HÜseyn (huseyn) VƏ başqalari azərbaycana qarşI məhkəmə işi




Yüklə 492.91 Kb.
səhifə7/8
tarix10.04.2016
ölçüsü492.91 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

g) Apellyasiya və kassasiya şikayələri
214. Məhkəmə qeyd edir ki, bütövlükdə götürüldükdə məhkəmə icraatı o halda ədalətli sayıla bilər ki, ilkin məhkəmə araşdırmasındakı hər hansı qüsurlar sonradan apellyasiya məhkəmələri tərəfindən düzəldilmiş olsun (bax (müvafiq dəyişikliklərlə): Edvards Birləşmiş Krallığa qarşı, 16 dekabr 1992-ci il, 39-cu bənd, A seriyaları, № 247-B; və De Kubberin işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 33-cü bənd, A seriyaları, № 86, həmin bənddə Adolf Avstriyaya qarşı iş üzrə 26 mart 1982-ci il tarixli qərarın (A seriyaları, № 49) 38-40-cı bəndlərinə istinad edilib). Lakin hazırkı işdə Hökumətin arqumentinin əksinə olaraq, Məhkəmə hesab edir ki, ilkin məhkəmə araşdırmasındakı qüsurların heç biri nə Apellyasiya Məhkəməsi, nə də Ali Məhkəmə tərəfindən düzəldilib, çünki bu məhkəmələr faktlarla və hüquqi məsələlərlə bağlı yeni məhkəmə iclası keçirməkdən ya imtina ediblər (Apellyasiya Məhkəməsi), ya da belə səlahiyyətə malik olmayıblar (Ali Məhkəmə), həmin məhkəmə iclası işdəki ifadələrin və iş üzrə tərəflərin hüquqi məsələlərə və faktlara dair arqumentlərinin məhkəmə tərəfindən yenidən araşdırılması ilə nəticələnə bilərdi. Bundan başqa, hər iki məhkəmə sadəcə birinci instansiya məhkəməsinin çıxardığı nəticələri təkrarlayıblar və məhkəmə araşdırmasındakı müxtəlif qüsurlarla bağlı ərizəçilərin verdiyi çoxsaylı şikayətləri nəzərdən keçirməyərək hər hansı əsas gətirmədən bu şikayətləri əsassız şikayətlər kimi bütünlüklə rədd ediblər.
h) Nəticə
215. Məhkəmə qeyd edir ki, yuxarıda aşkar edilmiş müdafiə hüquqlarının pozuntularının bütün ərizəçilərə eyni dərəcədə təsir göstərmədiyi iddia edilə bilər, amma bununla belə, aydındır ki, məhkəmə araşdırmasındakı bu qüsurların hamısı olmasa da, ən azı bir neçəsi ərizəçilərin hamısına təsir göstərib. Yuxarıdakı rəylərini nəzərə alaraq, Məhkəmə bu nəticəyə gəlir ki, bütövlükdə götürüldükdə sözügedən məhkəmə icraatı ədalətli məhkəmə araşdırması tələblərinə cavab verməyib.

216. Müvafiq olaraq, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 3-cü bəndinin “b”, “c” və “d” yarımbəndləri ilə birgə götürülməklə 6-cı maddənin 1-ci bəndi pozulub.


IV. KONVENSİYANIN 6-CI MADDƏSİNİN 2-Cİ BƏNDİNİN İDDİA EDİLƏN POZUNTUSU
217. Ərizəçilər daha sonra şikayət etdilər ki, onlar səlahiyyətli məhkəmə tərəfindən məhkum edilənə qədər dövlət orqanları və yüksək vəzifəli dövlət məmurları tərəfindən verilmiş müxtəlif açıqlamalar onların Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 2-ci bəndi ilə təmin edilən təqsirsizlik prezumpsiyası hüququnu pozub, həmin bənddə deyilir:

“Cinayət törətməkdə ittiham olunan hər kəs onun təqsiri qanun əsasında sübut edilənədək təqsirsiz hesab edilir”.


A. Şikayətin qəbuledilənliyi
218. Hökumət bildirdi ki, ərizəçilər daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirməyiblər, belə ki, onlar bu şikayəti müvafiq dövlət orqanlarının diqqətinə çatdırmaq üçün lazımi addımları atmayıblar. Konkret olaraq, Hökumət iddia etdi ki, daxili qanunvericiliyə əsasən ərizəçilər Cinayət Məcəlləsinin 147-ci maddəsinə və Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 27-ci fəslinə əsasən böhtana məruz qaldıqlarını iddia edərək şikayət ərizəsi verə, yaxud onların təqsirsizlik prezumpsiyasını pozduqları iddia edilən dövlət məmurları barəsində ziyana görə mülki iddia qaldıra bilərdilər.

219. Ərizəçilər bildirdilər ki, praktiki cəhətdən təqsirsizlik prezumpsiyasının pozulduğu barədə şikayətləri ilə bağlı heç bir səmərəli hüquqi müdafiə vasitəsi yox idi. Hətta nəzəri cəhətdən belə vasitələr mövcud olmuşdusa da, həmin vasitələr onların konkret işində heç bir ağlabatan uğur perspektivi vəd etmirdi, çünki dövlət orqanları ərizəçilərin Konvensiya hüquqlarının cinayət təqibi orqanları tərəfindən “daimi və kobudcasına pozulması hallarına qarşı açıq-aydın dözümlülük nümayiş etdirirdilər”. Onlar Hökumət tərəfindən qeyd edilən Cinayət Məcəlləsinin və CPM-in normalarının bu konkret şikayət növünə aidiyyəti olmadığını iddia etdilər və qeyd etdilər ki, ölkədaxili məhkəmə praktikasında təqsirsizlik prezumpsiyasının pozulmasına aid məhkəmə qərarları mövcud deyildi.

220. Məhkəmə bir daha xatırladır ki, Konvensiyanın 37-ci maddəsinin 1-ci bəndində yer alan daxili hüquqi müdafiə vasitələrinin tükəndirilməsi haqqında qaydanın məqsədi iddia edilən pozuntular baxılmaq üçün Məhkəməyə təqdim edilməzdən əvvəl iştirakçı dövlətin onların qarşısını almasına və ya baş vermiş pozuntuları düzəltməsinə imkan verməkdir. Lakin yalnız iddia edilən pozuntulara aidiyyəti olan və eyni zamanda əlçatan və yetərli olan hüquqi müdafiə vasitələri tükəndirilməlidir. Belə vasitələrin mövcudluğu təkcə nəzəri cəhətdən deyil, həm də praktiki cəhətdən yetərincə aydın olmalıdır, belə olmasa onlar zəruri olan əlçatanlıq və zərurilik tələbinə cavab verməyəcəklər; bu müxtəlif şərtlərə riayət edildiyini sübuta yetirmək isə cavabdeh dövlətin üzərinə düşür (bax: Vernilyo Fransaya qarşı, 20 fevral 1991-ci il, 27-ci bənd, A seriyaları, № 198).

221. Hökumət böhtanla əlaqədar cinayət işi qaldırılması üçün verilən şikayət formasında və ya ziyanla bağlı qaldırılan mülki iddia formasında səmərəli daxili hüquqi müdafiə vasitələrinin daxili qanunvericilikdə nəzərdə tutulduğunu və bunların təqsirsizlik prezumpsiyasının iddia edilən pozuntusu ilə bağlı kompensasiyanı nəzəri cəhətdən təmin etmək iqtidarında olduğunu iddia etsə də, Məhkəmə qeyd edir ki, Hökumət təqsirsizlik prezumpsiyasının pozulduğunu iddia edən şikayətlərlə bağlı yuxarıda qeyd edilən hüquqi müdafiə vasitələrinin əvvəllər uğurla istifadə edildiyinə dair hər hansı nümunə təqdim etməyib. Hökumət həmçinin qeyd etdiyi prosedurlar çərçivəsində bu konkret maddi-hüquqi məsələ ilə bağlı hər hansı şikayətlərin cinayət işlərinə baxan müvafiq dövlət orqanları və ya mülki məhkəmələr tərəfindən baxılmağa qəbul edildiyini konkret nümunələr vasitəsilə nümayiş etdirə bilməyib. Təqsirsizlik prezumpsiyasının iddia edilən pozuntusuna dair şikayətin birbaşa müttəhimin cinayət işinə baxan məhkəməyə təqdim edilməsinin mümkünlüyünə gəldikdə, Məhkəməyə bir nümunə məlumdur ki, həmin nümunədə bu cür şikayət hər hansı əsas gətirilmədən tələsik rədd edilib (bax: Fətullayev Azərbaycana qarşı, ərizə № 40984/07, 45-ci və 153-cü bəndlər, 22 aprel 2010-cu il), belə nəticə isə hüquqi müdafiə vasitələrinin praktiki səmərəliliyi barədə tələbə cavab verən nəticə sayıla bilməz. Belə olan halda Məhkəmə bu qənaətə gələ bilməz ki, Hökumət tərəfindən qeyd edilmiş hüquqi müdafiə vasitələrindən hər hansı biri konkret olaraq iddia edilən pozuntularla bağlı istifadə edilə bilərdi, yaxud belə vasitələrin praktikada mövcudluğu kifayət qədər aydın idi.

222. Müvafiq olaraq, Məhkəmə Hökumətin etirazını rədd edir və daha sonra qeyd edir ki, bu şikayət hər hansı digər baxımdan Konvensiyanın 35-ci maddəsinin 3-cü bəndinin “a” yarımbəndində nəzərdə tutulan açıq-aydın əsassız şikayət deyil və hər hansı digər əsaslara görə də qəbulolunmaz deyil. Buna görə də o, qəbul olunan elan edilməlidir.
B. Şikayətin mahiyyəti
1. Tərəflərin arqumentləri
223. Hökumət bildirdi ki, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 2-ci bəndi dövlət orqanlarının aparılan hər hansı cinayət istintaqları barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmasının qarşısını ala bilməz. O, iddia etdi ki, ərizəçilərin təqsirsizlik prezumpsiyası pozulmayıb, nə hər hansı ilkin məhkəmə qərarlarında, nə də ictimaiyyətə verilən açıqlamalarda ərizəçilər cinayətkar kimi təsvir edilməyib və ya cinayət işi üzrə məhkum edilməzdən əvvəl onların təqsirinin sübut olunduğu bildirilməyib.

224. Ərizəçilər şikayətlərini bir daha təkrarladılar və israrla bildirdilər ki, ictimaiyyətə verilən çoxsaylı açıqlamalarda səlahiyyətli məhkəmə tərəfindən məhkum edilməzdən əvvəl cinayətkar elan olunublar.


2. Məhkəmənin qiymətləndirməsi
225. Məhkəmə bir daha bildirir ki, 6-cı maddənin 2-ci bəndinin müvafiq aspekti məhkəmə icraatı ilə sıx əlaqəli şəkildə verilmiş qərəzli açıqlamalar vasitəsilə cinayət işi üzrə ədalətli məhkəmə araşdırmasına ziyan dəyməsinin qarşını almaq məqsədini daşıyır. 6-cı maddəsinin 2-ci bəndində təsbit olunmuş təqsirsizlik prezumpsiyası 1-ci bəndin tələb etdiyi ədalətli məhkəmə araşdırmasının elementlərindən biridir (bax: Allene de Ribemon Fransaya qarşı, 10 fevral 1995-ci il, 35-ci bənd, A seriyaları, № 308). O, nəinki “cinayət törətməkdə ittiham olunan” şəxsin təqsiri qanuna müvafiq olaraq sübut edilənə qədər onun təqsirkar olduğu barədə məhkəmənin özü tərəfindən vaxtından əvvəl fikir ifadə edilməsini qadağan edir (bax: Minelli İsveçrəyə qarşı, 25 mart 1983-cü il, 38-ci bənd, A seriyaları, № 62), həm də davam edən cinayət istintaqı barəsində digər dövlət məmurları tərəfindən bildirilən, ictimaiyyəti şübhəli şəxsin təqsirkar olduğuna inanmağa sövq edən və səlahiyyətli məhkəmə orqanı faktlara qiymət verməzdən əvvəl həmin şəxsi ittiham edən açıqlamaları əhatə edir (bax: Allene de Ribemonun işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 41-ci bənd; Daktaras Litvaya qarşı, ərizə № 42095/98, 41-43-cü bəndlər, ECHR 2000-X). Məhkəmə vurğulayır ki, 6-cı maddənin 2-ci bəndi dövlət orqanlarının davam edən cinayət istintaqı barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmasının qarşısını ala bilməz, amma o, tələb edir ki, təqsirsizlik prezumpsiyasına hörmət edilməsi üçün onlar bunu zəruri diqqətlə və ehtiyatla etsinlər (bax: Allene de Ribemonun işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 38-ci bənd).

226. Məhkəmənin ardıcıl yanaşması ondan ibarətdir ki, təqsirsizlik prezumpsiyası o vaxt pozulur ki, cinayət əməlində ittiham olunan şəxsin təqsirli olması qanun əsasında sübut edilməzdən əvvəl həmin şəxslə bağlı məhkəmə qərarında və dövlətin vəzifəli şəxsi tərəfindən verilən açıqlamada onun təqsirli olduğu fikri əks olunur. Hətta hər hansı formal qərar olmasa belə, bu açıqlama təqsirləndirilən şəxsin vəzifəli şəxs tərəfindən təqsirkar hesab edildiyini əsaslı olaraq düşünmək üçün kifayət edir. Kiminsə sadəcə cinayət törətməkdə şübhəli bilindiyi barədə verilən açıqlama ilə yekun ittiham hökmü olmadan həmin şəxsin sözügedən cinayəti törətdiyi barədə verilən birmənalı açıqlama arasında kökündən fərq qoyulmalıdır. Bununla bağlı Məhkəmə şəxsin məhkəmə araşdırmasının keçirilməsindən və cinayət törətməyə görə təqsirkar sayılmasından əvvəl dövlətin vəzifəli şəxslərinin öz bəyanatlarında sözləri düzgün seçmələrinin vacibliyini ardıcıl olaraq vurğulayıb (bax: Xujin və başqaları Rusiyaya qarşı, ərizə № 13470/02, 94-cü bənd, 23 oktyabr 2008-ci il, əlavə istinadlarla). Vəzifəli şəxs tərəfindən verilmiş açıqlamanın təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipini pozub-pozmadığı barədə qərar etiraz edilən həmin açıqlamanın verildiyi konkret kontekst nəzərə alınmaqla qəbul edilməlidir (bax: Butkeviçus Litvaya qarşı, ərizə № 48297/99, 49-cu bənd, ECHR 2002 II).

227. Hazırkı işdə ərizəçilər çoxsaylı dövlət orqanları və dövlətin vəzifəli şəxsləri tərəfindən verilmiş müxtəlif açıqlamalardan şikayət ediblər. Məhkəmə hesab edir ki, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 2-ci bəndi əsasında aparılan təhlilin məqsədləri üçün yalnız hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən verilmiş açıqlamaların, yəni Daxili İşlər Nazirliyi ilə Baş Prokurorluğun mətbuata bəyanatlarının (yuxarıda 98 və 101-102-ci bədlərə bax) və yüksək vəzifəli iki polis əməkdaşının verdiyi bəyanatların (yuxarıda 99-cu və 103-cü bədlərə bax) nəzərdən keçirilməsi kifayət edər.

228. Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidməti rəhbərinin 22 oktyabr 2003-cü ildə keçirilmiş mətbuat konfransında verdiyi açıqlamalara və Daxili İşlər Nazirliyinin və Baş Prokurorluğun mətbuata 27 oktyabr 2003-cü il tarixli birgə bəyanatına gəldikdə, Məhkəmə qeyd edir ki, onlar cinayət icraatları ilə əlaqəli olmayan kontekstdə verilmişdi. O, etiraf edir ki, 15 və 16 oktyabr 2003-cü il hadisələrinin ciddiliyi dövlət orqanlarının həmin hadisələrlə əlaqədar başlanmış hər hansı cinayət icraatı barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmasını tələb edə bilərdi. Lakin bu hal açıqlamalarda həmin icraatlardakı təqsirləndirilən şəxslər barəsində istifadə edilən sözlərin seçilməsində diqqətli olmamağa haqq qazandıra bilməz. Sözügedən açıqlamalar ərizəçilər barəsində cinayət istintaqı təzəcə başladığı vaxt verilmişdi. Dövlətin hüquq-mühafizə orqanının nəzərində ərizəçilərin təqsirkar olduqlarının təsdiq edilməsi kimi yozula biləcək açıqlamaların verilməməsi bu ilkin mərhələdə xüsusilə önəmli idi. Məhkəmə xüsusən qeyd edir ki, bu açıqlamalarda, digər məsələlərlə yanaşı, dörd ərizəçinin adı konkret olaraq çəkilmiş və adları göstərilməyən “digər” şəxslər qeyd edilmişdi, habelə hər hansı istisna və ya qeyd-şərt qoyulmadan bəyan edilmişdi ki, müvafiq şəxslər nümayişçilərə kütləvi iğtişaşlarla nəticələnmiş qanunsuz hərəkətlər etmək barədə göstəriş veriblər və onları buna təhrik ediblər.

229. Müəllifi Səbail rayon polis idarəsinin rəisi (yuxarıda 99-cu bənd) və daxili işlər nazirinin müavini (yuxarıda 103-cü bənd) olan qəzet məqalələrinə gəldikdə, həmin məqalələrin məzmunundan aydın olur ki, məqalələrin heç biri ictimaiyyəti aparılan cinayət istintaqları barədə məlumatlandırmaq məqsədi daşımırdı. Oradakı açıqlamaların məzmunundan və ritorikasından aydın görünürdü ki, onların əsas məqsədi siyasi tənqidləri ifadə etmək, siyasi müxalifəti və onun ayağına yazılan zorakı hərəkətləri pisləmək idi. Açıqlamaların müəlliflərinin siyasətçilər deyil, hüquq-mühafizə orqanlarının yüksək vəzifəli məmurları olduğunu nəzərə alsaq, onların rəsmi şəxs qismində verdikləri bu açıqlamalara müəyyən dərəcədə şişirtmələrin qəbuledilən olduğu qanuni siyasi debatların tərkib hissəsi və siyasi rəqiblərə qarşı qiymətləndirici mülahizələrin sərbəst istifadəsi kimi baxmaq olmazdı.

230. Müxtəlif açıqlamalarında Səbail rayon polis idarəsinin rəisi birmənalı olaraq iddia etmişdi ki, nümayişçilər dörd ərizəçinin və iki digər müxalifət liderinin birbaşa göstərişləri ilə “dəhşətli cinayət hərəkətləri törədiblər” və onların adlarını açıq-aydın göstərmişdi. Öz növbəsində daxili işlər nazirinin müavini “radikal”, “mürtəce” və “destruktiv” müxalifət tərəfindən törədilmiş və qanunsuz yollarla dövlət hakimiyyətini ələ keçirmək məqsədi daşıyan “cinayət xarakterli aksiyaları” müşahidə etmiş ərizəçilərin adlarını aydın şəkildə çəkmişdi. Müəllifi daxili işlər nazirinin müavini olan məqalə bütövlükdə müxalifətə və onun liderlərinə və onların ayağına yazılan konkret hərəkətlə xitabən “cinayət” və “cinayətkar” sözlərindən dəfələrlə və israrla istifadə edilməsi ilə diqqət çəkirdi.

231. Məhkəmə qeyd edir ki, yalnız daxili işlər nazirinin müavini açıqlamalarında bütün ərizəçilərin adlarını aydın şəkildə çəkdiyi halda, yuxarıda qeyd edilən digər açıqlamalarda yalnız dördüncü ərizəçinin adı konkret olaraq çəkilir, digərləri haqqında isə kimliyi müəyyən edilməyən bəzi “digər” şəxslər ifadəsi işlədilirdi. Lakin həmin açıqlamaların verildiyi kontekstdə orada istifadə edilmiş “digər” sözü sadəcə olaraq digərləri ilə yanaşı qalan üç ərizəçiyə üstüörtülü istinad idi, çünki xəbərlərdəki məlumatlardan ictimaiyyətə tam məlum idi ki, 15 və 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə əlaqədar konkret olaraq hansı müxalifət liderləri həbs olunublar.

232. Yuxarıdakı açıqlamaların hüquq-mühafizə orqanları və onların yüksək vəzifəli şəxsləri tərəfindən verildiyini nəzərə alsaq, onlar aparılan cinayət icraatından və ərizəçilər barəsində cinayət təqibinə səbəb olmuş hadisələrdən danışarkən sözlərin seçilməsində xüsusilə diqqətli olmalı idilər. Məhkəmə hesab edir ki, zəruri istisnalar və ya qeyd-şərtlər edilmədən verilmiş bu açıqlamalarda ərizəçilərin cinayət əməlləri törətmələrinin aydın və birmənalı şəkildə bəyan edilməsinə bərabər olan sözlər yer almışdı. Beləliklə də bu açıqlamalarda səlahiyyətli məhkəmə orqanı tərəfindən faktlara qiymət verilməzdən əvvəl mövqe bildirilmişdi və onlar ictimaiyyəti qanun əsasında təqsirləri sübuta yetirilməzdən əvvəl ərizəçilərin təqsirkar olduqlarına inandırmağa sövq edə bilərdi.

233. Yuxarıda gəldiyi nəticəni nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, müxtəlif dövlət məmurlarının və orqanlarının digər açıqlamaları ilə bağlı ərizəçilərin sonrakı arqumentlərini araşdırmağa ehtiyac yoxdur.

234. Müvafiq olaraq, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 2-ci bəndinin pozuntusu baş verib.


V. KONVENSİYANIN 11-Cİ MADDƏSİNİN İDDİA EDİLƏN POZUNTUSU
235. Birinci, ikinci və üçüncü ərizəçilər şikayət etdilər ki, onların cinayət işi üzrə ədalətsiz ittiham hökmü onların Konvensiyanın 11-ci maddəsi ilə təmin edilən digər şəxslərlə dinc toplaşmaq azadlığının qarşısını almağa yönəlmişdi, həmin maddədə deyilir:

“1. Hər kəsin dinc toplaşmaq azadlığı və öz maraqlarını müdafiə etmək üçün həmkarlar ittifaqları yaratmaq və onlara qoşulmaq hüququ da daxil olmaqla başqaları ilə birləşmək azadlığı hüququ var.

2. Bu hüquqların həyata keçirilməsinə milli təhlükəsizlik və ictimai asayiş maraqları naminə, iğtişaşın və cinayətin qarşısını almaq üçün, sağlamlığın və mənəviyyatın mühafizəsi üçün və ya digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi üçün qanunla nəzərdə tutulmuş və demokratik cəmiyyətdə zəruri olanlardan başqa heç bir məhdudiyyətlər qoyula bilməz. Bu maddə silahlı qüvvələr, polis və ya inzibati dövlət orqanları üzvlərinin belə hüquqlarının həyata keçirilməsinə qanuni məhdudiyyətlər qoyulmasına mane olmur”.
A. Tərəflərin arqumentləri
236. Hökumət iddia etdi ki, ərizəçilər daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirməyiblər, belə ki, onların heç biri dövlət orqanlarına Konvensiyanın 11-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqlarının pozulduğunu iddia edən rəsmi şikayət verməyiblər.

237. Hökumət daha sonra qeyd etdi ki, nümayişçilərin zorakılıq niyyətlərini və zorakı hərəkətlərini sübut edən kifayət qədər hal şahidi və videodəlillər vardı, həmin hərəkətlərin nəticəsində bir sıra polis əməkdaşları və mülki şəxslər xəsarət almış və çoxlu sayda dövlət və özəl mülkiyyətə ziyan yetirilmişdi. Yuxarıda qeyd edilənlərin əsasında Hökumət iddia etdi ki, həmin nümayiş “dinc toplantı” sayıla bilməzdi və müvafiq olaraq, Konvensiyanın 11-ci maddəsində nəzərdə tutulan müdafiə ona şamil oluna bilməz.


238. Sonda Hökumət bildirdi ki, istənilən halda, hətta 11-ci maddə bu hala tətbiq edilsə belə və Məhkəmə ərizəçilərin həmin maddədə nəzərdə tutulmuş hüquqlarına müdaxilənin baş verdiyini hesab etsə belə, bu müdaxilə qanunla nəzərdə tutulmuşdu, ictimai asayişin mühafizəsindən və digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsindən ibarət qanuni məqsəd daşıyırdı və “demokratik cəmiyyətdə zəruri” idi, çünki ərizəçilər hüquqa zidd əməllərinə, yəni çoxlu insanların xəsarət alması və mülkiyyətə ziyan dəyməsi ilə nəticələnmiş kütləvi iğtişaşların təşkilinə mütənasib olan cəza almışdılar.

239. Ərizəçilər bu şikayətin qəbuledilənliyi məsələsinə dair Hökumətin etirazları ilə bağlı şərh bildirmədilər.

240. Ərizəçilər şikayət etdilər ki, “kütləvi iğtişaşların təşkilinə” görə ədalətsiz məhkəmə araşdırması nəticəsində məhkum edilmələri Konvensiyanın 6-cı maddəsinin pozuntusuna bərabər olmaqdan əlavə, onların Konvensiyanın 11-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqlarına əsassız müdaxilə təşkil edib. Onlar bildirdilər ki, bu ittiham hökmünün əsasında duran motiv ondan ibarət idi ki, onlar ictimaiyyəti prezident seçkisinin nəticələrinə etiraz etməyə çağıran müxalifət liderləri idilər.

241. 16 oktyabr 2003-cü il hadisələrinə gəldikdə, ərizəçilər qeyd etdilər ki, cənab İ. Qəmbərin seçkilərdəki nümayəndələrinin nümayiş keçirməyə icazə verilməsi üçün qanuna uyğun olaraq qabaqcadan müraciət etdiyinə baxmayaraq, icazə verilməsindən qanuna zidd olaraq imtina edilmişdi. Ərizəçilər iddia etdilər ki, onlar və digər nümayişçilər, hətta hakimiyyət orqanlarının formal icazəsi olmasa belə, dinc toplaşmaq hüququna malik idilər. Ərizəçilər nümayişin zorakı xarakterli olduğu barədə Hökumətin iddiası ilə razılaşmadılar. Onlar iddia etdilər ki, yalnız oraya cəlb olunmuş kiçik “təxribatçılar” qrupu qarışıqlıq yaradırdı, halbuki hüquq-mühafizə orqanları nümayişin əsassız olaraq güc yolu ilə dağıdılması zamanı lüzumsuz yerə və həddən artıq zorakı davranmışdılar.

242. Ərizəçilərin fikrincə, dövlət orqanlarının nümayişçilərə qarşı güc tətbiq etməsi və ərizəçilər də daxil olmaqla çoxlu nümayişçilərin həbsə alınması və müxtəlif hüquq pozuntularına görə əsassız olaraq məhkum edilməsi onların dinc toplaşmaq azadlığı hüququna əsassız müdaxilə təşkil edib.
B. Məhkəmənin qiymətləndirməsi
1. Məhkəmə qarşısında qaldırılan şikayətin əhatə dairəsi
243. Məhkəmə belə bir fakta diqqət yetirməyə bilməz ki, ərizəçilərə qarşı başlanmış aparılan məhkəmə icraatı və hazırkı işə aidiyyəti olan bütün digər hadisələr 15 və 16 oktyabr 2003-cü ildə baş vermiş kütləvi iğtişaşlarla birbaşa əlaqəlidir. Beləliklə, öz mahiyyəti etibarı ilə bu hadisələr demokratik cəmiyyətin təməli rolunu oynayan fundamental azadlıqlardan birinin – toplaşmaq azadlığının həyata keçirilməsi ilə bağlıdır. Məhkəmə bir daha xatırladır ki, dinc toplantıda iştirak etmək azadlığı o qədər əhəmiyyətlidir ki, qadağan olunmayan nümayişdə iştirak edən şəxs ittiham edilməli olan hərəkət törətməyənə qədər həmin nümayişdə iştirakına görə sanksiyaya məruz qalmamalıdır (bax: Ezelin Fransaya qarşı, 26 aprel 1991-ci il, 53-cü bənd, A seriyaları, № 202). Bundan başqa, əgər Konvensiyanın 11-ci maddəsi ilə təmin olunan toplaşmaq azadlığının mahiyyətinə xələl gətirilmirsə, dövlət orqanlarının dinc toplantılara münasibətdə müəyyən dərəcədə tolerantlıq nümayiş etdirməsi önəmlidir (bax: Oya Ataman Türkiyəyə qarşı, ərizə № 74552/01, 38-42-ci bəndlər, ECHR 2006-XIII). Lakin Məhkəmə qeyd edir ki, ilk növbədə onun vəzifəsi açıq şəkildə və ya mahiyyət etibarı ilə qarşısında qaldırılan məsələlər barədə qərar çıxarmaqdır.

244. Bununla əlaqədar olaraq, ərizəçilərin müvafiq şikayət ərizələrində qaldırdıqları ilkin şikayətləri diqqətlə öyrəndikdən sonra Məhkəmə hesab edir ki, onlar nümayişin keçirilməsinə rəsmən icazə verilməməsi, yaxud nümayişin dağıdılması və ya bu dağıdılmanın həyata keçirilmə üsulu ilə əlaqədar olaraq Konvensiyanın 11-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş hüquqlarının pozulmasından şikayət etməyiblər. Müvafiq olaraq, Məhkəmə bu qənaətə gəlir ki, bu məsələlər hazırkı şikayət ərizələrinin əhatə dairəsi xaricindədir. İstənilən halda, nümayişin iştirakçıları olaraq ərizəçilərdən hər hansı birinin dövlət orqanlarının nümayişin keçirilməsinə icazə verməməsinin qanunsuz olduğu, yaxud nümayişi güc vasitəsilə dağıtmaq barədə qərarın onların və digər nümayişçilərin dinc toplaşmaq azadlığı hüququnu pozduğu barədə daxili məhkəmələrə şikayət etdiyi görünmür. Buna görə də yuxarıda qeyd edilən məsələlər barədə istənilən şikayətlər, hətta ərizəçilərin onları Məhkəmə qarşısında qaldırmaq niyyətində olduqlarını fərz etsək belə, istənilən halda daxili hüquqi müdafiə vasitələri tükəndirilmədiyinə görə qəbuledilməz olacaqdı.

245. Lakin ilkin ərizələrində ərizəçilər 6-cı maddə üzrə ilkin şikayətlərindən əlavə həm də “kütləvi iğtişaşların təşkilinə” görə ədalətsiz olaraq cinayət cəzasına məhkum edilmələrinin 11-ci maddədə nəzərdə tutulmuş hüquqlarının pozuntusuna bərabər olmasından şikayət etmiş və bu məsələ ilə bağlı 6-cı maddə üzrə qaldırdıqları eyni arqumentlərə istinad etmişdilər. Buna görə də hazırkı şikayətin əhatə dairəsi belə bir məsələ ilə məhdudlaşır ki, ədalətli məhkəmə araşdırmasının tələbləri pozulmaqla icazəsiz nümayişdən sonra ərizəçilərin “kütləvi iğtişaşların təşkilinə” görə məhkum edilmələri faktını onların 11-ci maddədə nəzərdə tutulmuş hüquqlarına müdaxilə hesab etmək olarmı və əgər olarsa, bu müdaxiləyə haqq qazandırmaq olarmı?
2. Şikayətin qəbuledilənliyi
246. Bu konkret şikayətin yuxarıda qeyd edilmiş əhatə dairəsini nəzərə alaraq, Məhkəmə 11-ci maddənin tətbiqinin mümkünlüyünə Hökumətin etirazını rədd edir. Bundan başqa, Məhkəmə hesab edir ki, daxili hüquqi müdafiə vasitələrinin tükəndirilməməsi ilə bağlı Hökumətin etirazı da rədd edilməlidir. Cinayət cəzasına məhkum edilmələrinin ədalətsiz olduğu barədə ərizəçilərin iddiasına gəldikdə, onlar daxili qanunvericiliyə əsasən mümkün olan apellyasiya və kassasiya şikayətlərini veriblər və həmin şikayətlərdə onların bildirdikləri arqumentlər mahiyyət etibarı ilə Məhkəmə qarşısında bildirdikləri arqumentlərə bənzər idi. Hökumət izah etmədi və Məhkəmə də başa düşə bilmir ki, ölkədaxili səviyyədə ərizəçilər tərəfindən mahiyyətcə eyni şikayətlərin qaldırıldığı, amma konkret olaraq Konvensiyanın 11-ci maddəsi əsasında verilə biləcək hər hansı ayrıca apellyasiya və kassasiya şikayətləri, müvafiq cinayət məhkəmələri artıq onları kütləvi iğtişaşların təşkilində təqsirli bildikdən sonra, uğur perspektivinə necə malik ola bilərdi?

247. Bu şikayətin qəbuledilməz elan olunması üçün hər hansı digər əsas da müəyyən edilmədi. Buna görə də Məhkəmə bu şikayəti yuxarıda 245-ci bənddə müəyyən edilmiş əhatə dairəsi çərçivəsində qəbul olunan elan edir.


3. Şikayətin mahiyyəti
248. Məhkəmə qeyd edir ki, ərizəçilərin özlüyündə nümayişdə iştiraka görə deyil, nümayişin gedişindəki konkret davranışlarına görə, məsələn, zorakılığa görə və ya zorakılığa təhrik etməyə görə cəzalandırıldığı halları dəqiq fərqləndirmək zəruri ola bilər (müqayisə üçün bax (müvafiq dəyişikliklərlə): G. Almaniya Federativ Respublikasına qarşı, ərizə № 13079/87, Komissiyanın 6 mart 1989-cu il tarixli qərarı). Müvafiq olaraq, bu şikayətin predmeti ərizəçilərin həqiqətən zorakılığa təhrikdə iştirak edib-etmədiklərinin müəyyən edilməsindən asılıdır və adətən bu məsələ ədalətli məhkəmə araşdırması təminatlarının mövcud olduğu məhkəmə icraatında müvafiq daxili məhkəmələr tərəfindən həll edilməlidir. Məhkəmə artıq müəyyən edib ki, hazırkı işdə cinayət icraatı ədalətlilik tələblərinə cavab vermirdi. Bundan başqa, ərizəçilərin 11-ci maddə üzrə qəbul olunan elan edilmiş şikayətlərinə aid arqumentləri mahiyyət etibarı ilə 6-cı maddə üzrə arqumentləri ilə eyni idi.

249. Belə olan halda, 6-cı maddənin pozulduğu barədə yuxarıda çıxarılmış nəticə məhkəmə araşdırmasının ədalətsiz olduğu barədə ərizəçilərin arqumentlərini əhatə etdiyinə görə, Məhkəmə hesab edir ki, eyni arqumentləri 11-ci maddə üzrə ayrıca araşdırmağa ehtiyac yoxdur.


VI. KONVENSİYANIN İDDİA EDİLƏN DİGƏR POZUNTULARI
250. Konvensiyanın 8-ci maddəsinə istinadən birinci ərizəçi şikayət etdi ki, həbsə alındığı zaman polis əməkdaşları axtarış orderi olmadan onun mənzilinə daxil olublar və onun mənzil toxunulmazlığına hörmət hüququnu pozublar. Ərizəçilərin hamısı digər şikayətləri ilə birgə götürülməklə Konvensiyanın 14-cü maddəsinə istinad edərək şikayət etdilər ki, siyasi müxalifətin üzvü olaraq siyasi baxışlarına görə təqibə məruz qalıblar və daxili məhkəmələr müdafiə tərəfinin şahidlərinin ifadələrinə sadəcə ona görə əhəmiyyət verməyiblər ki, bu şahidlər də müxalifət partiyalarının üzvləri olublar.

251. Məhkəmə sərəncamında olan materialların işığında və barəsində şikayət edilən məsələlərlə bağlı səlahiyyəti çərçivəsində bu qənaətə gəlir ki, bu şikayətlər Konvensiyada və ya onun Protokollarında əks olunmuş hüquq və azadlıqların pozuntusunun hər hansı əlamətini üzə çıxarmır. Buradan belə nəticə çıxır ki, şikayət ərizələrinin bu hissəsi açıq-aydın əsassızdır və Konvensiyanın 35-ci maddəsinin 3-cü və 4-cü bəndlərinə uyğun olaraq rədd edilməlidir.


VI. KONVENSİYANIN 41-Cİ MADDƏSİNİN TƏTBİQİ
252. Konvensiyanın 41-ci maddəsində deyilir:

“Əgər Məhkəmə Konvensiya və onun Protokollarının pozulduğunu, lakin Razılığa gələn Yüksək Tərəfin daxili hüququnun yalnız bu pozuntunun nəticələrinin qismən aradan qaldırılmasına imkan verdiyini müəyyən edirsə, Məhkəmə zəruri halda, zərərçəkən tərəfə əvəzin ədalətli ödənilməsini təyin edir”.

1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə