Sinif 3 TÜRKÇe dersi DİLBİLGİSİ konulari




Yüklə 458.68 Kb.
səhifə1/4
tarix26.04.2016
ölçüsü458.68 Kb.
  1   2   3   4

www.egitimcininadresi.com DİLBİLGİSİ DERS NOTLARI SINIF 3













SINIF 3

TÜRKÇE DERSİ DİLBİLGİSİ KONULARI

*DİL: İnsanların duygu, düşünce ve isteklerini anlatmak için kullandıkları ses ve işaretlerin tümüne DİL denir.
*ANADİL: Ailemizden ve yakın çevremizden öğrendiğimiz ve okulda geliştirdiğimiz dile ANADİL denir.

*Bizim anadilimiz Türkçedir.

*Başka ülkelerin anadilleri de vardır. Ör/ İngilizce, Fransızca, Rumca ,Çince
*DİL BİLGİSİ: Bir dili doğru konuşmak ve yazmak için gerekli bütün kuralları inceleyen, gösteren ve öğreten bilim dalına DİL BİLGİSİ denir.
*PARAGRAF: Bir konu ile ilgili olarak yazılan cümleler topluluğuna Paragraf denir.

Paragraf bir satır başından başlayıp, diğer satır başına kadar olan cümleler grubudur.



ÖZELLİKLERİ: 1. Bir düşünce bir olay anlatır.

2. Paragraf başı 1-2 cm içeriden başlar.

3. Paragraf sonu satır tamamlanmaz aşağıya geçilerek yazılır..

ÖRNEK PARAGRAF:


  1. Paragraf



  1. Paragraf
Bugün günlerden cuma günüdür. Ben çok mutluyum. Bir aydır görmediğim arkadaşım bize misafirliğe gelecek.

Annem bana ve arkadaşım Ayşe’ye pasta ve hellimli yaptı. Limonata hazırladı. Ayşe ile birlikte güzel bir gün geçirdik. Akşamüstü oldu. Ayşe evine geri döndü.


  1. Bu metin kaç paragraftan oluşur? 2 paragraf

  2. İlk paragrafta kaç cümle vardır? 3 cümle

  3. İkinci paragrafta kaç cümle vardır? 4 cümle



*CÜMLE ( TÜMCE ) BİLGİSİ
*CÜMLE NEDİR?

*Bir duyguyu, bir düşünceyi, bir dileği, bir durumu veya bir haberi tam olarak anlatan söz ya da söz dizisine CÜMLE ( TÜMCE ) denir.


*Bir cümlede en az 1 kelime bulunur.

*Cümlenin ilk sözcüğü daima büyük harfle yazılır.

* Cümlenin sonuna ( . ) ( ? ) ( ! ) ve ( … ) noktalama işaretlerinden uygun olanı konur.
ÖRNEKLER

*Ali eve geldi.  3 kelimelik cümle

*Okudum.  1 kelimelik cümle

*Eyvah yangın var !  3 kelimelik cümle

*Evin nerede?  2 kelimelik cümle

*CÜMLE OLUŞTURMA
*Cümleleri oluştururken kelimler okunur ve uygun sıralama yapılırken üzerine sıra numarası yazılır.

5 1 4 3 2

Örnek  uyumuş / dün/ erken / Yunus / gece

* Dün gece Yunus erken uyumuş.




  1. Çalışmalıyız / başarılı / olmak / için / hepimiz

*Hepimiz başarılı olmak için çalışmalıyız.
2- sınavı / Cuma / hayat / bilgisi / var / günü

*Cuma günü Hayat Bilgisi sınavı var.


3- çalışmak / ben / için / ders / gittim / arkadaşıma

*Ben ders çalışmak için arkadaşıma gittim.


4- iki / fırçalarım / dişlerimi / gün / her / kez

*Dişlerimi her gün iki kez fırçalarım.


5- kuş / bir / uçuyor / havada

*Bir kuş havada uçuyor.


6- dün / ben / gittim / lunaparka / ailemle

*Dün ben ailemle lunaparka gittim.



*CÜMLE Mİ, CÜMLE DEĞİL Mİ?

*Bir cümlede yapılan işi, oluşu, hareketi bildiren sözcük veya sözcük grubuna yüklem denir.

*Bir söz grubunun cümle olabilmesi için yükleminin olması gereklidir.


Örnekler

*Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları uygun sözcüklerle (yüklemlerle) tamamlayınız.



*Kar lapa lapa yağıyor.

*Babama yeni bir spor çantası aldı.

*Herkes oyun oynarken ben izledim.

*Araba hırsızları yakalandı.
*Aşağıdaki kelime dizilerinden hangileri cümledir?

*Zarif okula  cümle değil

*Kuş uçtu . cümle

*Övgü dün ödevini  cümle değil

*yunus sınıfta çok konuştu . cümle

*Naciye iki tane toka  cümle değil


*CÜMLE ÇEŞİTLERİ

1-KURALLI CÜMLE

*Yüklemi sonda olan cümlelere kurallı cümle denir.


*Hademe zili çaldı. *Can ödevini yaptı mı ?

Y. Y.


*Gülsen okula gitti. *Övünç tatile gidecek.

Y. Y.


*Türkay arkadaşını çok seviyor. *Ayşe yemek yemedi.

Y. Y.
2-DEVRİK CÜMLE

*Yüklemi sonda olmayan cümlelere devrik cümle denir.

*Makarnayı yedi Emre . *Hüsne söylemedi yalan .

Y. Y.

*Kapat kapıyı Aleyna. *Anladı Hasan bu dersi.



Y. Y.
*CALIŞMA

1- İki tane kurallı cümle yazınız.

*Ben sıraya girdim.

*Teneffüste oyun oynadım.


2- İki tane devrik cümle yazınız.

*Zarif oynadı oyun.

*Kuş uçtu daldan.
*NOKTALAMA İŞARETLERİ

*Cümlelerin sonuna taşıdıkları anlamlara göre; nokta, ünlem, soru işareti veya iki nokta koyarız.



*NOKTA ( . ) :

*Bir işi, bir isteğimizi veya düşüncelerimizi anlatmak için kurduğumuz cümlelerin sonuna nokta koyarız.


* Okumayı çok severiz.
*Arkadaşlarımız bize yardım eder.

*SORU İŞARETİ ( ? ) :

*Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna soru işareti koyarız.


*Tiyatroya gidelim mi?
*Sinemaya gidelim mi?

*ÜNLEM İŞARETİ ( ! )

*Sevinç, üzüntü, korku şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna ünlem işareti koyarız.


*Eyvah, çocuk yere düştü!
*Yaşasın!

*İKİ NOKTA ÜST ÜSTE ( : )

*Açıklama yapılacak, örnek verilecek ya da birine ait konuşma ve düşünceleri belirtecek cümlelerden önce iki nokta koyarız.


*Sınıfımızda pek çok eşya var: Dolap, masa sıra.
*Atatürk diyor ki: “Yurtta barış, dünyada barış.”
*VİRGÜL ( , )

*Aynı türeden olan sözcüklerin arasına virgül koyarız.


*Çantamda defter, kalem, kitap, silgi ve cetvel vardır.

*Manavdan elma, armut, muz ve kivi aldım.


*UZUN ÇİZGİ ( — )

*Karşılıklı konuşmalarda, konuşmadan önce uzun çizgi yani konuşma çizgisi koyarız.


* — Ödevini yaptın mı?

*— Evet yaptım.





*KESME İŞARETİ ( ‘ )

*Özel isimlere ya da sayılara eklenen ekler için kesme işareti kullanırız.


*Zarif ’in evi yakındır.

*KKTC 15 Kasım 1983’te kuruldu.


*KISA ÇİZGİ ( - )

*Sözcükleri hecelerine ayırmada ve satır sonuna sığmayan sözcükleri bölmede kısa çizgi kullanılır.


*Cum-hu-ri-yet

*A-ra-ba-lar



*SINIF ÇALIŞMASI (ödev)

1-Cumhuriyet nasıl bir yönetim şeklidir ( ? )

2- Eyvah, yağmur yağıyor (! )

3- Başkentimiz Lefkoşa( ’ ) dır (.)

4-Nasılsınız ( ? )

5- Masadaki kâğıtları topladım ( . )

6- Aman dikkat et ( ! )

7- Çarşıya çıkıp kazak ( , ) eldiven ( , ) çorap ve ayakkabı aldım (. )

8- Dışarıda hav güzel mi ( ? )

9- Buraya niçin geldiniz ( ? )

10- Aslı ( ‘ )nın evindeki ağacı çok beğendim ( . )


*SINIF ÇALIŞMASI


*Aşağıdaki karışık olarak verilen kelimeleri düzenleyerek kurallı cümleler yapınız.

1- çalışmalıyız / çok / için / olmak / başarılı



*Başarılı olmak için çok çalışmalıyız.

2-Anıtkabir’dedir / mezarı / Atatürk’ün

*Atatürk’ün mezarı Anıtkabir’dedir.

3- içti mi? / sütünü / Gülsen

*Gülsen sütünü içti mi?

4-ölüm / nedir / tarihi / Atatürk’ün

*Atatürk’ün ölüm tarihi nedir?

5- Emre / aldı / 100 / sınavdan

*Emre sınavdan 100 aldı.

*Üç tane devrik cümle yaz.

1- Kuş uçtu daldan.

2-Gitti Lunaparka Emre.

3-Zarif gelmedi okuldan.

*Üç tane kurallı cümle yazınız.

1- Kedi bahçede dolaşıyor.

2-Aslı eve geldi.

3- Ömer ders çalışıyor.

*EKSİK BIRAKILAN CÜMLEYİ TAMAMLAMA

*Eksik bırakılan cümlelere eklenecek olan kelimenin cümlenin anlamına uygun olasına dikkat edilmelidir.

1- 24 Kasım Öğretmenler Günü ‘dür.

2-Çok çalışırsak başarılı oluruz.

3-Atatürk ülkemizi düşmanlardan kurtardı.

4-Çevremizi temiz tutmalıyız.

5-Okulumuzun her yanı yeşilliklerle kaplıdır.

6-Her zaman dürüst olup yalan söylememeliyiz.

7- 10 Kasım Atatürk’ün anma günüdür.

8- Derslerimize her zaman çok çalışmalıyız.

9-Öğretmen bize masal anlattı.

10- Havalar çok ısındı.

*Aşağıdaki karışık olarak verilen kelimeleri düzenleyerek kurallı cümleler yapınız.

1- başlıca – araçlarıdır – televizyon – iletişim – radyo - bilgisayar

…………………………………………………………………………………………………………………

2-sütünden – hayvanların – etinden – yumurtasından – yararlanırız – bazı - ve

…………………………………………………………………………………………………………………

3- büyük – en – devrimdir – cumhuriyeti – Atatürk’ün – kurmak – yaptığı

…………………………………………………………………………………………………………………

4- pek – geçen – yapamadığım – sene – yapabiliyorum – artık – çok – işi

…………………………………………………………………………………………………………………

5- öğün – günde – üç – düzenli – beslenmek – yeriz – için

…………………………………………………………………………………………………………………

6- dikkatli – okul – kullanmalıyız – ve – eşyalarımızı – sınıf

…………………………………………………………………………………………………………………

CÜMLE BİLGİSİ GENEL TEKRAR SINIF ÇALIŞMASI

1- Yukarıdaki metin kaç paragraftan oluşmuştur?...........................................................................


2-İkinci paragrafta kaç cümle vardır?..............................................................................................
3- Yukarıdaki metin kaç kelimeden oluşmuştur?...........................................................................
4- Yukarıdaki metin kaç cümleden oluşmuştur?...........................................................................
5- İkinci paragrafın son cümlesi hangi kelime ile başlar?.............................................................
6- Birinci paragrafın ilk cümlesi hangi kelime ile biter?..................................................................
7- Aşağıdaki söz disimlerinin cümle olup oladığını yazınız..

*Anneanem çok mutluydu. (……………………………..)


*Oya okulda (……………………………..)

*Eyvah yağmur başladı! (……………………………..)


* Bizi görmeye (……………………………..)
8-Aşağıda karışık olarak verilen sözcüklerden düzgün cümleler oluşturunuz.

* “ büyük / sevgisi / vatan / yoktur / sevgi / kadar ”

*………………………………………………………………………………………………….…..
* “yanar / mumu / yatsıya / yalancının / kadar”

*……………………………………………………………………………………………………..


* “ kaldı / arkadaşlarının / kitabında / gözü”

*…………………………………………………………………………………………………..


9-Aşağıdaki cümlelerin kaçar kelimeden oluştuğunu sayınız.

*Tatlı dille beni uyardı. (………………………………..)

* Bir otobüs durağına gelince durdular. (………………………………..)

* Koştum. (………………………………..)

*Küçük bahçeni seviyor musun? (………………………………..)

10-Aşağıdaki cümlelerin sonuna uygun noktalama işaretleri koyunuz.

*Bu benim görevim mi ( )

*Okula yürüyerek git ve gel ( )

* Yaz tatilini köyde halamın yanında geçirdim ( )

* Pazara gidince elma ( ) armut ( ) portakal gibi meyveler aldım ( )

* Eyvah, süt taştı ( )

*Daha okuyacak mısın ( )

* Derslerini çalışanlar başarılı olurlar ( )

* Benim en yakın arkadaşım Sevim( )dir ( )


11- Aşağıdaki cümlelrin kurallı mı devrik mi olduklarını karşılarına yazınız.
*Çok severiz biz okulu. (……………………………..)
*Alfabemizde 29 harf vardır. (……………………………..)
* Ağaç yaş iken eğilir. (……………………………..)
*Uzun bir mektup yazmış bana. (……………………………..)
* Serap okula gitmedi. (……………………………..)

12- Üç tane kurallı cümle yazınız.

*…………………………………………………………………………………….………..

*………………………………………………………………………………………………

*………………………………………………………………………………………………..
13- Üç tane devrik cümle yazınız.

*……………………………………………………………………………………………..

*………………………………………………………………………………………………

*
*belki

*zevk

*ormanda


*zaman
……………………………………………………………………………………………….
14- Cümleleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.

* Tam eve geldiğim ………………….. telefon çaldı.

* Ali ile aramızda ………………..iki yaş fark vardır.

* Akşamleyin bir ………………… kamp kurduk.

*Kitap okumaktan ……………… alırım.

*KELİME –SÖZCÜK NEDİR?

*Tek başıma anlamı olan yâda anlamı olmadığı halde cümlede görev alan ses parçalarına sözcük (kelime) denir.

* “ile ,ve , gibi, kadar, de, ama …” sözcüklerinin tek başına anlamları yoktur ancak cümlede yer alıp anlam kazanırlar.

*Aşağıda verilen sözcüklerdeki harfleri kullanarak yeni sözcükler üretiniz..


İNKILAP

4 HARF KINA, KAPI, KALP

3 HARF KIL, KAP, ALP, İLK, KAL, KİL

2 HARF AL, İP, İN, İL, AK



FENERBAHÇE

5 HARF  FENER, BAHÇE

4 HARF FENA, ÇENE, BERE, FARE, NERE

3 HARF FEN, NAR, BAR, BEN

2 HARF AH, NE, AÇ



GALATASARAY

6 HARF GALATA, SARAYA, YARASA

5 HARF SARAY

4 HARF GARA, YARA, GALA, YALA

3 HARF ATA, RAY, ARA

2 HARF AT, AL, AY



GÜZELYURT

5 HARF GÜZEL

4 HARF YURT,

3 HARF YÜZ

2 HARF EL


ATATÜRK

4 HARF TÜRK

3 HARF ATA,TÜR,ARA

2 HARF AT

BEŞİKTAŞ

5 HARF BEŞİK

4 HARF BEŞİ

3 HARF TAŞ,BEŞ,AŞK,KAŞ,BAŞ,TAK

2 HARF EŞ,EK


KELİMEDE KÖK VE EK

1-KELİMEDE KÖK

*Ekler atıldıktan sonra geriye kalan anlamlı olarak daha küçük parçalara bölünemeyen kelimlere kök denir.

*Dilimizdeki kök sözcükler genellikle bir hecelidir.
Örnek: dağ, taş, gel, kitap, oku

*Dağ lar  dağ + lar * arabacı  araba + cı

Kök ek Kök ek
*gözcü  göz + cü * evim  ev + im

Kök ek Kök ek


*aldım  al + dım *sütlü  süt + lü

Kök ek Kök ek



2-KELİMEDE EK

*Kelimelerden yeni kelime türetmek ya da kelimleerin cümlede görev almasını sağlamak üzere getirilen seslere “ek” denir.

*Ekler daima kelime kökünün arkasına eklenir.

*Ekler, görevleri bakımından ikiye ayrılı:

a) Çekim Ekleri b)Yapım Ekleri
a) ÇEKİM EKLERİ

*Kelimenin anlamını değiştirmeyen sadece cümle içinde kullanımını sağlayan eklerdir.



*BAŞLICA ÇEKİM EKLERİ:

“ –e,-i,-de,-den, -ler ,-lar, -dır,-dir,-dı,-di,-miş,-iz,-yor,-ım, -sın”


Örnek = evler, ağaçlar, evden , sınıfımız

Okulun, evi, gitti, yazarım


b) YAPIM EKLERİ

*Kelimenin anlamını değiştirip, yeni kelime oluşturan eklerdir.

*Kelimede birden fazla yapım eki bulunabilir.

*BAŞLICA YAPIM EKLERİ:

“-ci,-lik,-li,-gi,-daş,-siz,-gı,-gın,- lık,- er, -ma , -taş”


Örnek = sporcu , çiçeklik, boyasız, çalışkan

Gözlük, tuzluk, onar, sevgi



SINIF ÇALIŞMASI

*Aşağıdaki kelimelerin kökünü ve ekini bulunuz ve hangisinin yapım eki, hangisinin çekim eki olduğunu belirtiniz.

KELİME KÖK + EK EKİN ÇEŞİDİ

1- Sütlü Süt + lü Yapım Eki

2- kitapçı kitap + çı Yapım Eki

3- evler ev + ler Çekim Eki

4- yurttaş yurt + taş Yapım Eki

5- arkadaş arka + daş Yapım Eki

6- balda bal + da Çekim Eki

7- evim ev + im Çekim Eki

8- silgi Sil + gi Yapım Eki

9- çiçeğe çiçek + e Çekim Eki

10- gözlük göz + lük Yapım Eki

11- defterleri defter + leri Çekim Eki

12- sınıfta sınıf + ta Çekim Eki

13- arabacı araba + cı Yapım Eki

14- arabaya araba + ya Çekim Eki

15- boyalı boya + lı Yapım Eki



ALIŞTIRMALAR

*Aşağıdaki kelimelerin kökünü ve ekini bulunuz ve hangisinin yapım eki, hangisinin çekim eki olduğunu belirtiniz.

KELİME KÖK + EK EKİN ÇEŞİDİ

1- evde ev + de Çekim Eki

2- geliyordu gel + iyordu Çekim Eki

3- vatandaş vatan + daş Yapım Eki

4- odada oda + da Çekim Eki

5- camcı cam + cı Yapım Eki

6- çöplük çöp + lük Yapım Eki

7- gelecek gel + ecek Çekim Eki

8- yağsız yap + sız Yapım Eki

9- kâğıtları kağıt + ları Çekim Eki

10- okula okul + la Çekim Eki

11- evsiz ev + siz Yapım Eki

12- bilgin bil + gin Yapım Eki

13- masalar masa + lar Çekim Eki

14- kömürlük kömür + lük Yapım Eki

15- sobaya Soba + ya Çekim Eki




KELİMEDE YAPI BİLGİSİ

* Dilimizde kelimeler yapı bakımından üçe ayrılır.


1- BASİT (KÖK) KELİMELER

*Kök halinde olan veya sadece çekim eki almış kelimelere basit kelime denir.

Örnek: su, sır, kök, göz, ağaç, deniz

Cocuklar, evler, kitabım, deniler,


2- TÜREMİŞ KELİMELER

*Bir kök ve yapım eklerinden oluşarak yapısı ve anlamı değişen kelimelere türemiş kelime denir.

Örnek: demirci , çiçeklik , kitaplık , gözlük , ağaçsız , denizci

Saygı , bilgi, yüzücü vatandaş , kömürlük



3-BİLEŞİK KELİMELER

*İki yâda daha çok kelimenin birleşip kaynaşmasıyla meydana gelen ve yeni anlam kazanan kelimelere birleşik (bileşik) kelime denir.

Örnek: gecekondu  gece + kondu

Açıkgöz  açık + göz

Anıtkabir  Anıt + kabir

Kızılay  kızıl + ay


ALIŞTIRMALAR

*Aşağıdaki kelimeleri yapıları bakımından inceleyip basit, bileşik yâda türemiş kelime olduğunu yazınız.


1- kirli  Türemiş Kelime

2- ikiyüzlü  Birleşik Kelime

3- leke  Basit Kelime

4- kırkayak  Birleşik Kelime

5- ezik  Basit Kelime

6- diş  Basit Kelime

7- cansız  Türemiş Kelime

8- sabah  Basit Kelime

9- satıcı  Türemiş Kelime

10- Ulukışla  Birleşik Kelime

11- kaşık  Basit Kelime

12- elma  Basit Kelime

13- dolmalık  Türemiş Kelime

14- göz  Basit Kelime

15- gözlük  Türemiş Kelime

SINIF ÇALIŞMASI

1-Aşağıdaki kelimeleri yapıları bakımından inceleyip basit, bileşik yâda türemiş kelime olduğunu yazınız.

a- satıcı  Türemiş Kelime

b- karagöz  Birleşik Kelime

c- soba  Basit Kelime

d- karadeniz  Birleşik Kelime

e- sandalye  Basit Kelime

f- boya  Basit Kelime

g- yetişkin  Türemiş Kelime

h- yol  Basit Kelime


2- Boş yerlere “ağaç, deniz, bayıldı, başı, çavuş, burnu, gezer “ kelimelerinden uygun olanı yazıp bileşik kelimeler oluşturunuz.

a- denizaltı

b- kuşburnu

c- imambayıldı

d- uyurgezer

e- ağaçkakan

f- başçavuş

g- aşçıbaşı


3-Aşağıdaki kelimlerin köklerini karşılarına yazınız.
KELİME KÖK

a- sevgi sev

b- evcil ev

c- başkan baş

d- kulaklık kulak

e- gözlükçü göz

f- çiçeklik çiçek

g- arabacı araba


4-Aşağüıdkai kelimelere yeni ekler getirerek türemiş kelime yapınız.

a) ter li f)bir lik

b) çiçekçi g)göz

c) silgi h)seçkin

d) annesiz ı)dalgın

e) kuşçu i)derslik



*SÖZCÜKLER ARASINDAKİ İLİŞKİYİ BULMAK

(ÇAĞRIŞIM YAPAN SÖZCÜKLER)

*Sözcükler arasındaki ilişkiyi bulmak için verilen sözcüğün bize neleri hatırlattığı düşünülmelidir.

























































*BİRBİRİNİN YERİNE KONABİLECEK SÖZCÜKLER

*Cümle içerisinde bazı sözcükler bir biri yerine konulduğu zaman cümlenin anlamı değişmez ve bozulmaz.

*neden – niçin

*……………………………………………………..……………………………………………..

*……………………………………………………………………………………………………

*tümce-cümle

*……………………………………………………..……………………………………………..

*……………………………………………………………………………………………………

*kırmızı – al

*……………………………………………………..……………………………………………..

*……………………………………………………………………………………………………

*baş- kafa

*……………………………………………………..……………………………………………..

*……………………………………………………………………………………………………

*dershane –sınıf

*……………………………………………………..……………………………………………..

*……………………………………………………………………………………………………

*öğrenci –talebe

*……………………………………………………..……………………………………………..

*……………………………………………………………………………………………………



*ANLAMINA GÖRE SÖZCÜKLER
  1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə