Marketinq tədqiqatlarında xarici mühitin öyrənilməsi Plan: Giriş




Yüklə 100.38 Kb.
tarix22.02.2016
ölçüsü100.38 Kb.
Marketinq tədqiqatlarında xarici mühitin öyrənilməsi
Plan:

Giriş

  1. Tikinti marketinqində xarici mühit elementlərinin xüsusiyyətləri.

  2. Xarici mühit elementlərinin öyrənilməsinin əhəmiyyəti.

  3. Marketinqin xarici mühit elementlərinin tədqiqinin həyata keçirilməsi.

Nəticə

Giriş

Marketoloqlar istehlakçılarla, tikinti şirkətinin digər bölmələri və xarici tərəfdaşları ilə münasibətləri qurmağı bacarmalıdırlar. İşin səmərəli həyata keçirilməsi məqsədilə marketoloqlar bu münasibətlərin hamısını əhatə edən xarici mühitin əsas qüvvələrini dərk etməlidirlər. Tikinti şirkətinin marketinq mühiti marketinqdən kənar olan amma, marketinq menecmentinin əsas müştərilərlə uğurlu münasibətlərini qurmaq qabiliyyətinə təsir göstərən iştirakçılardan və qüvvələrdən ibarətdir. Marketinq mühiti həm təhlükə həm də imkanlar mənbəyidir. Uğur qazanmış şirkətlər dəyişən xarici mühitin izlənilməsi və ona uyğunlaşmağın mahiyyəti haqqında xəbərdardırlar.

Biz XXI əsrə qədəm qoyduqca həm istehlakçılar, həm də marketoloqlar gələcəyi düşünürlər. Xarici mühit də öz növbəsində dəyişməkdə davam edir. Şirkət daxilində məhz marketoloqlar “meyl ovçuları” və “imkan axtaranlar” olmalıdırlar. Tikinti şirkətinin hər menecerinin xarici mühiti izləməsi labüd olsa da, marketoloqlar iki xüsusi qabiliyyətə malikdirlər. Onların ciddi metodları var: marketinq biliyi və marketinq tədqiqatı. Bunun vasitəsi ilə onlar marketinq mühiti haqqında məlumat yığmaq iqtidarındadırlar. Bundan əlavə, onlar müştəri və rəqabət mühitində daha çox vaxt keçirirlər. Xarici mühitin diqqətlə öyrənilməsi vasitəsi ilə marketoloqlar öz strategiyalarını bazarın problem və imkanlarına uyğunlaşdıra bilirlər.

Marketinqin xarici mühiti dedikdə, tikinti firmasının bazar fəaliyyətinə, istehsal-satış fəaliyyətinə təsir edən bütün subyektlərin və amillərin məcmusu başa düşülür. O, tikinti firmasının məqsədli bazarlarla bilavasitə əlaqə yaratmasına və bunların daimi mühafizəsinə güclü təsir göstərmə qabiliyyətində olan bütün qüvvələri özündə birləşdirir.

Marketinqin xarici mühiti mikro və makro mühitdən ibarətdir. Mikro mühit özündə şirkətə yaxın olan və onun müştərilərinə xidmət göstərmək qabiliyyətinə təsir edən şirkətin özünü, təchizatçıları, marketinq vasitəçilərini, müştəri bazarlarını, rəqibləri və ictimaiyyəti birləşdirir. Firmanın menecerinin əsas vəzifəsi məqsədli bazarları öz təklifləri ilə maraqlandırmaqdır. Amma, firmanın marketinq üzrə idarəedici öz fəaliyyətini yalnız məqsədli bazarların tələbatına yönəltməklə bitmir. Onların fəaliyyətlərinin nəticələri, eləcə də, firmanın mikromühitində çalışan və fəaliyyət göstərən digər şəxslərdən və işçilərdən də (firmanın digər bölmələrindən mal göndərənlərdən, vasitəçilərdən, müştərilərindən, rəqiblərdən və s.) asılıdır.

Makro mühit amillərinə milli iqtisadiyyatın makro səviyyəsinə aid olan, yalnız tikinti müəssisəsinin bazar fəaliyyətinə deyil, bütün bazar subyektlərinin fəaliyyətinə təsir edən qlobal amillər aiddir. Bura sosial-iqtisadi mühit, siyasi-hüquqi mühit, təbii mühit, mədəni mühit və elmi –texniki mühit amilləri aiddir. Bu amillərin hər biri öz növbəsində müxtəlif amillərdən və göstəricilərdən ibarətdir.

1. Tikinti marketinqində xarici mühit elementlərinin xüsusiyyətləri.
Günümüzdə istehlakçıların tələbatının tez-tez dəyişməsi, elmi-texniki inkişaf və digər faktorların təsiri nəticəsində müəssisələrdə məqsədin xarakteri və ona nail olma üsulları dəyişməkdədir. Bunun üçün tikinti firması özünün və rəqiblərinin işlərini, daxili vəziyyətində məlumatların yerləşdirilməsini, müxtəlif məsələləri dəqiq və tez həll etməsi lazımdır. Daxili və xarici mühitdə baş verən dəyişikliklərə tez reaksiya vermək, dəyişiklik baş verən məkanda yerində qərarların qəbul edilməsi imkanını təmin etmək marketinq tədqiqatlarının qarşısında duran ən vacib məsələlərdəndir.

Marketinqin xarici mühiti dedikdə, tikinti müəssisəsindən kənar ancaq müəssisə ilə birbaşa və ya dolayı yolla əlaqəli olan faktorları ifadə edir. Xarici mühitin analizi - müəssisənin öz çevrəsi ilə əlaqəli olan fürsətlər, imkanlar və risklərin araştırılması və təhlil edilməsidir. Bunun üçün aşağıdakı meyarlar nəzərə alınmalıdır:



  • müəssisə və xarici mühit bir bütün olaraq nəzərə alınmalıdır;

  • xarici mühit ilə əlaqəli incələmələr davamlı və sistemli olaraq aparılmalıdır;

  • xarici mühitin dəyişməsi ilə əlaqəli alternativ planlar hazırlanmalı;

  • dinamik xarici mühitin kritik halları təyin olunmalıdır.

Tikinti müəssisəsinin marketinq fəaliyyəti, digər iqtisadi fəaliyyət

növləri kimi, marketinqin xarici mühiti adlanan müəyyən mühitdə baş verir. Marketinqin xarici mühiti müəssisənin bazar fəaliyyətinə, istehsal-satış fəaliyyətinə təsir edən bütün subyektlərin və amillərin məcmusu kimi başa düşülür. Marketinqin xarici mühit amillərinə verilən tərifdən göründüyü kimi, onun tərkibi çox rəngarəng və müxtəlifdir. Onların hər biri marketinqə müxtəlif cür təsir edir. Buna görə də həmin amillərin təsnifləşdirilməsi və onların marketinqə təsir dərəcəsinin aşkar edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Müəssisənin marketinq fəaliyyətinə təsir edən subyektlərin və amillərin milli iqtisadiyyatın səviyyəsinə aid olmasına görə marketinqin xarici mühiti makromühit amillərinə və mikromühit amillərinə bölünür.

Marketinqin mikromühiti dedikdə, bilavasitə müəssisə ilə iqtisadiyyatın eyni səviyyəsində yerləşən və onun fəaliyyətini təmin edən, onun fəaliyyətinə təsir edən bazar subyektləri və amilləri başa düşülür. Buraya məhsul göndərənlər, marketinq vasitəçiləri, müştərilər, rəqiblər və kontakt auditoriyası aiddir.

Şəkil.1 Marketinqin mikro mühiti.

Məhsulgöndərən müəssisələr tikinti müəssisəsini zəruri tikinti material resursları ilə təmin edən hüquqi və fiziki şəxslərdir. Müəssisənin bazar uğuru xeyli dərəcədə məhsulgöndərənlərin etibarlılığından, onların məhsulunun texniki-istismar və dəyər parametrlərindən, keyfiyyətindən, göstərdikləri xidmətin genişliyindən və keyfiyyətindən, müqavilə şərtlərinə əməl etməsindən və bu kimi digər amillərdən asılıdır. Buna görə də , müəssisələr məhsulgöndərənləri seçərkən bu amilləri nəzərə almalıdırlar. Marketinq vasitəçilərinə müəssisənin məhsullarının bölüşdürülməsini və satışını, irəlilədilməsini təmin edən müəssisəni maliyyə-kredit resursları ilə təmin edən və məhsulların fiziki yerdəyişməsini həyata keçirən müəssisə və təşkilatlar, həmçinin onlara müəyyən xidmət göstərən müəssisə və təşkilat aiddir. Marketinq vasitəçilərinə ticarət vasitəçiləri (topdansatış və pərakəndə ticarət müəssisələri), məhsulların fiziki yerdəyişməsini (malyeridilişini) həyata keçirən ixtisaslaşmış müəssisələr, müəssisəyə marketinq xidməti göstərən müəssisələr, investisiya, sığorta və maliyyə-kredit müəssisələri aiddir. Ticarət vasitəçiləri müəssisənin məhsullarının bölüşdürülməsini və satışını həyata keçirən və yaxud həmin məhsullar üçün müştəri tapan müəssisə və təşkilatlardır. Məhsulların fiziki yerdəyişməsini həyata keçirən ixtisaslaşmış müəssisələr. Bu müəssisələrə müəssisənin məhsullarının istehsal yerindən istehlak və ya satış məntəqəsinə çatdırılmasını, həmçinin bu proses ərzində həmin məhsulların ehtiyatının yaradılmasını təmin edən nəqliyyat müəssisə və təşkilatlar, anbarlar və s. aiddir.

Marketinq xidməti göstərən müəssisələr. Marketinq xidməti göstərən müəssisələrə müəssisə üçün marketinq tədqiqatları aparan, kommunikasiya sistemini və satışın həvəsləndirilməsini (tələbatın yaradılmasını) təşkil edən müstəqil marketinq institutları, reklam müəssisələri və təşkilatları və marketinqə aid olan digər əməliyyatları həyata keçirən müəssisə və təşkilatlar aiddir. Maliyyə-kredit təşkilatları müəssisəni maliyyə və kredit resursları ilə təmin edən, ona muxtəlif bank xidməti göstərən və onun müxtəlif əməliyyatlarını risklərdən sığortalayan müəssisə və təşkilatlardır. Bura maliyyə təşkilatları, banklar, sığorta təşkilatlar və bu tip digər təşkilat və müəssisələr aiddir. Müştərilər bilavasitə muəssisənin məhsullarını satın alan və ya onu almağa maraq göstərən istehlakçılar, alıcılar və ödəyicilərdir. Müştərilər bazarı son istehlakçılar bazarına, işgüzar istehlakçılar bazarına, vasitəçilər bazarına və institusional istehlakçılar bazarına bölünürlər. Bu müştərilərin tələbatlarının xarakteri, davranışları, alış motivləri, satınalma qərarlarının qəbulu prosesi və s. bir-birindən ciddi sürətdə fərqlənir. Məsələn, son is-tehlakçılar bazarında məhsul şəxsi istehlak məqsədilə alındığından alıcı davranışı emosional xarakter daşıyır, satınalmaya dair qərar, bir qayda olaraq, təkbaşına qəbul olunur, məhsulların seçimində onun qiyməti keyfiyyətə və xidmətə nisbətən üstün mövqeyə malik olur və s. İşgüzar istehlakçılar bazarında isə tələbat təyinatlı, məqsədli xarakter daşıyır, satınalma qərarları kollegial qəbul olunur, məhsulun keyfiyyəti və servis xidmətinin mövcudluğu qiymətə nisbətən daha güclü amil hesab edilir, məhsulgöndərənlərin seçilməsi və spesifikasiyaların hazırlanması daha uzun müddət tələb edir, satıcı ilə alıcı arasında əks əlaqə güclüdür və s. İnstitusional istehlakçılar bazarının tutumu və məhsul strukturu çox məhduddur, bu istehlakçılar büdcədən maliyyələşdiyindən satınalmalarda qiymət həlledici amil hesab edilir və s. Marketinq fəaliyyətini həyata keçirən müəssisələr öz fəaliyyətlərində və marketinq strategiyasının tərtib edilməsində mütləq qeyd edilən bu xüsusiyyətləri nəzərə almalıdırlar.

Rəqiblər. Rəqiblər alıcılara və istehlakçılara müəssisə ilə eyni növ, ya da əvəzedici məhsullar təklif edən müəssisə və təşkilatlardır. Müəssisə özünün marketinq fəaliyyətini həyata keçirərkən eyni növ məhsul istehsal edən müəssisələrlə yanaşı oxşar və əvəzedici məhsullar istehsal edən müəssisələrin də marketinq strategiyasını nəzərə almalıdır

Marketinqin makromühit amillərinə milli iqtisadiyyatın makro səviyyəsinə aid olan, yalnız tikinti müəssisəsinin bazar fəaliyyətinə deyil, bütün bazar subyektlərinin fəaliyyətinə təsir edən qlobal amillər aiddir. Bura sosial-iqtisadi mühit, siyasi-hüquqi mühit, təbii mühit, mədəni mühit, texnika və texnologiya mühiti və coğrafi mühit amilləri aiddir. Marketinqin sosial-iqtisadi mühiti amillərinə sosial, demoqrafik və iqtisadi amillər aid-dir.

Sosial amillər. Sosial amillərə əhalinin sosial vəziyyətini xarakterizə edən və marketinq fəaliyyətinə təsir edən göstəricilər: həyat səviyyəsi; əhalinin gəlirlərinin səviyyəsi; ailə büdcəsinin bölüşdürülməsi; ictimai siniflər; referent qruplar; istehlakçının sosial statusu və rolu aiddir.

Həyat səviyyəsi. Ölkə əhalisinin həyat səviyyəsi onun konkret vaxt vahidi ərzində (adətən, bir saat goturulur) qazandığı gəlirə nə qədər məhsul ala bilməsilə ölçülür.

Gəlirlərin səviyyəsi əhalinin gəlirlərinin səviyyəsi dedikdə onun müəyyən vaxt ərzində qazandğı, əldə etdiyi gəlirlərin məblği basa düşülür. Bu göstəriciyə görə dünya ölkələri 5 qrupa bolunur: 1) ailə gəlirləri çox aşağı səviyyədə olan ölkələr; 2) ailə gəlirləri əsasən aşağı səviyyədə olan ölkələr; 3) ailə gəlirlərinin çox aşağı və çox yuxarı səviyyədə olduğu ölkələr; 4) ailə gəlirləri aşağı, orta və yüksək səviyyədə olan ölkələr və 5) ailə gəlirləri əsasən orta səviyyədə olan ölkələr əhalinin alıcılıq qabiliyyəti bilavasitə onların gəlirlərinin səviyyəsi ilə müəyyən edildiyindən marketinq fəaliyyətinə ciddi sürətdə təsir edir. Belə ki, əhalinin gəlirlərinin səviyyəsi yüksəldikcə bahalı, ekoloji cəhətdən təmiz və prestijli məhsulların satışı imkanları genişlənir və satışın həcmi artır.

Ailə büdcəsinin bölüşdürülməsi. Müxtəlif istehlakçılar müxtəlif amillərdən (məsələn, sta-tusundan, hansı sosial qrupa aid olmasından, mədəni səviyyəsindən və s.) asılı olaraq öz gəlirlərini müxtəlif məhsulların alınmasına yönəldirlər, yəni onu müxtəlif cür bölüşdürürlər. Basqa sözlə desək, ailə büdcəsinin bölüşdürülməsi ailənin istehlak strukturunu xarakterizə edir. 2004-cu ilin məlumatlarəna görə ölkə əhalisinin istehlak xərclərinin tərkibində ərzaq məhsullarına çəkilən xərclər 58,1%, qeyri-ərzaq məhsulları - 13,1%, alkoqollu içkilər - 0,6% və xidmətlər - 28,2% təşkil etmişdir Marketoloqlar bu göstəricidən əsasən ayrı-ayrı məhsul bazarlarının tutumunu müəyyən edərkən istifadə edirlər.

Sosial siniflər. Sosial siniflər oxşar dəyərlər sisteminə, maraqlara və davranışa malik olan nisbətən stabil ictimai qruplardır. Ölkə əhalisi peşə fəaliyyətinə, təhsil səviyyəsinə, maddi rifah halına və s. xüsusiyyətlərinə görə sosial siniflərə bölünürlər. Konkret sosial sinifə daxil olan hər bir alıcının davranışı və məhsula münasibəti həlledici dərəcədə həmin sosial sinfin davranışı və münasibətilə müəyyənləşir, onlar bu və ya digər məhsulun satın alınmasına dair qərar qəbul edərkən həmin sosial sinfə daxil olan digər şəxslərin rəyini nəzərə alırlar. Buna görə də bir çox müəssisələr məhsulların hazırlanmasında konkret sosial sinfin davranısını, tələbatlarını və digər xüsusiyyətlərini nəzərə alır və buna uyğun olaraq öz məhsullarını differensiallaşdırırlar.

Referent qruplar. Referent qrup hər bir fərdin davranışına və münasibətinə birbaşa təsir edən, həmin fərdin özünu eyniləşdirdiyi və özünə tay tutduğu şəxslər qrupudur. Referent qrup formal olaraq müəyyən klublar və ictimai təşkilatlar formasında və qeyri-formal qaydada mövcud ola bilər. Sosial siniflərdə olduğu kimi, bu qrupun hər bir üzvu qrupun davranışını, münasibətini, seçimini və s. meyar kimi qəbul edir və məhsul alarkən onları əsas götürür. Buna görə də, müəssisələr özlərinin məqsəd bazarlarının referent qrupunu müəyyən etməyə və ona uyğun marketinq proqramları tərtib etməyə çalışırlar.

Istehlakçının statusu və rolu. Istehlakçının rolu fərdi əhatə edən insanların rəyinə görə onun yerinə yetirməli olduğu hərəkətlərin və ya fəaliyyətlərin məcmusudur. Status dedikdə isə həmin rolun cəmiyyət (ailə, sosial sinif, referent qrup və s.) tərəfindən dəyərləndirilməsi başa düşülür. Hər bir fərd cəmiyyətdəki roluna və statusuna uyğun məhsul almağa üstünlük verir.

Demoqrafik amillər. Demoqrafik amillər ölkə əhalisinin tərkibində baş verən dəyi-şiklikləri xarakterizə edir. Bura əhalinin təbii artımı və ya azalması; əhalinin yaş strukturu; ailələrin sayı; ailədə usaqların sayı; yeni evlənənlərin sayı; əhalinin miqrasiyası; əhalinin ümumi təhsil səviyyəsinin dəyişməsi və digər demoqrafik amillər aiddir. Bu amillərin hər bir müəssisənin marketinq fəaliyyətinə müxtəlif istiqamətlərdə və müxtəlif cür təsir edir. Məsələn, əhalinin artımının yüksək olması ərzaq məhsullarına olan tələbatın həcminə təsir edirsə, ailələrin sayı ailənin kollektiv istifadə etdiyi məhsulların satışının həcminə təsir edir. Körpələrin sayının artması uşaq yeməklərinə olan tələbatın həcminin artmasına səbəb olur və s.

Iqtisadi amillər. Bu amillər ölkənin iqtisadi vəziyyətini xarakterizə edir və bütünlükdə bazarın tutumuna təsir edən ən mühüm amildir. Bu amillərə ölkənin təsərrüfat tipi; ümumi daxili məhsulun və milli gəlirin həcmi; adam başına ümumi məhsulun və milli gəlirin həcmi; ölkənin iqtisadi inkişaf tempi; qiymətin səviyyəsi; inflyasiya səviyyəsi; işsizlik səviyyəsi; kredit alma imkanı; ölkə iqtisadiyyatına investisiya qoyuluşu və s. iqtisadi göstəricilər aiddir.

Ölkənin təsərrüfat tipi. Bu amil ölkənin iqtisadi inkişaf səviyyəsini xarakterizə edir və əhalinin gəlirlərinin səviyyəsi və alıcılıq qabiliyyəti bilavasitə bu göstəricidən asılıdır. Bu göstəriciyə görə dünya ölkələri 4 qrupa: 1) natural təsərrufat tipli ölkələrə, 2) xammal ixrac edən ölkələrə, 3) inkişaf etməkdə olan ölkələrə və 4) inkişaf etmis ölkələrə bölünür. Son illərdə postsovet ölkələrinin iqtisadiyyatının bazar münasibətlərinə kecidi ilə əlaqədar olaraq bazar iqtisadiyyatına keçid dövrünü yasayan ölkələr ayrıca təsərrufat tipi kimi qeyd olunur. Ölkənin təsərrüfat tipi bazarın tutumuna və bazarın məhsul quruluşuna ciddi təsir edir. Məsələn, natural təsərrufat tipli ölkələrdə əsasən ərzaq məhsullarına tələbat olduğu halda, xammal ixrac edən ölkələrdə ərzaq məhsulları ilə yanaşı müəyyən texnika və avadanlğa da tələbat yaranır. Inkişaf etmiş ölkələrdə isə bütün növ istehsal və istehlak təyinatlı məhsullara tələbat mövcuddur və bu ölkələrin bazarının tutumu digər ölkələrin bazarlarının tutumuna nisbətən daha böyükdür.

Siyasi-hüquqi mühit amilləri sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi və tən-zimlənməsi qaydalarını, bazar subyektləri arasındakı əlaqələrin təşkili və istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi qaydalarını, həmçinin ölkədəki siyasi vəziyyəti xarakterizə edir. Bura siyasi amillər; hüquqi amillər və istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi amilləri aiddir.

Siyasi amillərə siyasi stabillik; valyuta məhdudiyyətləri; xaricdən məhsul alınmasına mü-nasibət: dövlət aparatı; ayrı-ayrı siyasi və dövlət xadimləri ilə qarşılıqlı münasibətlər və digər siyasi amillər aiddir.

Hüquqi amillərə ölkədə sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsini və tənzim-lənməsini təmin edən qanunlar və qanunvericilik aktları və onlara əməl edilməsi üzərində dövlət nəzarəti sistemi aiddir.

Istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi amillərinə bütünlükdə cəmiyyətin, o cümlədən is-tehlakçıların mənafeyinin qeyri-mükəmməl, haqsız sahibkarlıq fəaliyyətindən və sahibkarların məsuliyyətsiz fəaliyyətindən müdafiəsini təmin edən amillər, həmçinin sahibkarləq etikasə və is-tehlakcəlarən huquqlarənən mudafiəsi uzrə dövlət və ictimai təskilatlar aiddir.

Mədəni mühit dedikdə cəmiyyətin dəyərlər sistemini, qavrama modelini, tələbatlarını, həyat və davranış tərzini formalaşdırmağa kömək edən sosial institutlar və digər güclər başa düşülür. Marketinqin mədəni mühit amillərinə bəşəri və milli mədəniyyət; submədəniyyətlər; milli adət-ənənələrə sadiqlik; insanların bir-birinə, ictimai institutlara və cəmiyyətə münasibəti; cəmiyyətin mədəni inkişaf səviyyəsi; həmcinin danışıqların aparılması tərzi və digər mədəniyyət amilləri daxildir. Mədəni mühit amilləri istehlakçıların və alıcıların məhsulun bu və ya digər özəlliklərinə (məziyyətinə, istehlak xüsusiyyətinə) üstünlük verməsinə, məhsulların seçilməsinə və satın alınmasına dair qərarların qəbuluna və müəssisənin marketinq fəaliyyətinə təsir göstərən ən mühüm makromühit amillərindən biridir.

Bəşəri mədəniyyət. Bəsəri mədəniyyət dedikdə bütün dünya xalqlarının qəbul və əməl et-diyi dəyər və normalar sisteminin, qavrama modelinin, davranıs stereotiplərinin və s. məcmusu başa düşülür. Müxtəlif mədəniyyətlər arasındakı fərqlər aradan qalxdıqca və müxtəlif mədəniyyətlərin çuğlaşması baş verdikcə müəssisənin bütün bazarlara standart məhsullar təklif etmək və standart marketinq proqramları hazırlaması imkanları artır. Bu isə məhsulun istehsalına və satışına çəkilən xərclərin, onun qiymətinin səviyyəsinin asağı düşməsinə və deməli, məhsulun satışının həcminin artmasına səbəb olur.

Milli mədəniyyət. Milli mədəniyyət ayrı-ayrı millətlər və xalqlara məxsus olan dəyərlər və normalar sisteminin, qavrama modelinin, davranış stereotiplərinin və s. məcmusudur. Müxtəlif millətlərin mədəniyyətində olan bu fərqlər məhsulların differensiallaşdırılmasını, marketinq kompleksinin və strategiyasının onlara uyğunlaşdırılmasını və deməli, hər bir bazar (və ya bazarlar) üçün xüsusi marketinq strategiyasının və proqramlarının hazırlanmasını tələb edir. Doğrudur, bu işlərin həyata keçirilməsi məhsulun istehsalına və satışına çəkilən xərclərin və deməli, məhsulun qiymətinin artmasına gətirib çıxarır. Lakin, məhsulun və marketinq kompleksinin digər elementlərinin, həmçinin marketinq strategiyasının bazarların tələbatına uy-ğunlaşdırılması sayəsində məhsul satışının həcminin artması həmin xərcləri artıqlaması ilə ödəməyə və əlavə mənfəət əldə etməyə imkan verir.

Submədəniyyət. Submədəniyyət dedikdə həyat təcrubəsinə və cəmiyyətdəki mövqeyinə uyğun olaraq bütünlükdə cəmiyyətdə və müxtəlif millətlərdə üstünlük təşkil edən dəyərlərdən fərqlənən oxşar dəyərlər sisteminə, tələbatlara və davranış tərzinə malik olan geniş istehlakçılar qrupu (ayrı-ayrı etnik qruplar, irqi, dini, dil əlamətlərinə və s. görə formalaşmış qruplar) başa düşülür.. Insanların özlərinə, bir-birinə, ictimai institutlara və cəmiyyətə münasibəti də müəssi-sənin marketinq fəaliyyətinə xeyli dərəcədə təsir edir. Belə ki, sağlamlığına daha çox diqqət yetirən insanlar idman məhsulları, ekoloji cəhətdən təmiz məhsullar və sağlam həyat tərzi üçün zəruri olan məhsullar almağa üstünlük verirlər. «Cəmiyyət Mənəm» prinsipi ilə yasayan insanlar isə yaxşı geyinməyə, gəzməyə və fərdiciliyə üstünlük verir, geyim və şəxsi istifadə məhsullarının, həmçinin səyahət və gəzinti üçün lazım olan məhsulların alınmasına daha çox pul xərcləyirlər. «Cəmiyyət bizik» prinsipinə əməl edən insanlar isə özlərinə nisbətən ailəsinə daha çox diqqət yetirir və cəmiyyətin problemləri ilə məşğul olurlar. Bu insanlar mənzil alınmasına və mənzil, həmçinin ailəsinin istirahəti üçün lazım olan məhsulların alınmasına, təhsilə daha çox pul xərcləyir, xeyriyəçilik fəaliyyəti ilə məşğul olur, təbii mühitin mühafizəsinin qayğısına qalırlar.

Təbii mühit amilləri müxtəlif dövlət təşkilatlarının, içtimai təşkilat və hərəkatların təbiətin mühafizəsi, ekoloji tarazlğın qorunması uğrunda mübarizəsilə əlaqədardır və istehlakın sosial dəyərini, onun cəmiyyətə verdiyi xeyrin və yaxud ziyanın dəyərini xarakterizə edir. Bu amillərə ölkənin təbii sərvətləri və onlardan istifadənin intensivliyi, ekoloji cəhətdən təmiz məhsulların istehsalı və istifadəsi, bəzi təbii resursların ehtiyatlarının tükənməsi və qıtlığı, məhsulun qablarının utilizasiya səviyyəsi, təbiətin çirkləndirilməsi səviyyəsi, yerin ozon qatının mühafizəsi və yeni məhsulların heyvanlar üzərində təcrübədən keçirilməsinə qarşı mübarizə ilə əlaqədar olan amillər aiddir.

Son illərdə material resurslarının, xüsusən də enerji daşıyıcılarının qiymətinin yüksəlməsi nəticəsində məhsulun bahalaşması, təbii mühitin mühavizəsi və istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi hərəkatlarının fəaliyyətinin daha da fəallaşması, ətraf mühiti çirkləndirməyə görə ödənilən cərimələrin səviyyəsinin yüksəldilməsi, bəzi Avropa ölkələrində «ekoloji vergi» adlanan verginin tətbiqi müəssisələrin marketinq fəaliyətində bu amillərin rolunu daha artırmışdır. Belə ki, məhsulun maya dəyərinin artması və bunun nəticəsində onun bahalaşması, bəzi materiallar resurslarının qıtlığı və onların ehtiyatlarının tükənməsi, istehlakçıların, xüsusən də konsumerizm və invayronmentalizm hərəkatının fəallarının ətraf mühitinin çirklənməsinə və ekoloji tarazlğın pozulmasına səbəb olan məhsulların alınmasından imtina etmələri məhsul istehsalının və satışının həcminin azalmasına gətirib çıxarır. Müəssisələr marketinq fəaliyyətinə təbii mühit amillərinin qeyd edilən neqativ təsirini aradan qaldırmaq məqsədilə baha və ehtiyatları qət olan material resurslarının daha ucuz və ehtiyatları kifayət qədər olan material resursları ilə əvəz edilməsinə, heyvan mənşəli məhsullar əvəzinə bitki mənşəli inqrediyentlərdən istifadə edilməsinə, tullantısız və ətraf mühitin çirkləndirilməsinin qarışısını alan texnologiyaların tətbiqinə və s. başlamışlar.

Marketinqin elmi-texniki mühiti dedikdə, istehsalın texnika və texnologiyasının təkmi-lləşdirilməsinə, yeni, daha mütərəqqi texnika və texnologiyanın yaradılmasına və tətbiqinə imkan yaradan elmi-texniki nailiyyətlər başa düşülür. Bu amillərə elmi-texniki və texnoloji tərəqqi, innovasiyaların intensivliyi, müəssisənin və onun rəqiblərinin innovasiya potensialı, elmi-tədqiqat və təcrübə-konstruktor işlərinə sərf edilən vəsaitlərin məblği, kadrların peşəkarlıq səviyyəsi və bu kimi digər amillər aiddir. Bugün elmi-texniki mühit amilləri cəmiyyətin mövcudluğunu, məhsulların texniki-istismar, keyfiyyət və dəyər parametrlərini müəyyən edən, həmçinin müəssisələrə rəqibləri tərəfindən təkrar edilməsi çətin olan və hətta, mümkun olmayan dayanıqlı rəqabət üstünlüyü əldə etməsinə imkan verən başlıca istehsal amilinə çevrilmişdir. Yeni texnika və texnologiyanın tətbiqi məhsulların təkmilləşdirilməsinə, yeni məhsulların və yeni marketinq imkanlarının yaradılmasına, həmçinin istehlakçıların tələbatlarının xarakterinin, davranışının və vərdişlərinin dəyişməsinə səbəb olur.

2. Xarici mühit elementlərinin öyrənilməsinin əhəmiyyəti.

Qeyd etdiyimiz kimi xarici mühit amilləri müəssisəyə birbaşa və dolayı yolla təsir edə bilər. Bu baxımdan xarici mühit amillərini aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:

-Müəssisəyə birbaşa təsir edən İŞ MÜHİTİ;

-Müəssisəyə dolayı yolla təsir edən MİLLİ MÜHİT;

-Müəssisəyə həm birbaşa, həm də dolayı yolla təsir edən BEYNƏLXALQ MÜHİT.

İŞ MÜHİTİ öz növbəsində - müştərilər(istehlakçılar), satıcılar, rəqiblər, maliyyə qurumları və s. ayrılır.

MİLLİ MÜHİTi iqtisadi mühit, sosial –mədəni mühit, siyasi mühit, texnoloji mühit və hüquqi mühit olaraq müəyyənləşdirə bilərik.

BEYNƏLXALQ MÜHİTi isə beynəlxalq səviyyədə iqtisadi mühit, sosial mühit, siyasi mühit, texnoloji mühit və qanuni (hüquqi) mühit olaraq təhlil edilir.

Tikinti müəssisəsi qurularkən və fəaliyyət müddətlərində adı keçən mühit şərtləri nəzərə alınmalıdır. Müəssisə tərəfindən bu şərtlərdən dəyişdirilməsi mümkün olanlar tikinti müəssisəsinin məqsədinə uyğun olaraq dəyişdirilməli, dəyişdirilməsi mümkün olmayan şərtlərə isə müəssisə uyğunlaşmalıdır. Burada tikinti müəssisəsinin mühit şərtləri sadəcə mövcud vəziyyət üçün deyil, gələcək ilə əlaqəli inkişaf qütbündə izlənilməli və nəzərə alınmalıdır. Gələcəyin az və ya çox amma mütləq qeyri müəyyənliklərlə dolu olduğu nəzərə alınarsa, tikinti müəssisələrinin dəyişkən bir struktura malik olduğu həqiqəti ortaya çıxar. Tikinti müəssisə-sinin dəyişkənliyi qeyri-müəyyənlik çoxaldıqca artır. Müəssisənin dəyişən mühit şərtlərinə uyğunlaşa bilmə qabiliyyətinə müəssisənin dəyişkənliyi deyilir. Dəyişən mühit şərtlərinə uyğunlaşma nə qədər sürətli və nə qədər aşağı maliyyətlə meydana gələrsə, müəssisənin dəyişkənlik faizi bir o qədər yüksək olar. Mühit şərtlərinin müəssisəyə təsir etməsi ilə yanaşı, müəssisənin də mühit şərtlərini dəyişdirə biləcəyi unudulmamalıdır. Müəssisənin bu mövzuda imkanları maksimum şəkildə qiymətləndirilməli və istifadə edilməlidir. Bu qiymətləndirmə və istifadənin necə, hansı istiqamətdə və əsasən hansı sahədə olacağı, sonda müəssisə məqsədi ilə müəyyənləşdirilir. Bu xüsusda mühit şərtlərini dəyişdirmənin müəssisəyə maliyyəti və müəssisəyə gətirə biləcəyi fayda qarşılaşdırılaraq bir fikrə gəlinir. Belə ki, bu mövzuda qanun və qaydalarla bərabər müəssisənin iş etikası çərçivəsində də bu cür qərarların cəmiyyətə verdiyi faydalar və tərəflər də nəzərə alınmalıdır. İş mühiti faktorlarının öyrənilməsi zamanı aşağıdakıların nəzərə alınması vacibdir:

Sənaye quruluşu və bazar analizi

a. bazarın böyüklüyü və tələbin quruluşu;

b. bazarın həyat əyrisi mərhələləri – giriş, böyümə, yetkinlik və enmə;

c. bazarın cəlbediciliyi – bazarın mənfəətliliyi, bazarın keyfiyyəti.

Alıcılar bazarı və istehlakçıların təhlili

a. alıcı bazarının növü;

b.istehlakçıların özəllikləri və ehtiyaclardakı dəyişmələr (gəlir səviyyəsi, istehlak alışqanlıqları).

Müəssisənin bazarda rolu

a. bazar payı;

b. rəqiblər.

Rəqabət quruluşu və rəqiblərin analizi

a. bazar giriş-çıxış əngəlləri;

b. rəqiblərin təhlili;

c. satıcılar bazarının təhlili(xammal, yarımfabrikat,enerji və s.)

Milli mühit faktorlarının öyrənilməsi zamanı isə aşağıdakıların nəzərə alınması vacibdir:

İqtisadi amillərin təhlili


Sosial-mədəni amillərin təhlili

  • müəssisədə çalışanların dəyərləri;

  • istehlakçıların dəyərləri və dvranışları;

  • cəmiyyətin dəyərləri: əxlaq və demoqrafik özəllikləri;

Siyasi amillər:

- müxtəlif siyasi partiyaların qüvvələr nisbəti, onların proqramları;

- ideologiya;

- siyasi stabillik;

- beynəlxalq siyasəti;

- iqtisadiyyatın dövlət tənzimlənməsinin səviyyəsi;

- dövlət təşkilatları(institutları);

- mülkiyyət münasibətləri;

- lobbiçilik qrupları;

Hüquqi amillər:

- hüquqi inkişafın səviyyəsi;

- qarşılıqlı münasibətlərin xarakteri;

- prosessual məsələlər;

- hüquqi normaların təsirinin məcburi olması;

Elmi-texniki amillər:

- yeni texnologiyalar;

- yeni texnika;

- yeni materiallar;

- yeni layihələr;

- innovasiya siyasəti;

Ekoloji amillər:

- təbii-iqlim amilləri;

- istehsalın ekologiyası;

- matreialların ekologiyası;

- tikinti yerinin ekologiyası;

- ekoloji tənzimləmə;


Yuxarıda qeyd etdiyimiz amilləri aşağıdakı sxem şəklində göstərək.








Şəkil 2. Müəssisə ilə milli mühit arasındakı qarşılıqlı əlaqə.



3. Marketinqin xarici mühit elementlərinin tədqiqinin həyata keçirilməsi.
Marketinq tədqiqatlarının obyekti kimi təşkilata münasibətdə xarici mühit çıxış edə bilər. Marketinq mühiti geniş sosial planda xarici mühit amillərindən ibarətdir.Dolayı yolla təsir göstərən təşkilat səviyyəsində praktiki olaraq idarə olunmayan mühiti (makrosəviyyə) və birbaşa təsir göstərən, yəni təşkilat onun gündəlik istehsal fəaliyyətini bilavasitə əhatə edən mühiti (mikromühit) fərqləndirmək lazımdır.Tikinti sahəsi üçün bunlar malgöndərən təşkilatlar, layihəçilər, tikinti məhsulunun istehlakçıları ola bilər.Tikinti təşkilatına təsir göstərən, marketinq tədqiqatlarına məruz qalan makromühit amilləri: İqtisadi, sosial, siyasi-hüquqi, texnoloji, təbii.

Müəssisənin özü də iqtisadi sistemin bir alt sistemi olduğu üçün müəssisə ilə iqtisadi mühit arasında çox möhkəm münasibət, bağlılıq vardır. Müəssisənin fəaliyyət göstərdiyi satış, tədarük, pul və investisiya bazar-larında meydana gələn dəyişikliklər yenə müəssisənin içində olduğu sektor və milli iqtisadiyyatda, hətta bölgə və dünya iqtisadiyyatında baş verən dəyişikliklər, müəssisə üzərində az və ya çox şəkildə təsirli olur. Müəssisəyə təsir edən əsas iqtisadi mühit amilləri aşağıdakılardan ibarətdir:



  • müəssisənin fəaliyyət göstərdiyi bazarların tipləri: monopol, oligopol və rəqabət bazarları. Bu bazarların tələb və təklif strukturu.

  • içində fəaliyyət göstərilən ölkə və ya ölkələrin milli gəlir, adam başına düşən orta gəlir səviyyəsi, gəlirin istehlak və yığım şəklində dağılması ilə əlaqəli xüsusiyyətləri;

  • cəmiyyətin, cəmiyyəti əmələ gətirən qrupların və fərdlərin istehlak və yığım həcmləri ilə istehlak və yığım seçimləri, tələbin gəlir və qiymət dəyişkənliyi;

  • dövlətin iqtisadi siyasət, xərcləri və müxtəlif iqtisadi seçimləri.

Müəssisənin sosial mühitini, müəssisə ilə birbaşa və ya dolayı olaraq münasibətdə, əlaqədə olan, insan qruplarını, bu insanların demoqrafik və mədəniyyət xüsusiyyətləri ilə birlikdə bütün keyfiyyətlərini əhatə edəcək şəkildə anlamaq olar. Bu şəkildə başa düşülən sosial mühitdə meydana gələn dəyişikliklər, bu dəyişikliklərin keyfiyyət və kəmiyyətlərinə bağlı olaraq, müəssisələrə az və ya çox təsir edir. Bu səbəblə sosial mühitdə meydana gələn dəyişikliklərin müəssisə üzərində, əmələ gətirdiyi təsirlər təxmin edilərək lazımi tədbirlərin alınması vacibdir. İşçisi, məmuru, idarəedicisi, iş təklif edənləri və ya müəssisə sahibləri və müştəriləri ilə müəssisələrin özü də sosial bir sistem əmələ gətirməkdədir. Bu göz önünə alındığından, müəssisə ilə sosial mühit arasındakı əlaqənin vacibliyi daha yaxşı başa düşülür. Bu insanlar müəssisəni əmələ gətirən və onu əhatə edən sosial mühitin bir parçasıdır. Dolayı olaraq sosial mühitin xüsusiyyətlərindən təsirlənirlər. Bu insanlarda meydana gələn fiziki və sosial dəyişiklikləri ilə davranış dəyişiklikləri də müəssisələrin uğuru üzərində təsirli olur.

Müəssisənin uğuru böyük ölçüdə müəssisədə işləyən heyət üzvlərinin müxtəlif xüsusiyyətləri tərəfindən müəyyənləşdirilir. Müəssisədə çalışan işçilərin yaşı, cinsi, təhsil səviyyəsi və müxtəlif meyarları müəssisənin uğuru üzərində təsirli olur. Müəssisələrdəki insan resursları departamenti müəssisə-də çalışan işçiləri ən yaxşı şəkildə dəyərləndirməyə çalışır. Yenə müəssisənin müştəri kütləsini təşkil edən insanların təhsil vəziyyəti, cinsi, yaşı, yeniliklərə qarşı olub olmaması, kənd, rayon və ya şəhərdə yaşamaları və başqa xüsusiyyətləri müəssisənin quruluş yeri seçimindən,həcm böyüklüyünə, əmtəə proqramından istifadə edəcəyi texnologiyaya qədər bir çox mövzularda təsirli olur. İşçi və iş təklif edənlərin münasibətlərinin şəkli də böyük ölçüdə müəssisənin içində fəaliyyətdə olduğu sosial mühitin bir məhsuludur. Yenə sosial mühiti təşkil edən insanların dəyərləri, cəmiyyətdə mövcud olan əxlaqi və sosial qaydalar, ehtiyatların strukturu, din, adət və ənənələr sosial mühitin müəssisələr üzərində təsirli olan digər xüsusiyyət-lərdir.

Cəmiyyəti əmələ gətirən fərdlərin çalışma niyyəti və enerjiləri və bacarıqları ilə riski öz üzərinə götürə bilmə qabiliyyətləri, azadlıq və irəliləmə arzusu kimi xüsusiyyətlərinin elə və ya belə olması müəssisənin uğuru üzərində təsirli olur. Ayrıca bu cür sahibkarlıq xüsusiyyətlərinin olması və dərəcəsi, müəssisə siyasətindən müəssisənin dövlət dəstəyinə baxışa, işçi və iş verən münasibətlərindən müəssisənin kapital və mülkiyyət strukturuna qədər bir çox mövzularda müəyyənləşdirici ünsür ola bilər. Bundan başqa müəssisələr də cəmiyyətin sosial strukturunu və dolayısı ilə sosial mühitə təsir edər. Siyasi mühit müasir dövrdə dinamik bir struktura malikdir. Dövlətin həm beynəlxalq, həm ölkə səviyyəsində, həm də region səviyyəsindəki siyasi meylləri və hüquqi tənzimləmələri tez-tez dayişməkdədir. Ölkələr arasındakı siyasi və iqtisadi əlaqələrin möhkəmlənməsi müəssisələrin fəaliyyətinə güclü təsir etmişdir. Xüsusilə, xarici ticarət, xarici investisiyalar, digər ölkələr ilə əlaqəli maliyyə dəstəyi və yardımlar, işçi qüvvəsi tələb və təklif istiqamətindəki əlaqələr siyasi meyllərə bağlı olaraq inkişaf etməkdədir. Siyasi iqtidarlar siyasi düşüncələri istiqamətində beynəlxalq müqavilələr bağlayaraq, təhlükəsizlik tədbirləri görərək və ya onsuz xaricə çıxış siyasəti yürüdərək və ya qapanaraq, iqtisadiyyatı və ya müəssisələri idarə etməkdədirlər. Digər tərəfdən dövlət və ya regionlar təşkilatlar müəssisənin mal və ya xidmətinin əsas müştərisi ola bilir. Minimum əmək haqqıları, qiymət nəzarətləri, quruluş yerlərinin müəyyən edilməsi, azad iqtisadi zonalar, stimullaşdırıcı siyasət, iş təhlükəsizliyi, məşğulluq şərtləri, ekologiya kimi bir çox mövzuda hüquqi tənzimləmələri həyata keçirməkdir. Dövlətin bu tənzimləmə fəaliyyəti müəssisənin strateji seçimlərinə təsir etməkdə, müəssisələr istiqamətindəki təhlükə və fürsətləri ortaya çıxarmaqdadır.

Dövlətin həyata keçirdiyi iqtisadi, sosial, səhiyyə, mühit, təhsil və s. siyasətləri də firmaları yaxından əlaqələndirir. Məsələn, dövlətin həyata keçirdiyi xarici ticarət, pul və kredit siyasəti, qisaca müxtəlif dövlət siyasətləri müəssisələrin fəaliyyətinə təsir edir. Bu təsir sektorlara və bölgələrə görə də fərqli ola bilər. Məsələn, dövlətin həyata keçirdiyi xarici ticarət, infrastruktur və bu kimi müxtəlif siyasətləri firma tərəfindən ya-xından izlənilir və bu siyasətlərə uyğunlaşmağa cəhd edilir. Dövlətin ətraf mühitin çirklənməsinə və qida maddələri ilə əlaqədar olaraq qoyduğu şərtlərə və standartlara firmalar riayət etməlidirlər. Müəyyən bir mal və ya xidmət istehsal edə bilmək üçün birdən çox texniki alternativ varsa, bu alternativlər arasından bir seçim edilməsi şərtdir. Bu məsələ müəssisələrdə ən uyğun texnologiya seçimi olaraq vacib bir qərar mövzusudur. Ən uyğun texnologiya termini, gəlirin maksimum edilməsini və ya fərd başına maya dəyərinin minimum edilməsi kimi müəyyən bir müəssisə məqsədini ən üst səviyyədə həyata keçirən texnologiyanı ifadə etməkdədir.

Müəssisələrin müxtəlif fəaliyyətlərində seçim mövzusu olan bu üsullar, müəssisənin texnologiyalı mühitini təşkil edir. Müəssisənin müxtəlif fəaliyyətləri ilə əlaqəli olaraq, texnologiyanın inkişafı və texnologiyanın yeni texnologiya tərəfindən əvəz olunması ilə davamlı yeni üsullar ortaya çıxmaqdadır. Bu səbəblə müəssisələrin texniki mühiti dinamik dəyişkən bir struktura sahibdir. Daha əvvəl istifadə edilən bir çox üsul texnikanın inkişaf nəticəsində iqtisadi bir alternativ olma xüsusiyyətini itirirkən, yeni kəşf edilən üsullar iqtisadi olma xüsusiyyəti qazanmaqdadır. Texniki inkişafı kifayət qədər izləyə bilməyən müəssisələr səhv bir seçim etməkdə, maya dəyəri və ya keyfiyyət tərəfindən rəqiblərindən geri qalmaqdadırlar. Bu cür xətalar nəticəsində qoyulan bu qədər investisiyadan sonra müəssisənin bağlanması ilə nəticələnməkdə və çoxlu miqdarda xərclərin meydana gəlməsinə gətirib çıxarmaqdadır. Müəssisənin fəaliyyət göstərdiyi təbii mühitin müxtəlif xüsusiyyətləri müəssisə uğuru üzərində təsirli olur. Təbii resurslar, enerji qaynaqları, infrastruktur vəziyyəti, iqlim şəraiti kimi bir çox təbii mühit faktoru, müəssisənin yerləşmə ərazisinin, miqyasının və fiziki inkişaf sisteminin müəyyənləşdirilməsində nəzərə alınmalıdır.

Sənaye sektorunda mühit şərtlərinin müəssisə üzərindəki təsiri daha tikinti mərhələsində və hətta yerləşmə ərazisinin seçimində özünü göstərir. Müəssisənin yerləşdiriləcəyi ərazinin istehsala vacib olan kəmiyyət və keyfiyyət şərtlərinə uyğunlaşması vacibdir. Bu xüsusiyyətləri daşımayan coğrafi sahələr yerləşmə sahəsinin seçimində diqqətə alınmaz vacib olan şərtlərin süni olaraq yaradılması halında isə artan yerləşmə yeri xərcləri bu cür sahələrə iqtisadi cəhətdən mənfi təsir edir. Müəssisələr müəyyən bir hüquq normaları daxilində fəaliyyət göstərirlər. Fəaliyyətlərini bu qaydaları yerinə yetirərək qururlar və bu sərhədlər daxilində davam etdirirlər. Müvafiq qanunlara riayət etmək və rəsmiliyi qorumaq müəssisənin qurulma mərhələsindəki ilk məcburiyyətindəndir.

Yeni bir müəssisə qurularkən vacib qanun və qaydaların çoxluğu, sahibkarlığımızın ən çox şikayət etdiyi mövzulardan biridir. Həqiqətən, sahibkarlar ölkəmizdə bir müəssisə qurmaq istərkən, bir çox qurumlara müraciət etmək və sənədlər yığmaq məcburiyyətində idi. Müəssisələr sadəcə qurulma mərhələsində deyil, fəaliyyət mərhələsində də bir çox hüquq normaları və qanunlara riayət etmək məcburiyyətindədir. Bu qanunların olması müəssisələrin fəaliyyətinin inkişafına təsir edir və müəssisəyə qeyri-qanuni təsirlərin meydana gəlməsinin qarşısını alır.

Nəticə

1.Müəssisələr özlərinin marketinq fəaliyyətini həyata keçirərkən marketinqin xarici mühit amilləri adlandırılan amilləri nəzərə almalıdırlar. Marketinqin xarici mühi­ti de­dik­də müəs­sisənin bazar fəaliyyətinə, istehsal-satış fəaliyyətinə təsir edən bü­tün sub­yektlərin və amillərin məcmusu başa düşülür. Marketinqin xarici mühit amil­ləri makromühit və mikromühit amil-lərinə, həmçinin nəzarət edilən və nəzarət edil­mə­yən amillərə bölünür. Nəzarət edilən amillərə makromühit amilləri və müəssisədənkənar mikromühit amilləri aiddir.

2.Marketinqin makromühit amillərinə milli iqtisadiyyatın makro səviyyəsinə aid olan, yalnız müəssisənin bazar fəaliyyətinə deyil, bütün bazar subyektlərinin fəaliy­yə­tinə təsir edən qlobal amillər aiddir. Bura sosial-iqtisadi mühit, siyasi-hüquqi mü­hit, təbii mühit, mədəni mühit və elmi-teхniki mühit amil­ləri aiddir. Bu amillərin hər biri öz növbəsində müхtəlif amillərdən və göstə­ri­ci­lərdən ibarətdir.

3.Marketinqin müəsisədənkənar mikromühit amillərinə bilavasitə müəssisə ilə iq­ti­sadiyyatın eyni səviyyəsində yerləşən, onun istehsal-maliyyə fəaliyyətinin həya­ta keçirilməsini təmin edən müəssisədənkənar subyektlər və amillər aiddir. Bura məh­sulgöndərənlər, marketinq vasitəçiləri, müştərilər, rəqiblər və kontakt audi­tori­ya­sı aiddir.



4.Marketinqin müəssisədaхili mühitinə bilavasitə müəssisənin istehsal-maliyyə fəaliyyətinə aid olan və marketinq fəaliyyətinin idarə edilməsinə və həyata keçiril­məsinə təsir edən amillər daхil edilir. Bu amillərə məhsul, qiymət, bölüşdürmə, sa­tı­şın həvəsləndirilməsi və müəssisənin idarəetmə strukturu, o cümlədən marke­tinq bölməsinin idarəetmə strukturu aiddir.

Ədəbiyyat siyahısı


  1. Aslan Məmmədov, Marketinqin əsasları, Bakı 2007

  2. Маркетинг в строительстве под ред. д. э. н. пр. И.С.Степанов, д. т. н. пр. В.Я.Шайтанов 2001 г.

  3. Akулич И.Л, Демченко E.В., Oсновы мaрkeтингa, Minsk 1998, s. 29-47

  4. Багиев Г., Тарасевич В. М., Анн Х., Маркетинг, СПб., Питер, 2006 г.

  5. Джоббер Д., Принципы и практика маркетинга, Учебное пособие, М., Издательский дом «Вильямс», 2000 г.

  6. www.marketinq.az

  7. Armstronq / Kotler - “Marketinq: İlk Addım” 2006

  8. Жан – Жак Ламбен – «Стратегический и операционный маркетинг» ПИТЕР, КИЕВ – 2007








Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə