O. M. Sadiqov, Z. S. Musayev




Yüklə 2.42 Mb.
səhifə1/16
tarix28.02.2016
ölçüsü2.42 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16



O.M.SADIQOV, Z.S.MUSAYEV


ELEKTRONİKA
ingilis, rus və azərbaycan dillərində

izahlı terminoloji lüğət

І hissə. A – L


BAKI – 2011
Elektronika. İngilis, rus və azərbaycan

dillərində izahlı terminoloji lüğət
Müəlliflər: fizika–riyaziyyat elmləri namizədi,

dosent Oqtay Məcid oğlu Sadıqov


fizika–riyaziyyat elmləri namizədi,

dosent Zabit Səməd oğlu Musayev


Rəy verənlər: AMEA-nın müzbir üzvü, f.r.e.d.,

professor C.Ş. Abdinov

Milli Aviasiya Akademiyasının “Aviasiya

radiotexnikası və elektronikası” kafedrasının

müdiri, t.e.n., dosent İ.Ə. İsgəndərov

AzTU-nun “Elektronika” kafedrasının

professoru, t.e.d. Ç.İ. Əbilov

AzTU-nun EAKE kafedrasının dosenti,

t.e.n., R.M.Rəhimov
Elmi redaktorlar: AzTU-nun “Elektronika” kafedrasının professoru, f.r.e.d., əməkdar elm

xadimi Z.Ə.İsgəndərzadə

AzTU-nun “Elektronika” kafedrasının

dosenti, f.r.e.n. M.R.Axundov



ISBN 978-9952-453-40-9
2301000000

655(07)-2011

©. O.M.Sadıqov, 2011

©.Z.S.Musayev, 2011

MÜNDƏRİCAT
Ön söz.......................................................................................4

Kitabda qəbul olunmuş əsas ixtisarlar (rus dilində).................6

Kitabda qəbul olunmuş əsas ixtisarlar

(azərbaycan dilində).................................................................7

İzahlı lüğət................................................................................9

Kitabda verilmiş terminlər (ingilis dilində)..........................247

Kitabda verilmiş terminlər (rus dilində)...............................260

Kitabda verilmiş terminlər (azərbaycan dilində)..................271

Ədəbiyyat..............................................................................283

ÖN SÖZ
Hörmətli Oxucu!
Sizin diqqətinizə təqdim olunan bu kitabın yazılmasında əsas məqsədlərdən biri Azərbaycan dilində elektronika üzrə vahid terminologiya yaratmaq cəhdi olmuşdur. Məlumdur ki, eyni bir terminin ayrı–ayrı mənbələrdə müxtəlif şəkillərdə ifadə olun­ması həmişə müəyyən çətinliklər yaradır. Bu baxımdan vahid ter­minologiyanın yaradılması zəruridir. Kitab həmçinin lüğət kimi də istifadə edilə bilər. Burada elektronika sahəsində çox işlədilən terminlər üç dildə – ingilis, rus və azərbaycan dillərində verilmişdir.

Elektronika çoxşaxəli bir elm və texnika sahəsidir. O bir–birindən az və ya çox dərəcədə fərqlənən müxtəlif istiqamətlərdə sürətlə inkişaf edir, eyni zamanda elmin bu sahəsinə maraq artır. Bəzən ayrı-ayrı mütəxəssislər, tədqiqatçılar və digər maraqlanan şəxslər elektronikanın müxtəlif sahələrinə aid olan hər hansı bir effekt, cihaz və ya qurğu haqqında qısa məlumat almaq üçün müxtəlif kitablarda axtarış aparmalı olurlar. Bu isə kifayət qədər vaxt itkisinə səbəb olur, həm də yorucu bir işdir. Bunu nəzərə alaraq lüğətdə verilmiş terminlər haqqında rus və azərbaycan dillərində qısa məlumat da verilmişdir. Beləliklə bu kitabdan həm də sorğu vəsaiti kimi istifadə etmək olar.

Kitab elektronika sahəsində çalışan müəllimlər, tədqiqatçılar, tələbələr, mühəndis – texniki işçilər və ümumiyyətlə elektronika ilə maraqlanan digər şəxslər üçün faydalı ola bilər

Kitab bizim və həmkarlarımızın – Azərbaycan Texniki Uni­ver­si­tetinin “Elektronika” kafedrasının əməkdaşlarının çoxillik təc­rübəsinə əsaslanaraq tərtib edilmişdir. Kitab üzərində iş za­manı aparılan çoxsaylı müzakirələrdə təklif və iradları ilə ya­xından iştirak etmiş həmkarlarımıza təşəkkür edirik. Həmçinin bu kitabın daha da dolğun olması üçün öz dəyərli məsləhətlərini vermiş rəyçilərə: AMEA-nın müzbir üzvü, f.r.e.d., professor C.Ş. Abdinova, AzTU-nun “Elektronika” kafedrasının profes­so­ru, t.e.d. Ç.İ. Əbilova, Milli Aviasiya Akademiyasının “Aviasiya radiotexnikası və elektronikası” kafedrasının müdiri, t.e.n., dosent İ.Ə. İsgəndərova, AzTU-nun EAKE kafedrasının dosenti, t.e.n. R.M.Rəhimova öz dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Sonda bu kitabın yazılmasına öz diqqət və qayğısını, biliyini və vaxtını əsirgəməyən, əlyazmasını diqqətlə oxumuş və bir çox faydalı təklif və iradlarını bildirmiş elmi redaktorlar, əməkdar elm xadimi f.r.e.d., professor Zərifə xanım İsgəndərzadəyə və do­sent Mahmud Axundova öz xüsusi minnətdarlığımızı bildiririk.


Müəlliflər

Основные сокращения, принятые в книге
АИ – автономный (независимый) инвертор

АИС – аналоговая интегральная схема

АЛЗ – акустическая линия задержки

АОУ – акустооптическoе устройство

АХ – амплитудная характеристика

АЦП – аналого-цифровой преобразователь

АЧХ – амплитудно–частотная характеристика

АЭУ – акустоэлектронное устройство

АЭФ – акустоэлектронный фазовращатель

АЭЭ – акустоэлектронный элемент

БИС – большая интегральная схема

БСИТ – биполярный транзистор со статической индукцией

БТ – биполярный транзистор

БТИЗ– биполярные транзисторы с изолированным затвором

ВОД – волоконно­-оптический датчик

ВШП – встречно-штыревой преобразователь

дБ – децибел

ДП – диэлектрическая проницаемость, ε

ИК – инфракрасный

ИЛЭ – интегральный логический элемент

ИМС – интегральная микросхема

ИМЭМС – интегральные микроэлектромеханические системы

КГ – кварцевый генератор

КМОП-транзистор – комплементарный МОП транзистор

КрЭ – криогенная электроника (криоэлектроникa)

КрЭП – криоэлектронный прибор

ЛЗ – линия задержки

ЛЭ – логический элемент

ЛЭЦМД – логический элемент на цилиндрических магнит­ных доменах

МДП – металл - диэлектрик - полупроводник

МОП – металл ­– оксид - полупроводник

НЗ – носитель заряда

НРТ – начальная рабочая точка

ОАВ – объемная акустическая волна

ООС – отрицательная обратная связь

ОС – обратная связь

ПАВ –поверхностная акустическая волна

ПЗС – прибор с зарядовой связью

ПОС – положительная обратная связь

ПП – полупроводник

ППН – преобразователь постоянного напряжения

ПТ – преобразовательная техника

ПТИЗ – полевой (униполярный) транзистор с изолирован­- ным затвором

СВЧ – сверхвысокие частоты

СП – сверхпроводимость

СЭУ – cиловые электронные устройства

УАП – устройствo акустической памяти

УПТ – усилитель постоянного тока

ЦАП – цифро-аналоговый преобразователь

ЦИУ – цифровое индикаторное устройство


Kitabda qəbul olunmuş əsas ixtisarlar
AEE – akustoelektron еlement

AEF – akustik elektron fazadəyişdirici

AEQ – akustik elektron qurğuları

AX – amplituda xarakteristikası

Aİ– avtonom (müstəqil) invertor

AİS – analoq inteqral sxem

ALX – akustik ləngitmə xətti

AOQ – akustik optik qurğu

ARÇ – analoq–rəqəm çevirici

ATX – amplituda–tezlik xarakteristikası

AYQ – akustik yaddaş qurğusu

BİN – başlanğıc işçi nöqtə

BİS – böyük inteqral sxem

BT – bipolyar tranzistor

ÇT – çeviricilər texnikası

dB – desibel

DN – dielektrik nüfuzluğu ε,

EGQ – elektron güc qurğuları

ƏƏ – əks əlaqə

HAD – həcmi akustik dalğalar

İK – ifratkeçiricilik

İQ – infraqırmızı

İME – inteqral məntiq elementi

İMEMS – inteqral mikroelektromexaniki sistemlər

İMS – inteqral mikrosxem

İYT – ifrat yüksək tezliklər

KG – кvars generatoru

KMOY­-tranzistor – komplementar MOY tranzistor

KrE – kriogen elektronikası (krioelektronika)

KrEC – krioelektron cihaz

QDÇ – qarşılıqlı daraqşəkilli çevirici

LX – ləngitmə xətti

LOS – lifli-optik sensor

ME – məntiq elementi

MDY – metal-dielektrik-yarımkeçirici

MnƏƏ – mənfi əks əlaqə

MOY – metal - oksid - yarımkeçirici

MsƏƏ – müsbət əks əlaqə

RAÇ – rəqəmli–analoq çevirici

RİQ – rəqəmlı indikator qurğusu

RTBT– rəzəsi təcrid olunmuş bipolyar tranzistor

RTST– rəzəsi təcrid olunmuş sahə (unipolyar) tranzistoru

SAD – səthi akustik dalğalar

SCG – sabit cərəyan gücləndiricisi

SGÇ – sabit gərginlik çeviriciləri

SİBT– statik induksiyalı bipolyar tranzistor

SMDME – silindrik maqnit domenləri əsasında məntiq elementi

YD – yükdaşıyıcılar

YK – yarımkeçirici

YRC – yük rabitəli çihaz



İZAHLI LÜĞƏT
Abrupt junction

резкий переход. Электрический переход между двумя полупроводниками с различными типами проводимостей, в котором толщина области изменения концентрации при­­меси значительно меньше толщины области пространст­венного заряда.

kəskin keçid. Müxtəlif keçiricilik növünə malik iki yarımkeçirici arasında elektrik keçidi o vaxt kəskin hesab edi­lir ki, aşqarların koncentrasiyasının dəyişdiyi hissənin qalın­lığı həcmi yüklərin yığıldığı hissəyə nisbətən çox kiçik olsun.
Absorptance (absorption coefficient)


  • коэффициент поглощения. Относительное изменение мощ­­ности света на единичном пути, проходимом им в поглощаемой среде.

  • udulma əmsalı. Udulma mühitində vahid məsafədə yayılar­kən işığın gücünün nisbi dəyişməsini göstərən əmsal


Acoustic delay line

  • акустическая линия задержки (АЛЗ). Линия задержки, действие которого основано на малой скорости распространения акустических волн в твердых телах. Для задержки электромагнитного сигнала его преобразуют в акустический сигнал, который после прохождения по звукопроводу определенной длины вновь преобразуется в электромагнитный. АЛЗ состоит из входного и выход­ного акустоэлектронных преобразователей и звукопро­вода. Основными параметрами АЛЗ являются:

– время задержки tз, зависит от длины звукопровода и ско­рости распространения акустических волн в звуко­проводе;

– полоса пропускания, Δf, определяется добротностью преобразователя;

– потери в АЛЗ, определяются коэффициентом D=10lgWвх/Wвых (см.: Decibel). Потери в АЛЗ склады­ваются из потерь на двукратное преобразования на входном и выходном преобразователях и потерь на звукопроводе;

– температурный коэффициент задержки, определяется зависимостью скорости распрострпанения акустичес­ких волн в звукопроводе от темпера­туры.

K параметрам АЛЗ относятся также максимальная подводимая мощность, уровень ложных сигналов и др. Pазличают АЛЗ на ОАВ и ПАВ.

akustik ləngitmə xətti (ALX). Iş prinsipi bərk cisimlərdə akustik dalğaların yayılma sürətinin kiçik olma-sına əsaslanan lən­gitmə xəttləri. Elektromaqnit siqna­lını lən­git­mək üçün əvvəl o akustik siqnala çevrilir, hə­min siqnal müəy­yən uzun­luqlu səsötürücüdən keç­dikdən sonra yenidən elek­tromaqnit dal­ğasına çevrilir. ALX gi­­riş və çıxış akustik elektron çevi­ri­ci­lərindən və səsö­türücüdən ibarətdir. Əsas parametrləri aşa­ğı­dakılardır:



  • tl ləngitmə müddəti, səsötürücünün uzunluğundan və akus­tik dalğaların səsötürücüdə yayılma sürətindən asılıdır;

  • Δf buraxma zolağı, çevicinin keyfiyyətliyindən asılıdır;

  • ALX-də itkilər, D=10lgWgir/Wçıx əmsalı ilə təyin olunur (bax: Decibel). Bu itkilər giriş və çıxış çeviricilərində və səsötürücüdə yaranan itkilərdən ibarətdir;

  • ləngitmənin temperatur əmsalı, səsötürücüdə akustik dalğa­ların yayılma sürətinin temperatur asılılığı ilə təyin olunur.

Bunlardan başqa ALX verilən maksimal güc, yanlış siq­nalların səviyyəsi və s. bu kimi parametrlərlə də xarakterizə olu­nur. ALX həm HAD, həm də SAD əsasında hazırlanır.
Acoustic memory device

устройствo акустической памяти (УAП). Устройства, осуществляющие запоминание акустических сигналов. Основу устройства составляет система пьезоэлектрик – по­лу­проводник. Запоминание акус­­тических сигналов обусловлено наличием центров захвата электронов в по­лу­проводнике. Время памяти определяется временем ре­лак­сации для примесных состояний полупроводника. Ле­ги­рованный кремний позволяет запоминать акустические сиг­налы в течение ~103 мкс, а CdS – до 10мкс. Охлаж­де­ние кристалла дополнительно увеличивает время памяти.

akustik yaddaş qurğusu (AYQ). Akustik siqnalları yaddaşda sax­layan qurğu. Qurğunun əsasını pyezoelektrik – yarım­ke­çirici sistemi təşkil edir. Akustik siqnalların yaddaşda saxlan­ması yarımkeçiricidə elektronların tutulma mərkəzlərinin ol­ması ilə bağlıdır. Yaddaşda saxlama müddəti yarımkeçiricinin aşqar səviyyələrində relaksasiya müddəti ilə təyin edilir. Aş­qarlanmış Si akustik siqnalları ~103 mks ərzində, CdS kris­tal­ları isə 10 mks qədər yaddaşda saxlamağa imkan verir. Sistem so­yudulduqda yaddaş müddəti artır.
Acoustic transmission line (acoustic line, sound duct)

звукопровод. Элемент АЭУ, в обьеме или по поверхности распространяются акустические волны. Для изготовления звукопровода в АЛЗ на ОАВ в диапазоне частот 100–200 МГц используется в основном плавленый кварц или тер­мостабильное стекло, для частот свыше 200 МГЦ – крис­тал­лический кварц, рубин или гранат. В АЭУ на ПАВ зву­копровод имеет две скругленные торцевые по­верх­ности, что обеспечивает многократную циркуляцию волн.

səsötürücü (səskeçirici). AEQ­-nun bir elementidir, akustik dalğalar səsötürücünün həcmində və ya səthində yayılır. HAD üzərində ALX-n səsötürücülərini hazırlamaq üçün 100–200 MHs tezliklər diapazonunda əsasən əridilmiş kvars və ya ter­mostabil şüşədən, 200 MHs-dən yüksək tezliklər üçün kris­tallik kvars, yaqut və ya süleymandaşı istifadə olunur. SAD üzə­rində ALX-nin səsötürücüləri ucları girdələnmiş silindr şəklində olur. Belə forma dalğaların çoxsaylı sirkulyasiyasını təmin edir.

Acoustoelectronic amplifier

акустоэлектронный усилитель. Активное АЭУ, пред­наз­наченное для усиления акутических волн. Прин­цип дейс­твия основан на явлении усиления акустических волн дрейфующими носителями заряда в твердых телах. Акус­тические волны, подле­жащие усилению, возбуж­даются с помощью электроакустического преобразо­ва­теля.

akustik elektron gücləndirici. Aktiv AEQ-dur, funksiyası akustik dalğaları gücləndirməkdən ibarətdir. Iş prinsipi bərk cisimlərdə akustik dalğaların istiqamətlənmiş hərəkət edən yükdaşıyıcılarla gücləndi­rilməsinə əsaslanır. Gücləndirilən akustik dalğalar elektroakustik çeviricilər vasitəsilə yaradılır.
Acoustoelectronic device

акустоэлектронное устройство (АЭУ). Устройства на основе элементов акустоэлектроники. Раз-ли­­чают линей­ные и нелинейные АЭУ. К линейным АЭУ относят ус-тройс­тва частотной фильтрации (фильтры), акустические ли­нии задержки, согласованные (оптимальные) фильтры, кодирующие устройства. Наибольшее распространение получили акустические фильтры: пьезоэлектрические и электромеханические фильтры, фильтры на ОАВ и ПАВ. Основные нелинейные АЭУ – приборы аналоговой обра­ботки сигналов. К ним относят конволяторы и корреля­торы, а также устройства акустической памяти. АЭУ поз­­воляют производить различные операции над сигналами:

– преобразования во времени: задержкa сигналов, изменение их длительности;

– частотные и фазовые преобразования:

преобразования частоты и спектра, сдвиг фаз;

– изменения амплитуды: усиление, модуляция;

– сложные функциональные преобразования: интегри­ро­ва­­ние, кодирование и декодирование, кор­реляция сигна­лов и др.

Выполнение этих операций необходимо в радиолокации, тех­нике дальней связи, системах автоматического управ­ле­­ния, вычислительных и радиоэлектронных устройствах

В АЭУ используются ультразвуковые (УЗ) волны ВЧ-диапазона и гиперзвуковые волны с частотой от 10 МГц до 10 ГГц, как обьемные (ОАВ), так и поверхностные (ПАВ). АЭУ на ПАВ обла­дают рядом преимуществ. Нап­ример, имеют малые потери на преобразования, обес­пе­чи­вают возмож­ность управлять распространением волны в любой точке звукопровода, а также управлять характе­рис­тиками этих устройств. Поэтому боль­шинство АЭУ выполняются на ПАВ.

akustik elektron qurğuları (AEQ). Akustik elektron elementlər əsasında qurğular. AEQ xətti və qeyri–xətti kimi qruplara ayrılır. Xətti qurğulara tezlik süzgəcləri, akustik lən­gitmə xətt­ləri, uzlaşdırılmış (optimal) süzgəclər, kodlaşdıran qur­ğular aiddir. Ən geniş yayılan akustik süzgəclərə misal olaraq pyezoelektrik və elektromexaniki süzgəcləri, HAD və SAD əsasında süzgəcləri göstərmək olar. Ən geniş yayılan qeyri–xətti AEQ­ siqnalları analoq emal edən qurğulardır. Bunlara kon­volyator, korrelyatorlar, akustik yaddaş qurğuları aiddir. AEQ siqnallar üzərində aşağıdakı əməliyyatları aparmağa imkan verir:

– zaman üzrə çevrilmələr: siqnalların ləngidilməsi, onların da­vametmə müddətinin dəyişdirilməsi;

– tezlik və faza çevrilmələri: tezliyin və spektrin dəyiş­diril­məsi, fazanin sürüşdürülməsi;

– amplitudun dəyişmələri: gücləndirmə, modulyasiya;

– daha mürəkkəb funksional çevrilmələr: inteqrallama, kod­laş­dırma və əkskodlaşdırma, siqnalların korrelyasiyası və s.

Radiolokasiyada, uzaq məsafəli rabitə texnikasında, av­toma­tik idarəetmə sistemlərində, hesablama və radio­elektron qur­ğularında bu əməliyyatların aparıl­ması zəruridir.

AEQ­-da yüksək tezlikli ultrasəs dalğaları və 10 MHs-dən 10 QHs-ə qədər tezlikli hipersəs dalğaları istifadə olunur. Bunlar həm həcmi (HAD), həm də səthi akustik dalğalar (SAD) ola bilər. SAD bir sıra üstün­lüklərə malikdirlər. Məsələn, səske­çiri­cinin istənilən nöqtəsində SAD-nın yayılmasını idarə et­mək mümkündür. Odur ki, AEQ-ın əksəriyyəti məhz SAD əsasında qurulur.


Acoustoelectronic element

акустоэлектронный элемент (АЭЭ). Простейшими АЭЭ являются электроакустические преобразователи и звуко­про­воды, которые входят в состав всех АЭУ. Кроме того в различных АЭУ применяются отражатели, резонаторы, мно­гополосковые электродные структуры, акустические волноводы, концентраторы энергии, фокусирующие устройства и др. Для возбуждения и приема ОАВ исполь­­зуются пьезоэлектрические преобразователи (на частотах до 100 MГц), пьезополупроводниковые преобразователи (в диапазоне частот 50–300 MГц), пленочные преобра­зо­ватели (выше 100 MГц). Для возбуждения и приема ПАВ ис­поль­зуются в основном встречно–штыревые пре­образо­ватели, представляющие собой периодическую струк­туру металлических электродов, нанесенных на пьезо­электрический кристалл.



В АЭ применяются также различные активные, нелиней­ные и управляющие элементы. В качестве активных эле­ментов используются пьезополупроводниковые моно­крис­таллы, пьезополупроводни-ковые пленки или слоис­тые структуры «пьезоэлектрик – полупроводник». В кА­честве нелинейных элементов применяются диэлектри­ческие звукопроводы с большими параметрами нелиней­ности, пьезополупроводниковые материалы и слоистые структуры, системы полупроводниковых диодов, связан­ных с системой электродов, нанесенных на поверхность пьезо­элек­трического звукопровода. Нелинейные эле­мен­ты позволяют перемножать акустические сигналы, произ­­водить акустическое детектирование, преобра­зо­вание частоты и другие более сложные преобразования сигналов.

akustoelektron еlement (AEE). Ən sadə AEE bütün AEQ-n tərkibinə daxil olan elektroakustik çeviricilər və səsötürücü­lər­dir. Bundan başqa müxtəlif AQ-da əksetdiricilər, rezona­torlar, çoxzolaqlı elektrod quruluşları, akustik dalğaötürü­cü­ləri, enerji toplayıcıları, fokuslayıcı qurğular və s. daxil olur.

AEE həm HAD, həm də SAD əsasında qurula bilər. Həcmi akustik dalğalar oyatmaq və qəbul etmək üçün pyezoelektrik çeviricilər (100 MHs­-ə qədər), pyezoyarımkeçirici çeviricilər (50–300 MHs tezliklərdə), təbəqəli çeviricilər (100 MHs-dən yüksək tezliklərdə) istifadə olunur. SAD həyəcanlandırmaq üçün pyezoelektrik kristalın səthinə çəkilmiş, periodik metal elektrodlar sistemindən ibarət olan, qarşılıqlı daraq şəkilli çeviricilər istifadə olunur. AE-da həmçinin müxtəlif aktiv, qeyri–xətti və idarəedici elementlər istifadə olunur. Aktiv element olaraq pyezoyarımkeçirici materiallar, pyezoyarım­ke­çirici nazik təbəqələr yaxud laylı “pyezoelektrik–yarım­keçirici” quruluşları istifadə olunur. Qeyri–xətti element ola­raq qeyri–xəttilik göstəriciləri yüksək olan dielektrik səs­ötü­rü­cüləri, pyezoyarımkeçirici materiallar və laylı quru-luşlar, pye­zoelektrik səsötürücünün səthində yara­dılmış elektrodlar sistemi ilə bağlı olan yarımkeçirici diodlar sistemi istifadə olunur. Qeyri–xətti elementlər akustik siqnalları bir–birinə vur­mağa, detektə etməyə, tezliyini dəyişməyə və digər daha mürəkkəb çevrilmələr aparmağa imkan verir.
Acoustoelectronic oscillator (pretersonic oscillator)


  • акустоэлектронный генератоp. Активное акустоэлек­трон­­ное устройство, предназначенное для гене­рации акус­тических волн. Принцип действия осно­вано на явле­нии усиления акустических волн дрейфующими носи­теля­ми заряда в твердых телах.

  • akustik elektron generatoru. Aktiv AEQ-dur, funksiyası akus­tik dalğalar generasiya etməkdir. Iş prinsipi bərk cisim­lər­də akustik dalğaların istiqamətlənmiş hərəkət edən yükda­şıyı­cılarla gücləndirilməsinə əsaslanır.


Acoustoelectronic phase shifter

акустоэлектронный фазовращатель (АЭФ). Фазов­ра­щатель, в котором для изменения фазы элек-тромаг­нитных колебаний их преобразуют в акустические и обратно, изменяя при этом фазу акустических коле­баний. Наиболее распространенными являются АЭФ на ПАВ. Выделяют АЭФ двух типов. В АЭФ первого типа изменение фазы ПАВ основано на изменении скорости распространения волны. Скорость распространения ПАВ осуществляется под влиянием различных воздействий, прикладываемых к звукопроводу. В АЭФ второго типа изменение фазы ПАВ основано на суммировании нес­коль­ких когерентных акустических волн, возбуждаемых со строго фиксированной задержкой друг относительно друга. В таких АЭФ электромагнитные колебания пре­об­ра­зуются в несколько когерентных ПАВ с помощью встречно–штыревых преобразователей (ВШП), распо­ло­жен­ных на поверхности звукопровода и обеспечи­ваю­щих задержку волн.



akustik elektron fazadəyişdirici (AEF). Bu tip fazadəyiş­diri­cidə elektromaqnit rəqslərinin fazasını dəyişmək üçün əvəlcə on­lar akustik rəqslərə, sonra isə yenidən elektromaqnit rəqs­lərinə çevrilir və bu zaman akustik rəqslərin fazası dəyiş­dirilir. Ən geniş yayılanı SAD əsasında AEF-dır. Fazanın dəyişdirilmə üsullarına görə AEF iki növ olur. Birinci növ AEF-də SAD-ın fazasının dəyişdirilməsi dalğaların yayılma sürətinin dəyışməsinə əsaslanır. SAD-ın sürəti isə səsötürü­cüyə tətbiq edilmiş müxtəlif təsirlər nəticəsində baş verir. İkinci növ AEF­­-də SAD-ın fazasının dəyişdirilməsi bir birinə nis­bətən eyni bucaq qədər ləngidilən bir neçə koherent akustik dalğanın toplanmasına əsasən baş verir. Bu növ AEF-də elektromaqnit rəqsləri səsötürücünün səthində yerləşmiş və dalğaların lə­ngidilməsini təmin edən qarşılıqlı daraqşəkilli çevi­ricinin (QDÇ) köməyilə bir neçə SAD-ya çevrilir.
Acoustoelectronics

  • акустоэлектроника. Направление функциональной элек­­­тро­­ники, возникщая на стыке акустики, физики твер­до­го тела и микроэлектроники. Акустоэлектроника зани­мается исследованиями взаимодействия акустических волн с электромагнитными полями и электронами прово­ди­мости в твердых телах и жидкостях, а также созданием акус­то­электронных устройств, работающих на основе этих эф­фек­тов; прин­ципов построения ультразвуковых (УЗ) устройств для преобразования и обработки радио­сигналов. Преобразование СВЧ-сигнала в звуковой, час­тота которого в 105 раз меньше, значительно облегчает его обработку. Для выполнения операций над сигналами используются взаимодействия УЗ с электронами прово­ди­мости, электромагнитными полями, оптическим излу­чением, а также нелинейное взаимодействие акустичес­ких волн. Различие эффектов, используемых для создания акус­то­электронных устройств, определило условное разде­ление акустоэлектроники на высокочас­тотную акус­ти­ку твердого тела (эффекты возбуждения, распростране­ния и приема акустических волн высокочастотного диа­па­зона и гиперзвуковых волн); собственно акустоэлек­тро­нику (взаимодействие акустических волн с электро­нами проводимости в твердых телах) и акустооптику (взаи­модействие световых волн с акустическими).

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə