların yaradılması və yadda saxlanılması üçün nəzərdə tutulub. Нər bir vərəqə sətir və sütunlardan təşkil olunur. Sətirlər 1, 2, 3,……. və sütunlar A, B, C,…….. kimi işarələnir. Excel-də verilənlərin təsvir formalarından asılı olaraq vərəqlərin aşağıdakı tipləri mövcuddur:



  • cədvəllərin yaradılması və emalı üçün cədvəl vərəqi;

  • diaqramların yerləşməsi üçün nəzərdə tutulan diaqram vərəqi:

  • cədvəllərin emalı prosesini avtomatlaşdıran makroəmrlərin saxlanması üçün makroslar vərəqi. Excel kitabdakı vərəqlərin sayını artırıb və azaltmağa imkan verir. Bir qayda olaraq bir vərəqdə bir cədvəl yaradılır.

Xana verilənləri işçi vərəqin daxilində yerləşdirmək üçün ən kiçik struktur vahididir. Нər bir xana verilənləri mətn, ədədi qiymət, düstur və ya formatlaşdırma parametrləri şəklində saxlayır. Verilənlərin daxil edilməsi ilə Excel verilənlərin tipini müəyyən edir və bunlarla bağlı əməliyyatlar siyahısını təyin edir. Xanalar öz tərkibinə görə ilkin və asılı olmaqla iki hissəyə bölünür. Asılı xanalarda düsturlar yazılır ki, bunlar da cədvəlin digər xanalarına istinad edir. Asılı xanaların qiymətləri cədvəlin ilkin xanalarının tərkibindən təyin olunur. Göstəricinin köməyi ilə seçilən xana aktiv və ya cari xana adlanır. Cədvəldəki hər hansı bir xananın hündür­lüyünü və ya enini dəyişmək üçün, buna uyğun sətrin hündürlüyünü və ya sütunun enini dəyişmək lazımdır.

Xananın ünvanı xananın cədvəldə yerləşdiyi yeri təyin etmək üçün nəzərdə tutulub. Xanalar ünvanının yazılmasının iki üsulu mövcuddur:



  1. Cədvəl sütunun hərfinin və sətrin nömrəsinin qarşısında $ simvolu-nun yazılması mütləq ünvanlaşdırmanı göstərir. Məsələn: B$2, $K$ və s. Excel-də bu üsul susmaya görə istifadə olunur və "A1" stili adlanır.

  2. R və С hərflərindən sonra uyğun olaraq sətir və sütunun nömrəsi göstərilir. Sətir və sütunun nömrəsi kvadrat mötərizələrdə göstərilə bilər ki, bu da nisbi ünvanlaşdırmanı göstərir. Məsələn: R4C7 - 4-cü sətir ilə 7-ci sütunun kəsişməsində duran xananın ünvanıdır. Bu birinci üsuldakı G4 ünvanına uyğundur. R[3]C4, R5C[6], R[2]C[12] və s. ünvanların bu üsulla yazılışı "R1C1" stili adlanır.

Düstur-cədvəlin verilənləri ilə müəyyən hesablamaların yerinə yetirilməsi üçün riyazi yazıdır. Düstur sabit, operator, istinad, funksiya, diapazon və hesablama ardıcıllığını dəyişmək üçün istifadə olunan mötərizələrdən təşkil olunur. Düstur bərabərlik və ya riyazi operatorla başlayır və cədvəlin xanasına yazılır. Düsturun yerinə yetirilməsinin nəticəsi hesablanmış qiymətdir. Bu qiymət avtomatik olaraq, düsturun yerləşdiyi xanaya yazılır.

Məsələn, =SUM(Al:A12)/$C$3 + 400

Burada SUM – funksiyanın adı, A1,A12, $C$3 -istinad, A1:A12- xanalar diapazonu (massiv), 400-isə sabitdir.

Düsturlarda +; -; *; /; % (faizin qiymətinin təyini); ^ (qüvvətə yüksəltmə) hesabi operatorlarından, =; <; >; <=; >=; <> (bərabər deyil) müqayisə operatorlarından və mətn verilənlərini birləşdirən & operatorundan istifadə olunur.

Istinad - düsturun tərkibində xananın ünvanınn yazılışıdır. Məsələn, =(A5+$C$3) düsturunda A5 və $C$3 kimi iki istinad var. Istinadlar mütləq, nisbi və qarışıq ola bilər.

Funksiya- təyin olunmuş hesablama əməliyyatlarını yerinə yetirməyi göstərən riyazi yazıdır. Funksiya adi və dairəvi mötərizədə göstərilmiş bir və ya bir neçə arqumentdən ibarətdir. Məsələn:

=SUM(A1:A5)

=LOG 10(C3)

Xananın göstəricisi – cədvəlin aktiv xanasını seçən çərçivədir. Göstəricinin yeri maus və ya idarəedici klavişlərinin köməyi ilə dəyişilir.

Formatlaşdırma - bir və ya bir neçə xanaya yazılan verilənləri əks etdirmək üçün parametrlərin təyinidir. Formatlaşdırma parametrlərinə şriftin növü və ölçüsü, çərçivə, rəng, xananın qiymətinin tənləşdirilməsi və s. aiddir. Bunlar menyunun əmrləri, konteks menyu və ya alətlər panelinin düymələrinin köməyi ilə təyin edilir. Xanaların formatlaşdırılması qiymətlər daxil edilməzdən əvvəl və sonra yerinə yetirilə bilər.

Stil - formatlaşdırma parametrlərinin çoxluğudur. Stilin adını göstərməklə onu seçilmiş xanaya tətbiq etmək olar.

Siyahi – verilənlər bazası ilə işləmək üçün xüsusi şəkildə tərtib olunmuş cədvəldir. Bu cədvəldə hər bir sütun sahəni, sətir isə verilənlər bazası faylının yazılarını göstərir. Qeyd - bir və ya bir neçə xanada şərh kimi istifadə olunan mətndir. Qeyd həmçinin səsli də ola bilər.


Sərbəst İş №5

Excel faylları ilə işləmək.

Yeni işçi kitab yaratmaq.Excel-də hazırlanmış cədvəlləri və dioqramları sonradan istifadə etmək və onlar üzərində dəyişiklik aparmaq üçün hazırlanmış işçi kitabları komputerin sabit yaddaşında (diskdə) və ya disketdə saxlamaq lazım gəlir.Bu baxımdan məlumatların yaddaşda (fayllara) yazılması, mövcud faylların yaddaşdan çıxarılması , yeni işçi kitabları yaradılması və.s kimi əməliyyatları Excel-də işləyərkən demək olar ki , tez-tez yerinə yetirilməli, eyni zamanda hazırladığınız cədvəlləri və dioqramları çap etməli olacaqsınız.Bu kimi əməliyyatları yerinə yetirmək üçün File (Fayl) menyusunun əmrlərindən və ya Standart (Standart) alətlər çubuğu üzərindəki uyğun düymələrdən istifadə edə bilərsiniz.

Excel-də eyni vaxtda bir neçə işçi kitabda işləyə bilər.Birindən digərinə məlumatları köçürə və ya daşıya bilər, müxtəlif işçi kitablarındakı məlumatları müqyisə edə bilərsiniz.Yeni bir işçi kitab (Workbook) yaratmaq üçün File (fayl) menyusundan New (yeni) əmrini seçin və New (yeni) dialoq pəncərəsi açılacaqdır.

Dialoq pəncərəsi iki səhifədən ibarətdir.General (Ümumi) səhifəsindəki Workbook (İşçi kitabı) piktoqramını seçib OK düyməsini sıxmaqla yeni bir kitab yaratmış olursunuz.Bu işçi kitabın adı başlanğıcda Book1 ,Book2 ,Book3 və.s ola bilər.bundan başqa siz əvvəldən hazırlanmış hazır Excel şablonlarından da (genişləndirilmiş .XLT olan fayllar) istifadə edə bilərsiniz.Bunun üçün New (yeni) əmrini seçib açılacaq dialoq pəncərəsindəki Speadsheet Solutions (Açıq Hesab Səhifələri) səhifəsinə keçin.Buradan hazır şablonlardan birini seçin və OK düyməsini basın. Bu şablonlarda müəyyən sahələri lazımı olan məlumatlarla doldura bilərsiniz.

Faylları yaddaşa yazmaq. İstədiyiniz işçi kitabdakı məlumatlar müvəqqəti olaraq komputerin əməli yaddaşında saxlanılır.Exceldən çıxarkən və ya iş prosesində məlumatların daimi saxlanması üçün işçi kitabı komputerin sabit yaddaşına (diskə) və ya disketə yazaraq fayl şəklində saxlamaq lazımdır.Bunun üçün elə başlanğıcda və ya müəyyən işləri gördükdən sonra məlumatları yaddaşda saxlamaq üçün File (fayl) menyusundan Save (yaddaşa yaz) əmrini seçin.İşçi kitabı ilk dəfə yaddaşa yazdığınız üçün Save As (yeni adla yaddaşa yaz) dialoq pəncərəsi açılacaqdır.

Faylı açmaq.Komputerin yaddaşında və ya disketdə əvvəlcədən yazılmış hər hansı bir Excel faylını açmaq üçün File (fayl) menyusunda Open (Aç) əmrini seçin.Bu zaman Open (Aç) pəncərəsi açılacaqdır.Bu dialoq pəncərəsi Save As (yeni adla yaddaşa yaz) dialoq pəncərəsinə çox oxşayır.Disk ,qovluq və fayllarrın seçilməsi Save As (yenidən yaddaşa yaz) dialoq pəncərəsində olduğu kimidir.

Faylı bağlamaq. İşinizi tamamladıqdan sonra işlətdiyiniz faylı bağlamaq lazımdır.Bunu üçün File (fayl) menyusundan Close (Bağla) əmrini seçin.Əgər bağlamaq istədiyiniz faylda dəyişikliklər etdikdən sonra yaddaşa yazmamışsınızsa, dialoq pəncərəsi açılacaqdır.

Dəyişikliklərin yaddaşa yazəlmasını istəyirsinizsə, Yes (bəli) ,əks halda No (xeyr) düyməsini sıxın və ya Cancel (ləğv et) düyməsini sıxaraq faylı bağlamadan geri qayıdın.



Faylı yeni adla yaddaşa salmaq.Bəzən mövcud fayllar üzərində dəyişiklik edərkən əvvəlki variantı da saxalmaq lazım gəlir.Bu halda Save (yaddaşa yaz) əmrindən istifadə etmək uyğun deyildir.Çünki bu əmri yerinə yetirdikdə mövcud fayldakı dəyişikliklər həmin fayla da yazılır.Ekrandakı faylı başqa bir diskə, qovluğa öz adı və ya başqa adla yazmaq üçün File menyusundan Save As əmrini seçin.Bu zaman Save As dialoq pəncərəsi açılacaqdır. Eynilə Save As pəncərəsində olduğu kimi lazım olan diski, qovluğu seçib File Name (faylın adı) sətrinə faylın yeni adını yazın və ya mövcud adı saxlamaqla Save (yaddaşa yaz) düyməsini sıxın.

Bir neçə faylla işləmək.Windows mühitində işləyən bir çox proqramlarda , o cümlədən Exceldə eyni vaxta bir neçə fayl açıb birindən digərinə məlumatları köçürmək, danışmaq və ya ayrı-ayrı faylların məzmununu müqayisə etmək mümkündür. Yaradılmış hər bir yeni Workbook və ya açılmış hər bir faylın öz işçi pəncərəsi olur və bu pəncərənin başlıq çubuğunda faylın və ya işçi kitabın adı yazılır.Bir pəncərədən digərinə keçmək , açıq pəncərələrini nizamlamaq və.s əməliyyatları yerinə yetirmək üçün Windows (pəncərə) menyusunun əmrlərindən istifadə edə bilərsiniz.

Səhifəni formatlaçdırmaq. Excel fayllarını çap etməzdən əvvəl işçi səhifə parametrlərini təyin etmək lazımdır.Bütün səhifə parametrləri Page Setup (səhifə qur) dialoq pəncərəsindən təyin edilir.Bunun üçün File menyusundan Page Setup əmrini seçin.Bu zaman eyni adlı dioloq pəncərəsi açılacaq.Bu dialoq pəncərəsi dört səhifədən ibarətdir. Page (səhifə), Margins (boşluqlar) ,Header/Footer (başlıq/altlıq) ,Sheet (işçi səhifə).

Sərbəst İş № 6

Excel proqramında məlumatları daxil etmək.

Bir hücrəyə məlumatları daxil etmək. Biz artıq verilən anlayışları ilə tanış olduqdan sonra artıq işə başlaya bilərik.İndi də məlumatların hücrələrə necə daxil edilməsi ilə tanış olaq.Exceldə məlumatları müxtəlif yollarla daxil etmək olar.İş prosesində hücrələrə məlumat daxil etməkdən başqa bir neçə hücrəyə eyni məlumatı bir anda daxil edə və ya bir məlumat sırasını yarada bilərsiniz.

Exceldə məlumatları daxil etməzdən əvvəl işinizi planlaşdırmağınız, görəcəyiniz işin alqoritmini qurmağıniz daha məqsədəuyğundur.

Əgər Exceldə hazərladığınız sənədlər başqaları tərəfindən də istifadə ediləcəksə, bu sənədlərin asan başa düşülən və istifadə edilən formada olması lazımdır.

Məlumatları daxil etməzdən əvvəl məlumatın daxil ediləcəyi hücrəni aktivləşdirməniz lazımdır.Hücrəni aktivləşdirdikdən (seçdikdən) sonra, sanki düz yazı yazırmış kimi, klaviatura düymələrindən istifadə edərək məlumatları daxil edə bilərsiniz.Bir hücrəyə məlumatı daxil edərkən yazdıqlarınızı həm hücrənin içərisində, həm də formul çubuğunda görəcəksiniz.



Bir neçə hücrəyə eyni məlumatı daxik etmək.Bir neçə hücrəyə eyni məlumatı daxil etmək üçün əvvəl məlumatın daxil ediləcəyi hücrələri seçin, məlumatı yazın və [Ctrl+Enter] düymələrini sıxın.

Hücrələri doldurmaq, Fill (Doldur) əmri. Edit (redaktə) menyusundakı Fill (doldur) əmrindən istifadə etməklə hər hansı bir hücrəyə onun ətrafındakı ( aşağı, yuxarı, sol, sağ tərəfindəki) hücrələrdə olan məlumatları avtomatik yerləşdirmək olar.

Məlumatın yazılacağı hücrələri əvvəlcədən təyi etmək. Hansı hücrələrə əvvəldən bilirsinizsə və bu hücrələr yan-yana yerləşmişlərsə, bunun üçün həmin hücrələri seçib sonra məlumatları daxil etməyə başlaya bilərsiniz.

Bir misalı nəzərdən keçirək. B5:B12 sahəsindəki hücrələrə alt-alta Məhsil 01, Məhsul 02, Məhsul 03 və.s adlarını ardıcıl daxil etmək istəyisinizsə, bunun üçün B1:B12 sahəsindəki hücrələri seçin, sonra Məhsul 01 yazın (bu halda yazılanlar yalnız B5 hücrəsində görünür) və Enter düyməsini sıxın.

Enter düyməsini sıxdığınız zaman , yazdıqlarınız yalnız B5 hücrəsinə daxil ediləcək və seçdiyiniz sahədəki altda yerləşən hücrə, yəni, B6 hücrəsi aktivləşəcəkdirş İndi Məhsul 02 yazmağa

başlasanız yazdıqlarınız B6 hücrəsində görünəcək, Enter düyməsini sıxdığınız zaman B6 hücrəsinə daxil ediləcək və B7 hücrəsi aktivləşəcəkdir. Digər hücrələr üçündə bu qaydanı tətbiq edə bilərsiniz.

Əgər istədiyiniz hücrə yan-yana və ya alt-alta,həm də yan-yana yerləşmişlərsə və hətta bir-birinə deyilsə, nə etmək lazımdır?Bu halda eyni üsuldan istifadə edə bilərsiniz.Siz Enter düyməsini sıxdıqca, bir altdakı hücrəyə keçilir, seçilmiş ən altdakı hücrəyə gəldikdə isə, bir sağdakı sütunun seçilmiş sahəsindəki hücrəyə keçilir.Məsələn, əgər B5:C12 sahəsindəki bütün hücrələri seçdikdən və B12 hücrəsinə məlunatları yazdıqdan sonra Enter düyməsini sıxdıqdan zaman C5 hücrəsi aktivləşəcəkdir.

Məlumat sırası yaratmaq. Bir az öncəki misalda alt-alta yazmaq istədiyiniz sözlər arasında çox oxşarlıq vardır: Məhsul 01, Məhsul 02, Məhsul 03, və.s.Göründüyü kimi “Məhsul” sözlərinin sonunda ardıcıl rəqəmlər yazılır.Bu və buna oxşar hallarda bu sözlərin hər birini bir-bir yazmağa ehtiyac yoxdur.Excel bu cür işlər üçün xüsusi imkanlar verir.

Seçdiyiniz sahə Məhsu 01 ,Məhsul 02, Məhsul 03, Məhsul 04 və.s şəklində bir məlumat sırası doldurulacaqdır.

Burada göründüyü kimi, əgər bir işçi səhifədə yan-yan və ya alt-alta yerləşmiş bir neçə hücrəyə ardıcıl məlumatlar daxil etmək istəyirsinizsə, ilk iki ardıcıl məlumatı ilk iki hücrəyə daxil edin,bu hücrələri seçin, doldurma qulpu üzərində Mouse-un sol düyməsini sıxıb saxlayaraq lazımıolan istiqamətdə sürükləyin.Bununla da uyğun hücrələr ardıcıl məlumatlarla doldurulacaqdır.

Tutaq ki,ardıcıl rəqəmlər daxil etmək istəyirsiniz.Eyni qaydadan istifadə edıə bilərsiniz.Əvvəl iki rəqəmüi daxil edin, sonra daxil etdiyiniz hücrələri seçin.Doldurma qulpunu sürükləyərək digər hücrələrə növbəti rəqəmləri daxil edəbilərsiniz.Məsələn, ardıcıl iki hücrəyə uyğun olaraq 1 və2 daxil edib doldurma qulpunu aşağıya doğru sürüklədiyiniz zaman 3, 4, 5 ,6 ,7 və.s rəqəmlər avtomatik daxil ediləcəkdir.

Sərbəst İş № 7.

Excel-də məlumatlar üzərində işləmək.



Hücrə içərisindəki məlumatı dəyişdirmək.Biz artıq bilirik ki, məlumatlar və məlumat siraları necə daxil edilir.Exceldə əslində iki tip məlumat vardır:rəqəm, simvol.Rəqəm məlumatları, bildiyimiz kimi , rəqəmlərdən ibarət olur, simvol məlumatları isə rəqəmlərdən və hərflərdən ayrı-ayrılıqda və ya qarışıq təşkil olunur. Ozaman tarix və saat kimi məlumatlar necə daxil edilməlidir? Əslində bunlarda rəqəm tipli məlumatlardır.Ancaq , lazım gələrsə, tarix və ya saat formasında görünə bilər.

Hər hansı bir hücrədəki məlumatı dəyişdirməyin ən asan yolu hücrə üzərində Mouse-nin soldüyməsini iki dəfə sıxmaqdır.Bunu icra etsəniz ,kursorun o hücrənin içərisinə yerləşdiyini görəcəksiniz.[->],[<-], [Home] və [End] düymələrindən istifadə edərək hücrə içərisində uyğun olaraq bir simvo sağa, bir simvol sola, sətrin başlanğıcına , sətrin sonuna gələ bilər və bundan sonra hücrə içərisindəki məlumatı istədiyiniz kimi dəyişdirə bilərsiniz.Buna yerində dəyişdirmə adı verilir.

İkinci bir yol da ,dəyişdiriləcək məlumatın yerləşdiyi hücrə üzərində Mouse-nin sol düyməsini sıxaraq seçmək və formul çubuğuna keşərək məlumarı yuxarıda göstərildiyi kimi (uyğun düymələrdən istifadə edərək) dəyişdirməkdir.

Məlumatı dəyişdirməyin üçüncü yolu isə hücrədəki məlumatın yerinə birbaşa yeni məlumat daxil eyməkdir.Əgər məlumatı yenidən daxil etmək məlumat üzərində dəyişiklik etməkdən asan və daha sürətlidirsə , bu yoldan istifadə edin.Məsələn; “Etibar” yazmalı olduğunuz bir hücrəyə “Emil” yazmışsınızsa, bu halda “Emil” silməklə vaxt itirmək əvəzinə hücrəni seçib “Etibar” daxil etməyiniz daha məqsədəuyğundur.

Buradan nəticə olaraq deyə bilərik ki, içərisində hər hansı bir məlumat olan (yəni,boş olmayan) bir hücrəyə yrni bir məlumat daxil etdikdə , əvvəlki məlumat silinəcək və yenisi yazılacaqdır.Əgər bunu səhv etmişsinizsə, Edit (redaktə) menyusubdan Undo (ləğv et) əmrini seçin, ya da (Ctrl+Z) düymələrini sıxın.Əgər bu məlumatı dəyişdirərkən son anda fikrinizdən dönərsinizsə, (Esc) düyməsini sıxın. Məlumatları silmək.Hər hansı hücrədəki məlumatları silmək çox asandır; hücrəhi seçib (Delete) düyməsini sıxmağınız kifayətdir.Əgər bir neçə hücrənin içərisindəki məlumatları silmək istəyirsinizsə, əvvəl hücrələri seçin ,sonra (Delete) düyməsini sıxın.Əgər hücrə içərisindəki məlumatları səhfən silmişsinizsə, (Ctrl+Z) düymələrini sıxaraq yenidən bərpa edin.

Exceldə silmə əməliyyatını iki cür başa düşmək lazımdır; hücrənin içərisini silmək (Clear) , ya da hücrəni olduğu yerindən çıxartmaq (Delete). Yuxarıda deyilənlər hücrənin içərisinin silinməsi ilə əlaqəqardır.

Başqa bir hal isə hücrəninforması ya da hücrəyə verilənizahatla əlaqədardır.Bir hücrədən söhbət açdıqda üç əsas xüsusiyyət qeyd olunmalıdır; hücrənin içərisi (Contents) ,hücrənin formatı (Formats) və hücrəyə verilən qeyd (comments). Yuxarıda göstətilən ,(delete) düyməsini sıxmaqla silmə əməliyyatında hücrənin yalnız içərisi silinir.

Başqa bir yol isə , Edit menyusundakı Clear (Təmizlə) alt menyusundan Contents əmrini seçməkdir.Əgər bu alt menyudan All (hamısı) əmrini seçərsənizsə, hücrəyə aid hər şey (yəni, formatı, içərisi, varsa izhatı) silinəcəkdir.



Məlumatların nəticəsini ləğv etmək. Komputerdən yeni istifadə edənlərin tez-tez səhf etməsi təbiidir.Tez-tez edilən səhfləri aradan qaldırmaq, yəni yerinə yetirilən əməliyyatların nəticəsini ləğv etmək üçün əməliyyat icra olunduqdan sonra Edit (Redaktə) menyusundan Undo (ləğv etmək) əmrini seçmək lazımdır.Əməliyyatın yenidən icra olunması üçün isə, Edit menyusundan Redo (yenidən icra et) əmrini seçmək lazımdır. Eyni əməliyyatı uyğun olaraq (Ctrl+Z) və (Ctrl+Y) düymələrini sıxmaqla da yerinə yetirə bilərsiniz.

Məlumatları köçürmək. Exceldə məlumatları çoxaltmağın müxtəlif yolları var.Bunlardan biri Edit menyusundakı Copy (Köçür) və Paste (yapışdır) əmrlərindən istifadə etməkdir.

Digər əməliyyatlarda olduğu kimi, əvvəl köçürüləcək məlumatların olduğu hücrələti seçmək, sonra isə Edit menyusundan Copy əmtini seçmək lazımdır. Bu əmr yerinə yetirildikdə seçdiyiniz hücrələrdəki məlumatlar aralıq yaddaşa (Clipboard) köçürülür.

Növbəti addımda məlumatların köşürüləcəyi yerə gəlib Edit menyusundan Paste əmrini seçdikdə həmin məlumatlar uyğun yerə yapışdırılır.Məlumatların yerin dəyişmək. Əgər köçürülmə əməliyyatının necə aparılması prosesi aydındırsa, məlumatlarln yerini dəyişdirməyi də asan anlayacaqsınız. Sürüklə və burax üsulunda köçürmə və yerdəyişmə əməliyyatlarının yerinə yetirilməsi arasında əsas fərq, köçürmə zamanı (Ctrl) düyməsinin sıxılmış vəziyyətdə saxlanması, yerdəyişmə zamanı isə bu düymənin sıxılmamasıdır.Başqa sözlə, seçilmiş məlumat qrupunu Maus-la sürükləyərək istədiyiniz yerə daşıya (yein dəyişdirə) bilər, ya da (Ctrl) düyməsini sıxıb saxlayaraq eyni qayda ilə köçürə bilərsiniz.

Daşıma (yerdəyişmə əməliyyatını) Edit menyusundakı Cut (kəs) və Paste əmrləri ilə, ya da (Ctrl+X) və (Ctrl+V) düymələrini sıxmaqla da yerinə yetirə bilərsiniz.Bunun üçün əvvəl məlumatların olduğu hücrələti seçin və ya (Ctrl+X) düymələrini sıxınşSonra məlumatları daşıyacağınız yerə gəlin və Edit menyusundan Paste əmrini seçin və ya (Ctrl+V) düymələrini sıxın.Bununla da seçdiyiniz məlumatlar yeni yerinə daşınacaqdır.

Əgər daşıma əməliyyatı zamanı məlumatların daşınacağı yer boş deyilsə ,bu zaman məlumat dialoq pəncərəsi açılacaqdır.

OK düyməsini sıxarsanızsa,hədəf hücrədəki məlumatlar silinəcək və başqa yerdən daşınacaq yeni məlumatlar burada yerləşdiriləcəkdir.əməliyyatı dayandırmaq istəyirsinizsə, Cancel (ləğv et ) düyməsini sıxın.


Sərbəst İş № 8.

Excel-də formatlaşdırma əməliyyatları.

Formatlaşdırma üsulları. Exceldə AutoFormat (Avtomatik Formatla) xüsusiyyətində istifadə edərək, əvvəlcədən təyin olunmuş xüsusi formatlaşdırma işlərini seçdiyiniz hücrələrə tətbiq edə bilərsiniz. Format menyusundakı Autoformat və ya alətlər çubuğundakı uyğun düymədən istifadə edərək hazır formatlaşdırma formalarından birini işçi səhifənin seşdiyiniz sahəsinə tətbiq edə bilərsiniz.

Bu tip əməliyyatları Format Painter (format boyayıcı) düyməsindən istifadə edərək də yerinə yetirə bilərsiniz.Əgər işçi səhifə üzərində yaratdığınız hər hansı bir formatın səhifənin başqa bir yerinə də eynilə tətbiq edilməsini istəyirsinizsə, bu düymədən istifadə edin.Bu düymə Standart alətlər çubuğundadır.Hətta bu düyməyə iki qat sıxaraq səhifənin müxtəlif yerlərini ardıcıl olaraq eyni formatda boyaya bilərsiniz.

Digər bir yol isə formatlaşdırma stillərindən istifadə etməkdir.Əgər daha əvvəl Word və ya oxşar yazç proqramlarında işləmisinizsə ,stil anlayışı sizə tanışdır.Özünüz təyin etdiyiniz formatlaşdırma formalarını bir stil adı altında saxlaya bilər və istədiyiniz zaman bu stili işçi səhifənin hər hansı bir yerinə tətbiq edə bilərsiniz.Əgər AutoFormat (Avtomatik formatla) əməliyyatı və ya Format Painter ( format boyayıcı) düyməsindən istifadə etmək kifayət etmirsə,stillərdən İstifadə edin.Format menyusundakı Style (stil) əmrindən və ya alətlər çubuğundakı uyğun düymədən istifadə edərək bu tip əməliyyatları yerinə yetirə bilərsiniz.Hazırda stillərdən də faydalana bilərsiniz.

Sütun genişliyini və sətir yüksəkliyini dəyişdirmək. İşçi səhifədə sütunların genişliyi və sətirlərin yüksəkliyini istədiyiniz kimi dəyişdirə bilərsiniz.Bildiyimiz kimi ,hər hansı bir hücrəyə uzun bir məlumat daxil edərkən və ya məlumatın yazı tipini və ölçüsünü dəyişdirərkən sətirlərin yüksəkliyi avtomatik olaraq dəyişir, sütunların genişliyi isə sabi qalır.buna görə də tez-tez sütunların genişliyini dəyişməli olacaqsınız.

Sütunun genişliyini dəyişmək üçün Mouse-un oxunu o sütunun başlığı ilə sağındakı sütunun başlığını ayıran cizgi üzərinə gətirin və ox iki istiqamətli forma aldıqda sol düyməni sıxıb saxlayaraq sağa və ya sola doğru sürükləyin. Uyğun genişliyi aldıqdan sonra Mouse-un düyməsini buraxın.Əgər bu cizgi üzərində ikiqat sıxarsınızsa Excel o sütunun genişliyini avtomatik olaraq təyin edəcəkdir.

Seçdiyiniz sətirlərin yüsəkliyini dəqiqliklə təyin etmək istəyirinizsə, Height (yüksəklik) əmrini seçin.Aşılacaq Row Height (sətir yüksəkliyi) dialoq pəncərəsindəki eyni adlı sətrə sətir yüksəkliyini rəqəmlə daxil edin və OK düyməsini sıxın.

AutoFit (Avtomatik uyğunlaşdır) əmri ilə seçdiyiniz sətirlər üçün ən uyğun yüksəkliyi təyin edə bilərsiniz. Hide (gizlət) və Unhide (üzə çıxart) əmrləri isə uyğun olaraq gizlətmək və üzə çıxartmaq üçündür.

Seçdiyiniz sütunların genişliyi dəqiqliklə təyin etmək istəyirsinizsə, Widh (genişlik) əmrini seçin.Açılacaq Column Width (sütun genişliyi) dialoq pəncərəsindəki eyni adlı sətrə sütun genişliyi rəqəmlə daxil edin və OK düyməsini sıxın.

AutoFit Selection (seçməni avtomatik uyğunlaşdır) əmri ilə seçdiyiniz sütunlar üçün ən uyğun genişliyi təyin edə bilərsiniz.Hide (gizlət) və Unhide (üzə çıxart) əmrləri isə sütunları uyğun olaraq gizlətmək və üzə çıxartmaq üçündür.Standart Width əmri ilə sütunları standart genişliklərinə qaytara bilərsiniz.Bu əmri seçdikdə Standart Width dialoq pəncərəsi açılacaqdır.Dialoq pəncərəsinin Standart column width sətrində 8.43 standart yazı tipli simvol genişliyi göstərilir.Rəqəmi dəyişdirmədən OK düyməsini sıxın.



Hücrə kənarlarını xətləmək.Hücrələrin kənarlarını xətləmək üçün Formatting (formatlaşdırma) alətlər çubuğundakı Borders (kənarlar) düyməsindən və ya daha geniş xətləmə əməliyyatları yerinə yetirmək üçün Format Cells (hücrələri formatlama) dialoq pəncərəsinin Borders (kənarlar) səhifəsindəki parametrlədən istifadə edə bilərsiniz.

Hücrələri rəngləmək və naxışlamaq. Exceldə işçi səhifədə zövqə uyğunlaşdırmağın müxtəlif yolları vardır.Bu məqsədlə hücrələri müxtəlif formada rəngləyə və ya naxışlaya bilərsiniz.

Rəngləmə və naxışlama əməliyyatları format Cells (hücrələri formatla) dialoq pəncərəsinin Patters (naxışlar) səhifədəki uyğun parametrləri seçməklə yerinə yetirə bilərsiniz.



Rəqəm məlumatlarını formatlaşdırmaq. Excelin əsasən rəqəm məlumatları arasında əlaqə qurmaq və bunlardan yeni məlumatlar əldə etmək məqsədi ilə istifadə edilməsinə edilməsinə diqqət etmək lazımdır.Bu baxımdan rəqəm məlumatların (ədədlərin ,tarixlərin, saatarın) müxtəlif şəkildə həqiqi formada göstərilməsi çox əhəmiyyətlidir.

Rəqəm məlumatlarını formalaşdırmağın ən sadə yolu ,Formatting (formatlaşdırma ) alətlər çubuğundakı uyğun düymələrdən istifadə etməklədir.

Alətlər çubuğu üzərindəki düymələr kifayət etmədiyi hallarda ədədləri formatlaşdırmağın başqa bir yolu da uyğun hücrələri seçdikdən sonra hücrə üzərində Mouse-un sağ düyməsini sıxıb açılacaq menyudan Format Cells əmrini və ya Format menyusundan Cells (hücrələr) əmrini seşməkdir.

Number (say) səhifəsinin Category (kateqoriya) siyahısında mövcud məlumat formaları müxtəlif kateqoriyalara ayrılmışdır.Seşdiyiniz kateqoriyadan asılı olaraq dialoq pəncərəsində müəyyən dəyişikliklər baş verəcəkdir. Bu kateqoriyalarda istifadə etməzdən əvvəl lazım olan hücrəni və ya hücrə qrupunu seçmək lazımdır.

Sərbəst İş № 9.

Excel-də seçmə əməliyyatları.



Bir hücrəni seçmək.Windows sistemi altında işləyən bütun proqramlarda hər hansı bir obyekt üzərində müxtəlif əməliyyatları aparmazdan əvvəl həmin obyektin seçilməsi lazımdır.Exceldə də silmə ,köçürmə daşıma formatlaşdırma və.s kimi əməliyyatları yerinə yetirməzdən əvvəl bu əməliyyatın hansı hücrələr üz\rində aparılacağını müəyyənləşdirmək lazımdır.

Əgər bir əməliyyatı hər hansı bir seçmə işi aparmadan yerinə yetirərsinizsə, əməliyyatın növündən asılı olaraq bu əməliyyat ya aktiv ya da olduğunuz yerdən asılı olaraq bir hücrənin məzmunu avtomatiktəyin olunacaqdır.

Seçmə əməliyyatlarından ən əsas və sadə olanı bir hücrəni seçməkdir.bir hücrənin seçilməsi onun aktifləşdirilməsi deməkdir.Hücrəni seçmək (aktivləşdirmək) üçün Mouse-nin oxunu onun üzərinə gətirib sol düyməsini sıxmaq və ya klaviaturadakı ox düymələri ilə hücrə üzərinə gəlmək lazımdır.

Yan-yana yerləşmiş hücrələri seçmək. Exceldə bir çox əməliyyatlar ,ümumiyyətlə ,bir neçə hücrə üzərində aparılır.Əgər üzərində əməliyyat aparılacaq yan-yana yerləşmişlərsə, bu əməliyyatları aparmaq çətin deyil.Bu hücrələri mütləq alt-alta və ya yan-yana olması vacib deyildir.Burada hücrələrin hamısının yan-yana və bir düzbucaqlı şəklində olması əsas şərtdir.

Yan-yana yerləşməmiş hücrələri seçmək. Yan-yana yerləşmiç hücrələri seçmək nisbətən asandır.Bunun üçün siz sıxıb sürüşdürmə xüsusiyyətindən istifadə edə bilərsiniz.Ancaq hücrələr yan-yana yerləşmədikdə (yəni, müxtəlif yerlərdə yerləşdikdə) seçmə qaydası nisbətən dəyişir.Bunu Mouse-la bərabər klaviaturadan da istifadə etmək lazım gəlir.

Yan-yana yerləçməmiş hər hansı hücrələrdən birini aktivləşdirin, sonra (Ctrl) düyməsini sıxıb saxlayaraq seçmək istədiyiniz ikinci hücrə , sonra üçüncü, dördüncü və.s üzərində Mouse-un sol səxəb buraxın.(Ctrl) düyməsi sıxılı vəziyyətdə ikən Mouse-la üzərində sıxdığınız bütün hücrələr seçmə sahəsində daxil olacaqdır.



Yan-yana yerləşmiş və yerləşməmiş hücrələri birlikdə seçmək. Seçmək istədiyiniz hücrələrin bir qismi yanaşı, bir qismi də ayrı ola bilər.Hətta yanaşı hücrə qrupları halında hücrələr bir-birindən ayrı ola bilərlər.Bu halda yuxarıda göstərilən iki seçmə üsulunu ,yəni, yan-yana yerləşmiş və yan-yana yerləşməmiş hucdələrin seçilməsi üsullarını eyni vaxtda tətbiq edə bilərsiniz.

Əvvəlcə ilk yan-yana yerləşmiş hücrələr qrupunu seçməlisiniz ( yan-yana yerləşmiş hücrələr qrupunu Mouse-un sol düyməsini sıxıb sürükləməklə seçə bilərsiniz), sonra (Ctrl) düyməsini sıxıb saxlayaraq ikinci yan-yana yerləşmiş hücrələr qrupunu seçməlisiniz.Barmağınızı (Ctrl) düyməsindən çəkmədən bu əməliyyatı istədiyiniz qədər təkrarlaya bilərsiniz.

Məsələn, C3:C8 hücrələr qrupunu seçin,sonra (Ctrl) düyməsini sıxıb saxlayaraq E3:E8 hücrələr qrupunu seçin.Başqa sözlə bu əməliyyatları yerinə yetirmək üçün əvvəl C3 hücrəsi üzərində Mouse-un sol düyməsini sıxın və barmağınızı çəkmədən C8 hücrəsinə qədər sürükləyib Mouse-un sol düyməsini buraxın.Sonra (Ctrl) düyməsini sıxıb saxlayın, E3 hücrəsi üzərində Mouse-un sol düyməsini sıxıb barmağınızı çəkmədən E8 hücrəsinə qədər sürükləyin.

Bir sətir və ya bir sütunu seçmək .Hər hansı bir sətir vəya bir sütunu bütün hücrələri ilə semək istəyirsinizsə ,o sətrin və ya sütnun başlıq düyməsini sıxın.

Məsələn, B sütunundakı bütün hücrələri seçmək üçün bu sütunun başlıq düyməsi (yəni, B düyməsi) üzərində sıxmağımız kifayətdir.Bu məntiq sətirlər üçün də eynidir.


Sərbəst İş № 10.

Excel-də İşçi sətrində dolaşmaq.

Bir hücrədən igərinə keçmək. İşçi səhifədə dolaşmaq ,yəni səhifənin müxtəlif yerlərinə keçmək ,hücrədən hücrəyə keçmək,səhifə üzərində dolaşmaq, yer bəlli olan bir hücrəyə birbaşa keçmək kimi əməliyyatların necə yerinə yetiriləcəyi haqqında aşağıdakı məlumat verəcəyik.

Bir hücrədən digərinə keçməyin ən asan yolu Mouse-un oxunu lazım olan hücrə üzərinə gətirib sol düyməsini sıxmaqdır.Bir hücrəyə keçmək, elə həmin hücrənin aktivləşməsi (active cell) deməkdir.

Exceli ilk açarkən Book 1işçi kitabının ilk işçi səhifəsindəki A1 hücəsi aktiv olur.

Go To (Keç) əmri ilə hücrələrarsı keçid .Əgər getmək istədiyiniz hücrənin ünvanını və ya adını bilirsinizsə, Edit (redaktə) menyusundakı Go To (keç) əmrindən istifadə edərək o hücrəyə birbaşa keçə bilərsiniz.Bunun üçün Edit (redaktə) menyusundan Go To (keç) əmrini seçin ( və ya [Ctrl+G], ya da [F5]düyməsini sıxın).

Bu zaman Go To düyməsi dialoq pəncərəsi açılacaqdır.

Go To (keç) dialoq pəncərəsinin Reference (Müraciət) sətrinə getmək istədiyiniz hücrənin ünvanını yazın və OK düyməsini sıxın.

Həmin hücrənin aktiv olduğunu görəcəksiniz.Bu sətrə bir hücrə adı da yaza bilərsiniz.Əvvəlki paraqraflarda göstərilən nümunəyə görə ,məsələn, Əmsal yazarsınızsa, Əmsal adlı hücrəyə ,yəni ,A2 hücrəsinə keçərsiniz.



Go To (keç) dialoq pəncərəsindəki Special (xüsusi) düyməsini sıxarsınızsa, Go To Special (Xüsusi keç) dialoq pəncərəsi açılacaqdır.Bu dialoq pəncərəsindəki parametrlərdən istifadə edərək xüsusi məqəsədli hücrələrarası keçid əməliyyatlarını yerinə yetirə bilərsiniz.

Yazılı sahələr üzərində dolaşmaq. Məsələn, bir cədvəl hazırladığınız və yığcam yerləş bir məlumlat bazası yaratdınız.Bu məlumat bazasının olduğu hər hansı bir hücrə aktiv olarsa,[Ctrl] düyməsindən istifadə edərək məlumat olan hücrələr arasında müxtəlif formada keçid əməliyyatlarını yerinə bilərsiniz.Hazırda C5 hücrəsi aktiv olur.

İşçi səhifələrlə işləmək. Bildiyimiz kimi ,eyni formalı çoxlu sayda cədvəllər hazırlayarkən onları müxtəlif işçi səhifələrdə yerləşdirmək daha məqsədə uyğundur.Bu baxımdan işçi səhifələrin uyğun şəkildə adlandırılması ,bir işçi səhifədən digərinə keçilməsi ,yeni işçi səhifələr yaradılması ,lazım olmayanların silinməsi ,bir işçi səhifədəki məlumatların digərinə köçürülməsi və ya daşınması və.s kimi əməliyyatların yerinə yetirilməsi haqqında müəyyən biliklər əldə etməyiniz lazımdır.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə