KİTabxanaşÜnasliq və İnformasiya №1 2010 Baş redaktordan Hörmətli oxucu!




Yüklə 0.8 Mb.
səhifə4/9
tarix22.02.2016
ölçüsü0.8 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

ƏDƏBİYYАT


  1. Аzərbаycаn Rеspublikаsı Prеzidеntinin fərmаnı. Nəsirəddin Tusinin аnаdаn оlmаsının 800 illiyi hаqqındа // Аzərbаycаn.-2000.-14 iyun.

  2. Göyüşоvа Z. Əхlаqi fikirlər хəzinəsi (N.Tusinin «Еlm» nəşriyyаtındа çаpdаn çıхmış «Əхlpаqi-Nаsiri» əsəri.-Аzərbаycаn.-1981.-№4.-S.148-157.

  3. Həsənоvа Ş. Nəsirəddin Tusinin əsərlərində еlm, təhsil və tərbiyə məsələləri // Хəzər Хəbər. – 2005. №155. –S.32-33; №156. –S.32-33.

  4. Хələfоv А. Аzərbаycаndа kitаbхаnа işinin tаriхi: Dərslik. I hissə. –B.: Bаkı Univеrsitеti Nəşriyyаtı, 2004.-S.184-185.

  5. İbrаhimоv А. «Əхlаqi-Nаsiri» dərin fikirlər хəzinəsidir.-Аzərbаycаn müəllimi.-1981.-25 nоyаbr.

  6. Məmmədzаdə Z. Nəsirəddin Tusinin əsərlərində tərbiyə məsələləri.-Аzərbаycаn məktəbi.-1985.-№6.-S.55-59.

  7. Rzаyеv А. Nəsirədddin Tusi.Həyаtı, еlmi dünyаgörüşü.-B.,1996.-266 s.

  8. Tusi Хаcə Nəsirəddin. Əхlаqi-Nаsiri.-B. Еlm, 1989.-256 s.

  9. Yоlçuyеvа А. Dаhi mütəfəkkirin tərbiyə prоsеsinə bахışlаrı bu gün də аktuаldır.-Аzərbаycаn.-2001.-4 аprеl.

  10. Zеynаlоv R., Ətаyi Ə. Nəsirəddin Tusi və Mаrаğа rəsədхаnаsı // Rеspublikа.-2000.-3 sеntyаbr.


НАСИРАДДИН ТУСИ O КНИГE И ЧТЕНИЯ
КНЯЗЬ АСЛАН
РЕЗЮМЕ
Благодаря великому ученному, философу и поэту XIII века Наси­раддину Туси (1201-1275) азербайджанская наука достигла больших высот. В его философической и художественно-научной деятельности существуют прочные связи, отвечающие потребностям современного периода. Одним из должностей различных сфер наук является иссле­дованием этих связей.

Насираддин Туси провел многочисленные исследования в области математики, минерологии, тригонометрии, географии, истории, юри­дических наук, медицины, этики, логики, религии, поэтики, каллиграфии и в др. областях наук. Этот известный ученный , принесший в Азер­бай­джанскую науку мировую славу также прославился знатоком гумма­нитарных и социальных наук и в тоже время как личностью сыгравшей серьезную роль в процессе воспитания и образования того периода.

По сей день актуальны ценные слова и образцовые идеи великого ученного связанные с книгой и чтением в литературном наследии.

Будет также интересно изучить деятельность ученного в период его правления библиотекой Марагинской обсервотории.

В этой статье глубого рассмотренны эти вопросы.
THE BOOK AND READING ISSUES IN THE

LEGACY OF NASIRADDIN TUSI
KNYAZ ASLAN
SUMMARY
Due to the great scientist, philosopher and poet of 13-th century Nasiraddin Tusi (1201-1275) Azerbaijani science reached the top. There are strong connections in his philosophical and literary-artistic activity corres­ponding to the needs of modern period. One of the tasks of different scientific areas is to investigate them.

Nasiraddin Tusi had different researches in the spheres of mathematics, cosmology, mineralogy, trigonometry, geography, history, law, medicine, ethics, logic, religion, poetry, calligraphy and etc. This great scientist who brought world fame to Azerbaijani science is famous as one who had good knowledge in humanities and social sciences and could seriously influence on education of that period.

Valuable sayings and ideas of the great scientist about book and reading are still urgent.

It would be interesting to investigate the scientist’s activity of that period when he was the head of Maragha observatory library.

All these issues are widely investigated in this article.
Uşaqların və gənclərin mütaliə təmİNatı

bəşəri problemdir
S.M. RZAYEV

Bakı Dövlət Universiteti
XXI əsr informasiya əsri adlanmaqla bərabər tanınmış alimlər-peda­qoqlar, psixoloqlar və kitabxanaşünaslar bu əsri təhsil və mədəniyyət əsri, böyüməkdə olan nəslin şəxsiyyət kimi formalaşmasına istiqamətlənmiş əsr kimi qiymətləndirirlər.

Təsadüfi deyildir ki, dünyanın inkişaf etmiş lider ölkələri olan ABŞ-da, Rusiyada, Fransada, Yaponiyada, Almaniyada və başqa ölkələrdə XXI əsrlə əlaqədar uşaqların və gənclərin yüksək səviyyədə təhsil almaları, milli mədəniyyət və ənənələrə sadiq vətəndaş kimi yetişmələri, eləcə də dünya sivilizasiyasının gələcək istiqamətini müəyyən edə bilən şəxsiyyət kimi formalaşmaları üçün xüsusi dövlət sənədləri – doktrinalar hazırlanmışdır.

Məsələn, Rusiyada “Rusiya Federasiyasında milli təhsil doktrinası” – (2000-ci il), Amerika Birləşmiş Ştatlarında “Amerika 2000-ci il” “Ailəvi savadlanma və kitabxanalar” proqramı hazırlanmışdır. Proqramda “hər bir ailə öz uşaqları ilə birlikdə nə oxumalı və necə oxumalı” məsələsi qoyulmuşdur. Yaponiyada XX əsrin 90-cı illərində “Mütaliə edən analar” kampaniyası baş­lan­mış və bu kampaniyanın əsas şüarı “öz uşaqlarınız ilə birlikdə mütaliə edin” çağırışana yönəlmişdir. Danimarkanın paytaxtı Kopenhagen şəhərində 1997-ci ildə İFLA-nın təşkil etdiyi və 143 ölkədən 3000 nümayəndənin işti­rakı ilə keçirilən Baş konfransda “XXI əsrin astanasında – kitabxanalar və infor­masiya bəşəriyyətin inkişafı üçün” problem mövzusunu müzakirə etmiş­dir. Müzakirələrdə “Uşaqların intellektual tələbatı və onların mütaliəsinin təşkili” mövzusu xeyli qabardılmış, bununla əlaqədar konkret maddələr təsdiq edilmişdir.

Bu baxımdan respublikamızda XXI əsrə istiqamətləndirilmiş istər kitab­xanalarının fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması, istərsə də təhsilin təkmilləşdi­ril­məsi ilə əlaqədar konkret qanunlar yaradılmışdır. Əlbəttə bu Qanunların hər ikisi respublikada əhalinin, xüsusilə uşaqların və gənclərin təhsilinin və mütaliəsinin təkmilləşdirilməsi, onların hər birinin intellektual səviyyəsinin formalaşması üçün cəmiyyətin qarşısında mühüm vəzifələr qoyur.

“Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasın Qanununun 19-cu maddəsində deyilir: “ümumi təhsil təhsil alanlara elmlərin ümumi əsaslarının öyrədilməsini, zəruri bilik, bacarıq və vərdişlərin aşılanmasını, onların həyata və əmək fəaliyyətinə hazırlanmasını təmin edir. Ümumi təhsil təhsil alanların fiziki və intellektual inkişafına, zəruri biliklərə yiyələnməsinə, onlarda sağlam həyat tərzinə və sivil dəyərlərə əsaslanan vətəndaş təfəkkürünün formalaş­ma­sına, milli və dünyəvi dəyərlərə əsaslanan vətəndaş təfəkkürünün formalaş­masına, milli və dünyəvi dəyərlərə hörmət hissinin aşılanmasına, ailə, cəmiy­yət, dövlət və ətraf mühit qarşısında hüquq və vəzifələrinin müəyyən edilməsinə imkan yaradır.”[1,...]

Böyük razılıq hissi yaradan cəhət odur ki, bizim Təhsil Qanunumuzda yuxarıda deyildiyi kimi uşaqların və gənclərin inkişafı ilə əlaqədar qarşıya qoyulan vəzifələr İFLA-nın adı çəkilən Baş konfransında irəli sürülən vəzifələrlə həmahəng səslənir.

Bu cəhətdən uşaqların və gənclərin təhsili və tərbiyəsi ilə əlaqədar qarşıya qoyulan vəzifələrin yerinə yetirilməsində məktəblərlə bərabər uşaq, məktəb və gənclər kitabxanaları səfərbər olunmalıdır. Çünki bu işdə onların böyük imkanları vardır. Məhz kitabxanaların köməyi ilə uşaqlar və gənclər millətin mənəvi inkişaf mənbələrini özündə əks etdirən kitablara müraciət etməklə özlərinin intellektual imkanlarını formalaşdırırlar. Təsadüfi deyildir ki, “İnkişaf etmiş ölkələrdə uşaqlar və gənclərlə iş aparan, onların mütaliəsinə rəhbərlik edən kitabxanaçılar, böyük peşəkarlığı ilə seçilən sosial mütəxəs­sislər qrupu kimi qəbul edilir.” [2]

Məlum həqiqətdir ki, öz peşəkarlığı ilə seçilən həmin sosial mütəxəs­sislər qrupu müvafiq təhsil müəssisələrində yüksək ixtisas biliyinə yiyələnə bilmiş, kitabxanalarda uşaqlarla və gənclərlə işləməyin elmi-nəzəri əsaslarını məhz həmin təhsil müəssisələrində oxunan mühazirələrin köməyi ilə mənim­səmişlər.

İqtisadiyyat və təhsil, eləcə də elmi potensial baxımından inkişaf etmiş ölkələrdə uşaqların və gənclərin mütaliəsinin elmi əsaslar üzrə təşkilinə, uşaqların və gənclərin mütaliəsinə pedaqoji baxımdan rəhbərlik etməyi, bu mütaliəni istiqamətləndirməyi və inkişaf etdirməyi bacaran ixtisaslaşmış mütəxəssis kitabxanaçılar hazırlanmasına ciddi əhəmiyyət verildiyi, bu sahədə silsilə fənlər keçirildiyi bir zamanda, respublikamızda ali təhsilli kitabxanaçı hazırlayan yeganə fakültəmizdə bu məsələyə yenidən baxmaq zərurəti yaranır. Beləki, bu fənnə ayrılan saatların miqdarı da azdır.

Adı çəkilən fənnin “Uşaqların və gənclərin mütaliəsinə rəhbərlik” adı altında keçirilməsinin elmi cəhətdən başqa əsasları da vardır. Məlumdur ki, uşaqların mütaliəsinin təşkili və ona rəhbərlik işi yalnız kitabxanalarda deyil, onların kiçik yaşlarından başlayaraq məktəbi bitirənə qədər birinci növbədə ailədə, sonra məktəbdə və kitabxanalarda həyata keçirilir. Yuxarıda adını çəkdiyimiz fənn üzrə oxunan mühazirələrin məzmunu da uşaq və gənclərin mütaliəsinə rəhbərliklə əlaqədar həmin üçlüyün - ailə, məktəb və kitabxana­ların özünəməxsus əlbir fəaliyyətinin şərhinə yönəldilir.

Amerika Birləşmiş Ştatlarında uşaqların və gənclərin mütaliəsinə rəhbərlik işi ilə əlaqədar ailə, məktəb və kitabxanaların əlbir fəaliyyəti üzrə model fəaliyyət göstərir ki, həmin model bir sıra Avropa ölkələrində və Yaponiyada da tətbiq edilməyə başlamışdır.

Bu modelə əsasən Amerikada uşaqlar 4 yaşından valideynlərinin şəx­siyyət vəsiqəsi ilə kitabxanalara oxucu kimi qəbul edilir. Onlara oxucu vəsiqəsi verilir. Həmin vəsiqələr ölkədə “uşaqlar üçün mühüm hədiyyə” kimi qiymətləndirilir. Dörd yaşlı uşaqlar altı yaşına qədər gələcəyin məktəblisi kimi hazırlanır. Valideynlərin və yeri gəldikcə müvafiq müəllimlərin də iştirakı ilə kitabxanaçılar uşaqlara oxumaq, yazmaq və kitablarla davranmaq vərdişləri aşılayırlar. Altı yaşında hər bir uşağın məktəbə şagird kimi qəbul edilməsi üçün oxucusu olduğu kitabxanadan rəsmi sənəd qəbul edilir.

Əlbəttə, bu sahədə qarşıya qoyulan vəzifələrin lazımınca yerinə yetiril­məsi işində kitabxanaların imkanları böyükdür. Belə ki, kitabxanalarda uşaqların mütaliə xüsusiyyətlərini yaxşı bilən, onların mütaliəsini pedoqoji baxımdan istiqamətləndirən və mütaliə maraqlarını inkişaf etdirməyi bacaran mütəxəssis kitabxanaçılar çalışır, eyni zamanda kitabxanalarda məktəblinin hər üç yaş qrupu üzrə mütaliə sorğularını ödəməyə imkan verən müvafiq kitab fondu və məlumat aparatı mövcuddur.

Madam ki, inkişafı gələcəyə yönəlmiş uşaqların və gənclərin intellektual tələbatını inkişaf etdirmək və ödəmək, onların mütaliə marağını genişlən­dirmək imkanı daha çox kitabxanaçıların fəlaiyyəti ilə bağlıdır, onda başqa ölkələrdə olduğu kimi bizim respublikamızda da uşaq və gənc oxucularla işləməyi bacaran mütəxəssis kitabxanaçı kadrların hazırlanması diqqət mərkəzində olmalıdır.

Bu təkliflər onunla izah edilir ki, məktəblilərin hər üç yaş qrupuna daxil olan – yəni kiçik məktəbyaşlılar (I-IV siniflər), orta məktəbyaşlılar – yeni­yetmələr (V-IX siniflər) və böyük məktəbyaşlılar – ilk gənclik (X-XI siniflər) mütaliə təcrübəsi olmayan ən çətin oxucu qruplarıdır.

Onların mütaliə maraqları hələ formalaşmadığı üçün kitabxanaya müəyyən sorğu ilə deyil, əsasən qeyri-müəyyən sorğu ilə gəlirlər. “nəyi oxu­maq, necə oxumaq və oxumaq istədiklərini necə əldə etmək” sualı qarşısında aciz qaldıqları üçün onlar savadlı, pedoqoji bacarığı olan məsləhətçiyə ehtiyac duyurlar. Onların qeyri-müəyyən sorğularını müəyyən sorğuya çevirmək, müəyyənləşən sorğunu tam və dolğun ödəmək, həm də yalnız ödəmək deyil, hər bir məktəbli oxucuda yeni-yeni sorğular yaratmaq kitabxanaçıların peşə borcudur. Kitabxanaçıların bu sahədə səmərəli fəaliyyəti sözün həqiqi mənasında millətin gələcək taleyi üçün olduqca xeyirxah əməldir.

Uşaqların və bütövlükdə cəmiyyətin gələcəyi ilə əlaqədar həyata keçi­rilməli olan bu tədbirlərin mahiyyətini dərindən açmaq istəyən professor A.A.Xə­ləfov yazır: “El arasında belə bir kəlam var: “Uşaqlar bizim gələcə­yi­mizdir.” Sual olunur: bu gələcəyə erkən yaşda kim təhsil və tərbiyə ver­məlidir? Kim onu cəmiyyətə layiq bir insan kimi formalaşdırmalıdır? Əlbəttə bu şərəfli vəzifə yaşlı nəslin: ataların, anaların, babaların, müəllimlərin, kitabxanaçıların, bütün ziyalıların öhdəsinə düşür... Əgər bu gün yaşlı nəsil mütaliə etməzsə,...kitabın gücünə bütün biliklərin mənbəyi, mənəviyyatın daşıyıcısı olmasına inanmazsa, özü mütaliə etməzsə gənc nəslin tərbiyəsində şübhəsiz ki, yaxından iştirak edə bilməyəcək. Beləliklə mütaliədən uzaqlaş­mağa can atan nəsil yetişməyə başlayacaq ki, bu da millətin faciəsidir”. [3]

Bütün bu fikirlər həqiqətin səsidir. Məlumdur ki, insanların maddi tələbatının ödənilməsində təbii sərvətlər – neft, qaz, dəmir, kömür və başqa sərvətlər mühüm rol oynayır. Lakin bu sərvətlər zaman keçdikcə tükənməyə doğru gedir. Ona görə də müəyyən dövrdən sonra insanlar yalnız intellektinin hesabına, elmin məhsuldar qüvvəyə çevrilməsinin hesabına yaşamalı olacaq­dır. Necə ki, Yaponiya xalqı Sakit okeanın təlatümləri içərisində olduqca məh­dud təbii sərvətlərə malik dörd min adadan ibarət ərazidə yaşamasına baxmayaraq, intellektual imkanın, elmi təfəkkürün hesabına istehsal etdiyi məhsullarla dünya bazarında liderlik edir, iqtisadi inkişaf baxımından ön sıralarda gedir.

Yaponiya gələcəkdə də bu imkanı saxlamaq üçün gələcəyin intellekt daşıyıcıları olan uşaqların və gənclərin təhsilinə və tərbiyəsinə, xüsusilə mütaliələrinə ciddi qayğı göstərmək baxımından nümunəvi ölkə hesab olunur. Təsadüfi deyildir ki, tanınmış rus kitabxanaşünası L. B. Xavkina hələ 1923-cü ildə “Krasnaya bibliotekar” jurnalındakı məqaləsində Yaponiyanın kitabxana həyatının xarakteristikasını vermiş, bu ölkədə uşaqların mütaliəsinə necə ciddi münasibət bəsləndiyini xüsusi şərh etmiş, professor Q. A. İvanova isə həmin ölkədə olarkən apardığı araşdırmalara əsasən qeyd edir ki, “Yaponiyada uşaqların oxucu kimi tərbiyə olunmasına millətin tale yüklü problemi kimi baxılır.” Bu da faktdır ki, İFLA-nın 52-ci sessiyasında Y.Nakatonun “Yaponi­yanın uşaq kitabxanaları: tərəqqi və problemlər” mövzusunda məruzəsi xüsusi maraq kəsb etmişdir.

Bütün bunlar, uşaqların və gənclərin mütaliə təminatının bəşəri problem olduğunu təsdiq edən faktlardır.


Ədəbİyyat
1. Təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu// Xalq qəzeti.- 2009.- 8 sentyabr.

2. Иванова Г. А., Чудинова В.Ф. Библиотечная работа с детьми за рубежом.- М. 1999, ст. 119.

3. Xələfov A. Azərbaycan mədəniyyətinin qızıl fondu// Kitabxana az.- 2009.- S.13.
ОБЕСПЕЧЕНИЕ ЧТЕНИЯ ДЕТЕЙ И МОЛОДЕЖИ ОБЩЕЧЕЛОВЕЧНЫЕ ПРОБЛЕМЫ
С.М.РЗАЕВ
РЕЗЮМЕ
В статье было анализирована проблема читательский интерес детей и молодежи.
THE PROVISION OF THE READING OF THE YOUTH AND CHILDREN IS A PANHUMAN PROBLEM
S.M.RZAYEV
SUMMARY
The article researches and analyzes the supervision on the reading of the youth and children. The author states that the right organization of the work is of great importance for the future of both the nation and the society.
uşaq və gənclərin peşə orİyentasİyasında kİtabxanaların rolu
E.Y.ƏHMƏDOV

Bakı Dövlət Universiteti
İnformasiyalaşdırılmış cəmiyyət kitabxana müəssisələrinin fəaliyyətində mo­dern­­ləşdi­rilmiş iş metodlarının tətbiqini tələb edir. Təbii ki, cəmiyyətin inkişaf dinamikası ona xas olan bütün fəaliyyət obyektlərinin modernləş­diril­məsi səviyyəsi ilə müəyyənləşdirilir. Tədris müəssisələrinin özündə təhsil islahatları ilə bağlı gedən proseslər, kitabxana işində demokratikləşdirmə və avtomatlaşdırılma, onların fəaliyyətinə təsir edir bu və ya digər formada fəaliyyət sferasını dəyişir. Belə bir şəraitdə bilavasitə cəmiyyətin informasiya­laşdırılmasında yaxından iştirak edən onun informasiya təminatını ödəyən, həmişə tərəqqiyə, öyrənməyə, biliyə, inkişafa can atan insanın informasiya daşıyıcıları ilə əlaqəsi və ünsiyyətlərini təmin edən, bu mühüm işdə informa­siyanın nəhəng okeanından faydalanmaqda ona kömək edən şəxsə böyük ehtiyac duyulmaqdadır. Bu şəxs kimdir? Onun cəmiyyətdəki mövqeyi nədən ibarətdir? Bu şəxs müasir dünyanın kitabxanalarını yaradan, onun fondunu formalaşdıran zəngin fonddan düzgün bəhrələnməyi bacaran, bu zəngin sər­vətin oxuculara çatdırılmasını mürəkkəb psixoloji, texniki forma və üsullarını hazırlayan şəxsiyyətin yetkinləşməsində yaxından iştirak edən kitabxanalardır. Kitabxanaçı yüzlərlə peşəyə maraq yaratma qabiliyyətinə malik olan bir ülvi peşə sahibidir.

Respublika kitabxanalarında oxucu kontingentinə nəzər saldıqca müəy­yən edə bilərik ki, uşaq və gənclər üstünlük təşkil edir. Buna təsir edən bir sıra amillər mövcuddur. Bəllidir ki, uşaq oxucuların əksəriyyəti məktəb­lilərdir.. Onların oxucu qismində kitabxanaya müraciəti məktəb proqramlarının yerinə yetirilməsi ilə bağlı həmçinin şəxsi maraqla bağlı olur. Gənclər, oxucu qrupu da təxminən eyni istiqamətdə müraciət edirlər. Belə ki, gənc oxucuların əksəriyyəti ali və orta ixtisas məktəbinin tələbələri, müxtəlif kollec, texniki və peşə təmayüllü məktəblərin şagirdləri və qismən də heç bir təhsil alma­yanlardır. Nəzərə almaq lazımdır ki, uşaq oxucularının dörd qrupu məlumdur. Kitabxana xidmətində meyar kimi oxucu qrupları və tərbiyə sistemi əsas rol oynayır. Gənc oxucular isə hələ ki, yaş qrupları üzrə müəyyənləşdirilmir. Yəni onlar konkret olaraq uşaq oxucusundan fərqli olaraq qruplara bölünmür və stabil olaraq gənc oxucu və ya gənclər formasında təzahür edir. Qeyd etdiyi­miz kimi gənc oxucuların tipologiyasını ali təhsil alanlar, orta ixtisas təhsili olanlar, hərbi xidmət keçənlər, kollecdə oxuyanlar və s. kimi bölgülər əsa­sında müəyyənləşdirmək olar.

Hazırda hər il orta məktəb məzunlarının çox böyük hissəsi öz gələcək talelərini ali məktəblə bağlayır, ali təhsil almağı özlərinin ən böyük arzusu hesab edirlər. Lakin ali məktəbdə təhsil illərində məlum olur ki, onların çoxu ixtisası təsadüfən seçib, seçdikləri ixtisas onları qane etmir. Nəticədə düşün­mədən seçilən ixtisas ali məktəbdən axına səbəb olur. Uşaq və gənclər ali məktəbə qədər kitabxanadan istifadə edirlər. Kitabxana öz fəaliyyətində uşaq və gənclərə peşə seçimində düzgün istiqamət verməlidir. Bu işdə peşə oriyen­tasiyasının rolu çox böyükdür. Kitabxanada uşaq və gənclərin, peşə oriyen­tasiyası deyərkən cəmiyyətin tələblərinə, dövlətin mənafeyinə, oxucu­nun qabiliyyətinə uyğun olaraq peşə və ixtisasın müəyyənləşdirilməsinə təsir edən kitabxana-informasiya prosesi başa düşülür. Uşaq və gənclərin peşə oriyen­tasiyası uşaq və gənclər kitabxanasının fəaliyyətinin bu sahədə demək olar ki, ilk pilləsidir. Bu istiqamətdə uşaq və gənclərə xidmət edən kitabxanalar öz işini üç istiqamətdə qurmalıdır.

- müxtəlif peşələr haqqında informasiyanın kitabxanada əyani və şifahi yayılması;

- müxtəlif peşə və ixtisaslara maraq yaradılması;

- oxucunu öyrənərkən və ya oxuculara iş prosesində uşaq və gənclərin seçdiyi peşənin və ya ixtisasın onların marağına və qabiliyyət göstəricisinə yararlılı­ğının müəyyənləşdirilməsi.

Bunun üçün uşaq və gənclərə xidmət edən kitabxanalar ümumtəhsil mək­təbləri ilə əməkdaşlıq etməli, ali və orta ixtisas müəssisələrində kitabxa­na-informasiya prosesləri vasitəsilə şagirdlərin, tələbələrin ümumiyyətlə oxucuların peşə oriyentasiyasını peşə tərbiyyəsini öyrədən biliklər (məsələn: “gənc biznesmen”, “kitabxana mühəndisi”, “kitabxana dizayneri”, “kitabxana arxitektoru”, “neft kəşfiyyatçısı”, “gənc təbiətşünas”, “gənc fermer”) aşılayan iş metodlarını tətbiq etməlidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, peşənin, ixtisasın öyrədilməsi təkcə ali mək­təbin üzərinə düşməməlidir. Ali və orta ixtisas məktəbləri peşənin, ixtisasın ali dərəcələrini müəyyən edir və bu istiqamətdə tədris gedir. Nəzərə alsaq ki, respublikada ali təhsil müəssisələrinin sayı həddən çoxdur, özəl ali məktəb müəssisələrinə daxil olmaq çox da çətin deyil və nəticədə yeniyetmə gənclərin əksəriyyəti ali təhsil alır. Bəs onda müxtəlif peşələri ibtidai səviyyədə kim öyrənməlidir və necə öyrənməlidir? Müasir gəncliyin qarşısında duran əsas problemlərdən biri məhz budur. Yaxın keçmişdə ali məktəblərə həvəs göstə­rən abutiruyentlər seçdiyi ixtisas üzrə minimal fəaliyyət göstərir və bunun göstəricisini təqdim edirdi. Məsələn, Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsinə daxil olmaq istəyən abituriyent jurnalist fəaliyyəti haqqında, kitabxanaçılıq-informasiya fakültəsinə daxil olmaq istəyən abituriyent kitab­xanaçılıq fəaliyyəti haqqında sənəd təqdim edirdi. Təbii ki, peşə oriyen­tasiyasının formalaşmasına təsir edən bu amillər bu gün də aktual olmalıdır.

Uşaq və gənclərə xidmət edən kitabxanalar müasir cəmiyyətin tələb­lərinə uyğun olaraq ənənəvi metodlardan istifadə edərək peşəyönümlü fəa­liyyət göstərməlidir. Uşaqların yaş qrupları üzrə peşə yönümlü işdə əyani formada daha çox əhəmiyyət kəsb edir. F.Köçərli adına Respubllika Gənclər Kitab­xanasının iş təcrübəsində peşə oriyentasiyası istiqamətində qurulan iş uşaq və gənclərin peşə secməyinə müəyyən qədər istiqamət verir. Uşaq və gənclərə xidmət edən kitabxanaların peşə seciminə maraq yaratma metodu səciyyəvi olur. Müxtəlif peşələrlə, alətlərlə, peşə avadanlıqları ilə bağlı əyani və şifahi təbliğat kitabxanalarda daim təşkil olunur. Bu istiqamətdə aparılan sistemli iş gənclərə təlim marağını, qabiliyyət marağı və meyllərini cəmiyyə­tin tələbinə uyğun surətdə qurmağa, peşə seçimində daha diqqətli olmağa kömək edir.

Peşə-ixtisas əmək fəaliyyətinin elə bir növüdür ki, onun icrası üçün insan xüsusi qabi­­liyyətlərə, bilik, bacarıq və vərdişlərə malik olmalıdır. Odur ki, peşə oriyentasiyası və peşə seçimi ilə əlaqədar bütün fəaliyyət professiyaya ə­sas­­­lan­­­malı­dır. Bunun davamı kimi uşaq və gənclər kitabxanaları peşə yönümilə bağlı aşağdakı iki istiqaməti əsas meyar kimi nəzərdə tutulmalıdır.

- hər bir oxucunun peşə yönümünə istiqamət vermək;

- oxucuya öz “mən” ini daha qabarıq təzahür etdirməyə, şəxsi ləyaqətini daha artıq inkişaf etdirməyə ruhlandıran peşəni seçməsinə kömək etmək.

Göstərdiyimiz bu meyarları təmin etmək baxımından uşaq və gənclər kitabxanaları səmərəli iş görməlidir.

Uşaq və gənclər kitabxanaları hər şeydən əvvəl öz oxucularını müasir dövrün tələblərinə uyğun ən yeni peşələr və ixtisaslarla tanış etməli, onların gələcəkdə fəaliyyət göstərəcəkləri peşə, ixtisas sahəsində “özünü” tapmağı, peşəyə səmimi münasibət bildirməyi formalaşdırmalıdır. Bu çox vacibdir. Çünki bəzən gəncin kütləvi motivlər əsasında seçdiyi peşə sonralar onu qane etmir, o peşmançılıq hissi keçirir, gec də olsa seçiminin düzgün olmadığını başa düşür, ən dəhşətlisi isə budur ki, həyatda öz yerini tapa bilmir. Bu ne­qativ halların aradan qaldırılması üçün kitabxanının bütün daxili iş prosesində peşə oriyentasiyasının nəzərə alınması özünü büruzə verməlidir. İlk növbədə oxucunun peşə marağının öyrənilməsi, sonra peşə və ixtisasla bağlı kitabxana təbliğatının təşkili və s. məsələlər. Uşaq və gənclərə xidmət edən kitabxa­nalarda bu istiqamətdə aparılan təcrübi iş müəyyən nəticələr verir. F.Köçərli adına Respublika Uşaq Kitabxanasında təşkil edilmiş “Bacarıqlı əllər” klubu, C.Cabbarlı adına Respublika Gənclər Kitabxanasında yaradılan “Pakizə qızlar” klubu və s. bu kimi uşaq və gənclər birliklərinə kitabxana təbliğatı va­sitəsilə müxtəlif peşələrə dair əyani və şifahi informasiya verilir.

Bir cəhəti qeyd etmək lazımdır ki, elmin məhsuldar qüvvəyə çevrilməsi üçün hər bir mütəxəssisin öz ixtisas və peşəsinin elmi məzmununu dərk et­məsi, əməli fəaliyyətində nəzəriyyə ilə praktikanın əlaqəsinin tətbiqi vacibdir. Bu işin təşkilində isə kitabxanalar həlledici rol oynaya bilir. Öz peşəsinə dair ədəbiyyata müntəzəm surətdə müraciət etmək bütün oxucular üçün xarakterik xüsusiyyətdir. Yəni hər bir gənc oxucu öz ixtisas peşəsinə dair yeniliklərdən xə­bər tutmaq, əlaqədar ixtisaslar haqqında müəyyən təsəvvür əldə etmək istəyir.

Uşaq və gənclərin müxtəlif oxucu qruplarının peşə mütaliəsi üzrə sorğularını ödəmək sahəsində kitabxanaların əsas vəzifəsi ölkədə və eləcə də dünyada elmi və texniki tərəqqinin nailiyyətləri və perspektivləri yeni peşələrin mənimsənilməsi elmi axtarış və istehsalat prosesində meydana çıxan konkret informasiya sorğularının ödənilməsi müsir informasiyalaşdırılmış cəmiyyətin təlabatına uyğun qurmaqdan ibarətdir.

Beləliklə, uşaq və gənclərə xidmət edən kitabxanalar Azərbaycan Respub­lika­sında dövlət gənclər siyasətini daha da inkişaf etdirmək, uşaq və gəncləri gələcək dövlət idarəciliyində aparıcı yerlərdən birini tutan qüvvəyə çevirmək və onların sosial-iqtisadi peşə və məişət problemlərinin həllini təmin etməyə çalışmalıdır. “Azərbaycan gəncliyinin dövlət proramı” gənclərin hərtərəfli inkişafını, cəmiyyətin həyatında onların fəal iştirakını təmin etmək üçün sosial-iqtisadi və təşkilati-hüquqi şərait yaratmışdır.

1   2   3   4   5   6   7   8   9


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə