Laboratoriya hesabatı Ad: Məhin Soyad: Babayeva




Yüklə 91.92 Kb.
tarix27.02.2016
ölçüsü91.92 Kb.
Laboratoriya hesabatı

Ad:Məhin Soyad: Babayeva

Məktəb: A.S.Makarenko adına humanitar fənlər təmayüllü Respublika gimnaziyası.

Tarix:02:02:2016

Mövzu:

”Ürək orqanizmimizin yorulmayan mühərrikidir”.



Məqsəd: Müxtəlif fiziki işlər zamanı ürək döyüntülərinin sayının 1 dəq ərzində dəyişməsini şagirdlərlə müşahidə edərək ,nəticədə bu cür fiziki işdə maksimum vurğu zamanı ürək kameralarının 1 vurğu ərzində nə qədər zaman müddətində sistola və diastola vəziyyətində olduğunu hesablamaq.Şagirdlər daha sonra və labdisk proqram təminatının ürək ritmi sensorundan istifadə etməklə fərziyyələr hazırlayır nəticə olaraq bu cür sürətli işin səbəbini tapır.

Metodologiya

Müşahidə ,

Təcrübə


Eksperiment

Ölçmə.


Təqdimat və nəzəriyyə:

Ürək orta döş xəttindən sol tərəfdə yerləşir. Yetkin insanda hər kəsin ürəyi təqribən öz yumruğu boydadır. Onun çəkisi 250-300 qrama bərabər olur.

İnsanm ürəyi dörd kameralıdır. Yuxarı tərəfdə qulaqcıqlar, aşağı tərəfdə isə mədəciklər yerləşir. Mədəciklərin əzələləri qulaqcıqların əzələlərindən qalındır. Sol mədəciyin əzələləri isə daha qalındır.

Qulaqcıqlar və mədəciklər arasında taylı qapaqlar, mədəciklərlə damarlar arasında aypara qapaqlar yerləşir. Kameraların ritmik olaraq yığılıb açılması ürək döyüntülərini əmələ gətirir.

Normal vəziyyətdə 1 dəqiqə ərzində ürək 70 -75 dəfə döyünür. Ürək sakit halda sutkada 100000-dəfə yığılır bu zaman müddətində onda 10 tona qədər qan keçir. Insan ürəyi 4 kameralıdır tam arakəsmə ilə sağ və sol hissələrə ayrılmışdır.

Ürəyin 1vurğusu isə 0.8 saniyyə çəkir .

0.8 saniyyə ərzində 0.4 san ümumi boşalma 0.4 saniyyə ərzində isə yiğılma vəziyyətində olur . Ürək kameralarından :

Mədəciklər 0.8 saniyyənin 0.3 san -ni sistola (yığılma), 0.5san-ni diastola (boşalma) vəziyyətində olur.

Qulaqcıqlar isə 0.8 san-nin 0.1 san -ni işləyir ,0.7 san -ni dincəlir.

Fiziki iş ağırlaşdıqca ürəyə düşən güc də artır 1 ürək tsiklinə sərf olunan zaman dəyişir.

Alətlər və materiallar:

1 - Labdisk Gensi (Təbiət elmləri).



  1. -Ürək ritmi gösrəricisi.

  2. -3 nəfər şagird.

  3. -Həyətyanı sahə (torpaq).Bel.

  4. -Məktəbin həyətində qaçıı.

  5. -Saniyə ölçən.

  6. -Dəftər qələm.

8.-Ölçmənin aparılması üçün qeydiyyat vərəqi.

9.kompyuter



Alətlərin qoşulma şəkli:


Labdiskin konfiqurasıyası

Ürək ritmi göstəricisini vasitəsilə aparılan ölçü işlərini qeydə almaq üçün Labdisk aşağıdakı qaydada işə salınır



  1. Labdisk proqram təminatı açılır . Labdisk işə salınır

  2. USB piktoqramı üzərində düymə sıxılır Labdisk seçılır

  3. Labdiski konfiqurasıya etmək üçün işarənin üzərinə düymə sıxılır Logger Setup pəncərəsindən- “ürək ritmi”seçilir. Ritm norma üçün 10san Nümunə üçün “1000” seçilir .

  4. Ölçü işinə başlanılır.

  5. Ölçü işi bitdikdən sonra düymə ilə Labdisk dayandırılır.

Müqəddimə və nəzəriyyə:Müqəddimədə məqsəd əldə olunan bilikləri təkrarlamaq və tədqiqatın gedişatını təşviq edən suallar verməklə şagirdlərin diqqətini dərsin mövzusuna yönəltməkdir . Dərs zamanı şagirdlər tərfindən tətbiq olunan nəzəri əsalar.

Eksperiment:

Hansı işlər zamanı ürəyin 1 dəqiqə ərzində döyüntülərinin sayı artırması vəya azalmasını yoxlamaq üçün ölçmələrin yerinə yetirilməsi.Labdiskdən istifadə etməklə.

Prosedur-Qısa:Nə zaman ürəyin işi daha da intensivləşir?

Fiziki işlərin intensivliyindən asılı olaraq orqanizmdə baş verən biokimyəvi reaksiyalarin sürəti də dəyişilir.

Sürətli hərəkətlər icra olunduğu zaman hüceyrələrdə gedən kimyəvi reaksiyalar zamanı enerji ilə birlikdə karbon qazı da ayrılır , qanda olan karbon qazının qatılığının artması nəticəsində onun orqanizmdən kənarlaşması da sürətləndirilməlidir , sistemdən zərəli qazın tezliklə kənarlaşdira biləcək mühərrik isə ürəkdir . ( Cümləsindəki məna təcrübə zamanı müəyyən olunmalıdır).

Bu cür işin öhdəsindən ürək necə gəlir?

Fəaliyyət:

Məqsədə çatmaq üçün ilk addım. İndi isə şagirdlərə təcrübə vasitəsilə yoxlamaq üçün verilən tapşırıqlara uyğun bir sira fərziyyələr irəli sürmələri tapşırılır. ( vərəqələr şagirdlərə verilir). Verilmiş cədvəllər nəticədə sonda tamamlanır.(tapşırıqdakı məsələ həll olunur.)

1 .ci şagird əvvəlcə normal sonra isə “Qaçış” məktəbyanı sahədə 1 dəqiqə qaçış-tapşiriğıni yerinə yetirdikdən sonra ürək döyüntülərinin sayını Labdisk adlı cihazla ölçür.

2. 2-ci şagird əvvəlcə normal sonra isə “Həyətyanı sahədə 1 dəqiqə ərzində torpağı belləmək” -tapşiriğıni yerinə yetirdikdən sonra ürək döyüntülərinin sayını Labdisk adlı cihazla ölçür.

3. 3- ci şagird əvvəlcə normal sonra isə 1 dəqiqə ərzində “ Oxu” -tapşiriğıni yerinə yetirdikdən sonra ürək döyüntülərinin sayını Labdisk adlı cihazla ölçülür.

Əldə edilmiş rəqəmlər əsasında Məqsədə tam şəkildə nail olmaq üçün hesablamalar aparılır və tapşırıq vərəqəsinə qeyd olunur.( İşin aparıldığı yerdəcə)

Məqsədə çatmaq üçün ikinci addım.

Əldə edilmiş rəqəmlər əsasında Məqsədə tam şəkildə nail olmaq üçün sinif otağına qayıdılır hesablamalar aparılır və tapşırıq vərəqəsinə qeyd olunur

.Nəticə çıxarılır.

Nəticələr .Şagirdlər birgə iş zamanı aşağıdakı ümumi bir fikrə gəlirlər.(Nəzəri hissə).

Şagirdlər həyata keçirdikləri 3 tapşırığın nəticələrini birlikdə nəzərdən keçirirlər.

Bunun üçün Labdiskin ürək ritmi göstəricisindən istifadə olunur . Bunlardan istifadə etməklə fiziki işlərin hansında ürək ritmlərinin tezliyinin artması və ya azalması müəyyən olunur .

Biz ətraf mühitdə gördüyümüz işlər zamanı ürəyimizin ritmləri dəyişir. Ürəyimizin döyüntüləri ya artır ya da azalır.

Bu cür baş verən dəyişmənin səbəbi nədir?

Fiziki işlərin intensivliyindən asılı olaraq orqanizmdə baş verən biokimyəvi reaksiyalarin sürəti də dəyişilir.

Fiziki iş zamanı orqanizm daha çox enerji sərf edir .Enerji isə maddələr mübadiləsi zamanı əldə olunur. Bu proses avtomobilin hərəkəti zamanı enerjini yandirması prosesinə bənzəyir .Biz çox gözəl biliri ki, yanmanı təmin edən O2 ( oksigen ) qazıdır.(kimya)

Eynilə orqanizmdə də yanma prosesini təmin edən də oksigen qazıdır.Sürətli hərəkət üçün isə çox enerji lazım gəlir .Deməli orqanizmin hər bir hüceyrəsinə çox miqdarda oksigen çatmalıdır .Qısa desək -“Daha çox oksigen daha çox enerji”.

Bəs heç düşünürükmü ,orqanizmimizi oksigenlə təmin edən ,onu hər bir hüceyrəyə ötürən nədir?

Artıq məlumdurki orqanizmdə nəqliyyat funksiyasını yerinə yetirən Qandır.Qan sürətlə axdıqda oksigenin hüceyrələrə çatdırılması sürətlənir. Bu işi müvəffəqiyyətlə yerinə yetirəcək orqan əlbəttəki orqanizmimizin yorulmayan mühərriki Ürəkdir. Mühərrik işləyərək borularda mayenin hərəkət etməsini təmin edir. Mayenin sürətli axması üçün mühərrik daha güclü işləməlidir. Mayenin sürətli axması zamanı hüceyrələrdən daha çox qan keçər və orqanizm lazımi qədər oksigenlə təmin olunar .

Normal halda və ya fiziki işlə məşğul olarkən damarlarımız adlanan borularda qanın sürətli axmasını təmin edən ürəkdir.

Yalniz fiziki iş zamanı ürəyin döyüntülərinin sayı dəyişir ?

Daha hansı hallar ürək ritmini dəyişə bilər?

Qrafiklər/Cədvəllər:

İnsanda ürək döyüntüləri (Ü.d) ilə nəbz vurğuları (N.v.) arasında asılılığı qrafiki:

Ü,d


arrow 23line 24

arrow 10N.v

İnsanda ürək tsiklinin dəyişəsinin (Δt) ürək döyüntülərinin (Ü.d) sayından asılılığı qrafiki:

Üarrow 25arc 27,d

arrow 26

(Δt)

Fiziki işdən başqa daha nələr ürək döyüntüsünü dəyişir?

Ürək döyüntüsü yaşa görə də dəyişir .Dölün ürək döyüntülərinin sayı ananın ürək döyüntülərinin sayından 2 dəfə çox olur.

Ürək fəaliyyəti avtonom sinir sistemi ilə reflektor surətdə və humoral yolla tənzimlənir . Ürək fəaliyyətini tənzimedən mərkəz uzusov beyində yerləşir.

Ürəyin işinə təsir göstərən amillər aşağıdaki cədvəllə göstərilə bilər.



Ürək fəaliyyətini artırır.

Ürək fəaliyyətini azaldır.

Bədəndə hərarətin artması.

Parasimpatik sinirlər.

Simpatik sinirlər.

Kalium duzları.

Fiziki iş.




CO2 qazının artması.




Adrenalin.




Kalsium duzları.




Üarrow 29rək öyüntüsü,

line 31

70-75


Narrow 30arrow 32orma Ürək öyüntüsü,

line 34 Adrenalin

arrow 33 Kalium duzları

arrow 36Ürək öyüntüsü,

line 38


arrow 37

Kalsium duzları



Şagirdlərin hesablama apararaq tamamladıqları vərəqələr.





Tapşırıq yerinə yetirildikdən sonra

(san)



Normal

Vəziyyətdə

(san)




129san

76san

Ürək döyüntüsünün sayı.

0.15an

0.3an

Mədəcik



Sistola

0.5san

0.1san

Qulaqcıq




0.25san

0.5san

Mədəcik


Diastola

0.35san

0.7san

Qulaqcıq

0.2san

0.4san

Ürəyin 1 vurğu zamanı ümumi boşalma müddəti.

0.2san

0.4san

Ürəyin 1 vurğu zamanı ümumi yiğılma müddəti.

0.4san

0.8san

Ürəyin 1 tsikli(san)
Tapşırığın adı : Həyətyanı sahədə bellə iş.(1dəq) Şagirdin adı:Yaqubov Ümid



Tapşırıq yerinə yetirildikdən sonra




Normal

Vəziyyətdə








128

84

Ürək döyüntüsünün sayı.

0.15san

0.2san

Mədəcik



Sistola

0.05san

0.08san

Qulaqcıq




0.25san

0.5san

Mədəcik


Diastola

0.35san

0.6san

Qulaqcıq

0.2san

0.35san

Ürəyin 1 vurğu zamanı ümumi boşalma müddəti.saniyyə ilə

0.2san

0.35san

Ürəyin 1 vurğu zamanı ümumi yiğılma müddəti.

0.4 san

0.7san

1 ürək tsikli
Tapşırıq: 1 dəqiqə qaçış Şagird:Abdullayeva Fatimə.

Tapşırığın adı:1dəqiqə ərzində kitab oxu . Şagirdin adı :Bağırzadə İsmayıl.






Tapşırıq yerinə yetirildikdən sonra



Normal

vəziyyətdə








103san

88san

Ürək döyüntüsünün sayı.

0.08san

0.2san

Mədəcik



Sistola

0.06san

0.08san

Qulaqcıq




0.31san

0.5san

Mədəcik



Diastola

0.4san

0.6san

Qulaqcıq

0.25san

0.35san

Ürəyin 1 vurğu zamanı ümumi boşalma müddəti.

0.25san

0.35san

Ürəyin 1 vurğu zamanı ümumi yiğılma müddəti.

0.5san

0.7san

1 ürək tsikli
Məlumatların təhlili:

Hər bir şagirdin əldə etdiyi nəticələr təhlil olunur iş vərəqələrindəki boşluqlar tamamlanır.

Yekun suallar

Sual1:Qidalanarkən iştifadə etdiyimiz ərzaqlar ürəyimiz üçün nə dərəxədə təhlükəli vəya xeyirli ola bilər ?

Cavab1:

Xeyirli:1. Cəfəri - bu göyərtinin cəmi bir qaşıq şirəsi arterial təzyiqi azaltmağa kömək edir. 



2. Təzə pomidor - tərkibində olan maqnium sayəsində ürəyi möhkəmləndirir, damarların tonusunu artırır. 

3. Ərik - ən yaxşı kalium mənbəyidir.



 Zərərli:

1.Geç qalxıb, gec yemək.

2.Acmadan yemək.

3.Yatmadzan əvvəl yemək.

4.Düzgün qidalanmamaq.

5.Davamlı oturmaq, hərəkətsiz qalmaq.

6.İdman etməmək

7.Davamlı, həddindən artıq stressə məruz qalmaq

8.Yağ toxuması artımı ilə kilo almaq

9.Həddindən artıq spirtli içki qəbul etmək

10.Siqaret çəkmək

11.Ürəyimizi, bir şikayət olana qədər heç ağılımıza gətirməmək.

Sual2:Emosional dəyişikliklər ürəyin işinə necə təsir edir?

Cavab2: Bu zaman vegetativ sinir sisteminin simpatik hissəsinin güclü oyanması baş verir. Qana əhəmiyyətli miqdarda adrenalin ifraz olunur, ürəyin işi artır , arterial təzyiq yüksəlir, qaz mübadiləsi güclənir, bronxlar genişlənir, orqanizmdə oksidləşmə və energetik proseslər intensivləşir.

Sual3:Tapşırıq vərəqələrinizi nəzərdən keçirin hansı nəticələrə gəldiyinizi söyləyin:

Cavab3

A.Fatimə -Mən apardığımız təcrübəyə əsasən belə qənaətə gəldim ki ,sürətli qaçış zamanı ürək döyüntülərimin sayı təxminən 2 dəfə artdı. Buna səbəb fiziki işin ağırlığı və bunun üçün orqanızmə daha çox enerji yandırmasıdır.



B.İsmayıl- Mən isə yoldaşlarıma müqayisədə daha az enerji sərf etdim ürək döyüntülərimin sayı az dəyişdi .

Y.Ümid-Mən apardığımız təcrübəyə əsasən belə qənaətə gəldim ki ,bellə iş zamanı ürək döyüntülərimin sayı təxminən 2 dəfə artdı. Buna səbəb fiziki işin ağırlığı və bunun üçün orqanızmə daha çox enerji yandırmasıdır.

Sual4:Ürək döyüntülərini bədənimizin hansı hissələrində hiss oluna bilir?

Cavab4:Arteriyaların bədən səthinə yaxın yerləşdiyi nahiyyələrdə(bilək , boyun, gicgah və s.) nəbzi əl ilə hiss etmək mümkündür ( ürək döyüntülərini)..Nəbzin tezliyi ürək yığılmalarinin tezliyinə uyğun gəlir. Orta yaşlı sağlam adamlarda nəbzin sayı dəqiqədə 70- 75 olur.


Diqqətiniz üçün təşəkkür edirik.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə