*Sevda kirbağ, *Murat kurşAT, *Fikriye kirbağ zengiN *Fırat Üniversitesi Fen – Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü – elaziğ




Yüklə 55.37 Kb.
tarix24.04.2016
ölçüsü55.37 Kb.

Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları; 2005 Sevda KIRBAĞ, Murat KURŞAT, Fikriye KIRBAĞ ZENGİN


ELAZIĞ’DA TIBBİ AMAÇLAR İÇİN KULLANILAN BAZI BİTKİ EKSTRAKTLARININ ANTİMİKROBİYAL AKTİVİTELERİ
*Sevda KIRBAĞ, *Murat KURŞAT, *Fikriye KIRBAĞ ZENGİN
*Fırat Üniversitesi Fen – Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü – ELAZIĞ

_____________________________________________________________________________________________________________
ÖZET

Bu çalışmada Elazığ yöresinde tıbbi amaçlarla kullanılan Chardinia orientalis L. var. juncea, Hyoscyamus niger L., Ajuga chamaepitys (L.) Schreber subsp. laevigata (Banks&Sol.) P.H. Davis, Convolvulıs arvensis L., Hypericum scabrum L. ekstraktlarının antimikrobiyal aktivitesi araştırılmıştır. Bu ekstraktlar disk diffuz-yon metoduna göre Bacillus megaterium DSM 32, Bacillus subtilis IMG 22, Escherichia coli ATCC 25922, Pseudomonas aeroginosa DSM 50071, Listeria monocytogenes SCOTTA, Klebsiella pneumonia FMC 5, Proteus vulgaris FMC I, Staphylococcus aureus COWAN 1, Candida albicans FMC 17 üzerinde antimikro-biyal etkileri araştırılmıştır.


Araştırma sonunda ekstraktlar test edilen mikroorganizmaların gelişmelerini değişik oranlarda engellemişler-dir.
Anahtar Kelimeler: Tıbbi Bitkiler, Antimikrobiyal Aktivite, Mikroorganizma

_____________________________________________________________________________________________________________


ANTIMICROBIAL ACTIVIES OF THE EXTRACTS OF SOME PLANTS USED FOR MEDICAL PURPOSE IN ELAZIG

ABSTRACT
In this study, the antimicrobial activity of the extract of Chardinia orientalis L. var. juncea, Hyoscyamus niger L., Ajuga chamaepitys (L.) Schreber subsp. laevigata (Banks&Sol.) P.H. Davis, Convolvulıs arvensis L., Hypericum scabrum L. used for medical purpose in province Elazığ, were investigated. These extract were examined on these bacteria and yeasts: Bacillus megaterium DSM 32, Bacillus subtilis IMG 22, Escherichia coli ATCC 25922, Pseudomonas aeroginosa DSM 50071, Listeria monocytogenes SCOTTA, Klebsiella pneumonia FMC 5, Proteus vulgaris FMC I, Staphylococcus aureus COWAN 1, Candida albicans FMC 17, by Disc Diffusion Method.
As conclusion, extracts inhibited the growth of microorganisms used in these tests at different ratios.
Keywords: Antimicrobial Activity, Medical Plants, Microorganisms

_____________________________________________________________________________________________________________




  1. GİRİŞ




Tüm dünya ülkelerinde olduğu gibi ülkemiz-de de tıbbi açıdan önemli bulunan bitkiler hastalık-ların tedavisinde yüzyıllardan beri halk arasında kullanılmaktadır. Dünya sağlık teşkilatı (WHO)’nın 91 ülkenin farmokopelerinde (kodeks) ve tıbbi bitki-leri yapılmış olan bazı yayınlara dayanarak hazırla-dığı araştırmaya göre tedavi amacıyla kullanılan tıbbi bitkilerin toplam miktarı 20.000 civarındadır. Bunların 500 kadarının tarımsal üretiminin yapıldı-ğı, ayrıca değişik amaçla kullanılan bitkilerin çok azının farmokopelerde kayıtlı olduğu bildirilmekte-dir. Türk kodeksinde kayıtlı bitki sayısı 140 civarın-dadır. Oysa, Türkiye de tıbbi amaçla tüketilen bitki sayısı çok fazladır, hatta bazı yayınlarda bunun en az 500 civarında olduğu kaydedilmektedir [1].
Günümüzde bitkiler ve bitkisel ilaç hammad-deleri, reçete ile satılan ilaçların %25’ini oluştur-maktadır[2]. Son yıllarda artan hastalıklara karşı sentetik yapılı ilaçların yetersiz kalması ve yan etki-lerinin belirlenmesi doğal ürünlerin kullanma zorun-luluğunu arttırmıştır. Bu amaçla birçok bitki mikro-biyolojik ve farmakolojik yönlerden çok yönlü araş-tırılmaktadır. Bitkilerin mikroorganizmaları öldürü-cü ve insan sağlığı için önemli özellikleri 1926 yı-lından bu yana laboratuvarlarda araştırılmaya baş-lanmıştır [3]. Son yıllarda tıbbi amaçlarla kullanılan bitkilerin antimikrobiyal etkileri üzerine pek çok çalışma yapılmıştır [4, 5,6,7,8,9,10,11].
Bu çalışmada kullanılan; Chardinia orientalis var. juncea’nın çiçekli ve yapraklı dalları mide ağrı-ları, Hyoscyamus niger’in yapraklarından elde edi-len özüt ağrı kesici ve yatıştırıcı, Ajuga chamaepitys subsp. laevigata yaprak ve çiçekli dalları allerji, mantar hastalıklarında, idrar verici, Convolvulus arvensis’in toprak üstü kısımları müshil, safra attırı-cı ve kurt düşürücü, Hypericum scabrum’un çiçekli dallarında hazırlanan infüzyon kabızlığa ve basura karşı kullanılır. Bu çalışmayla Elazığ halkı tarafın-dan tıbbi amaçlarla kullanılan bu bitkilerin antimik-robiyal özelliklerini tespit etmek amaçlanmıştır.


  1. MATERYAL ve METOT


2.1. MATERYAL
Araştırmada kullanılan Chardinia orientalis var. juncea, Hyoscyamus niger, Ajuga chamaepitys subsp. laevigata, Convolvulıs arvensis, Hypericum scabrum Elazığ’ın değişik yerlerinden toplanmıştır. Bitkiler ilgili literatürlere göre teşhis edilmiştir [12]. Bitkilerin kullanılan kısımlarından 20 gr alınıp blen-derda parçalandıktan sonra 400 ml kloroform ilave edilip ekstraksiyona tabi tutulmuştur. Elde edilen ekstraktların çözücüleri rotavaporda uzaklaştırılmış ve etüvde kurutularak kuru ekstraklar elde edilmiş-tir. Kurutulan ekstraktlar DMSO’da (Dimetilsülfok-sit) çözündürülmüştür [13].
2.2. MİKROORGANİZMALAR

Çalışmada kullanılan mikroorganizmalar Fı-rat Üniversitesi Fen-Ed. Fak. Biyoloji Bölümü Mik-robiyoloji laboratuvarı kültür koleksiyonundan alın-mıştır. Araştırmada, Bacillus megaterium DSM 32, Bacillus subtilis IMG 22, Escherichia coli ATCC 25922, Pseudomonas aeroginosa DSM 50071, Listeria monocytogenes SCOTTA, Klebsiella pneu-monia FMC 5, Proteus vulgaris FMC 1, Staphylococcus aureus COWAN 1 bakterileri ile Candida albicans FMC 17 mayası kullanılmıştır.


2.3. ANTİBİYOTİK DİSKLERİN HAZIRLAN-MASI

Bitki ekstraktları mikroşırınga ile 6 mm ça-pındaki steril boş antibiyotik disklere (Schleicher & Schül. N.2668 Almanya) 20 ml emdirilmiştir.


2.4. MİKROORGANİZMA KÜLTÜRLERİNİN HAZIRLANMASI
Bakteri suşları Nutrient Buyyona (Difco) aşı-lanarak 35±0,1 oC de 24 saat maya suşları ise Malt ekstrakt Buyyon (Difco) da 25±0,1 oC de 48 saat süre ile inkübe edilmiştir. Erlenmayerde sterilize edilen ve 45 -50 oC ye kadar soğutulan Muller Hin-ton Agar (Oxoid) yukarıda belirtildiği şekilde hazır-lanan bakteri ve mayaların buyyondaki kültürü ile %1 oranında aşılanarak (106 bakteri/ml, 104 maya / ml) iyice çalkalandıktan sonra 9 cm çapındaki steril petri kutularına pipetlerle 15’er ml dağıtılmış ve besiyerinin homojen bir şekilde dağılması sağlan-mıştır. Katılaşan agar üzerine ekstrakt emdirilmiş diskler hafifçe bastırılarak yerleştirilmiştir. Bu petri kutuları 4 oC de 1.5±2 saat bekletildikten sonra bak-teri aşılanan plaklar 37±0.1 oC de 24 saat maya aşı-lanan plakalar ise 25±0.1 oC de 3 gün süre ile inkü-be edilmiştir [14]. Süre sonunda besiyeri üzerinde oluşan inhibisyon zonları mm olarak değerlendiril-miştir.


  1. SONUÇLAR VE TARTIŞMA

Çalışmada kullanılan bitki ekstraktlarının antibakteriyel ve antifungal etkileri Tablo 1 de veril-miştir.





Tablo 1. Elazığ’da Tıbbi Amaçlarla Kullanılan Bazı Bitkilerin Antimikrobiyal Aktiviteleri


Mikroorganizmalar

Bitki Ekstraktları

Standart

1

2

3

4

5

6

Bacillus megaterium


10

-

10

-

18

17

Bacillus subtilis

11

-

9

-

17

19

Escherichia coli

-

20

-

-

22

-

Pseudomonas aeroginosa


9

-

11

9

19

14

Listeria monocytogenes


-

-

-

-

14

19

Klebsiella pneumonia

-

30

30

-

20

16

Proteus vulgaris

-

9

-

-

17

9

Staphylococcus aureus

14

10

-

12

24

17

Candida albicans

-

-

-

9

18

18*

1:Chardinia orientalis 2: Hyosoyumun niger 3:Ajuga chamaepitys 4: Convolvulus arvensis 5:Hypericum scabrum 6:Streptomisin sülfat (10 µg/disk) * Nystatin (30 µg/disk)


Bitki ekstrakların kullanılan bakteri ve maya türleri üzerine farklı oranlarda antimikrobiyal etkiye sahip oldukları görülmüştür. Tabloda da görüldüğü gibi Hypericum scabrum kullanılan mikroorganiz-maların tümünün gelişmelerini değişik oranlarda in-hibe etmiştir. Chardinia orientalis ekstraktı Bacillus megaterium, B. subtilis, Pseudomonas aureuginosa ve Staphylococcus aureus’un gelişmelerini engelle-miştir. Hyosoyumun niger ekstraktı E. coli, Klebsi-ella pneumonia, Proteus vulgaris, Stapylococcus aureus dışındaki mikroorganizmalara etki etmemiş-tir. Hyoscyamus niger’in Çinde antichholinergic bir ilaç olduğu belirtilmektedir [15]. 30 mm çapıyla standarttan da fazla inhibisyon zonu Klebsiella pne-umonia’da belirlenmiştir. Ajuga chamaepitys eks-tarktı B. megaterium, B. subtilis, P. aeroginosa, Klebsiella pneumonia’ya ya etkili olmuştur. Convol-vulus arvensis ekstraktı P. aeroginosa’da 9 mm, S. aureus’da 12 mm, Candida albicans’da 9 mm inhi-bisyon zonu meydana getirmiştir. Convolvulus ar-vensis ekstraktının Pseudomonas sp. üzerinde 4 mm çapında bir inhibisyon zonu oluşturduğu tespit edil-miştir [16]. Hypericum scabrum kullanılan mikroor-ganizmalara karşı en etkili ekstrakt olarak bulun-muştur. En fazla 24 mm inhibisyon zonu ile Stap-hylococcus aureus’un gelişmesini engellemiştir. Hypericum türlerinin gerek ekstraktları gerekse uçucu yağlarının antimikrobiyal etkisi olduğu çeşitli çalışmalarla da ortaya konul-muştur [4,17]. Stap-hylococcus ve Pseudomonas’a bütün ekstraklardan en çok etkilenen mikroorganizmalar olmuştur. Mik-roorganizmaların kemoterapotik maddelere karşı du-yarlılıklarının suştan suşa farklılığı gösterebileceği belirtilmiştir [18]. Kullanılan ekstraktlardan sadece Hypericum scabrum ve Convolvulus arvensis Candida albicans üzerinde etkili olmuştur.
Elde edilen sonuçlara göre bitki ekstraktları-nın çoğu mikroorganizmalara karşı etkili antimikro-biyal maddeler ihtiva etmektedir. Bitkilerin fitokim-yasal özellikleri türden türe farklılık gösterdiği için bazı bitki ekstraktları antimikrobiyal aktivite göster-memişlerdir. Ülkemizde doğal olarak yetişen bu tür bitkilerin tespit edilip tıp ve endüstride kullanılabil-me imkanlarının araştırılması yararlı olacaktır.




  1. KAYNAKLAR




  1. Baytop, T., “Türkiye Bitkileri İle Tedavi”, İ.Ü.Yayınları, 3255 Ecz. Fak.No: 40 (1984).




  1. Farnsworth, N.R., Akerev, O.A.S. Bingel. The Bulletiion of WHO., 63: 9865-9871 (1985).




  1. Vanderbank, H., “Ergebisse der Chemotheropie der Tubercoluse”, Pharmazaie 4:198-207 (1949




  1. Kırbağ, S., “Hypericum perforatum L.’un Değişik Ekstraktlarının Antimikrobiyal Aktivi-tesi”, Journal of Quafqaz Univ. V:II,N:1 102-108 (1999).




  1. Dığrak, M., İlçim, A., Alma, H., Şen, S.,” Antimikrobiyal Activites of the Extracts of various Plants (Valex, mimosa bark, gallnut powders, Salvia sp. And Phlomis) “ Tr. J. of Biology, 23: 241-248 (1999).




  1. Kırbağ, S., Bağcı, E., “Piceae abies (L.) Karst. Ve Picea orientalis (L.) Link Uçucu yağlarının Antimikrobiyal Aktivitesi Üzerine Bir Araştırma” Journal of Quafqaz Univ. V:III,N:1 183-1882 (2000).




  1. Sür, D., Gürkan, E , Köksal, P., “Chrysanthe-mum coronarium L. ve Inula viscosa (L.) Bitkilerinin Antinbakteriyel ve Antifungal Etki-leri “233-237. Proceeding of XII th Internatio-nal Symposium on Plant Orgininated Crude Drugs. Ankara Turkey ,May.20-22 (1998).




  1. Sür, D., Gürkan, E., Köksal,.P.,”Sophora alopecuroides L. ve Melilotus alba (L.) Bitki-lerinin Antinbakteriyel ve Antifungal Etkileri “238-240. Proceeding of XII th International Symposium on Plant Orgininated Crude Drugs. Ankara Turkey ,May. 20-22 (1998).




  1. Özkal, N., “Fırat havzasında Yetişen Glycyrrh-izarata L. Meyan Varyetelerinin Kimyasal içe-riği ve Antimikrobiyal Etkileri.” Fırat Havzası Tıbbi ve Endüstriyel Bitkiler Sempozyumu 261-273, 6-8 Ekim Elazığ (1986).




  1. Matthews, P., Haas, J.G., “Antimicrobial Acti-vity of Some Edible Plants: lotus, coffee and Others.” J.of Food Projection V:56 N:1 66-68 (1993).




  1. Meriçli, F.,” Yukarı Fırat Bölgesinde Yetişen Endemik, Thymus Türlerinin Uçucu Yağlarının Değerlendirilmesi.” Fırat Havzası Tıbbi ve Endüstriyel Bitkiler Sempozyumu 137, 6-8 Ekim Elazığ (1986 ).




  1. Davis, P.H., Flora of Turkey and The Aegean Islands, V:3,8,9 Edinburg Univ. Press. (1970-1984-1985).




  1. Mahansen, A.M., Abbas, Antimicrobial Activity of Extracts of Herbal Plants Used in the Traditional Medicine of Bahrain. Phytotherapy Research, V:10, 251-253 (1996).




  1. Collins,C.M., Lyne, P.M., Microbiologicial Methots Buttermorths&Co (publishers) Ltd. London 450 pp.(1987).




  1. K. J.M, G. Khang, C Lian, C. Fatt., Recent advances in traditional plant drugs and Orchids. Acta Pharmacoligia Sinica. Jan. 24(1):7-21 (2003)




  1. Şener B, Bingöl i. İ. Erdoğan, W.S. Bowers, P.H. Evans, Biological activities of Some Turkish Medical Plant Pure&Appl. Chem. V:70 N.2 403-406 (1998).




  1. Kızıl G, Toker Z, Ozen H.Ç. Aytekin C. The antimicrobial activity of essential oils of Hype-ricum scabrum, H. scabroides, H. Triquetrifo-lium. Phytother. Res. Apr. 18 (4)339-341 (2004




  1. Abbasoğlu,U., Şener, B,. Günay., Y., Temizer, H., Gürbüz, S., “Bazı Inokulin Alkoloitlerin Antimikrobiyal Aktiviteleri” IX. Bitkisel İlaç Hammaddeleri Toplantısı Bildiriler Kitapçığı A.Ü. Yayınları NO: 64, Tıbbi Bitkiler Araştır-ma Merkezi Yayınları No:1 Eskişehir (1992).






Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə