Jusupov İ. Bu’lbil uyası




Yüklə 1.38 Mb.
səhifə1/13
tarix21.04.2016
ölçüsü1.38 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13
Jusupov İ.

Bu’lbil uyası.

Qosıqlar ha’m poema

No’kis. «Bilim» baspası. 1997-jıl.

Elektron variantının’ korrektorı B.Dosımbetov.

Xalıq shayırı İbrayım Jusupovtın’ poeziya shaydalarının’

na’zerine usınılıp otırg’an “Bu’lbil uyası” qosıqlar ha’m

poemalar jıynag’ında so’z zergerinin’ ha’r qıylı jıllarda jazılg’an

tu’rli temadag’ı qosıqları orın alg’an. Bundag’ı ha’r bir qosıq

o’zinin’ shireli ko’rkemligi, milliy boyawları, jipek jelisleri

menen oqıwshının’ ju’rek sezimlerin jawlap aladı.



QOSIQTI SU’YGEN KEWİL

«Qosıq du’nyanı gezip ju’rip, bir ku’ni Sırda’ryanın’ arg’ı

jag’ındag’ı qaraqalpaqlardın’ u’yine qonaq bolıptı, - dep jazg’an

edi qazaqtın’ ullı alımı Shoqan Wa’liyxanov o’zinin’ 1904-jılı

Peterburgta shıqqan miynetinde, - Esap-sansız qaraqalpaqlar

baxıtlı awılda jıynalıp, qara keshten tan’ saz berip atqansha o’zi

sharshap, uyqıg’a jatqansha bul a’jayıp qonaqtı ayttırıptı. Xosh

hawazlı qonaqtın’ ko’p g’ana gu’rrin’-a’n’gimelerin, qosıq ha’m

shejirelerin qaraqalpaqlar sonnan yadına toqıp alıptı. Sonlıqtan

qaraqalpaqlar ken’ dalanın’ en’ bir xoshhawaz qosıqshıları bolıp

tabıladı...»

Sol degendey, halqımız a’zelden o’z ana tilinin’ g’ayrınag’ıs

ko’rkemligi menen qosıq shıg’arıwdı su’ygen ha’m ele de

solay. O’ytkeni qosık kisinin’ kewil ku’yin, arzıw-a’rmanın,

qayg’ı-quwanıshın, o’mirge bolg’an inkarlıg’ın, ju’yrik qıyalın

jırlawda ten’i-tayı joq o’ner. Qosıq - xalıq tilinin’ en’ shiyrin

jemisi. Ol a’sirese, sulıw saz benen, xosh hawaz benen til

tabısıp, bir jerden hawaz bere qoysa adamda yoshlandıradı da,

jılatadı da, jubatadı da, o’mirge ashıq etedi, jasawg’a

qulshındıradı.

Qosıq adam kewline jaqsılıq bulag’ınan suwsın beredi.

Qosıqtı su’ygen kewilden jamanlıq shıqpawı tiyis. Sonlıqtan

qosıq, burıng’ılar aytqanday, bendenin’ jawırnı besikten tartıp,

tabıtqa tiygenge deyin insang’a o’mirlik ruwxıy joldas bolıp

jasaydı.

Qosıq o’nerin jazba a’debiyatta Evropada «poeziya», Ku’n

shıg’ısta «sheriat» dep atasadı.

Joqarı sıpatlı qosıqtın’ tili ko’rkem, teren’ sırlı, astarlı

ma’nili bolıp keledi. Maqtumqulı «Sawıldı qızıq bazarım» dese,

Berdaq «Ju’gim alıp ka’rwan ketti» deydi. Bul qosıq

qatarlarının’ ma’nisin shag’ıp ko’rsen’iz, insan o’mirinin’

ma’ngilik emesliginen, o’tkinshi da’wrannan nalısh, kewil

qapashılıg’ı an’lanadı.

2

Sol aytqanday, A’jiniyazdın’ «Guzar da’rbentine qurg’an



ko’shkimde da’rtimdi da’rtleser ha’mdam bolmadı» degeni,

M.Ju.Lermontovtın’ «Juldız juldız benen sa’wbetlesedi»

(«Zvezda s zvezdoю govorit») degen qosıq qatarı ha’m qaysı bir

qıssadag’ı «Juldızdan jol sorap, ayg’a jetistim» degen qatar, -

u’shewi de ruwxıy jaqtan biri-birine og’ada u’nles ma’nige iye:

adamzat kewilden kewilge jol tawıp, xosh mulaqqat sıylasıqta,

biri-birin su’yip, tu’sinisip jasag’anda g’ana o’mir sulıw, waqtı

xosh boladı, insanlar kewli sa’wbetlesip jasawg’a talpınadı

demekshi.

Qosıq ko’rkem tilli, ma’ni jag’ınan usınday qupiya sırlı

bolsa, ol adamda teren’ oylar oyatadı, kewildi iygilikli sezimler

menen terbetedi ha’m jalpı adamzattın’ ortaq ruwxıy mu’lkine

aylanıp, uzaq jasaydı.

Qara so’z benen biraz jerden aylandırıp su’wretlep

tu’sindiretug’ın ga’ptin’ ma’nisin shayırlıq tilde bir qatar qosıq

penen bere alıw mu’mkin. Ma’selen, Saadiy bir qosıg’ında «Dos

qa’dirin bilmes dostı ko’p adam» deydi, Pa’mi bar kisi bul

so’zdin’ ma’nisin da’rhal-aq an’laydı. Bunı qara so’z benen

uzaq tusindiriwge tuwra keledi.

Biraq bul jerde prozanın’ ornın poeziya basadı eken dep

qaramaw lazım. Olardın’ ha’r qaysısının’ ruwxıy ma’deniyatta

o’z ornı bar. Degen menen, ko’rkem a’debiyat qaysı xalıqta

bolsa da poeziyanın’ uwızın emip, shayırlıq bulag’ınan sag’a

alatug’ını ma’lim. Du’nya a’debiyatındag’ı qara so’zdin’

(prozanın’) ullı sheberleri Lev Tolstoy, Balzak, Sholoxov,

Xeminguey, Abdulla Kadiriy, Muxtar Awezov, Shın’g’ıs

Aytmatovlar, shıg’armanı qosıq penen jazbasa da, shayırlıq

ta’biyatı teren’ dana talantlar bolıp, sonlıqtan olardın

shıg’armalarında, poeziya ten’izdey tolqıp turadı. Kerisinshe,

ha’zirgi zamandag’ı ko’p g’ana roman, povestlerdin’ o’miri

qısqalıg’ının’ en’ baslı sebebi - olardın’ do’retiwshilerinde

shayırlıq ta’biyat jetyspeydi. Olar, «erinbegen etikshi bolar"

degendey, ko’pirtip ko’p jazıp, kitap shıg’aradı, al jazg’anları

ta’sirsiz bolıp shıg’adı ...

Sol sıyaqlı, uyqasqa tu’sken so’zdin’ ba’ri qosıq bola

bermeydi, al uyqastırıp qosıq jazg’annın’ ba’ri shayır emes.

Qosıq du’nyasında tu’rli qa’lem siltewler ushırap turadı.

Birewler tu’ydek-tu’ydek qosıqlar jazıp, ko’p toplamlar

shıg’arıp, o’zin "shayırman" dep ja’riyalap, maqtatıp, baraq

na’tiyjede ja’miyetshiliktin’ dıqqat itibarına ilinbey qalıp atadı.

Bazı waqta, qanday da belgisiz birew qa’pelimde og’ada jaqsı

bir-eki qosıq shıg’arıwı mu’mkin. Al bir para talant iyelerinin’

bir-eki qosıqları menen aq a’debiyat tariyxında teren’ iz

qaldırtug’ını boladı. Mısalı, Gu’lmurat shayır «Qayrawda jalg’ız

g’az», Jan’abay shayır «Qazı iyshan», «Aqsu’n’gil», Nurlıbay

shayır «Bala gu’ren’», Qıdırniyaz baqsı «O’tenin’ sorı», İzbasar

Фazılov «Qara qoy» qosıqları menen jurtshılıqqa ken’ belgili

bolıp qaldı.

Bulardı aytıp atırg’anımnın’ ma’nisi, qosıqtın’ ko’rkemligin

sezinip, ma’nisin shag’ıp oqıwg’a yaki tın’lawg’a jaslay o’z

talg’amın’dı ta’rbiyalaw kerek. Dıyqanshılıqtın’ ma’nisin

3

biletug’ın adam egindi ko’gine qarap-aq onın’ qanday zu’ra’a’t



beretug’ının aytadı. Sonday, shayırlıq so’zdi ma’zi uyqasqa

tu’sken sıldır so’zden ayıra biletug’ın bolasan’.

Joqarı sıpatlı qosıqqa - poeziyag’a tu’sinigin’di, sezimin’di

ta’rbiyalaw ushın a’wele xalıq qosıqların, da’stan ha’m

qıssalardı ıqlas qoyıp ko’p oqıw lazım. Onnan keyin Berdaq,

A’jiniyazdı, Nawayı, Maqtımqulı, Abay, Toqay, sıyaqlı tu’rkiy

qosıq du’nyasının’ dana shayırların (mu’mkin qa’derinshe tu’p

nusqasınan) jalıqpay, sıg’alap oqıw kerek. Xoja Axmed

YAssawiy, Sulayman Baqırg’aniydin’ hikimetlerinin’ hasıl

nusqasınan oqıw ruwxın’a ko’p na’rse beredi. Sonın’ menen

birge, Saadiy, Haфiz, Omar Hayyam, Jamiydin’

shıg’armalarının’ awdarmaların tawıp oqısan’, olar da jatırg’an

bir ken’ muqiyt. Biraq usılardın’ ba’ri menen birge, evropalıq

poeziyadan da azıqlanbasan’ biraz joldan qalasan’. Pushkin,

Lermontov, Bayron, Gete, Geyne, Shiller Shekspir -bulardı

oqımay, shayırlıq du’nyasının’ ma’n’gi bulaqlarınan

suwsınladım degenin’ ushqarı ga’p boladı. Al endi ha’zirgi

da’wirdegi ko’rnekli shayırlardı bolsa, o’z zamanlasın’ sıpatında

a’lbette ba’rahama oqıp barıwg’a tuwra keledi. Olar menen bir

jasap, bir hawanı jutasız g’oy. Sonlıqtan olar sag’an a’lbette

ha’mmeden jaqın, senin’ o’z kewlin’degi da’rtin’di jırlaydı.

Ko’bisi mektep ha’m joyqarı oqıw orınlarının’ a’debiyat

bag’darlamalarına kirgen yamasa klasstan tıs oqıwda

paydalanatug’ın qosıqlardan ibarat bolg’an bul jıynaqtı basıp

shıg’arıp otırg’an "Bilim" baspasına minnetdarshılıq bildirip

oqıwshılar ja’miyetshiligine shayırlıq so’zdi su’yin’, sonda

kewlin’ yoshlı, na’sheli, peylin’ ken’, ko’kiregin’ jaqsı sezimge

bay, hujdanın’ pa’k, o’mirin’ la’zzetli boladı demekshimen.

O’mir o’ter, biz qalarmız jasqada,

Juldızlar sa’wbetin buzbas hasla da.

Bul o’mirdin’ ku’n ko’risten basqa da,

Ruwhıy la’zzeti mazalı bolar. ...



İbrayım Jusupov 18-sentyabr 1996-jıl.

WATAN SOQPAQLARI

ANA TİLİME

Jıraw seni ba’ygi atınday baplag’an,

Sheshenler dawda shın’lap seni taplag’an.

Alpamıslar uran etip urısta,

Berdaq seni qural etip saplag’an.

Baytereksen’ o’sken go’ne tamırdan,

4

Dilwarlıg’ın’ qıl suwırg’an qamırdan.



Qaraqalpaqtın’ kewil qusı sayrasa,

So’z qıysını g’aziynen’nen tabılg’an.

Gu’lparshınlar bawırı ottay qamılıp

Qızlar sın’sıp mun’ın aytqan shag’ınıp,

Sen arqalı xandı jumsap qatınlar,

A’jiniyaz sayrag’an elin sag’ınıp.

Naqılların’, shag’ıp ko’rsem, man’ızdan.

Juwabıysan’ zeyin suwın ag’ızg’an.

Atam sag’an azamatlıq jan berip,

Anam sag’an miyrim su’tin tamızg’an.

Irasgo’ysen’ durısın aytqan an’qıldap,

Sahrayısan’ qattı dawıs shan’qıldaq.

Jalg’an so’ylep jag’ınıwdı bilmeysen’,

Sıbırlasan’ g’azlar u’rker g’an’qıldap.

Men ten’eymen seni jegen nanıma,

Uwız benen ruwhın’ sin’gen qanıma.

Es bilgeli til jatırqap ko’rmedim,

Biraq sen dım jaqınsan’-aw janıma!

Sazg’a qossam, hawalag’an alasar.

İlme sultan sulıwlıg’ın’ jarasar.

Qanday jaqsı ag’ayinnin’ ko’pligi!

«Jaqınbız» dep sag’an ko’p til talasar.

Ana tilim, sen - basqadan ayırmam,

Sen turg’anda men de a’dewir shayırman.

Sonsha qatal su’rginlerde jog’almay,

Bul ku’nlerge jetkenin’e qayılman.



20-sentyabr, 1970-j.

XALIQ SO’ZLERİ

Xalqım dana desem bolar,

Naqıl etken bile-bile:

So’yley-so’yley sheshen bolar,

Ko’sem bolar ko’re-ko’re.

Naqıl ko’ptin’ mu’lki bolar,

Adam sumı tu’lki bolar,

İyt juldızg’a ku’lki bolar,

Ayg’a qarap u’re - u’re.

Qorıqqanlarg’a qos ko’riner,

Joldaslıq jolda biliner.

Ju’rgende jormal iliner,

Ko’p ko’rersen’ ju’re-ju’re.

5

Ba’dhasılg’a ha’mel jetse,



Puqarasın talar iytshe.

Qumırısqag’a qanat pitse,

Ha’lek piter kele-kele.

Xalkım qalpı aytsın qalay?

Zamanlardı ko’rgen talay.

Birew o’tken jılay-jılay,

Birew da’wran su’re - su’re.

Shayırlıq etse nadanlar,

Ba’lege qalar adamlar.

Aqmaq aytar, aqıl tın’lar,

Zeyin menen ile - ile.

Menmenlikke bastı shatpan’,

Shımshıq o’z tasına batpan,

Eshek ozsam deydi attan,

Jelmayaday jele - jele.

Ku’shigennen bu’rkit bolmas,

Ten’iz suwın sırqıp bolmas,

Jartıwlı ju’n qırqıp bolmas,

Ala qoydı bo’le - bo’le.

Adamnın’ bir parası bar:

Oqımay-aq sanası bar.

Ot jaqqıshtan dana shıg’ar,

So’zge qulaq tu’re - tu’re.

Qızlar belin qınasadı,

Ma’rt maydanda sınasadı,

Qıymıldag’an qır asadı,

En’bek etken eme-eme.

Kirpikten kewilge jara

Tu’sse, og’an bar ne shara?

Biyta’rtip o’sken qız bala

Ba’le tabar ku’le -ku’le.

Astarlap aytar mamanlar,

Bunın’ ma’nisin kim an’lar

Atadan altaw tuwg’anlar

Jetew bolar o’le - o’le? ...

Qalawın tapsan’ qar janar,

Ju’ysiz ursan’ balta sınar,

Jigit jaslay dilwar bolar,

Ma’jiliske kire - kire.

Du’nya quwg’an bayır, o’ter,

6

El qıdırg’an sayıl o’ter.



İz qaldırıp shayır o’ter,

So’z marjanın tere - tere.



1970-jıl.

SHO’GİRME

(Xalıq shayırı Abbaz Dabılovqa onın’ alpıs jıllıq toyında

sho’garme kiygizilgende)

Turmısımız taza bolg’anson’ endi,

Kiyimler de ko’shken jan’asha tu’rge...

Aytsam sen tuwralı esitkenimdi,

Babalardın’ bas kiyimi sho’girme.

Bir atın’ telpekdur, bir atın’ qurash,

Zamanın’da kiyim bolg’anın ıras.

Tu’rli baslar menen sen bolıp sırlas,

Talay asıwlardı astın’ sho’girme.

A’wel payda boldın’ kimnin’ basında,

Aral ten’iz, Edil-Jayıq qasında?

On a’sirlik orıs jılnamasında

Quwandım atın’dı oqıp, sho’girme.

Babam pana izlep Rossiyadan,

Peterburgqa jol tartqanda qıyadan,

Hu’rmet ko’rip Ma’skew, Makariyadan,

Ko’p jerlerdi aralag’an sho’girme.

Ha’mel ushın Aydos arın satqanda,

Begis, Mırjıq qanı sag’an qatqan ba?

Ernazardı jaw arqadan atqanda

Sen qang’a boyalıp jattın’ sho’girme.

A’rebi, shiyrazı baylarda boldı,

Seni kiyip olar toylarda boldı.

Murnı aspanda, kewli aylarda boldı,

Da’wiri shım-shıtırıq bolg’ai sho’girme.

Ku’nin’ bar ma jazda ku’ye tu’spegen?

O’rde tursan’ ıg’ın’nan jel espegen,

O’ttin’ talay telpek dirildespeden,

Basın’a ko’p g’awg’a tu’sken sho’girme.

Aldın’nan qarasam artın’ awıqtay,

Qaptaldan qarasam tu’rin’ g’awıqtay,

Qısta sa’wirlegen tu’yetawıqtay

Samal qaqsa ha’n’kiyesen’ sho’girme.

Qara u’yge kirse kim seni kiyip,

7

Keldin’ ergenekke sen zorg’a sıyıp,



Pu’tin teri zaya bolmasın diyip,

Babam bayg’us u’ye salg’an sho’girme ...

Erkin qanat qaqtı azatlıq qusı.

Ketti o’mirimizdin’ qaha’rli qısı,

Ha’r zamannın’ o’z kiyim, o’z modası,

«Jan’a turmıs o’ssin» dedin’ sho’girme.

Gedeylik qısmeti ko’p tu’sip basqa.

Qolım tiymedi dep hesh qolan’ shashqa,

Telpek kiymedim dep bir shalqıp jasta,

Abbaz shayır a’rman etken sho’girme.



1969-jıl, yanvar.

QARAQALPAQTI KO’P MAQTAMA KO’ZİMSHE

«Bir xalıq ko’rdim, ju’regi

Ko’riner qabırg’asınan»

(Mixail Lukonin.)

Qaraqalpaqtı ko’p maqtama ko’zimshe,

Qarmaqqa tez qabatug’ın balıqpan.

Ha’r kimnin’ bar a’zzi jeri o’zinshe,

Shortanımday an’qıldaqlaw xalıqpan.

Bul kisini ko’zge maqtawdan ko’re,

Paydalıraq minin tawıp so’kkenin’.

«Qaraqalpaq jaqsı xalıq» degenge

Babam sheship berip ketken shekpenin.

Jalg’ız atın soyıp berip qonaqqa,

Jayaw qalıp bul xalıq talay tarıqqan,

Sonı aytıp maqtayg’oysan’ biraqta,

Onnan da zorın ko’rsetetin xalıqpan ...

B

egligi ko’p yoshıp ketse bul xalıq,



Da’stanlardı qoyday dizip matag’an.

Ha’mme xalıqtı qaraqalpaqtan shıg’arıp,

O’z tariyxın baslar Adam atadan ...

Miynet dese jen’ tu’ringen palwanday,

Arbag’a taw tiye dese tiyegen.

Doslıq dese juldız tawıp alg’anday.

Xalqımnın’ ak ko’kiregin su’yemen.

Jek ko’rse ol, «jek ko’remen seni» - dep,

Sag’an barıp aytpag’ansha tınbaydı.

Bir pul tapsa, «bay dep sanan’ meni» dep,

Esip jumsap qurtpag’ansha tınbaydı.

8

Sumlıq qılsa sır aldırar baladay,



Kewilsheklik minezine ku’yemen.

Al endi onıq ken’ jaziyra daladay

Azamatlıq ken’ peyilin su’yemen.

Tayın maqtap, atın minsen’ - sınamas,

Men bul xalıqtın’ minezine qanıqpan.

Kewlim menin’ Ja’yhun menen sag’alas,

Ha’r na’rsege yoshatug’ın xalıqpan.

Jaqsı so’zge jan semirer degen bar,

Xoshametke ha’r kim ha’wes o’zinshe.

Sondadag’ı o’tinemen, adamlar:

Qaraqalpaqtı ko’p maqtaman’ ko’zimshe ...

1974-jıl, yanvar.

KU’NShIG’IS JOLAWShISINA

O’n’irinde shayqalg’an jas qara tal,

A’miwda’rya suwlarınan na’r alıp, -

Qublasında sho’kken narday Qara taw,

Arqasında aq sazanlı Aralı ...

O’z elin’nin’ bul mu’yeshin aralap,

Ju’reginde ma’n’gi saqlap ketiwge, -

Ku’nshıg’ısqa sapar shekken azamat,

Asıq dostım biziq jaqqa jetiwge!

Bizde so’z bar: miyman - ırıs, bereket,

Qonaq ku’tiw - ziyneti ha’r adamnın’.

Eger u’yge bes ku’n miyman kelmese,

Shayı qonbas menin’ bayg’us anamnın’.

Tandır japqan jen’geylerden bar mira’t,

Ruqsat joq awız tiymey o’tiwge.

Ku’nshıg’ısqa sapar shekken azamat,

Asıq dostım bizin’ jaqqa jetiwge.

Bunda doslık saltına jan su’yiner,

Jatırqamay aralasan’ eger sen.

Ha’r sha’ha’rli, ha’r diyqannın’ u’yinen

O’z u’yin’nin’ jıllı lebii sezersen’.

Bunda o’sken paxtanın’ ha’r talshıg’ı

Shın doslıqtın’ bekkem altın jibindey.

Jaylawlarg’a qurday qaplap mal shıg’ıp,

Ken dalalar do’ner surdın’ tu’gindey.

Oqıranar qayshı qulaq qanazat,

Jeldey ju’yitkip seni alıp ketiwge.

Mingin’ kelse ushqır tulpar, azamat,

Asıg’ago’r bizin’ jaqqa jetiwge ...

Bunda o’mir qawınınday Shabbazdın’

Tolıp tasar til u’yirgish shirege.

9

Bunda Pushkin, Nawayı ha’m Abbazdın’



Qosıqların ha’mme yadtan biledi.

Meyli Kiev, tundra ya Ararat ...

Ullı jurttın’ tursan’ da qay shetinde,

Bul jer seni o’geysimes, ko’rmes jat,

Asıq dostım usı jerge jetiwge.

No’kis, 1956-jıl.

QARA TAL

Suw boyında shayqatılg’an janım qara tal,

Mag’an balzam, sen tımıqta shaqırg’an samal;

Mag’an tuwısqan ha’r shıbıg’ın’ ha’m burtiklerin’,

Senin’ astın’ - kindigimnen qan tamg’an jerim.

Anam sag’an baylap menin’ a’tko’nshegimdi,

Terbetkende ırg’alg’ansan’ hayyalap sen de.

Senin’ u’nin’, tursan’ guwlep aldında tamnın’,

Janıma u’nles ertegindey a’ziz anamnın’.

Keshki in’irde jug’ırlasqan shoq shımshıqların’

Bergen mag’an shoq minezin, shoq qılıqların.

Samal tu’rsa, sen bir tegis ırg’alıp oyshan’,

Saldamlıraq oy oylawdı u’yrettin’ mag’an...

Sonda ılay suw boyında, senin’ sayan’da

Tuwg’an jerge tun’g’ısh sezim mende oyang’an.

Ga’ shejiresin baslaytug’ın g’arrıday u’nsiz,

Ga’ romantik jas qıyalday shuwlap tınımsız, -

Kulag’ımnan ketpes ele tuwısqan talım,

«Shayır bol» dep mag’an talay sıbırlag’anın’.

Bilim quwıp men qalag’a sapar shekkende,

Haq jol tilep, anam menen uzattın’ sen de.

Shadlıq, doslıq urqan atar g’ır aylanan’da,

Tuwg’an awılım g’urg’ınlasıp o’ser, sayan’da.

Gu’llene ber, tallı jag’ıs, paxtalı dalam,

Men - senin’ bir nart shıbıg’ın’, men - senin’ balan’!

1955-jıl.

SEN DEGENDE

(Saylawshılar menep ushırasıwda oqılg’an qosıq,

10

23-фevral 1977-jıl.)

Juldızlardın’ en jaqtısın

Terip-terip alag’oyg’an.

Adamlardın’ en’ jaqsısı

Sol jaqtıg’a barag’oyg’an.

Asqar tawday adamlıqtı,

Ag’ın suwday hadallıqtı,

Ullılıqtı, edenlikti

Ko’kiregine quyag’oyg’an.

Sen tuwasan’ aqıldı da,

Sulıwdı da, batırdı da ...

«Xalıq» dep senin’ atın’dı da

Kim qoysa da, dana qoyg’an ...

Sen quwansan’, kewlim tasıp.

Ay-juldızdı aralayman.

Sa’l ınjılsan’, mazam qashıp

Saw janımdı jaralayman.

Bazda o’zim danadayman,

Bazda isim shaladayman.

Seni ko’rsem, o’z atama

Erkelegen baladayman.

Sen yosh bersen’, so’z tabaman,

Birdi eki dep sanamayman.

Sen buyırsan’, bassalaman,

Duw - sıyına qaramayman.

Kewlin’di tabıwdı oylap,

Bir so’zdi bir so’zge baylap,

Qara tu’nde qa’lem shaynap,

Aq qag’azdı qaralayman.

A’rmanım sol tursam-jatsam:

So’z qusın ushardan atsam,

Sag’an az-kem so’z unatsam,

Basqa baxıt soramayman.

A’jiniyaz, Berdaq, o’tti,

Abbaz, Sadıq jırlap o’tti,

Da’rya bolıp hag’lap o’tti,

Sol da’ryanı jag’alayman.

Namıs ushın at qashırg’an,

Biyik a’rmang’a asılg’an.

Men de jurt qusap tasıng’an

Bir japakesh shımalayman.

11

Qosıq - ten’iz, bolsam - balıq,



İs buyırsa sizdey xalıq,

Ayag’ımdı qolg’a alıp,

Basım menen jumalayman.

QOBIZ

Qurbanbay jırawg’a

Jan’la qobız, a’sirlerdin’ gu’wası,

Qaraqalpaq sazlarının’ sag’ası.

Qaytqan g’azday g’an’qıldag’an u’nin’e

Shadlıq quyg’an jan’a zaman du’nyası.

Kemsen’letip g’arrılardın’ iyegin,

«Posqan eldi» tolg’ap o’tken Jiyenin’.

A’sirlerdin’ awır sherin arqalap,

Tuqılı ashıp, jawır bolg’an tiyegin’.

«Kelte ziban» gu’rmewin’e kelmedi,

«Ullı ziban» baxıt tappay sho’lledi.

«Jortıwlıda» eldin’ jog’ın joqlag’an

Batırlardın’ at tuyag’ın serledim;

«Sherbeyitin’» sherli janday ah urıp,

«Ko’z aydının’» quwanıshqa shaqırıp,

Xalıq g’azebi tolıp tassa, sendag’ı,

«Ayg’a shaptın’» arıslanday aqırıp.

Sen diyqannın’ qulag’ınan shan’ qaqtın’,

Shopan menen Qızıl qumda qoy baqtın’.

Sen bayanlap keldin’ a’rman-tilegin

Xan ermegi bolg’an qaraqalpaqtın’.

Sazdan tulpar, tiyegin’nen er ettin’,

Qıyalın’nan qas batırlar do’rettin’.

Xalıq baxıtı dep atlandırıp olardı,

Sarkop penen Baysın elin izlettin’.

Ku’n astında Sarkop, Baysın ko’p edi,

Ba’rinde de baylar g’ana toq edi.

Miynetkesh xalıq baxıtı ushın «boz torg’ay-

Qoy u’stine awnag’an» el joq edi.

Ma’n’gi baxıt ornap tuwg’an elin’de,

Taza lapız aldı senin’ u’nin’ de.

Shadlıq jırın tolg’ap Qıyas, Qurbanbay,

Jan’a turmıs saxnasında ko’rindi.

Xalıqtın’ altın g’aziynesin qolg’a alıp,

G’arrı jıraw qıya sho’lde tolg’anıp,

12

Alıp shıg’ıp a’sirlerdin’ shan’ınan,



Jan’a a’wladqa miyras etti quwanıp.

Jan’la qobız, sol tapsırg’an miyrasın’ –

Xalıq o’mirinin’ shejiresi, aynası,

Bu’gin bizge ja’rdemleser jalıqbay

Gu’llentiwde jan’a turmıs du’nyasın.

No’kis, 1956-jıl.

Eskertiwler: «Kelte ziban», «Ullı ziban», «Jortıwlı»,



«Sherbeyit», «Ko’z aydın», «Ayg’a shap» - qobız namaları.

İ.Ju.

HAG’LA, A’MİWİM!

Jazg’ı tan’da shıqsam A’miw boyına,

Hawası janıma jag’ıp baradı,

Qanat baylap qıyalıma - oyıma,

Ilay suwlar burqıp ag’ıp baradı.

Teren’ iyrim tartıp, jaylap ta ag’ar,

Bazda sazan atıp, tuwlap ta ag’ar.

Sawlatlanıp, suw tulpardın’ jalınday,

Irıs qazanı bolıp qaynap ta ag’ar.

Basqa qızıg’ın’dı qoyatur dersen’,

Altın saxnalı bir teatr dersen’.

Suw iyesi Sula’ymannın’ mu’lkindey,

Mol g’a’ziyne ıg’ıp kiyatır dersen’.

Qızketken, Kegeyli, Paxta arnalar,

G’arqa’lleziy bolıp Quwanısh jarmalar,

Ko’lde g’az qıyqıwlap, jılımlar maylap,

Atızlarda diyqanshılıq ırg’alar.

Ha’reketke keltirip ken’ du’nyanı,

Qarag’anday eldin’, jerdin’ da’wranı,

Jag’alıqta jasıl tuwın ko’terip,

Jas tog’aylar alg’ıslaydı da’ryanı.

Hag’la. A’miw - berekettin’ bulag’ı!

Bar tirishilik sag’an qullıq qıladı.

Sen ha’wijge minsen’, eller quwanıp,

Shayırlar da sennen ilha’m aladı.

Ten’izdi teris qaytqan zamanlar qurttı,

Hesh kim emes, onı adamlar qurttı.

Sag’adag’ı suw simirip juwhaday,

Ayaqqa ag’ızbay, ten’seltti jurttı.

Ashko’z bendelerdin’ peylin bayqag’an

Ta’n’irim ba’lkim talay basın shayqag’an,

13

Jaratqannın’ o’zi jarılqar bolsa,



Adam irikken da’rya tasar qaytadan ...

Boyların’da ju’rip oyg’a talaman.

Demde ne zamanlar keshti aradan!

Pa’tli ag’ısın’dı qaytadan ko’rip,

Quwang’annan ko’zime jas alaman.

Hag’la, hag’la A’miw, - ja’wlan urıp aq.

Abiyhayat suwı menen tolıp aq.

A’ydarhaday aybat shegip, julqınıp,

Ha’m jilli ko’zlenip, Ja’yhun bolıp aq.

Jag’ısına baxıt ba’ha’rin bersin,

Sag’an Nuw payg’ambar qa’ha’rin bersin.

Qırg’a shıg’ıp qalg’an bayg’us Aralg’a,

Ha’r tamshın’ tirishilik na’ha’rin bersin.

Juwasıp, hesh kimge bag’ınbag’aysan’,

Na’wpir suwdan hasla arılmag’aysan’.

Sen ha’zirgi adamlardın’ peylindey,

İshkirnelik etip, tarılmag’aysan’.

Avgust, 1993-jıl.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə