O’zbekiston Respublikasi Sog’liqni Saqlash Vazirligi Olmazor Tibbiyot Kolleji «Umumiy gigiena va ekologiya»




Yüklə 355.34 Kb.
səhifə4/8
tarix22.02.2016
ölçüsü355.34 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

Savollar

1. Turar joylar qurishda havo yo’nalishi hisobga olinadi?

A. Ha B.Yo’q



  1. Yer osti suvlarining chuqurligi turar joylar qurishda hisobga olinadimi ? A.Ha B.Yo’q

2. Shamolning o'nalishi ko'proq shimoldan janubga bo'lsa , aholi yashash joyi janubda bo'lsa , shimolga ohak zavodi qurish mumkinmi? A. Ha B.Yo’q

3. Turar joy binolari ikki tomolama ventilyatsiyaning ahamiyati bormi ?

A Ha B. Yo’q 5 . Yoritish birligi vatt bilan belgilanadimi? A Ha B.Yo’q

6 Yoritish birligi nima bilan belgilanadi ? A Vatt B Luks C Volt. D Amper.



Mavzuga oid tayanch iboralar.

Yorug'lik koeffitsenti- derazalarning oyna solingan maydonining pol maydoniga nisbati.

Tabiiy yoritish koeffisenti - xona ichi yoritilganligida ayni vaqtda xonadan tashqaridagi yoritilganlikka t 0,2* ifodalangan nisbati.

Adabiyotlar

Ismoilov M. N bolalar o'smirlar gigienasi.

Azizov S. S Raning R. S Salohiddinov R. D

Qambarov Sh. K gigiena Toshkent o'qtuvchi 2003.



Mavzu. 8 Ovqatlanish Gigenasi

Reja.

l.Gigiyena qoidalariga rioya qilish.

2.0vqat hazm qilish a'zolarining funksiyasi.

3.Me'da-ichak kasalikliari va uning oldini olish.

Ovqatlanish korhonalari sanitariya holati bundan oldin takidlanib o'tilganidek joylardagi tegishli sanitariya-epidemiologik stantsiyalar xodimlari tomonidan nazorat qilinadi. Nazorat qilish ko'z bilan kuzatish va laboratoriya uslublari orqali amalgam oshiriladi . Birinchi uslub yordamida korxona tsex va xonalarning hamdaxududining tozaligi tekshiruvidan o'tkazilsa, labaratoriya uslublari yordamida jihozlar, inventarlar va idish toviqlarning holati nazorat qilinadi. Uning uchun ularning malum bir yuzi o'lchamidan yuvindilar olinadi. Yuvindi olinadigan yuzaning o'lchami maxsus treferat orqali aniqlanadi. Trafaret qo'yilgan yuza holesteril tampon bilan suritib olinadi va u bilan bakterialogik tatqiqotlar o'tkaziladi. Yuvindining bakteriologik ko'rsatkichlariga qarab korhonaning sanitary holari to'g'risida hulosa qilinadi.

Yuvindilar ishchi stollarining qozonlarning kesish tahtalarining va jihozlarning tashqi va ichki yuzlaridan hamda 4-5 taom istemol qilish idishlar va instrumentlardan olinadi. Yuvindilar og'ir kechadigan oshqozon ichak kassaliklarini va zaharlanishlarni keltirib chiqaruvchi mikroblarning topilishi korhonanig epidemanolig havliligi va antesanetar holati hamda sanetariya qoidalariga korhonada rioya qilinmayotganligi haqida darak beradi. Bunday payitlarda sanitariya nazorati organlarning qarori bilan ovqatlanish korhonasining sexlari va honalari hamdas jihoz inventar va idish tovoqlari turli tozalashdan dizenfeksiya qilishdan o'tkaziladi.

Issiqlik bilan ishlov berish davida taomlar tayyorlash uchun mo'ljallangan yarim tayyor mahsulotlar tarkibida qator fizikaviy, fizika kimyoviy va biyokimyoviy o'zgarishlar sodir bo'ladi.Ular natijasida yarim tayyor maxsulotlar ayniqsa sabzavotlardan tayyorlangan konsestintsiyasi yumshaydi taom hazm qilish organlari bezlari tomonidan so'laklarning ko'proq ajralib chiqishiga imkon beradigan hushbo'y hid va yoqimli tam paydo bo'ladi.Bundan tashqari bazi yarim tayyor maxsulotlar Tayyor maxsulot va taomlarga qancha ko'p qo'l bilan tegilsa ular shuncha ko'p ifloslanishi mumkin.Shu bois ham taomlarni butlashda va bezasha suzishda qo'l bilan ko'p tegilmaslikka harakat qilish kerak.



Mahsulotlarni qovurish . Taomlar tayyorlashning bu usuli tayyorlash texnologiyasiga harorat rejimiga va qovurish vaqtiga qat'iy rioya qilishni talab qiladi.

Qovurish taomlar tayyorlashning asosiy usullaridan biri hisoblanib, jarayon asosan 160-180°S larda olib boriladi . Shuning uchun ham mahsulot yuzasidagi mikroorganizmlar va gijja urug'larining nobud bo'lish darajasi qaynatish jarayoniga nisbatan ancha yuqori bo'ladi . Lekin yarim tayyor mahsulotlar asosiy usullar bilan qovurilganda (kam yog'da avval bir , keyin ikkinchi tomonidan) sporali mikroorganizmlarning nobud bo'lish darajasi yuqori bo'lmasligi mumkin . Shuboisdan ham ovqatlanish korhonalarida go'sht qiymasidan va kotlet massalaridan hamda tvorogdan tayyorlanadigan mahsulotlar asosiy usul bilan qovurilgandan keyin 250-289 gradus haroratlargacha qizdirilgan qovurish shkaflarida yoki duhofkalarda qovurish yana 5-8 min. davom etkaziladi. Yana shuni inobatga olish kerakki bunday taomlarni birdaniga 250-280 gradusgacha qizdirilgan duhovkada yoki qovurish shkafida ham 20-25 min. qovurib olish mumkin .

O'zbekistonda iqlim sharoiti deyarli 9 oy davomida odamlarning gavjum va dam olish joylarida ularning sevimli taomlari bo'lgan palov , shashlik va lo'la kabob kabi taomlarni iste'molchilarga ochiq havoda tayyorlab berishga imkon beradi . Ularni tayyorlashni va iste'mol qilishni tashkil qilishda quyidagi sanitariya talablarga rioya qilish lozim :

Taomlar va issiq ichimliklar tayyorlash uchun ishlatiladigan idishlar (qozonlar, kostryulalar , tovalar , frityurnitsalar va boshqalar ) statsionar o'rnatiladiganlarga va plitalar ustiga qo'yib foydalanadiganlarga bo'linadi . Statsionar idishlar o'rnatiladiga joylarda, plita usiga qo'yib foydalaniladigan idishlar esa bevosita pishirish tsyehlari yonida tashkil qilinadigan xonalarda yuviladi . Shuni e'tiborga olish lozimki , kichik ishlab chiqarish quvvatlariga ega bo'lgan ovqatlanish korxonalarida taomlar tayyorlash idishlarini yuvish xonasi taomlar iste'mol qilish idish - tovoqlarni yuvish xonasi bilan birlashtirilishi yuvish uchun alohida va taomlar va ichimliklar tayyorlash idishlarni yuvish uchun ham aloxida joy tashkil qilinadi.Yuvish honalarida yuviladigan taomlar tayyorlash idishlari katta kichikligi va tagi kuygan va kuymaganligiga qarab saqlanadi.Tagi kuyga va tagiga taom qoldiqlar yopishgan idishlarga ichiga iliq suv solinib ivitib qo'yiladi.Ivigan taom qoldiqlari cho'tka va yog'och kurakchalar yordamida qirib olinati. Tagi yumshagan idishlar taom qoldiqlaridan cho'tka yoki kurakchalar yordamida tozalanadi.

Taomlar qoldiqlaridan tozalangan idishlarni yuvish jarayoni ikki bosqichda amalgam oshiriladi .I bosqichda yuviish vositalari solinadi, solingan 45°-50°C li suv bilan cho'tka yoki mochalka yordamida yahshilab yuviladi. Texnologik jarayoning ikkinchi bosqichida harorati 65° C dan past bo'lmagan issiq suv bilan yahshilab chayqab olinadi. Yuvilgan taomlar va issiq ichimliklar tayyorlash idishlari hona polidan 0.5-0.7 m balandlikda o'rnatilgan stelajlarda quritiladi va saqlanadi.Tayyorlash idishlari dizenfiksiya qilinmaydi chunki ular doimo balant harorat tasirida bo'ldai.

Tovalar va protivenlarni ularda maxsulotlarni ikki uch martta qovurib olingandan keyin yuvish tavsiya qilinadi.Taomlar ishimliklar idishlarini yuvish uchun yuvish joylarida 601 qozonlar sinadigan ikki uyali vannalar o'rnatiladi va ular ham bevosita ichki kanalisatsiya quvurlariga ulanadi. Stasion idishlar , bundan oldin takidlanganidek, o'rnatilgan joyida yuviladi.Ular yuvishdan oldin taomlar qoldiqlari ivitib qo'yiladi. Taom qoldiqlaridan tozalanganidan keyin yuvish vositasi solingan issiq suv bilan yuviladi.Bundan keyin yuvish vositasining hidi ketmaguncha issiq suv kanalisatsiya ulangan tirab qo'yiladi. Yuvindi suvlari va polni yuvishdan ishlatilgan suv tarafga tushadi.

tartibining buzilishi tez-tez takrorlanib tursa, me'daning surunkali gastrit va yara kasalligi yuzaga kelishi mumkin.

Me'da ichak kasaliklari ikki turga bo'linadi: 1 Me'da- ichaklaming yallig'lanishi kasalliklari: 2 Me'da- ichaklaring yuqumli kasalliklari. Me'da ichaklaring yallig'lanish kasalliklari. Bularga me'da shilliq pardasining yallig'lanishi kasalligi - gasfri!, ingichka ichak shilliq pardasining yallig'lanishi kasalligi - enferif, yo'g'on ichak shilliq pardasining yallig'lanishi - kolif kabilar kiradi. B'l kasalliklar davom etishiga ko'ra, o'tkir va surunkali bo'ladi. O'tkir kasaliklar birdaniga sodir bo'lib, bir necha kundan, 2- 3 otgacha davom etishi mumkin. Surunkali kasalliklar asta sekin yuzaga kelib bir necha yil, hatto odamning butun umri bo'yi davom etishi mumkin.

Yallig'lanish kasalliklarining sabablari quyudagilar: ovqatlanish tartibing buzulishi, taomlarning sifatsiz tayyorlanishi, ya'ni ularning xom bo'lishi yoki haddan tashqari ko'p qovurish, ovqat va suv tarkibida har xil kimyoviy moddalar ko'p bo'lishi (mineral o'g'itlar, pestitsitlar), spirtli ichimliklar mumtazam ravishda ravishda iste'mol qilish va hokazo.Me'da ichakning yalig'lanish kasalliklarida odamning ko'ngli ayniydi, ba'zan qusadi, qorinda og'riq va quldirash, ich ketish kabi belgilar paydo bo'ladi.

Me'da-ichaklarning yuqumli kasalliklari. Bularga ovqatdan zaharlanish (salmonellyoz, botulizm), ichburug' (dizenferiya), qorin fiji, vabo (xolera) kabilar kiradi. Ovqatdan zaharlanishning salmonellyoz deb ataluvchi turi eskirib qolgan taomlarni iste'mol qilish tufayli paydo bo'ladi. Bu kasallikni qo'zg'atuvchi mikroblar hatto muzxonada saqlangan taomlarda ham yashashi, ko'payishi mumkin va zaharli moddalar ishlab chiqarish xususiyatiga ega. Lekin taomning hidi, rangi, ta'mi o'zgarmaydi. Bunday taomni iste'mol qilgandan keyin bir necha soat o'tishi bilanoq odamning ko'ngli ayniydi, qusadi, qornining yuqori qismida og'riq seziladi. Odamda bunday belgilar paydo bo'lganda zudlik bilan tez tibbiy yordam chaqirish zarur.

Ovqatdan zaharlanishning botulizm deb attaluvchi turini qo'zg'atuvchi mikroblar havo kirmaydigan taomlarda yashaydi, ko'payadi, zaharli moddalar va gaz ajratadi. Bu kasallik mikroblari bilan zaharlangan konserva qutisi ko'tarilib qoladi. Zararlangan kolbasa shishib yumshoqlashadi, uning po'sti ajralib qoladi. Shunday o'zgargan konser va kolbasa singari oziq maxsulotlarini iste'mol qilmaslik kerak. Bu kasaliklarning belgilari ko'ngil aynish, qisish, qorinda og'riq paydo bo'lishi og'iz va tilning qurishi kabilar bilan na,oyon bo'ladi. Konserva, kolbasa maxsulotlari iste'mol qilingandan keyin yoqoridagi belgilar yuzaga kelsa zudlik bilan tez tibbiy yordam chaqirtirib be'morni yuqumli kasalliklar shifoxonasiga jo'natish kerak.

Ichburug' kasalligini birnecha xil mikroblar qo'zg'atadi. Bu mikroblar idish- tovoq, yuvilmagan meva va sabzovotlar zararlangan tayyor taomlar orqali yuqadi. Mikroblar tarqalishida, qora (uy) pasha katta axamiyatga ega. Bitta pashshaning tanasida olti million, ichagida 280 millionga yaqin har xil yuqumli kasalliklar qo'zg'atuvchi mikroblar aniqlangan. Pashshalar bemorning idish-tovog'iga, taomlarni ifloslantiradi. Yuqumli sariq kasalligi (virusli gippatit). Bu kasallikni viruslar qo'zg'atadi. Virusning A, B va C turli bo'lib, ularning yuqish yo'li har xil. Virusning A turi zararlangan taomlar, idish-tovoq, qaynatilgan ariq, hovuz, quduq suvi orqali yuqadi. B va C turlari yaxshi sterillamangan shprist va ignalar orqali hamda bu kasallikning yengil turi bilan shkastlangan odamdan olingan qon va qon zardobini davolash maqsadida boshqa odamda yuborish natijasida yuqadi.

Kasallik boshlanishi davrida odamning, ko'ngli ayniydi, ishtahasi pasayadi, darmonsizlanadi, ba'zida qusadi va qorning o'ng tomonida, qovurg'a yoyi ostida kuchsiz og'riq seziladi. Siydigi to'qsariq rangga kiradi. Axlati esa rangsizlanib, oqaradi. Bu belgilar paydo bo'lganidan keyin 3-4-kuni kozning oq pardasi tanglayning shilliq pardasi songra teri sarg'ayadi. Shuni takidlash lozimki, yuqumli gepatitning B turi og'ir kechadi va uzoq davom etadi. Odamda yuqorida aytilgan belgilar paydo bo'lishi bilanoq uyga shifokorni chaqirtirib, uning maxsalatiga ko'ra davolanish kerak.

Yuqumli sariq kasalligini oldini olish uchun har biro dam shaxsiy gigeyina qoidalariga rioya qilish zarur. B va C turlarining oldini olish uchun shifohonalar va bolalar mussasalarini bir marta foydalaniladigan shprits va ignalar bilan ta'milash katta axamiyatga ega.

Gijja kasalliklari. Gijjalar (gelmintlar) odam, hayvon va o'simliklar tanasida yashaydi. Odam tanasida uchraydigan gijjalarning turi 100 dan ortiq. Ular ko'pincha odam ichagidagi jigarda, o'pkasida, muskullari orasida yashaydi va ko'payadi. Gijjalarning ba'zilari odam iste'mol qilinadigan ovqatdan oziqlanadi, ayrimlari esa odam qoni va to'qma suyuqligini so'radi. Ular ichak shilliq qavvatiga yopishib olib, uni jarohatlaydi va yara hasil qiladi. Ichak devori jarohatlariga mikrob tushishi natijasida har xil kasalliklar payo bo'ladi. Gijjalar zaharli modda ajratadi. Bu moddalar songa so'rilib, odamni zaharlaydi.

Gijja kasalligini asasiy belgilari qorinda ovqat-ovqati bilan og'riq pay do bo'lishi, ba'zan ich ketishi, rangning oqarib-sarg'ayishi, ozibketish va umumiy quvvatsizlik bilan haraktirlanadi. Yosh bolalarda uyqu buzuladi, ba'zan tirishish hollari kuzatiladi. Ichakda yashaydigan gijjalarning tuxumi axlat bilan tashqi muhitga chiqadi va yerga, suvga tushib, meva va sabzavotlar orqali sog'lom odamga yuqishi mumkin. Gijja kasaligining oldini olish uchun tozalikka, shaxsiy gigiyena qoidalariga roiya qilish zarur. Qo'l tirnoqlarini tez-tez olib turish, ovqatlanishdan oldin qo'lni sovunlab yuvish, meva va sabzavotlarni toza suvda 3-4 marta yuvib, keyin iste'mol qolish ariq, hovuz, quduq suvlarini qaynatib, so'ng ishlatish, go'shtni yaxshilab pishirib yoki qovurib yeyish kerak.

Spirtli ichimlik ichish va chekishning ovqat hazm qilish a'zolariga ta'siri. Spirtli ichimliklar odam organizmining hamma hujayra, to'qima va a'zolariga zaharli ta'sir ko'rsatib, turli kasalliklarga sabab bo'ladi. Iste'mol qilingan spirtli ichimlik awalo, me'daning ichki shilliq pardasini yallig'lantirib, surunkali gastrit va me'daning yara kasalligini yuzaga keltiradi. Bu kasallikka uchragan odam qorning yuqori qismida achishish, ba'zan og'riq sezadi, zarda bo'ladi, kekiradi. Qovurilgan taomlar, sho'r yoki nordon ichimlik va taom iste'mol qilinganda bu belgilar ayniqsa kuchayadi.

Spirtli ichimlik me'dadan qon tomirlariga so'riladi va jigarga boradi. Jigarda spirtning parchalanishidan sirka kislata va boshqa zaharli moddalar hosil bo'ladi. Ular jigar hujayralarini yallig'lantirib surunkali geppatit kasalligiga sabab bo'ladi. Bunday kasallikka uchragan odamning o'ng qovurg'asi ostida jigar joylashgan joy da vaqti-vaqti bilan og'riq seziladi, yog'li taomlar iste'mol qilganda, tez yurganda, chopganda og'riq zo'rayadi, ko'ngli ayniydi, ba'zan qusadi.

Agar surunkali gepatit kasalligiga uchragan odam spirtli ichimlik iste'mol qilishini davom qilaversa, jigar xujayralarining ma'lum qismi ta'sirida yemiriladi va ularning o'rniga biriktiruvchi to'qima hosil bo'ladi. Bu kasallik sirozi deb ataladi. Jigarning hajmi katalashib ketadi uning ish faoliyati esa mutloqo buziladi. Ong shirador bo'lib qoladi.Bunday ijobiy o'zgarishlar taomning organism tomonidan yahshi hazm qilish va uning tarkibidan maksimal o'zlashtirish garo'v sifatida hizmat qiladi.

Tayyor maxsulotlarga issiqlik tasirida ishlov berishning yuqorida ko'rsatilgan texnologik va fizyologik ahamiyatlaridan tashqari katta sanitarik ahamiyati ham bor.Issiqlik tasirida taomlar tayyorlash uchun ishlatiladigan tayyor maxsulotlar mikroorganizmlardan zararsizlantiriladi. Yarim tayyor maxsulotlarga issiqlik tasirida ishlov berishda qaynatish va qovirish usullari hamda ularning shaklaridan keng foydalaniladi.

Qaynatish usuli: Taomlarni tayyorlashda bu usulda keng foydalaniladi.Qaynatish suv va to'yinmagab bug' yordamida amalgam oshirilai. Bug' bilan ishlov berish asosan bolalar qariyalar va bazi bir kassaliklar bilan kasalangan kishilar uchun taomlar tayyorlashda qo'llaniladi. Qaynatishning bu usulida yarim tayyor maxsulotlarning tarkibiy qisaimlari ayniqsa suvda eriydigan vitaminlar maxsimal saqlanib qoladi.

O'zbekiston Respublikasi hududining aksariyatida suvda qaynatish 100° C amalga oshiriladi.Bunday haroratda vazni hatto 1.5-2.0 kg maxsulot markazda harorat 70-80° C gacha ko'tariladi. Malumki ushbu haroratda barcha vegetative mikroorganizmlar halok bo'ladi.Bundan tashqari go'sh mahsulotlariga qizil rang beradigan mioglobin pigmenti to'liq rangsizlanadi. Parranda (tovuq , o'rdak,g'oz) go'shlari maydalanmasdan qaynatiladi keyin esa boshqa taomlarni tayyorlash uchun maydalanib ishlatiladi maydalashda ular mikroorganizmlar bilan qaytadan ifloslanishi mumkin .Shuning uchun ham foydalangan go'sht 5-7min davomida issiq bulonda ushlaniladi va qaynash darajasigacha yetkaziladi .Sabzavotlarni qaynatishda quyidagi gigiyena talablarga rioya qilish lozim, qaynatish davomida ularning tarkibidagi vitaminlarning parchalanib ketmasligi uchun sabzavotlar qaynab turgan suvga solinishi va qaynash davrida suv maxsulotlari yopib turishi kerak.Sabzavotlar qancha ko'p qaynatilsa ular tarkibidagi vitaminlarning parchalanish darajasi shuncha baland bo'ladi. Shu sababli ham har hil sabzavotlar birga qo'shilib qaynatilganda ularning pishish mudatlarini hisobga olish kerak yani avval uzoqroq muddatini talab qiladigan eng ohirida esa eng kam muddatini talab qiladigan sabzavot turi qo'shilib qaynatiladi.


Nazorat savollari.

1.Ovqatlanish gigiyenasining ahamiyati, ratsional ovqatlanish, ovqatlanis

rejimi aholi sog'lig'iga qanday ta'sir qiladi?

2.Asosiy oziq-ovqat mahsulotlari: oqsil, yog", uglevodlarning va mineij tuzlarning organizm uchun ahamiyati nimada?

3.0vqatdan zaharlanishning qaysi turlarini bilasiz?

4,Ovqatdan zaharlanishning oldini olish uchun qanday chora-tadbirl, ko'riladi?

5.Idish-tovoqlarni yuvishda qaysi qoidalarga amal qilinadi?

Gipovitaminaz - organizmda ba'zi bir vitaminlarning yetishmasligi natijasida kelib chiqadigan kasallik.

Ovqat toksikoinfeksiyalari - tirik mikroblar ko'p miqdorda tushgan ovqatni iste'mol qilish natijasida to'satdan paydo bo'ladigan kasallik.

Botulizm - CI. botulinum zahari bilan zaharlangan ovqatni iste'mol qilish natijasida paydo bo'ladigan og'ir o'tkir kasallik.

9 Mavzu: Ovqatlanish gigiyenasi.

Reja:


  1. Ovqatdan mikrobsiz zararlanish.

  2. Ularni oldini olish tadbirlari.

  3. Ekologik muhitning sifatiga ta'siri.

Ovqatdan zaharlanish deganda mikroorganizmlarning muayyan turlari tushgan ovqat toksikoinfeksiyasi, bakterial toksikozlar, organik yoki noorganik tabiatli zaharli moddalar tutgan ovqatni iste'mol qilish natijasida o'tkir, ba'zan surunkali kasallanish tushuniladi.

Masalliqni tayyorlash, saqlash, pishirish va iste'mol qilish davrida sanitariya va gigiyena qoidalariga rioya qilinmasa ovqatga har xil mikroblar, viruslar, gijjalar va zaharli kimyoviy birikmalar tushishi mumkin. Bu, o'z navbatida, organizmda har xil o'zgarishlar va kasalliklar kelib chiqishiga sabab bo'lishi mumkin.

Ovqatdan zaharlanishning uchta katta guruhi: mikrobdan zaharlanish (toksikoinfeksiyalar va toksikozlar), mikrobga aloqador bo'lmagan zaharlanishlar (o'simlik va hayvonlar mahsulotlari, kimyoviy birikmalar) va sababi aniqlanmagan zaharlanishlar (Gaff va Urov kasalliklari) farq qilinadi.

To'rtinchi iqlimiy sharoitda qayd etilgan hamma ovqatdan zaharlanishning 95% ini mikrobli ovqatlardan zaharlanish tashkil etadi. Bularning asosiy qismi ovqat toksikoinfeksiyalaridir. Ovqat toksikoinfeksiyalari deb, tirik mikroblar ko'p miqdorda tushgan ovqatni iste'mol qilish natijasida o'tkir va o'rtacha o'tkir kechadigan, to'satdan pay do bo'lgan kasalliklarga aytiladi.

Ichak tayoqchasining ko'p sonli serologik guruhlari orasida oziq-ovqat mahsulotlariga tushib, ovqat toksikoinfeksiyasini qo'zg'atadigan enteropatogen turlarining ikkita toifasi aniqlangan.

Ovqat toksikoinfeksiyalarini ikkala kategoriyadagi ichak tayoqchalari va enterotoksin ishlab chiqaradigan tayoqchalar qo'zg'atishi mumkin. Ichak tayoqchalarining tashqi muhitda, shuningdek, suvda va oziq-ovqat mahsulotlarida topilishi sanitariya amaliyotida zararlanish hisoblanadi. Ovqat toksikoinfeksiyalarini qo'zg'atuvchilari, shuningdek, protey turidagi chirindi mikroblar (asosan, Bas. proteus vulgaris) tashqi, muhitda, ayniqsa, chiriyotgan oqsil qoldiqlarida keng tarqalgan. U xomligicha issiqlik ishlovi berilgan go'shtli va baliqli taomlar, ichak-chavoqdan tayyorlangan kolbasa, kartoshka qaylasi va boshqalarda ko'payisljii mumkin. Proteyning ko'payishi uchun qulay harorat 25 -37°C hisoblanadi. Binobarin, oziq-ovqat mahsulotlariga protey yaxshi yuvilmagan oshtaxtalar, pichoqlar, vilkalar, qiymalagichlar va boshqa anjomlar, xodimlar qo'lidan, tuproqdan va chiriyotgan oqsil qoldiqlari tutgan boshqa narsalardan tushadi. Tez buziladigan mahsulotlarni oshxonada vuqori haroratda uzoq vaqt saqlash natijasida bir gramm mahsulotda 100 milliardgacha protey mikrobi ko'payishiga olib kelishi mumkin. Bunday mahsulotda 2- 2,5 soat ichida qaynatilmasdan iste'mol qilinadigan ovqat toksikoinfeksiyasi paydo bo'lishi mumkin. Protey oziq-ovqat mahsulotlarida talay miqdorda ko'payganda ham ularning organoleptik xossalari yomonlashmaydi, chunki protey oqsillari parchalanmaydi. Bu tayoqchalar ko'p tushsa va organizm darmonsizlanib qolsa, inkubatsion davr 2-4 soatgacha qisqaradi, tayoqchalar kam miqdorda tushganda va organizm kuchli bo'lganda 48 soatgacha uzayadi, kasallik birdan boshlanadi, ko'ngil ayniydi, bosh aylanadi, tana harorati 37,5-39°C gacha ko'tariladi, qorin dambadam g'ijimlab og'riydi, kuchli ich ketadi, ba'zan teriga nim pushti rang toshmalar toshadi. Ko'pincha oyoq mushaklari tortishib og'riydi. Kasallik 2-3 kunga, kamquvvatli bemorlarda esa 7 kungacha cho'ziladi. Sog'ayish davri 2-A kun davom etadi. Aksari asoratlari kuzatilmaydi. Kasallik bolalarda va keksa yoshdagi kishilarda og'ir kechishi, ba'zan fojeali tugashi mumkin.

Mikrobning bu turi ko'proq go'shtli, qiymali taomlar: kotlet, go'shtli blinchik, flotcha makaron, salatlar - vinegretlarga ko'p tushadi. Ichak tayoqchasi proteyning miqdori 1 g mahsulotda 100 milliondan bir necha milliard mikrob tanachalarigacha yetadi. Tayyor taomlarni 25-37°C da uzoq muddat saqlash va keyin ularni isitmasdan ovqatga ishlatish oqibatida mikrob ko'payib ketadi. Binobarin, protey yoki enteropatogen ichak tayoqchalari qo'zg'otgan toksikoinfeksiyalarning tarqalish o'chog'i mahsulotning zararlanganligi, uni tarqatish tartibi va muddatlari buzilganligi hisoblanadi.

Profilaktikasi. Zaharlanishning oldini olish maqsadida quyidagi tadbirlarni bajarish darkor:

A oziq-ovqat korxonalari xodimlari shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilishlari shart;

B oziq-ovqat mahsulotlari tayyorlanadigan uskunalar va anjomlar bekam-u ko'st bo'lishi, yuvilmasdan ishlatilmasligi lozim;

C umumiy ovqatlanish va oziq-ovqat sanoati korxonalarida hasharotlar va kemiruvchilarni yo'qotish, shuningdek, buzilayotgan mahsulot va nishxo'rdning yig'ilib qolishiga yo'l qo'ymaslik zarur;

D tez ayniydigan, ayniqsa, tayyor taomlarni tarqatish qoidalariga qattiq amal qilish shart.

E Ko'p miqdorda errterokokklar (Enterococcus, Str, Faccalis, Var, liguefaciens et Zumagenes) (1 g mahsulotda o'nlab milliard tirik

F mikroblar) tushib, zararlangan oziq-ovqat mahsulotlari iste'mol qilingandan 15-24 soat o'tgach, yuzaga chiqadigan toksikoinfeksiya lipidagi kasallik vujudga kelishi, hojatning og'riqli bo'lishi bilan boshlanadi. Organizm harorati o'zgarmaydi.

36-48 soatdan so'ng sog'ayish boshlanadi.

G Profilaktikasi yuqorida keltirilgan boshqa toksikoinfeksiyaga o'xshash. Mahsulotning zararlanishiga yo'l qo'ymaslik uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilish, ovqatni me'yoriga yetkazib pishirish va tez buziladigan tayyor mahsulotlami saqlash muddatlariga rioya qilish zarur.

H Hozirgi kunda 12 turdagi toksinli moddalar va boshqalar ajra-ladigan A,B>C,E,G,D,C1 perfringens turli ovqat toksikoinfeksiyalarining qo'zg'atuvchilari hisoblanadi.



I CI. perfringens fakultativ anaerob, to'liq hamda to'liqmas vakuum sbaroitlarida ko'payadi. 37 °C ko'payishi va zaharlar hosil bo'lishi iKhun qulay harorat hisoblanadi.

j) Yuqish manbalari uy hayvonlari: yirik va mayda shoxli qoramol, pairandalar hisoblanadi. Hayvonlarda bu kasalliklar enterotoksemiyalar ko'rinishida kechadi. Go'sht, sut, kolbasa mahsulotlari Cl.perfringens In Ian zararlanishi mumkin. Shuningdek, Cl.perfringens tuproq va suv Orqali oziq-ovqat mahsulotlariga tushishi ham mumkin.

k) Klinikasi. Kasallik ikki shaklda namoyon bo'ladi: a) yashirin davr 6-22 soat davom etadi. Bunda kasallik to'satdan boshlanadi: In-morning ko'ngli ayniydi, qusadi, ichaklari spazmga uchraydi, ko'p Riarta (sutkada 20 martagacha) ichi ketadi, axlatidan badbo'y hid laladi, ko'p yel ajraladi, og'ir kechganda oyoq-qo'l mushaklari tortishadi, baV.an, arterial bosim tushib ketadi (kollapsga qadar). Kasallik me'yoriy haroratda kechadi, 1-2 kun davom etadi, xolos; b) kasallik nekrotik ■ nk-iit ko'rinishda ham o'tib, ichaklarning bir qismida yiringlanish hoshlanadi, natijada bemorlar jarrohlik bo'limiga tushib qoladilar.

1) Epidemiologiyasi. Toksemiya bilan kasallangan hayvonlar (qo'y, bn/.oq, echkilar) oziq-ovqat mahsulotlarini zararlantiradigan manba hisoblanadi. Go'sht va sut mahsulotlari aksari A tur bilan zararlangan bo'ladi: go'sht va tuproq namunalaridan C turdagi CI perfringens iijratiladi. Charchagan hayvonlar, masalan olis joylardan - 260 km iizoqdan haydab kelingan hayvonlar go'shtida Cl.perfringens 3-4] barobar ko'p ajraladi.


1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə