Kültürel Bağlamda Yiyecekler




Yüklə 334.21 Kb.
səhifə1/17
tarix28.04.2016
ölçüsü334.21 Kb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17



Kültürel Bağlamda Yiyecekler


Yiyeceklerin üretim, tüketimi, hazırlanması, tamamen kültürün öğeleri olan gelenekler, sevmek-sevmemek, inançlar, tabular, boş inançlarla bağlantılıdır. Antropologlar, yemek yeme alışkanlıklarını tüm kültürel bağlamda ele alırlar.

Onların belirlemelerine göre:



a)Kültür ne yiyeceğimizin temel belirtisidir.

b)Kültür öğrenilmiştir. Yiyecek alışkanlıkları da küçük yaşlarda edinilir. Öğrenildikten sonra uzun süre değişmez.

c)Yiyecekler, kültürün bütünleyici bir parçasıdır.

Beslenme yada Yemek Antropolojisi


Beslenme antropolojisi, beslenme ile kültür arasındaki ilişkileri inceler ve bunların karşılıklı etkileşimini ele alır. Başka bir tanımla, antropolojik verilerin ve yöntemlerin insan beslenmesinin kültürel yönlerinin çözümlenmesine uygulanmasıdır.Tüm toplumlarda ortaklaşa davranış kategorileri bulunmakla birlikte, bu davranışların biçimleri, bir toplumdan diğerine değişir.
Bu, kültürün temelidir.Örneğin, bütün insanlar acıkırlar.Bu yüzden yemek yemelidirler, yoksa ölürler.Fakat bir insanın ne yediği, coğrafya kadar kültüre de bağlıdır.Tercih olanağı olduğu zaman neyi seçtiği, onu ne biçimde sağladığı, nasıl pişirdiği, nasıl ne zaman ve nerede yediği, kendi toplumsal grubunun alışkanlıklarına göre değişir.Kurbağalar, kuş yuvaları, kokmuş ayı balığı, Hint irmiği, sago tırtılları, mantarlar, kimileri için fevkalade değerli yiyecek maddeleridirler.
Fakat kimileri için değildirler.Müslümanlar domuz eti yemez.Hindular sığır eti yemez.Çinliler de süt sevmezler.Kluckhon, Arizona’da nefis etli sandviç sunan ve konukların dabu sandviçleri piliç ya da ton balığı sandıkları bir kadının öyküsünü anlatır.Konuklar, sandviçleri yedikten sonra kadın, sandviçlerin taze olarak öldürülmüş çıngıraklı yılan eti olduğunu söyler.Bunu işitince, hepsi birden hastalanırlar.Hastalıkları, kültürel bir tepki olup, çıngıraklı yılanları nefis şey olarak kabul eden kimselerde görülmez.
Antropologlar, kültürde yiyeceklerin rolü üzerinde durmuşlardır:Yiyecekler, sadece biyokimyevî özellikleriyle canlı organizmalar tarafından kullanılan organik bir üretim olmayıp, her toplumun üyelerine kültürel olarak ifade edilmiştir.Çocukluk deneyimlerimiz yetişkin olduğumuzda yiyecekler yönünden de etkisini sürdürmektedir.Çocukken bildiğimiz yiyecekler, yetişkinliğimizde de çekiciliğini sürdürür.

Her Toplum, Yiyecekleri Sınıflandırır


Her grupta yiyecekler geniş ölçüde sınıflandırılır.Her yemekte uygun olan nedir?Ne yenir, yemek aralarında ne yenmelidir?Saygınlığa, yaşa, hastalık ve sağlığa göre, simgesel ve ritüel değerlere göre bu sınıflandırma yapılır.
Özellikle Amerikalılar, her yemekte uygun olanın ne olduğuna ilişkin güçlü bir inanç vardır.Örneğin kızartmaların sadece kahvaltıda yenilmesi gerektiği, biftek v.s. gibi, yumurtanın, omletin her yemekte uygun olduğu gibi. Yani kahvaltı yiyecekleri, kültürce belirlenmiştir.

Sağlık ve hastalığa göre de yiyecekler sınıflandırılır.Örneğin, A.B.D’de hafif yiyecekler hasta insanlar için yenir, sağlıklı insan ise ağır yiyecekler yer.Statü de değişen yiyecek alışkanlıklarında önemli bir rol oynar.Statüsü düşük yiyecekler ve statüsü yüksek yiyecekler ayrımı her kültürde vardır.


Yiyeceklerin Simgesel Rolleri


Bunlardan birisi, toplumsal bağların ifadesidir.Hemen her toplumda yemek vermek, sevgi, duygu ve arkadaşlık gösterisidir.Aynı duygular karşılıklı olarak diğer kişi tarafından yemek verilerek yinelenir.İkinci simgesel rol, yiyeceklerin grup dayanışmasının bir ifadesi oluşudur.Aile ve arkadaşlık, dostluk bağlarının korunmasında yemeğin rolü vardır.Birlikte yemek yemek, bir masa etrafında toplanma, aile üyelerini mutlu kılar.Aile birliğini vurgulayan bir araç olur yemek.

Yemekler, ayrıca etnik ya da ulusal kimliğin simgesidir.Özellikle yerli yemeklerin birlikte yenildiği zaman bu tür işlevler belirgin duruma gelir.A.B.D.’de Thanksgiving’de yenen akşam yemeği bu tür bir örnektir.Bu yemekte hindi, kabak tatlısı yenir.Simgesel yiyeceklerle ilgili diğer örnekler olarak, Arap ülkelerinde kuzu, Saharan Afrika’da Couscous (Kuskus), batı Afrika’da palm şarabı, acı biber vs.Bizim kültürdeki bazı etnik grupların yiyecekleri de onları simgeler.Örneğin:



Çerkezler:  Çerkez tavuğu Arnavutlar: Pırasa, boza Lazlar:        Kara lahana, hamsi, mısır ekmeği, laz böreği
Bulgarlar:    Süt, yoğurt, muhallebi Ermeniler:   Topik Türkler:       Kebap, soğan, ayran
Museviler:   Hamursuz ekmeği İranlılar:      Cilave veya pilav

Dilde Yiyecek Simgesi Diller, çeşitli derecelerde yiyeceklerle ilgili olarak psikolojik bir bağlantı yansıtırlar.Yiyeceklerin niteliğini açıklamakta kullanılan sıfatlar, insanların da niteliğini açıklar.Soğuk, sıcak, tatlı, ekşi, acı, tuzlu, biberli, asitli, baharatlı, güçlü, zayıf, taze, kavrulmuş gibi.


Sağlık ve Beslenme Alışkanlıkları


Yiyecekler ve sağlık arasındaki ilişkilerde yanlış inançlar, tabular, törenler, insanların yiyecekleri en iyi biçimde kullanmalarını engeller.Yoksulluğun neden olduğu yanlış beslenme alışkanlıkları, sadece üçüncü dünyada değil, gelişmiş ülkelerde de söz konusudur.
Dünya ölçüsündeki beslenme sorunları, tarımsal yetersizliklere dayandığı gibi, kültürel biçimlere de dayanır.Geleneksel beslenme alışkanlıkları, değişmeleri ve beslenmeye ilişkin yenilikleri engelleyebilir.

Türk ve Yabancı Mutfaklarına Genel Bir Bakış


Türk mutfağının özelliklerini, niteliklerini daha iyi değerlendirebilmek için çeşitli ülkelerin mutfak kültürlerine bir göz atmakta yarar vardır.Toplumların yemek alışkanlıkları, içinde bulunulan kültürel yapıdan etkilenmektedirler.Bu bağlamda, birkaç ülkenin yemek kültürü açısından ilginç sayılabilecek örneklerine değinelim.

Türk Mutfağı


Türkler, Asyalı olarak zengin bir malzemeye sahiptirler.Mezopotamyalıların baharatlı, çiğ etli tatlılarını Asyalı malzemeyle birleştirmişler, Anadolu ekolojisinin çok çeşitli otların, Doğu Karadeniz kıyılarının hayvansal ürün elde etme yöntemlerini ekleyerek çok çeşitli bir yemek kültürü oluşturmuşlardır.Yani çeşitli kültürlerin karışımından, zengin bir yemek kültürü yaratmışlardır.

Türk mutfağının dört büyük özelliğinden ikisi, malzemedir.Bunlar:Koyun eti ve soğandır.Diğer ikisi ise pişirilme ile ilgilidir.Odun kömürü ateşi ve bakır tencere.Beslenme, tüm canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için vazgeçilmez bir olgudur.Canlı kalmamız için yapılması gereken bir ihtiyaçtır.Türk beslenmesi, Türk mutfağı derken, konuya çok çeşitli açılardan bakılabilir.

Kişinin, yemekleri tercih olanağı olduğu zaman neyi seçtiği, onu ne biçimde sağladığı, nasıl pişirdiği, nasıl, ne zamanlar ve nerede yediği, kendi toplumsal grubunun alışkanlıklarına göre değişir.Türk toplumu da yemek türü, tadı, özelliği bakımından diğer kültürlerden oldukça farklılık göstermektedir.

Ülkemizde yemek yeme alışkanlıkları tarihsel olarak, bölgesel olarak hatta köy, kent gibi yerleşme birimlerine göre de değişiklik göstermektedir.Bununla birlikte, bu farklılıklara rağmen toplumumuzda yine de bu konuda ortak özellikler söz konusudur.Başka bir deyimle bu ortak özellikler, davranış kalıplarını ifade etmektedir.

Uzun bir tarihsel geçmişe sahip Türkler, mutfak konusunda zengin bir kültüre sahiptirler. Bu zenginlik, kendisini bol çeşitli yemeklerde göstermektedir.Ayrıca, tüm yiyecek ve içeceklere ilişkin davranış kalıpları geliştirilmiştir.Yemek zenginliğini ifade eden birkaç örnek verebiliriz.
Örneğin sadece Karadeniz bölgesinde bilinen mısır karışımı yemekler yirmiyi geçer.Yine Karadeniz yöresinde hamsiden yapılan yemek türlerinin aşağıda belirteceğimiz isimleri de mutfak zenginliğimizi gösterir.Hamsinin içli tavası, hamsili ekmek, hamsi pilavı, hamsi kayganası, tavası, köftesi, hamsi içli tavası, hamsi diblesi, hamsi haşlaması, hamsi ızgarası, hamsi böreği, hamsi buğulaması gibi.

Kayseri’de yirmi türlü pastırma söz konusudur.Bir yazarımız şöyle diyor: “Yirmi türlü pastırmanın her birinin ayrı özelliği, ayrı tadı var.Bir Kayseriliye say yirmi türlü pastırmanın adını dediğiniz zaman saymaya başlar: sırt, kuşgömü, kenar mehle, eğrice, omuz, dilme, şekerpare, kürek, kapak, döş, etek, bacak, ortabez, kavrama, meme, kelle, kanlıbez, arkabas, tütünlük.”

Patlıcandan yapılan yemek türleri, salatalar ve kebap türlerimiz oldukça zengindir.Bıldırcın kebabı, çevirme kebabı, kuzu çevirme, çöp kebabı, çubuk kebabı, şiş kebabı, deri kebabı, pideli kebap, Adana kebap, saç kebabı, tas kebabı, tandır kebabı bunlardan sadece birkaç örnektir.Anadolu yemeklerinin genellikle bitkilerden, etlerden ve hamurdan olmak üzere üç kaynaktan oluştuğunu görmekteyiz.Bunların çoğu eski çağdan itibaren kullanılmıştır.Esasen uygarlıkla yemek türleri arasında bir bağlantı vardır.
Yemek yapımında kullanılan araç gereçlerin niteliği, sayısı, türü, düzenlenişi, pişirilen maddenin kendisi, pişiriliş biçimi, doğadan olduğu gibi elde edilip yenip yenmediği gibi hususlar o ülkenin uygarlık düzeyi ve yaşam zevki hakkında bir fikir verebilir.Yemek yeme alışkanlıkları, antropolojik deyimle bir kültür karmaşığıdır.Yani yemek faaliyetinde birçok kültürel özellikler bir arada bulunur.
Özetle, mutfak, bir uygarlık belirtisidir.Tarım bitkilerinden yararlanmayan, genellikle etle, av hayvanlarıyla beslenen toplumların ilkel düzeyde olduklarını söylenebilir.Türkler çeşitli uygarlık aşamalarında çeşitli yemekler yapmışlardır.Her uygarlık aşamasının bugünkü yemek yeme alışkanlıklarına etkisi olmuştur

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   17


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə