Latin amerika ekonomiSİ




Yüklə 52.76 Kb.
tarix27.04.2016
ölçüsü52.76 Kb.
LATİN AMERİKA EKONOMİSİ
Eser SEVİNÇ

Tektaş Menkul Değ. A.Ş.

AR GE Dept.

Asya ülkeleriyle başlayan ve Rusya’yı da etkisi altına alan ekonomik krizin yeni adresinin Latin Amerika olması yatırımcılar ve uzmanlar tarafından çok güçlü bir olasılık olarak kabul edilmektedir. Dünyada şu an varolan ekonomik yapı hiçbir ekonomik krizin belirli bir bölgede yaşanıp sona ermesine izin vermiyor. Ticaret ağı, bankalar arası ilişkiler, uluslar arası yatırımlar parçalarının hiçbirinden kolay kolay vazgeçilmeyecek bir ekonomik bütün oluşturuyor. Bu düşünceden hareketle Latin Amerika’ da gittikçe ağırlaşan ekonomik sorunları gözardı etmek bedeli oldukça ağır bir hatayla sonuçlanacaktır.


LATİN AMERİKA EKONOMİSİ
Latin Amerika ekonomisi Brezilya, Arjantin, Meksika ve Şili olmak üzere dört ana ülke tarafından biçimlendiriliyor. Bu dört ülke aldıkları her ekonomik kararda birbirlerini etkilemekle kalmıyor aynı zamanda bölgenin diğer ülkeleri Kolombiya, Peru ve Venezuella da gelişmelerden payını alıyor. Bölgenin anahtar ülkesi krizin dışına taşıyabilecek ülke olarak görülüyorsa Brezilya da Latin Amerika için aynı özelliği taşıyor.


  1. TİCARİ DENGELER

Hem Latin Amerika ekonomisinin önemi hem de burada gerçekleşebilecek bir krizin boyutunu tahmin etmek için göz önünde bulundurulması gereken en önemli kriter Latin Amerika ülkelerinin dış ticaret dengeleridir. Bu kriter Latin Amerika ülkelerinin dış ticaret dengeleridir. Bu kriter ülkelerin dışa açıklık oranını ve reel ekonomilerinin gerçek konumunu ortaya koyacaktır.


1996’ dan itibaren Latin Amerika ihracatının %50 si ABD’ ye gerçekleşiyor. ABD’ ye en fazla ihracatı gerçekleştiren ülke Meksika. Meksika dışındaki ülkelerin ABD’ ye olan ihracatı 1991’ de 21,5 milyar Dolar’ dan 1996’ da 30 milyar Dolar seviyelerine çıktı. Latin Amerika ihracatının % 16’ dan azı Avrupa’ ya %13’ ü de Latin Amerika’nın çeşitli bölgelerine gerçekleşiyor. Asya’ ya gerçekleşen ihracat ise %9.3 seviyelerinde bulunuyor. Bu rakamın yaklaşık %4’ ünü Japonya’ ya satılan mallar oluşturuyor.
Latin Amerika’nın Asya’ ya olan ihracatının düşük yüzdelerde kalması Asya Krizi’ nin Latin Amerika’yı çok da etkilemeyeceğini düşündürebilir. Ancak bu küçük yüzde içerisinde bazı küçük ülkelerin büyük oranlarda ihracatları bulunuyor. Şili’nin toplam ihracatının 1/3’ ünden ve Peru’nun toplam ihracatının %20 sinden fazlası Asya’ya gerçekleşiyor. Asya’dan gelen talebin azalması Latin Amerika’nın kendi içinde oluşturduğu ticaret dengesini de alt üst edecektir. Ayrıca bakır gibi Asya’nın da ihraç ettiği ürünlerde fiyat indirimine gidilmesi başta Meksika olmak üzere bakır ihracatçılarını zor durumda bıraktı. Önümüzdeki günlerde Latin Amerika için oluşabilecek en olumsuz gelişme Asya’da Çin’le başlayan bir devalüasyon turudur. Bu gerçekleşirse Latin Amerika’nın gelişen piyasaları rekabet gücünden önemli ölçüde kayıplar verecektir.

Tablo1: Latin Amerika İhracat Rakamları (%1996)





Asya

ABD

Avrupa

Latin Amerika

Latin Amerika

9,3

51

1,3

13,1

Arjantin

12,1

8,1

2,4

39,5

Brezilya

16,3

19,5

3,0

16,9

Şili

33,3

16,7

1,3

15,9

Kolombiya

4,2

40,0

0,9

17,3

Meksika

2,6

84

0,2

3,3

Peru

23,7

19,8

1,6

12,7

Venezuella

1,9

60

0,8

15,5



  1. EKONOMİK BÜYÜME

Latin Amerika 1997’de bölgesel olarak %5,2’lik bir büyüme kaydetti. 1995’te %0,8’lik büyümeyle ekonomik durgunluğun sinyallerini veren Latin Amerika’yı frenleyen en önemli etkeni Asya Krizi oluşturuyor. 1998’de tüm dünyada beklendiği gibi Latin Amerika ekonomisinde de bir yavaşlama beklemek yanlış olmaz.



Tablo 2: GSYİH (Gerçek Büyüme)


  1. 1996

Arjantin -4,6 4,4

Brezilya 4,3 2,9

Şili 8,5 7,2

Kolombiya 5,3 3,0

Meksika -6,2 5,1

Peru 6,9 2,8

Venezuella 2,2 -1,6

Latin Amerika 0,8 3,6
1998’de ekonomik büyümenin en çok yavaşlayacağı iki ülke Brezilya ve Arjantin. Kısa vadeli borçları artan, yüksek faizler nedeniyle yatırımları yavaşlayan ve mali politikasını sertleştirmeye çalışan Brezilya’da bu yıl ekonomik yaşanması kaçınılmaz gözüküyor. Brezilya’nın ciddi sıkıntılar içinde olması Arjantin’in Brezilya’ya olan ihracatını köreltecek ve Arjantin’de de ekonomik yavaşlama gözlenecektir.
Bölgenin başka bir önemli ülkesi Meksika ise Brezilya ve Arjantin’e büyük bir açıklığı bulunmaması nedeniyle bu iki bu iki ülkedeki durgunluktan etkilenmeyebilirim. Ancak Meksika da büyük ölçüde ABD ekonomisine bağımlı durumda. İhtiyacının yaklaşık %85’ini ABD’ye gerçekleştiren ülkenin en büyük dayanağını ihracat gelirleri oluşturuyor. Her ne kadar ABD’nin en geç 1999 yılında durgunluk sinyalleri verebileceği düşünülse de yakın gelecekte bu görüş kesinlik taşımıyor.
1995’te yaşanan krizden sonra Meksika çıkış yolunu ihracatta bularak özellikle endüstriye bağlı üretimini hızlandırmıştı. 1998 sonunda Meksika’nın bölgedeki diğer ülkelerden daha yüksek ekonomik büyüme kaydetmesi beklenebilir.

A.CARİ AÇIK VE BORÇLAR


Latin Amerika ekonomisi 1996’daki 35 milyon $’a karşılık 1997’de 57 milyar $’lık cari açık verdi. Dünyanın içinde bulunduğu ekonomik kriz ve Brezilya’da yaşanan ekonomik durgunluk göz önüne alınırsa bu yıl cari açığın daha da artması beklenebilir.

Brezilya ve Arjantin’de cari açık 1998’de şu anki şartlar göz önüne alındığında GSYİH’nın %4’ünün altında olmayacaktır. Şili’de de bakır fiyatlarının düşmesine karşılık iç talebin hızlı bir biçimde artması ithalatı körüklüyor.


Latin Amerika ülkeleri içinde Brezilya, Arjantin ve Meksika’nın önemli ölçüde dış borçları bulunuyor. 1997 sonunda Meksika’nın 113 milyar $, Brezilya’nın 109 milyar $, Arjantin’in ise 94,5 milyar $’lık borcu bulunuyordu. Ancak bu ülkeler içinde en ciddi durumda olan ülke Brezilya. Brezilya’nın borçlarının yaklaşık %46’sı kısa vadeli borçlar. 1997 sonunda ülkenin döviz rezervi 51 milyar $ civarında bulunurken kısa vadeli borçları ise toplam borçlarının %25’i durumunda ve rezervi kısa vadeli borçlarını ancak ödeyebiliyordu. Meksika’nın kısa vadeli borçları ise toplam borçlarının %25’i durumunda ve rezervi kısa vadeli borçların %99’ini kapayabiliyor. Arjantin’in toplam borçlarının %27’si durumundaki borçlarının ancak %76’ si rezervi tarafından kapanabiliyor.

B.FAİZLER VE KUR POLİTİKASI

1997 Ekim ayından itibaren Latin Amerika ülkelerinde faizler yükselmeye başladı. Brezilya’da yıllık bazda %20’lerden %43’lere çıkmış olan faiz oranları %38 seviyesine güçlükle çekildi. Mali politikasını oldukça sıkan Brezilya’da şu anda faiz oranları %20’li seviyelerde bulunuyor. Reel faizlerin oldukça yüksek seviyede olması Hazine’ nin en önemli sorununu oluşturuyor. Ekonominin yeniden canlanması için de faizlerin düşmesi ön koşul olarak gözüküyor.


Arjantin ve Meksika’da faiz oranları Brezilya kadar olmasa da yüksek seyrediyor. Arjantin’ de faiz oranları Amerika’daki faiz oranlarının üzerine bir risk katsayısının artmasına neden oluyor. Arjantin’in ihracatının ¼’ünün Brezilya’ya gerçekleşmesi ülkenin Brezilya’daki gelişmelere ne denli duyarlı olduğunu gösteriyor.
Latin Amerika’da 1998 başında para birimine bağlı bir kriz yaşanması mümkün gözükmüyordu. Reel faizlerin yüksek olması dövize olan talebi azaltıyordu. Dış borçların yüksek olmasına karşılık bölgeye uzun vadeli yatırımlar için para akışı sürüyordu. Arjantin ve Şili’de de düşen ihracat gelirine karşılık önemli ölçüde sermaye girişi yaşanıyordu. Ancak 1998 ortasından itibaren Asya Krizi’nin derinleşmesi, Rusya’nın ekonomik çöküş yaşaması Latin Amerika’ya para akışını önemli ölçüde durdurdu. Ticari açığını bu yolla finanse eden Latin Amerika da artık tehdit altında bulunuyor. Brezilya’da bir devalüasyon gerçekleşmesi kuvvetli bir olasılık teşkil ediyor.


E.ÜLKELERİN İNCELENMESİ



BREZİLYA

Brezilya Latin Amerika’nın anahtar ülkesi durumunda bulunuyor. Bölgeyi içine alacak bir krizin başlangıç noktası Brezilya olacaktır. MB 1997 Ekim ayında para birimi Real üzerindeki baskıyı azaltmak için faizleri bir gecede iki katına çıkarmış ve %43 seviyesinden %38 seviyesine iki kademede çekebilmişti. Yaklaşık bir yıldır mali politika istenildiği gibi uygulanamadı. 12 Eylül’ de faiz oranları yeninden 10 puan yükseldi. Rusya Krizi’nin de etkisiyle önemli ölçüde sermaye kaçışına tanık olan Brezilya’da Real’in devalüe edilmesi gündeme geldi. Brezilya’da devalüasyon gerçekleşirse bunu; başta Arjantin olmak üzere diğer Latin Amerika ülkelerinin izlemesine kesin gözüyle bakılıyor. Bu durum gerçekleşirse Latin Amerika Asya ve Rusya’dan sonra yeni bir ekonomik karmaşanın adresini oluşturacak.

Brezilya Hükümeti devalüasyondan kaçınmaya çalışıyor. Bu durumda Brezilya şiddetli bir ekonomik durgunluk yaşayacak ve bu kendiyle ticaret ilişkisi bulunan diğer Latin Amerika ülkelerini de etkileyecektir. Faiz oranları %30 seviyesinden aşağı çekilmedikçe tablo değişmeyecektir.
Brezilya ekonomisinin anahtar sektörü olan otomotivde üretim düşmeye başladı. Dünyanın en büyük şirketlerinden olan General Motors Venezuella ve Rusya’daki talebin azalmasıyla üretimini önemli ölçüde düşürdü. Yüksek faiz oranları nedeniyle inşaat sektörü de talebin düşeceği korkusunu yaşamaya başladı.
İşçi maliyetinin toplam maliyetin %60’ını geçtiği kurumlarda hükümetin işçi çıkarmasına imkan veren yasanın kabul edilmesiyle işsizlik Brezilya’da önemli ölçüde arttı. Talebin artmaması halinde üretimin daha da düşmesi ve işten çıkarılmaların artması bekleniyor.
Brezilya’nın şu anki durumunun sorunlarından bir tanesini enflasyon oluşturuyor. 1996’da %10 seviyelerindeki enflasyonu %3 seviyelerine çekmek için faizler aşırı derecede yükseltildi. Kapatılamayan dış borçlar ve global ekonomik kriz ise hesapları tersine çevirdi. Hiperenflasyondan deflasyona hızlı bir geçiş yaşandı. Tüketici fiyatları Ağustos’ ta %1 oranında düştü. Bu son 45 yılın en düşük seviyesini oluşturdu. Fiyat düşüklüğü ve artan finansal maliyetin ekonomik durgunluğu daha da derinleştirmesi kaçınılmaz gözüküyordu.
Brezilya Bovespa Endeksi tüm bu ekonomik karışıklıktan nasibini alıyor. Son bir yılda faiz oranlarının yüksek seyretmesi borsaya para girişini engelliyor. İç dinamikler nedeniyle zaten huzursuz olan endeks global krizle beraber tüm gelişen piyasalardan kaçışın yaşanması nedeniyle yeniden sarsıldı. 4 Ekim’de yapılması planlanan seçimler de belirsizliği körüklüyor.


ARJANTİN


Arjantin Brezilya’dan sonra bölgenin en önemli ülkesi durumunda. Brezilya’nın içinde bulunduğu olumsuz tablo en çok Arjantin’i ilgilendiriyor.

1997’nin ilk dokuz ayında %8,3’lük bir büyüme kaydettiği düşünülürse Arjantin’ in güçlü bir ekonomiye sahip olduğu sonucuna varılabilir. Ancak Arjantin üretiminin önemli bir bölümünü Brezilya’ya ihraç ediyor.


Arjantin’de enflasyon %1’in altında bulunuyor. Ülkenin en önemli sonucunun, Brezilya dolayısıyla azalan ihracatın dış borçları ve ticari açığı karşılamaya yetmemesi oluşturuyor. Brezilya’da devalüasyon olması halinde Arjantin ekonomisi daha da güç duruma düşecektir.

1997’de beklenenin altında getiri sağlayan Arjantin Merval Endeksi %7-%10 seviyelerindeki faizlere rağmen önemli bir yükseliş kaydedemedi. Kriz ortamında riskli bulunan ülkelerden biri olması Arjantin piyasasında olumlu bir hareketin oluşmasını engelliyor.



MEKSİKA


Meksika kriz ortamından en rahat çıkabilecek ülke olarak gösteriliyor. Diğer Latin Amerika ülkelerinin tersine Meksika büyük ölçüde ABD ekonomisine bağımlı bulunuyor. ABD’de talep durmadıkça Meksika çok da sorunlu bir bölge olarak gözükmüyor. Brezilya’nın GSYİH’ sinin %7’si oranında bütçe açığı bulunurken Meksika’nın bütçe açığı GSYİH’ sinin yalnızca %1,25’i düzeyinde bulunuyor.
1998’de Meksika’nın başlıca sorunlarından bir tanesi düşen petrol fiyatlarıydı. Bu duruma karşılık hükümet harcamalarını 3,9 milyar $ kıstı. Birkaç hafta öncesine kadar Ford, Nissan, General Motors gibi otomotiv üreticileri yüksek satışlar elde ediyordu. Rusya Krizi ise tüm göstergeleri alt üst eden gelişme oldu.
Rusya Krizi’nin patlak vermesi Meksika’da faiz oranlarını %40 seviyesine çıkardı. Bu durum araba üreticilerini talepte düşüşe bağlı olarak satışların azalacağını görerek üretimi azaltmaya götürdü. Tekstil ve beyaz eşya üreticileri de fiyat düşürmeye başladı. Meksika, Amerika ve Peru’da 720’den fazla mağazası olan beyaz eşya üreticisi Elektra Şili pazarına girme fikrinden vazgeçti. Krizin derinleştiği göz önüne alınırsa Meksika’da ekonomik küçülmenin sürmesini beklemek yanlış olmaz.
Meksika Borsa Endeksi de tüm gelişen piyasalar gibi kriz ortamında güç kaybetti. Faizlerin yükselmesi de bunda etkili oldu. Ancak 30 milyar $’a yaklaşan rezervi, ABD’ye olan ekonomik bağımlılığıyla Meksika’nın bölgede en umut verici ülke konumunda olması yatırımcıların borsa endeksine sıcak bakabileceklerine işaret ediyor.


ŞİLİ


Şili Asya Krizi’nden en fazla etkilenen ülke durumunda bulunuyor. İhracatının 1/3’ ü Asya’ya gerçekleşiyor ve bakır fiyatlarının hızla düşmesi ihracatı olumsuz yönde etkiliyor. Ancak pesonun son bir yılda önemli ölçüde değer kaybına uğraması ihracatçı şirketleri olumlu yönde etkilerken döviz borcu olan şirketleri oldukça zora soktu.
Şili’nin ihracatının yaklaşık %5’i Brezilya’ya gerçekleşiyor. Brezilya’daki bir krizin Şili’yi Arjantin’den daha geç etkilemesi bekleniyor. Para politikasının her şeye rağmen istikrarlı devam etmesi yatırımcılar tarafından olumlu karşılanıyor.
Şili 1970’lerde %10.000’e varan enflasyondan 1998’de %5 civarında bir enflasyona kavuştu. Ancak enflasyon Şili için hala gizli bir tehlike durumunda bulunuyor.
Şili IGPA endeksinde 1998 başından beri olumlu beklentiler hakimdi. Ancak global kriz ve bakır fiyatlarının ülke ihracatının ciddi biçimde yaralayacağı düşüncesi endeksi gevşetti. Yıl başına dek Şili borsasına da önemli bir para girişi gerçekleşmeyeceğe benziyor.


KOLOMBİYA


Kolombiya ekonomisi 1997 ortasından itibaren yavaş bir seyirle güç topluyor. Enflasyonun %20’ nin üzerinde olması sıkı para politikası izlenmesine neden oluyor. Kolombiya’nın en önemli sorununu ise bütçe açığı oluşturuyor.
Kolombiya da Meksika gibi çoğunlukla ABD’ye ihracat gerçekleştiriyor. Gerek bu durum, gerekse ekonomisinin küçüklüğü Kolombiya’yı anahtar ülke konumundan çıkarıyor. Faiz oranlarının diğer Latin Amerika ülkelerine göre düşük seviyelerde bulunması Bogota endeksi için olumlu bir gelişme teşkil etmesine karşın yabancı yatırımcıların ilgi odağı olacağa benzemiyor.


PERU


Peru ekonomisi 1977’nin ilk dokuz ayında %7,6’ lık bir büyüme kaydetti. Ticaret, manifatura, çimento ve yapı sektörleri büyümede anahtar sektörler konumundaydı. Reel faiz oranlarının %20 seviyelerinde olması ise ekonomik büyümenin önündeki en önemli engel konumunda.
Peru’yu son bir yılda etkileyen en önemli iki gelişme El Nino ve Asya Kriziydi. El Nino dolayısıyla gıda ve hidro- elektrik sektörlerinin zarar etmesi yatırımcıları korkuttu. Asya Krizi’nin etkisiyle bakır fiyatlarındaki düşüşün Peru’yu da vurmasına kesin gözüyle bakılıyor. Zaten oldukça yüksek olan ticari açığın GSYİH’nın %5’i oranına çıkması kaçınılmaz gözüküyor. Tüm bu belirsizlikler piyasada fiyatların oldukça ucuzlamasına karşın güvensizliğin süreceğine işaret ediyor.


VENEZUELLA


Venezuella’nın en büyük sorununu 1996’da %103 seviyesindeki enflasyonu düşürmek oluşturdu. 1998 sonunda da enflasyonun %30 seviyelerinin üzerinde gerçekleşmesi bekleniyor. Enflasyonla mücadelenin sonucunda faiz oranlarının yükseltilmesi hisse piyasasını olumsuz etkiledi.
Düşen talep karşısında yerel üreticileri korumak amacıyla elektrik ve telefon şirketlerinden alınan gümrük vergileri arttırıldı. Ancak Venezuella para biriminin hala güçlü seviyelerde bulunması ihracat gelirlerinin istenen düzeyde gerçekleşmeyeceğini gösteriyor. Venezuella ihracatının %60’ının ABD’ye gerçekleşmesi de global krizin ülke üzerindeki etkilerini hafifletiyor.

  1. DEĞERLENDİRME

Hiç kuşkusuz şu anda en çok merak edilen soru Latin Amerika’da Asya ve Rusya’dakine benzer bir krizin oluşup oluşmayacağıdır. Her ne kadar ekonomik krizler bulaşıcı nitelik taşısa da her ülkede aynı şekilde ve aynı etkide gözükmeyecektir. Latin Amerika, Asya ve Rusya’nın birbirlerine benzeyen tarafları ile farklı yönlerini dikkatle incelemek gerekir.


Asya ve Latin Amerika’da ortak ilk nokta her ikisinin de önemli ölçüde dış borcunu bulunmasıydı. Asya Krizi’nin tetiğini çeken gelişmelerden ilki hızla büyüyen ekonomide yüksek faizle borçlanan banka ve şirketlerin biriken borçlarını ödeyememesiydi. Asya da Latin Amerika da durumdan kurtulmak için ihracatına güvendi. Asya’da devalüasyonlar ve fiyat düşürmelerle ihracatın ithalat karşısında tutunmasına çalışıldı. Krizin son ayağı olan Rusya’da da devalüasyon ihracatı canlandırmak için son çare olarak görülmüştü. Asya’nın da, Rusya’nın da krizden bu tür yollarla ne ölçüde kurtulabileceğini saptamak mümkün gözükmüyor. Ancak ortada olan bir gerçek var ki o da krizin ilk belirtileri olan yüksek dış ticaret açığını Latin Amerika’da da şiddetle hissediliyor olması. Bu durumda Brezilya’dan gelecek devalüasyon kararına şaşırmamak gerekir.
Latin Amerika ekonomisinin Asya ve Rusya’dan daha şiddetli bir şekilde hissettiği bir başka sorun ise enflasyon. Enflasyon Asya ülkeleri ve krizden önceki Rusya ekonomisine oranla Latin Amerika’da daha yüksek seviyelerde bulunuyor. Bu durum güvensizliği arttırmakla kalmıyor aynı zamanda enflasyonla mücadele için yükselen faiz oranları Hazine’ nin yükünü arttırıyor. Yükselen faizler kriz ortamında zaten düşme eğilimindeki talebi iyice köreltiyor ve ekonomik durgunluk sürecini başlatıyor. Rusya ekonomisinde de yüksek faizlerle talep büyük ölçüde körelmiş ve yüksek maliyetler altında ezilen şirketler üretimi düşürmüştü.
Latin Amerika’nın Asya ve Rusya karşısında sahip olduğu en önemli avantaj ise daha rahat bir liberal ekonomi olmasıdır. Asya’da (özellikle Malezya, Tayland ve Kore’de) büyük bankalar ve ticari kuruluşlar belirli ailelerin veya sınıfların elindeydi. Rusya da oligarşi diye adlandırılan sınıfların egemenliğinde komünist rejimden liberal ekonomiye geçişi başarıyla tamamlayamamıştı. Hükümet baskısı ve piyasa kurallarının uygulanmayışı sistemin başarısız olmasındaki en büyük etkendi. Latin Amerika’da da hükümet baskısı bulunuyor. Ancak liberal ekonomi Asya ve Rusya’ya göre biraz daha gelişmiş durumda.

Hem Asya ülkelerinde (özellikle Kore, Tayland ve Endonezya) hem de Latin Amerika’da dış borçlar oldukça yüksek seviyelerde bulunuyor. Ancak Latin Amerika ülkelerinin dış borçlarının GSYİH’ye olan oranı Asya ülkelerindekine göre düşük seviyelerde bulunuyor. Brezilya’da bu oran %14, Arjantin’de %30 seviyelerinde iken Asya ülkelerinde ise aynı oran %30-68 seviyelerinde bulunuyor. Rezervlerin ithalata olan oranı Brezilya ve Arjantin’de Asya ülkelerine göre oldukça yüksek konumda. Şili, Kolombiya, Peru ve Venezuella rezervlerinin kısa vadeli borçlara oranının %150-473 civarındada olması, borçlarının GSYİH’ye oranının %12-24 gibi düşük seviyelerde bulunması Latin Amerika açısından olumlu karşılanıyor.


Asya ve Rusya ile karşılaştırıldığında Latin Amerika çok da olumsuz bir tablo sergilemiyor. Ancak karşılaştırılan rakamlar Asya ve Rusya ekonomik krize girdikten sonra ortaya çıkan rakamlardı. Latin Amerika ise krizin eşiğinde bulunuyor. Bu durum Latin Amerika’daki rakamları yaklaşık bir yıldır krizde olan Asya ülkeleriyle kıyaslayarak yersiz bir iyimserliğe kapılmanın tehlikeli olduğunu gösteriyor.

  1. TÜRKİYE VE LATİN AMERİKA

Ticari dengeler açısından bakıldığında Türkiye ve Latin Amerika’nın fazla bir bağımlılığı bulunmuyor. Ancak Latin Amerika’da başlayacak olan bir kriz ister istemez Türkiye’de de etkisini gösterecektir. Latin Amerika’da sorunların çözülememesi halinde Brezilya’yla başlayan bir devalüasyon dalgası etkili olacaktır. Latin Amerika otomotiv, beyaz eşya üreticilerinin uluslar arası pazarda rekabetini arttırması Rusya ve Asya Krizinden zaten nasibini almış olan Türk otomotiv ve beyaz eşya sektörlerini zorlayacaktır.


Krizin ikinci etkisi ise yatırımcılar üzerinde görülecektir. Asya ve Rusya’dan sonra Latin Amerika ülkelerinin de kriz yaşaması Türkiye ne kadar sağlam gözükürse gözüksün yatırımcıları ürkütecektir. Tüm gelişen piyasalar gibi Türkiye de önemli ölçüde sermaye kaçışı yaşayacaktır.
Türkiye’nin olumsuz beklentileri haklı çıkarıp çıkaramayacağı ise ayrı bir tartışma konusudur. Türkiye’nin durumunu iyimser açıdan ele almak gerekirse Türkiye’nin yaklaşık 23 milyar $’ lık döviz rezervi, istikrarlı bir kur politikası izlediği göze çarpıyor. Hükümetin vergi toplama konusunda oldukça ısrarcı olması da umut veriyor. Tüm krizlere rağmen özel sektör iyimserliğini koruyor. Bankalar arası işlemlerde stopajın ve forward işlemlerine uygulanan kısıtlamanın kaldırılması bankacılık sektörünü de rahatlattı.
Türkiye’nin iç dinamikleri ne kadar olumlu olursa olsun krizlerden kolay kurtulacağa benzemiyor. Yıl sonunda enflasyonu %50’ye düşürme hedefi gerçekleşse bile 1999’da enflasyonu daha da aşağı seviyelere çekmek gittikçe zorlaşacaktır. Türkiye, Latin Amerika, Asya ve Rusya’da ortak olan sorun hükümetlerin bütçe açığını kapatmak için yüksek reel faiz politikası gütmeleri. Türkiye’de de faiz oranlarının bir süredir çok yüksek seyretmesi Hazine’ nin kısa vadeli borç yükünü arttırıyor. Faizler aşağı seviyelere çekilmedikçe iç talebin artması beklenmiyor.
Yüksek enflasyon, yüksek reel faizler ve Hazine’nin borç yükü en önemli sorunları oluştururken krizin etkisiyle dış ticaret dengesinin de bozulması bekleniyor. Geçen yıl 27 milyar $’ lık ihracata karşılık 44 milyar $ ithalat gerçekleştiren Türkiye’de ticari açığın düşen talep ve fiyatlarla daha da artması kaçınılmaz gözüküyor. İlkbaharda seçimlerin olması da 1999 başındaki belirsizlikler ve beklentilerle geçeceğini gösteriyor.

Türkiye ve Latin Amerika’nın içinde bulunduğu durum krizin Asya ve Rusya’yla sınırlı kalmayacağını gösteriyor. Türkiye ile Latin Amerika, Asya ve Rusya’daki kadar derin olmasa da bu ülkelerin durumundan etkilenecektir. Tüm olumsuzluklar içerisinde rahatlıkla yaşayıp gideceğimizi düşünmek hem aşırı bir iyimserlik hem de ekonomik gerçeklere bir haksızlık teşkil etmektedir.



  1. SONUÇ

Latin Amerika tüm dünya için vazgeçilmeyecek kadar önemli bir bölge durumundadır. Brezilya 160 milyonluk nüfusuyla beyaz eşya, tekstil ve gıda için son derece önemli bir pazar oluşturuyor. Brezilya dünya cotton pazarında ikinci, beyaz eşya pazarında ise yedinci sırada bulunuyor. Genel tüketim düşünüldüğünde ise dünyanın en büyük on pazarı arasında kabul ediliyor. Latin Amerika’nın çökmesi bu pazarların zarar görmesine neden olmakla kalamayacak aynı zamanda kapitalizmin de iyice zayıfladığının sinyallerini verecek.


Latin Amerika’nın önemi düşünülürse IMF ve G7’lerin Latin Amerika’ya toplam 20 milyar $ tutarında yardım kararı almasına şaşmamak gerek. Ancak IMF’in de sıkıntı içinde olması ABD’den IMF’ye 18 milyar $’lık yardım yapılmasını gündeme getirdi. Ancak yüksek faizlere ve artan ticaret açığına köklü çözümler IMF veya ABD’nin yardımlarının Latin Amerika ekonomisini kurtarmaya yetmeyeceği açıktır.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə