I beynəlxalq konfrans Azərbaycan Respublikasi Təhsil Nazirliyi




Yüklə 4.39 Mb.
səhifə27/31
tarix22.02.2016
ölçüsü4.39 Mb.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   31

ƏDƏBİYYAT

  1. Lenin tərbiyəsi uğrunda qəzeti. 1948.

  2. Ə. Z. Abdullayev. Bir tərcümə haqqında, Azərbaycan gəncləri, 1952, 29 noyabr.

  3. Azərbaycan dilinin qrammatikası 2-ci hissə sintaksis, AE nəşr Bakı 1959.

  1. 4 Müasir Azərbaycan dili, ADU-nun nəşriyyatı, Bakı 1959.

  1. Ə. Z. Abdullayev Azərbaycan dili məsələləri ADU-nun nəşri 1992.

  2. Ə. Z Abdullayev, Y. M. Seyidov, A. Q. Həsənov Müasir Azərbaycan dili sintaksis 4-cü hissə, Maarif nəşriyyatı Bakı, 1972.

  3. Ə. Z. Abdullayev, Y. M. Seyidov, A. Q. Həsənov Müasir Azərbaycan dili sintaksis 4-cü hissə Bakı 1985

  4. Q. Kazımov Müasir Azərbaycan dili “Aspoliqrof LTD “MMC Bakı-2004; Müasir Azərbaycan dili, Bakı EA; Ə. Z. Abdullayev, Y. Seyidov, A. Həsənov, Müasir Azərbaycan dili Bakı, 2009. Z. Budaqova Müasir Azərbaycan dilində sadə cümlə Azərbaycan SSR EA.

  5. S. Abdullayeva “Şərəflə yaşanan ömür “. Tədqiqlər-2 Bakı Elm nəşr səh 49.


РЕЗЮМЕ

Профессор А.З. Абдуллаев является автором многих статей, книг и монографий о синтаксисе. Мы поставили цель изучения его научных, общественных и языковых трудов. Это статья профессора А.З. Абдуллаева посвящается одной части его широких исследований - приложениям. По словам автора, эти приложения не являются шестым членом, входя в состав предложения, объясняют, и конкретизирует суть члена предложения, являющегося приложением. Статья рассмотрена с точки зрения современного научного исследования приложений, не потерявшего актуальности по сегодняшний день, и не вынудившего отбросить на задний план научные разработки профессора.




SUMMARY

Professor A.Z.Abdullayev is an author of great number of articles, books and monographs on Syntax. We purpose to investigate his scientific, social and linguistic approaches. This article is devoted to the term of “Additions”—one field of Pr.Abdullayev’s broad research. As the author says: “Additions are not the sixth member”. While entering the sentence they clarify and concretize the part of the sentence which additions they are. In this article “Additions” are looked over from the modern scientific point of view and Pr.’s scientific views which have not lost their topicality, are emphasized.



Tanrıverdiyeva Hüsniyyə
BƏDİİ ÜSLUBDA ƏVƏZLİKLƏR
Poetik nitadə əvəzliklər mətnin hissələri arasında əlaqə və xüsusi poetik don yaradan ünsür kimi çıxış edir. Bu halda əvəzliyi mətnə təzəlik, qeyri-adilik gətirir. Obrazlı nitqdə işarə əvəzliyi daha çox işlənir hansı bir fikrin birbaşa deyişilmiş mənasını qabarıqlaşdırmağa, aktullaşdırmağa xidmət edir. Bu əvəzliklər hər hansı bir mətndə işlənərkən özünəməxsus üslubi-semantik çalar qazanır. Mətnin hissələri arasında məna əlaqəsi yaradan işarə əvəzlikləri qənaət vasitəsinə çevrilir. Bu ısə mətnin əvvəiki hissə və fraqmentlərini təkrardan azad edir. Bu tipli işarə əvəzlikləri anaforik xarakterə malikdir, mətni təşkil edən cümlələrin əvvəlində özünü göstərir:

Bu dil - bizim ruhumuz, eşqimiz, canımızdır.

Bu dil - bir-birimizə əhdi-peymanımızdır,

Bu dil - tanıtmış bizə bu dünyada hər şeyi,



Bu dil - əcdadımızın bizə miras verdiyi

Qiymətli xəzinədir (B.Vahabzadə)



Bu, bu arzudur bizi bura yığan, ay Süleyman. (Şəmşad Rza)

Həmin gecə yarısı birdən-birə bütün həqiqəti ilə Ziyad xana aydın oldu ki, Mahmud heç vaxt taxtda oturmayacaq. Mahmud heç vaxt bəylərbəyi tacını başına qoymayacaq. Ziyad xanın neçə müddət yuxusunu çəkən də bu idi (Elçin).

İşarə əvəzlikləri tabeli mürəkkəb cümlələrdə nisbi sözlər kimi də çıxış edə bilir. Bəzən tabeli mürəkkəb cümlələrdə işarə əvəzlikləri nümayişkaranə şəkildə təkrar olunur. Bu təkrar cümlənin sintaktik genişlənməsinə və bu genişlənmə üçün perspektiv açılmasına səbəb olur. Məs.: Onluq lampanın işığında Xıdırın sifətində elə bir mehribanlıq vardı ki, dodaqlarındakı təbəssümdə elə bir doğmalıq vardı ki və bu mehribanlıq, bu doğmalıq o üç nəfərin sifətindəki, danışığındakı soyuqluq-yadlıqdan o qədər seçilirdi ki, Əbdül o arxayınlığa baxmayaraq ağladı (Elçin).

İşarə əvəzliyi poetik mətndə hər hansı şəxs, hadisə, obyekt və s. Fərdiləşdirmək üçün də işlədilir. Bu halda hər hansı bir hissədə aydınlaşdırıcı, təyinedici kimi özünü nümayiş etdirir. Bəzən eyni işarə əvəzliyi müəllif tərəfindən qəsdən təkrar edilir. Bu təkrar dili ağırlaşdırmır, əksinə emosionallıq və ekspressivliyi artırır.

1. Sən həyat naminə ölmədin qızım,

Sən ölüm naminə öldün, dərd budur! (B.Vahabzadə)

2. Qulluq et bir fikrə, tək bir amala,

Budur mədəniyyət, budur böyüklük! (B.Vahabzadə)

Mizin arxasında Xıdırla üzbəüz oturub o gözəl ət qızartmasını yedikcə o on yaşlı balaca oğlan başa düşürdü ki, yox bu dəfə söhbət idmandan getmir, bu dəfə nəsə daha böyük iş olacaq və o böyük iş Xıdırı da, Əbdülü də daha artıq xoşbəxt edəcək (Elçin).

Antonim mənalı işarə əvəzlikləri bir mətn, bəzən bir cümlə daxilində paralel işlənir. Bu, işarə edilən obyektin daha aydın müqayisəsinə səbəb olur. Belə qarşılaşdırma və müqayisədə işarənin ayırıcılıq xüsusiyyəti daha çox qabarıqlaşır. Müqayisənin daha uğurlu olması işarə əvəzliyinin mətndə tutduğu sintaktik mövqedən asılı olur. Məs.:

1. O sərvət hara, bu sərvət hara. Açıldı mücrü, örtüldü mücrü (G.Hüseynoğlu).

2. Könlüm keçir Qarabağdan

Gah bu dağdan, gah o dağdan (S.Vurğun).

Belə qarşılaşdırma adi müqayisə çalarını ifadə etdiyi kimi, keçmişi. indini, bir-birinə əks olan varlıqları, hətta ən kəskin ziddiyyət çalarını nəzərə çarpdıra bilər:

Mən beləyəm, sən elə, sən eləsən mən belə (S.Rüstəm).

Bu müqayisə təkcə antonim mənalı işarə əvəzlikləri ilə deyil, eyni işarə əvəzliyi ilə də edilə bilər. Bu heç də müqayisə və qarşılaşdırmanı zəiflətmir.

Bu mən, bu o, bu da sən

De görək nə deyirsən (Ə.Kərim).

İşarə əvəzliklərindən bu, o, elə, belə sözlərinin üslubi xüsusiyyətlərindən biri də odur ki, onlar bəzən sintaktik situasiyadan asılı olaraq köməkçi vasitələr kimi də çıxış edə bilir. Belə şəraitdə həmin əvəzliklər ozlərinin işarə bildirmək mənasından uzaqlaşır, mətnə emosionallıq, ekspressivlik verir.

Elə atasının, anasının yanında sözümü deyim. Ərköyünlük və kütlüyün nümunəsi olan bu uşaqda ağıl və düşüncənin əlaməti belə yox idi (M.İbrahimov).

Lap ədatının «elə, belə» sözünə qoşulmasından düzələn «lap elə», «lap belə» ifadələri tamlıq, qətilik çalarını gücləndirmək üçün işlədilir:

O lap beb dedi. Lap elə belə dedi.

İşarə əvəzliklərinin paralel işlənməsi də dildə müxtəlif rəngarəngliyin yaranmasına səbəb olur. Bu əvəzliklərin paralelliyinə aşağıdakı şəkillərə rast gəlinir; həmən o, həmən bu; elə belə, həmən elə bu, həmən elə o və s.

Tehrana atıldıqlarının üçüncü ayı elə beləcə arvad sönüb getdi. Həmən o hadisədən sonra özünə gələ bilmirdi. Bu həmin o Səlimdir ki, atasını əlahəzrət taxta çıxdığının birinci ilində məhbəsə basdırıb öldürmüşdür (M.İbrahimov).



Elə, belə əvəzlikləri ki, ha, isə, - ca, - cə kimi köməkçi söziərə qoşularaq «belə ki», «elə ki», «eiə ha», eləcə, beləcə ifadələrini əmələ gətirir. Belə ifadələr mətnə müxtəlif məna çalarlarını yaratmaq üçün daxil olur. Məs:

Elə isə al gəldi. Bundan başqa bilərsən ki, ağanın üzünə ağ olmaq nə deməkdir (M.İbrahimov). Sən mənim gözümdən düşdün, belə ki, sənə olan inamımı itirdim. Tehrana atıldıqlarının üçüncü ayı elə beləcə yanıb qurtaran bir şam kimi arvad dönüb getdi (M.İbrahimov).

Sual əvəzlikləri də üslubi xüsusiyyətlərə malikdir. Bunların içərisində kim, nə, necə sual əvəzlikləri daha fəaldır.

Kim sual əvəzliyinin məhz özünəməxsus spesifik üslubi, cümlənin daxili semantikasından doğan xüsusiyyətləri vardır.

b) Kim sual əvəzliyi xəbəri təsdiq fellərlə ifadə olunmuş cümlələrlə işlənərkən çox vaxt heç kəs, heç kim mənasını əmələ gətirə bilir.

Kim öz əlini kəsər? (Əbülhəsən)

Kim deyə bilər ki, bir yol karıxdın,

Məgər danışdın ki, sən karıxasan (B.Vahabzadə)

Kim deyir, gətirir xeyir qocalıq? (B.Vahabzadə)

c) Kim sual əvəzliyi inkar mənalı fellərlə işlənir və hami mənası yaradır.

Xoşbəxt olmağı kim istəməz? Kim işığının gur yanmasını istəməz?

ç) Kim sual əvəzliyi təkrar işlənir. A.N.Kononov göstərir ki, kim-kim formasmda işlənən şual əvəzliyi topluluq, cəmlik bildirir. «Müasir Azərbaycan dili» kitabında da kim-kim şəklində işlənən əvəzlikdən söhbət açılır və onun kimlər əvəzliyi ilə yaxın mənalı olduğu göstərilir.

Bizə elə gəlir ki, təkrarlanan kim-kim əvəzliyi cəmlik və topluluqdan daha çox konkretləşdirmə, fərdiləşdirmə, xüsusi nəzərə çarpdırma mənalarını bildirir. [2, 569]

İclasda kim-kim çıxış etdi? Qonaqlığa kim-kim getdi?

Bu zaman hər bir şəxsin adı ayrılıqda çəkilməlidir. Kimlər sualına isə ümumi cavab vermək mümkündür.

d) Kim sual əvəzliyi cəm şəkilçisi ilə işlənir. Bu zaman ümumiləşmə bildirir.



Kimlər gəldi, kimlər getdi bu dünyadan, bu dünyadan.

əvəzliyi həm canlı, həm də cansız əşyaları əvəz edə bilir. Görünüyü kimi, sual əvəzliyinin əvəz edəcəyi əşyalar müxtəlifdir. Bu müxəliflik isə sözünün oynaqlığına və üslubi zənginliyinə səbəb olur.

Müasir Azərbaycan dilində «nə» sual əvəzliyinin aşağıdakı xüsusiyyətlərini qeyd etmək olar:



sual əvəzliyi insandan başqa digər canlılan əvəz edə bilər. Məs:

gördüm?

Beşiyindən, bələyindən dünyanın (B.Vahabzadə) Onun gələcəyinə nə olub? (Əbülhəsən) Dedim, bu məqalədə nə qayda, qanun (B.Vahabzadə) Telefon telləri, sizə bu axşam, həsrətin boyca ehtiyacı var? (B.Vahabzadə)

Dünya başdan-başa imiş deyin?

Dünya başdan-başa nə imiş, de (B.Vahabzadə)



suai əvəzİiyi mənsubiyyət şəküçisinin bütün şəxslərdə həm təkini, həm də cəmini qəbul edir.

Mənim nəyim varsa, qaldı dünəndə (B.Vahabzadə)

Eh nəyimə gərəkdir? (Ə.Kərim)

Mənsə aparıram sizə lazım olmayan nəyim var (Ə.Kərim)



sual əvəzliyi xəbərlik şəkilçisi qəbul edir.

Bir-birindən aralı biz nəyik ki, ay Nigar (Ə.Kərim)

Nigar, dəlisən, nəsən? (Ə.Kərim)

Nədir könlümdəki bu duyğular bəs? (B.Vahabzadə)

sual əvəzliyi hallanır və bu əvəzliyin sual bildirən törəmələri əmələ gəlir:

Bir ölkənin milyon-milyon vətəndaşı

Başqa başqa düşünərsə,

Bəs hökumət nəyə gərək? (B.Vahabzadə)



sual əvəzliyi cəm şəkilçisi ilə birlikdə işlənir və hər şey mənasını əmələ gətirir.

Tankların var, topların var,



Nələrin var, nələrin var (B.Vahabzadə)

Könlü nələr demədi. Nigara. nələr, nələr (Ə.Kərim)

Qeyd etmək lazımdır ki. «nə» sual əvəzliyi həm sual, həm də nida cümlələrində işlənə bilir. sual əvəzliyinin dildə mühüm rolundan biri də onun müəyyən sintaktik məqama düşdükdə müxtəlif sözlərə üslubi sinonim kimi çıxış etməsidir.



sual əvəzliyi hansı sual əvəzliyinə sinonim kimi işlənir.

Yad dildə məktub yazıb qardaş öz qardaşına, Bu məktubu oxuyan nə kül töksün başına (B.Vahabzadə). Gəlibsə, xəbər gətiribdi? (Əbülhəsən)

Nə sual əvəzliyinin bəzi situasiyalarda ədat kimi necə sözünün əvəzinə işlənə bilər.

gözəldir, ürək geniş, söz açıq

Yaşamadım bir sevdanı yarımçıq (B.Vahabzadə).

Bilsən, nə gözəl günlər bizi gözləyir. Nə arxayın adamsan.

sual əvəzliyi niyə sözünə sinonim olur. Belə sinonimliyə dildə az rast gəlinir.

Qayıt, mənim gülüm, qayıt bu yerə,

Ey mənim istəyim, nə gəlməz oldım (Ə.Kərim).

H.Mirzəzadə nə əvəzliyinin necə, nə cür əvəzliyi ilə sinonim olduğunu qeyd edərək göstərmişdir ki, bu məzmun müasir dövrə şamil edilə bilməz. [5, 186] Ancaq müasir dildə nə sual əvəzliyinin mətn daxiiində necə, nə cür, hansı, niyə sözləri ilə sinonimliyinə rast gəlinir. Bu hadisə ədəbi dildə, bədii əsərlərin dılində də, dıalektlərdə də özünü göstərır.

Sənsizçətin imiş

gecə ilə bacarmaq.

Nə şıltaqmış, nə tərs imiş

İntizarın, həsrətin (Ə.Kərim).

Bu əvəzliyin neçə sözünə sinonimliyinə, az da oisa, rast gəlirik. Buna daha çox dialektiərdə rast gəlinir. Nə sual əvəzliyi burada öz lakonikliyi ilə seçilir.

Ayrıldığım nə müddətdi,

Bir əsrdi, yoxsa andı? (Ə.Kərim).

sual əvəzliyi aid olduğu cümlədəki xəbərin semantikasından asılı olaraq müxtəiif xüsusiyyətlər daşıya bilir. Xəbəri təsdiq mənalı fellərlə işlənən nə sual əvəzliyi cümlədə inkar mənasını əmələ gətirir. Məs.:

Sən dağ meyvəsinin dadını bilirsən? (Əbülhəsən).

Bu incik məhəbbət bizə verdi (B.Vahabzadə).

Baxmaqdan savayı gözə qaldı (Aşıq Alı).

Ömrü də xərclədik, bizə qaldı? (B.Vahabzadə).

Haqqını tapdayan məni nə anlar (B.Vahabzadə).

Belə cümlələrdə fikir dinləyiciyə xüsusi vasitə, məntiqi vurğu və emosiya ilə çatdırılır.

Ömrü də xərclədik bizə qaldı

Sən dediyini bilirsən! (B.Vahabzadə)

Nə sual əvəzliyi var, yox sözləri ilə işlənir. Bu zaman əvvəlkindən fərqli xüsusiyyət nəzərə çarpır. Bu da onlara əks məna qazandıra bilməlidır.

Dedim: «Yox, dağılmaz dünyaya var?

Könül dünyamız viranə qalar (B.Vahabzadə)

Səs bürüdü aləmi,

Səsə düşdü hər var (Ə.Kərim)

Stolun üstündə yox idi.

Nə sual əvəzliyinin maraqlı xüsusiyyətlərindən biri onun çoxfunksiyalılığıdır. Bu əvəziik müəyyən sintaktik məqama düşdükdə bağlayıcı, ədat kimı də çıxış edə bilir. Lakin buradakı keçid tam deyildir. Yənı əvəzlik müvəqqəti olaraq göstərdiyimiz funksiyaları yerinə yetirir. Sintaktik şərait dəyişdikdə isə özünün əsl vəzifəsinə sual bildirmək xassəsinə qayıdır.


ЛИТЕРАТУРА

1. Бирюкович P.M. Морфология чулымско-тюркского языка. Изд-во Саратовского ун-та. 1981.

2. Кононов А.Н. Грамматика современного турецкого литературного языка. Таш­кент, 1956.

3. Müasır Azərbaycan dilinin semasiologiyası. Bakı, Elm, 1985.

4. Müasir Azərbaycan dili, II cild. (morfologiya), «Elm» nəşriyyatı, Bakı. 1980.

5. Mirzəzadə H. Türk dilərində əvəzliklər. Bakı, Elm. 1986. səh.186.


РЕЗЮМЕ

У местоимений, помимо морфологических, синтаксических свойств имеются поэтические функции. В статье исследуются стилистические свойства указатель­ных и вопросительных местоимений.



SUMMARY

Pronouns besides morphologic syntactic properties have poetic functions. In the paper the properties of demonstrative and interrogative pronouns are investigated in the paper.



Тагиева Эллада

АЗЕРБАЙДЖАНОВЕДЧЕСКИЙ АСПЕКТ В МЕТОДИКЕ ОБУЧЕНИЯ РУССКОМУ ЯЗЫКУ НА БАЗЕ КОНЦЕПТА «СПОРТ»
Сегодня, в век высоких технологий, глобализации, информационной интеграции изучение, сохранение культурного наследия имеет особое значение. В ходе исторического развития азербайджанский народ создал самобытную материальную, духовную, физическую культуру, внёс существенный вклад в сокровищницу мировой культуры. Азербайджанский народ гордится своей героической историей, своими выдающимися мыслителями и учеными, поэтами и писателями, государственными и общественными деятелями, спортсменами и олимпийскими чемпионами.

Формирование личности – носителя национальной идеи, национальных традиций, обычаев, национальной психологии, культуры чрезвычайно актуально в настоящее время. 9 ноября 2001 года на I съезде азербайджанцев мира общенациональный лидер Гейдар Алиев изложил сущность национальной политики: «Основной идеей независимого Азербайджана является азербайджанство. Каждый азербайджанец должен гордиться своей национальной принадлежностью. Мы должны развивать азербайджанство – язык, культуру, национально-духовные ценности, обычаи и традиции Азербайджана». Несомненно, это образное, эмоциональное высказывание должно стать неизменной программой учебно-воспитательной деятельности. Азербайджановедение – совершенно самостоятельная научная отрасль, изучающая все аспекты многогранной истории, культуры Азербайджана. Аспект (лат. слово, означает «вид») – это точка зрения, с которой предмет, понятие, явление воспринимаются в данное время. Говоря о культуре, мы имеем в виду не только музыку, живопись, скульптуру, исполнительное искусство, но и литературу, и кино, и науку, и образование, и спорт, ибо все это в совокупности составляет культуру любого народа. Язык и культура тесно взаимосвязаны. В этих условиях методически важным для определения цели обучения русскому языку на современном этапе развития педагогической науки и всего общества в целом является понимание обучения для передачи обучаемому культуры (с помощью концептов) во всём комплексе её функций: гуманистической, коммуникативной, познавательной, нормативной и информативной. Целью нашего исследования является теоретическое обоснование азербайджановедческого аспекта преподавания РКИ, изложение модели обучения русскому языку на базе концепта «спорт».

В Азербайджане спорт – одна из распространенных сфер социальной деятельности. Спорт не только укрепляет здоровье, он закаляет характер и волю человека. Здоровый образ жизни становится всё более популярным в нашем обществе. Учитывая значение и роль физической культуры и спорта в охране и укреплении здоровья азербайджанского народа, физическом развитии молодёжи, повышении авторитета страны на международной арене, Указом Президента Азербайджанской Республики Ильхама Алиева от 4 марта 2005 года ежегодно 5 марта в Азербайджанской Республике отмечается как «День физической культуры и спорта».

В концепте «спорт» отражается культура народа. Концепт (от лат. conceptus – «понятие») – содержание понятия, то же, что и смысл. Концептом становятся только те явления действительности, которые актуальны и ценны для данной культуры, имеют большое количество языковых единиц для своей фиксации. Ю.С.Степанов при рассмотрении концепта большое внимание уделяет культурологическому аспекту, когда культура понимается как совокупность концептов и отношений между ними. Следовательно, концепт – это основная ячейка культуры в ментальном мире человека. В.А.Маслова под концептом понимает «пучок представлений, понятий, знаний, ассоциаций, переживаний, который сопровождает слово и выражаемое им понятие» [1]. Концепт «спорт» имеет языковую объективацию, когнитивное содержание. Такая трактовка лексемы спорт (англ. sport – «игра, развлечение») вскрывает некоторые существенные когнитивные признаки современного содержания данного концепта: «составная часть физической культуры, представляющая собой комплексы физических упражнений для развития и укрепления организма человека, соревнования по таким комплексам, а также система организации и проведения соревнований и учебно-тренировочных занятий по таким комплексам. Среди видов спорта: индивидуальные, командные, спортивные игры, спортивные единоборства и т.д.» [2] В рамках самого спорта важно различать две его разновидности, которые обычно называют «массовым спортом» и «спортом высших достижений» (или «большим спортом»). Если в спорте высших достижений на первом плане стоит победа, то в массовом спорте - участие в соревнованиях с целью укрепления здоровья, отдыха, развлечения, общения с другими людьми. «По сфере распространения, исторической специфике можно выделить 2 основные группы видов спорта – национальные и международные» [3]. К началу XXI века в концепте «спорт» закрепляются новые концептуальные признаки, которые значительно увеличили объем этого понятия. Основное понятийное ядро концепта – добиться высших спортивных результатов на международных соревнованиях, Олимпийских играх – получает дополнительный признак: добиться высшего спортивного результата для самоутверждения и получения максимально высокой оплаты труда, материального благополучия.

Рассмотрим некоторые пути реализации азербайджановедческого аспекта в обучении русскому языку на базе концепта «спорт». Формирование контекста азербайджановедческой культуры осуществляется нами путем включения в содержание обучения: 1) высказываний ученых, писателей, государственных и спортивных деятелей об азербайджанском языке, азербайджанстве, культуре, спорте (например: «Молодой человек, хорошо не знающий своей истории, национальных традиций, не может быть патриотом» (Г.Алиев) [4]; «О спорт! Ты – прогресс физический и нравственный! Ты учишь разноязыкую молодёжь уважать друг друга» (Пьер де Кубертен) [5]; 2) текстов с национально-профессиональным компонентом (например: «Спорт в Азербайджане», «Азербайджанская национальная борьба»).

Вводя студентов в содержание текста «Спорт в Азербайджане», преподаватель вызывает у обучаемых большой интерес к предмету обучения и национальному спорту.


ТЕКСТ: «Спорт в Азербайджане»

5 марта – День физической культуры и спорта в Азербайджане – самый замечательный спортивный праздник. Этот праздник – признание большой общественной роли, которую играют физическая культура и спорт в нашей стране.

Физическая культура и спорт в Азербайджане своими историческими корнями уходят в глубокую древность. Вначале это были физические упражнения, игры, единоборства, состязания в метании копья, камней, прыжки через препятствия, бег с преследованием. Борьба, поднятие тяжестей, конные игры были особенно популярны среди азербайджанского народа.

В средние века в Баку, Гяндже, Шуше, Нахчыване, Тебризе, Арбедиле, Мараге появляются специальные помещения – зорханы (зорхана в переводе с азербайджанского языка на русский означает «дом, школа силы») – для тренировок, состязаний борцов. В XIX веке прославился пехлеван Гусейнгулу Мурсагулу оглу, который 40 лет увлекался борьбой. Национальные традиции азербайджанской борьбы сохранялись и развивались на протяжении столетий.

Азербайджанские атлеты успешно дебютировали в спартакиадных, международных соревнованиях в составе СССР. Счёт высшим наградам на Олимпийских играх открыл борец Рашид Мамедбеков, завоевавший серебряную медаль в 1952 году.

В 90-е годы ХХ столетия в Азербайджане культивировались 42 вида спорта. Невиданные успехи произошли в спортивном, олимпийском движении независимой Азербайджанской республики. Национальный олимпийский комитет, министерство молодежи и спорта сыграли важную роль в создании спортивной инфраструктуры. Азербайджан становится излюбленным местом проведения чемпионатов мира, Европы по разным видам спорта. Первый чемпионат мира по боксу состоялся в г.Баку в 2001 году.

Олимпийские игры, проходящие раз в четыре года, становятся важнейшим событием для поклонников спорта. В XXI веке прославили Родину высокими спортивными достижениями борцы и боксеры, дзюдоисты и атлеты, гимнастки и волейболистки, шахматисты и футболисты. Олимпийские чемпионы Намик Абдуллаев, Земфира Мефтахеддинова, Фарид Мансуров, Эльнур Мамедли, серебряные и бронзовые призеры Олимпийских игр Ровшан Байрамов, Виталий Рагимов, Вугар Алекперов, Ирада Ашумова, Агаси Мамедов, Фуад Асланов, Шахин Имранов и другие внесли весомый вклад в коллекцию олимпийских наград сборной Азербайджана. Они стали известными всему миру и навсегда вошли в историю азербайджанского спорта.

Сегодня спортивные специалисты, тренеры, спортсмены пользуются большим авторитетом, многие из них награждены орденами, медалями, суверенного Азербайджана. Современную жизнь страны невозможно представить без спорта.

Азербайджановедческий аспект в обучении русскому языку является важным мотивирующим фактором успешного обучения русскому языку азербайджанских студентов. В ходе словарной работы студенты изучают спортивные термины, язык специальности. В докладе приводятся разнообразные виды заданий, используемых при работе над текстом в национальной вузовской аудитории. Например:

Задание. Устно ответить на следующие вопросы:

1. Каковы исторические корни физической культуры и спорта в Азербайджане?

2. Какие физические упражнения были особенно популярны среди азербайджанского народа?

3. Когда и где появляются специальные помещения для тренировок, состязаний борцов?

4. Когда занятия спортом стали широко доступны жителям нашей страны?

5. Какие успехи произошли в спортивном, олимпийском движении независимого Азербайджана? ....



Задание. Объяснить смысловое значение следующих выражений из текста. С некоторыми из них составить предложения.

Физическая культура историческими корнями уходит в древность; занятия спортом стали доступны; центр подготовки физкультурных кадров; дебютировать в международных соревнованиям; открыть счет высшим наградам; культировались виды спорта; создание спортивной инфраструктуры; внести вклад в коллекцию олимпийских наград; пользоваться авторитетом.



Задание. Согласовать прилагательное учебный с существи­тельными. Полученные словосочетания употребить в предложениях.

Программа, литература, план, пособие, практика, кабинет ,кинофильм, год, предмет, заведение. патрон, судно, оружие, тревога, поле, стрельба, сбор.



Задание. Прочитать и озаглавить данный текст.

Важное значение М.Ф.Ахундов придавал делу физического воспитания. Он высоко ценил музыку, танцы, игры в шахматы и т.д. В произведениях писателя довольно часто встречаются честные, смелые, сильные герои. Эти герои побеждают не только благодаря умственным способностям, мышлению, но и при помощи ловкости, физической силы.

В комедии «Везирь Ленкоранского ханства» очень выразительно написана напряженная сцена единоборства двух витязей. Один из пехлеванов Теймур-ага использует приемы национальной азербайджанской борьбы.

Задание. Продолжить описание азербайджанской национальной борьбы.

Перед началом азербайджанской борьбы выполняется традиционный ритуал – разминка. Сначала пехлеваны приветствуют друг друга на середине ковра ...



Задание. Закончить данные предложения и перевести их на азербайджанский язык.

  1. В поэмах Низами Гянджеви упоминаются такие виды спорта, как ...

  2. Спорт в Азербайджане стал ...

  3. Из года в год растёт количество ...

  4. Национальные виды спорта занимают ...

  5. Спортивные комплексы функционируют ...

Подытоживая работу, можно отметить, что концепт «спорт» реализуется в слове, словосочетании, высказывании, тексте. Результаты обучения определяются, конечно, мотивацией обучаемого, правильной методической организацией занятий. Именно в азербайджа­новедческом аспекте на базе концепта «спорт» целесообразно обучение и физическое воспитание современной азербайджанской молодежи.
1   ...   23   24   25   26   27   28   29   30   31


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə