HÜseyn (huseyn) VƏ başqalari azərbaycana qarşI məhkəmə işi




Yüklə 492.91 Kb.
səhifə6/8
tarix10.04.2016
ölçüsü492.91 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

d) Məhkəmə araşdırması zamanı səmərəli hüquqi yardım
179. Məhkəmə qeyd edir ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin ilk hazırlıq iclasından başlayaraq və məhkəmə icraatı zamanı ayrı-ayrı vaxtlarda bütün ərizəçilərin vəkilləri dəfələrlə şikayət ediblər ki, müdafiənin hazırlanması üçün onlara verilən vaxt və imkan məhdud olduğuna və məhkəmə zalından kənarda təzyiqə məruz qaldıqlarına görə müştərilərini adekvat hüquqi yardımla təmin edə bilməyiblər. Sonda bu şikayətlər onunla nəticələnib ki, birinci üç ərizəçinin vəkilləri onların adından yekun nitqlə çıxış etməkdən imtina ediblər. Vəkillər formal olaraq xidmətlərinə xitam verməyiblər və ərizəçilərin rəsmi nümayəndələri olaraq qalıblar, amma həmin andan məhkəmə araşdırmasında aktiv iştirak etməyiblər.

180. Bununla bağlı Məhkəmə bir daha bildirir ki, Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 3-cü bəndinin “c” yarımbəndinə əsasən, təqsirləndirilən şəxs nəzəri və ya xəyali deyil, praktiki və səmərəli hüquqi yardım almaq hüququna malikdir. Konvensiyanın həmin yarımbəndində söhbət vəkilin “təyin olunmasından” deyil, “yardımından” gedir: sadəcə təyin olunma səmərəli yardımı təmin etmir, ona görə ki, müxtəlif praktiki səbəblər ucbatından vəkilin hüquqi yardım göstərməsinə maneələr yarana bilər, yaxud o, vəzifəsini yerinə yetirməkdən yayına bilər. Dövlət hüquqi yardım məqsədi ilə təyin olunmuş vəkilin hər bir nöqsanına görə məsuliyyət daşıya bilməz. Lakin hüquqi yardım üçün təyin olunmuş vəkilin səmərəli təmsilçiliyi həyata keçirə bilməməsi açıq-aydın görünürsə və ya hər hansı digər formada dövlət orqanlarının diqqətinə yetirincə çatdırılıbsa, dövlət orqanları təqsirləndirilən şəxsin səmərəli hüquqi yardımdan istifadə edə bilməsini təmin etmək üçün tədbirlər görməlidirlər (bax: Artiko İtaliyaya qarşı, 13 may 1980-ci il tarixli qərar, 33-37-ci bəndlər, A seriyaları, № 37; və Kamazinski Avstriyaya qarşı, 19 dekabr 1989-cu il tarixli qərar, 65-ci bənd, A seriyaları, № 168). Bundan başqa, daxili məhkəmədə təqsirləndirilən şəxsi təmsil edən vəkilin müdafiəni lazımi qaydada təşkil etməsi üçün vaxta və imkana malik olmadığı aydın olarsa, məhkəmə vəkilə vəzifələrini mümkün qədər yaxşı şəraitdə yerinə yetirməsinə imkan yaradılmasını təmin etmək üçün pozitiv xarakterli tədbirlər görməlidir (bax (müvafiq dəyişikliklərlə): Qoddi İtaliyaya qarşı, 9 aprel 1984-cü il tarixli qərar, 31-ci bənd, A seriyaları, № 76).

181. Ərizəçilərin vəkillərindən bəzilərinin dövlət tərəfindən təyin olunduqlarına gəldikdə, Məhkəmə hesab edir ki, vəzifələrini lazımi qaydada yerinə yetirmələrinə maneələr törədildiyi barədə vəkillərin hər hansı birinin və ya hamısının iddialarının həqiqətə uyğun olub-olmamasından asılı olmayaraq, son nəticədə onların həmin andan yekun nitqi ilə çıxış etməkdən və məhkəmə araşdırmasında hər hansı digər formada aktiv iştirakdan imtina etmələri açıq-aydın belə bir vəziyyətlə nəticələnmişdi ki, təqsirləndirilən şəxslər məhkəmə araşdırmasının xeyli hissəsi ərzində hüquqi yardımsız qalmışdılar. Beləliklə, ərizəçilərin səmərəli şəkildə təmsil olunmaq imkanına malik olmaması açıq-aşkar idi və aydın şəkildə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin diqqətinə çatdırılmışdı, yəni həm ərizəçilərin, həm də vəkillərinin bu barədə dəfələrlə şikayət etmələri və vəsatət vermələri vasitəsilə və vəkillərin yekun nitqi ilə çıxış etməkdən imtina etmələri vasitəsilə bildirilmişdi.

182. İddia edilə bilər ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə 13 oktyabr 2004-cü il tarixli qərarında bu məsələni nəzərdən keçirərək vəkillərinin de fakto imtinası səbəbindən ərizəçilərin şifahi arqumentlərini şəxsən təqdim etmələri barədə vəsatətlərini rədd edib (yuxarıda 78-79-cu bəndlərə bax). Lakin Məhkəmənin fikrincə, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin 13 oktyabr 2004-cü il tarixli qərarı səthi və ziddiyyətli idi. Belə ki, öncə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə hər hansı müvafiq izahat vermədən bildirmişdi ki, bütün proses ərzində vəkillər ərizəçiləri adekvat və səmərəli yardımla təmin ediblər. Lakin o, ardınca buna zidd olan belə fikir bildirmişdi ki, vəkillərə istintaq materialları ilə tanış olmaları üçün yetərincə imkan yaradılıb, amma özləri vəzifələrini yerinə yetirməyiblər. Bu fikir vəkillərin göstərdiyi hüquqi yardımın səmərəli olduğu barədə məhkəmənin özünün bəyan etdiyi rəyə açıq-aydın zidd idi. Məhkəmə hesab edir ki, məsələyə bu cür səthi yanaşma ərizəçilərə göstərilən hüquqi yardımın səmərəliliyinin daxili məhkəməni açıq-aydın maraqlandırmadığını üzə çıxarır. İşin materialları arasında ərizəçilər və vəkilləri tərəfindən dəfələrlə qaldırılmış problemlərin daxili məhkəmə tərəfindən müstəqil və hərtərəfli şəkildə qiymətləndirildiyini göstərən heç bir əlamət yoxdur.

183. Məhkəmənin fikrincə, nəzərdən keçirilən vəziyyət ən azından Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə tərəfindən vəkillərin bildirdikləri konkret iddialara dair müəyyən araşdırma aparılmasını tələb edirdi; məsələn, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə ittiham tərəfinin dəlilləri ilə tanış olmaları üçün vəkillərə verilmiş vaxt və imkan barədə ətraflı məlumat istəməli və həmin məlumatları nəzərə almalı idi. Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə həqiqətən vəkillərin öz işlərini lazımi qaydada yerinə yetirmələrinin qarşısını alan maneələrin olduğu qənaətinə gəldiyi təqdirdə həmin maneələri aradan qaldırmaqla vəziyyəti düzəltməyə cəhd etməli idi. Məsələn, o, vəkillərin işin materialları ilə yetərincə tanış olmalarına imkan yaratmaq üçün iclasları müəyyən müddətə təxirə sala bilərdi. Yaxud alternativ olaraq, məhkəmə araşdırması zamanı müxtəlif vaxtlarda ərizəçilərin bəzilərinin aldıqları hüquqi yardımın səmərəsiz olduğunu dərk etdiklərinə görə özlərini şəxsən müdafiə etmək istəklərini ifadə etdiklərinə diqqət yetirərək, daxili məhkəmə ən azından bunu nəzərə ala və şəxsən müdafiələrini hazırlamaları üçün onlara vaxt verə bilərdi. Lakin o, bunu da etmədi (aşağıda “e” bölməsinə bax).

184. Ərizəçilərin vəkillərindən bəzilərinin onların özləri tərəfindən cəlb olunduğuna gəldikdə, Məhkəmə hesab edir ki, hazırkı işdə onların hüquqi təmsilçiliyinin vəziyyəti dövlət tərəfindən təyin olunmuş vəkillərinkindən fərqli deyildi. Ərizəçinin özünün seçdiyi vəkilin təmsilçiliyinin keyfiyyətinə görə dövlət məsuliyyət daşımasa da, hər halda belə vəkilin öz vəzifələrini mümkün qədər yaxşı şəraitdə yerinə yerimək imkanına malik olmasını təmin etməlidir. Müdafiəni lazımi qaydada təşkil etməsi üçün kifayət qədər vaxta və imkana malik olmaması ucbatından vəkilin öz müştərisini səmərəli şəkildə təmsil edə bilmədiyi aydın olduqda, vəziyyəti düzəltmək üçün müvafiq pozitiv tədbirlər görülməlidir.

185. Məhkəmə qeyd edir ki, digər ərizəçilərin vəkillərindən fərqli olaraq dördüncü ərizəçinin vəkilləri müştərilərinin adından yekun nitqi ilə çıxış ediblər. Lakin bu vəkillər də ərizəçilərin müdafiəsinin lazımi qaydada təşkil edilməsinə maneələr yaradıldığı barədə həmkarlarının şikayətlərinə qoşulmuşdular. Dördüncü ərizəçi özlərini şəxsən müdafiə etmələrinə icazə verilməsi barədə digər ərizəçilərin vəsatətinə qoşularaq iddia etmişdi ki, aldığı hüquqi yardım səmərəsizdir. Müvafiq olaraq, daxili məhkəmə digərləri kimi dördüncü ərizəçinin də səmərəli müdafiə ilə bağlı problemlərinin olduğu barədə məlumatlandırılmışdı, amma digər ərizəçilərin nümunəsində olduğu kimi, məsələnin həlli üçün adekvat tədbirlər görmədi.

186. Yuxarıdakı mülahizələri nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, ərizəçilərin səmərəli hüquqi yardımdan yararlanmaq imkanına malik olmaması açıq-aydın görünsə də və daxili məhkəmələrin diqqətinə yetərincə çatdırılsa da, onların Konvensiya ilə təmin olunan hüquqi yardım almaq hüququndan səmərəli şəkildə istifadə edə bilməsini təmin etmək üçün heç bir adekvat tədbir görülməyib.


e) Məhkəmə araşdırmasının yekun iclaslarında müttəhimlərin yekun nitqi ilə çıxış etməsinin təmin olunmasında qüsurlar
187. Məhkəmə qeyd edir ki, yuxarıda göstərildiyi kimi, birinci, ikinci və üçüncü ərizəçinin vəkilləri müştərilərinin adından şifahi arqumentlərin təqdim edilməsində iştirakdan imtina etdilər və ərizəçilər şifahi nitqlə şəxsən çıxış etmələrinə icazə verilməsi üçün məhkəməyə vəsatətlə müraciət verdilər. Onların vəsatəti təmin edilmədi və belə əsas gətirildi ki, müttəhimlər prosesdə rəsmən vəkillə təmsil olunublarsa, daxili qanunvericilik müttəhimlərin yekun müdafiə nitqi ilə çıxış etmələrinə icazə vermir. Nəticədə ərizəçilər üçün elə bir vəziyyət yarandı ki, nə vəkilləri onların adından yekun nitqi ilə çıxış etdilər, nə də onların bunu şəxsən etmələrinə icazə verildi. Daxili qanunvericiliyin bu məsələni hansı formada tənzimləməsi və ya həmin qanunvericiliyin ərizəçilərin işinə düzgün tətbiq edilib-edilməməsi Məhkəmə üçün maraq kəsb etmir. Məhkəmənin vəzifəsi onu yoxlamaqdan ibarətdir ki, nəzərdən keçirilən faktiki vəziyyət, yəni ərizəçilərin daxili məhkəmədə yekun nitqlə çıxış edə bilməmələri onların Konvensiyada nəzərdə tutulmuş hüquqlarını pozmuşdumu?

188. Məhkəmə bir daha xatırladır ki, ədalətli məhkəmə araşdırması konsepsiyasının fundamental elementlərindən biri olan tərəflərin bərabərliyi prinsipi tərəflərin hər birinə əks tərəfin qarşısında əhəmiyyətli dərəcədə əlverişsiz vəziyyətə salınmamaq şərti ilə öz arqumentlərini təqdim etmələri üçün ağlabatan imkan yaradılmasını tələb edir (bax: Nideröst-Huber İsveçrəyə qarşı, 18 fevral 1997-ci il, 23-cü bənd, Qərarlar toplusu, 1997-I). Bu hüquq digər məsələlərlə yanaşı məhkəmə prosesindəki tərəflərin məhkəmənin qərarına təsir göstərmək məqsədi ilə işə verdikləri hüquqi qiyməti təqdim etmələri və digər tərəfin qeydlərinə dair şərhlərini bildirmələri üçün imkan deməkdir (bax (müvafiq dəyişikliklərlə): Lobo Maçado Portuqaliyaya qarşı, 20 fevral 1996-cı il, 31-ci bənd, Qərarlar toplusu, 1996-I, sonrakı istinadlarla). Tərəflər arasında “ədalətli balans” mənasında tərəflərin bərabərliyi tələbi prinsipcə həm cinayət işlərinə, həm də mülki işlərə şamil olunur; cinayət işlərində bu tələbdən hər hansı kənarlaşmanın yol verilən dərəcəsi daha azdır (bax: Dombo Beheer B.V. Niderlanda qarşı, 27 oktyabr 1993-cü il, 32-33-cü bəndlər, A seriyaları, № 274).

189. Məhkəmə daha sonra xatırladır ki, cinayət işləri üzrə məhkəmə iclaslarının ən mühüm aspektlərindən biri müdafiə tərəfi üçün, eləcə ittiham də tərəfi üçün yekun arqumentlərini təqdim etmək imkanının yaradılmasıdır, bu, onların bütövlükdə işə və məhkəmə araşdırmasında təqdim edilmiş dəlillərə dair rəylərini və məhkəmə araşdırmasının nəticələrinə verdikləri qiymətlə əlaqədar hüquqi arqumentlərini şifahi şəkildə təqdim edə biləcəkləri yeganə imkandır (bax (müvafiq dəyişikliklərlə): Hanjevatski Xorvatiyaya qarşı, ərizə № 17182/07, 25-ci bənd, 16 aprel 2009-cu il).

190. Məhkəmə qeyd edir ki, hazırkı işdə ittiham tərəfinin yekun çıxışına imkan yaradılması üçün məhkəmə iclasları iki dəfə təxirə salınıb, sonradan ittiham tərəfi məhkəmənin və ya müdafiə tərəfinin müdaxiləsi və ya etirazı olmadan iki məhkəmə iclası ərzində tam yekun nitqi ilə çıxış edib. Digər tərəfdən, birinci, ikinci və üçüncü ərizəçi yekun nitqi ilə çıxış etmək hüququnu həyata keçirə bilməyiblər, çünki vəkilləri onların adından bunu etməkdən imtina ediblər. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, vəkillərin imtinası onların səmərəli hüquqi yardım göstərmək imkanına malik olmadıqlarını göstərirdi, daxili məhkəmə isə bu məsələyə yetərincə diqqət yetirmədi. Özlüyündə vəkillərin faktiki imtinası ərizəçilərin yekun nitqi ilə çıxış etmək hüququndan imtina etmələrinə bərabər sayıla bilməz. Əksinə, ərizəçilər bu hüququ şəxsən həyata keçirmələri üçün israr etdilər, amma vəsatətləri rədd edildi. Müvafiq olaraq, yekun nitqi ilə çıxış etmək hüququndan açıq və ya dolayı şəkildə imtina etmədikləri halda məhkəmə icraatındakı bu qüsura görə ərizəçilər məsuliyyət daşıya bilməzlər.

191. Hökumət iddia etdi ki, replika hüququnu həyata keçirərkən və son sözlərini söyləyərkən ərizəçilərin bütün arqumentlərini şəxsən təqdim etmələrinə praktiki olaraq imkan yaradılmışdı. Lakin Məhkəmə aşağıdakı səbəblərə görə bu arqumenti qəbul edə bilməz.

192. O, qeyd edir ki, birincisi, prosesdəki tərəfin yekun nitqi ilə çıxış etmək hüququ istər maddi-hüquqi, istərsə də prosessual baxımdan cavab (replika) hüququndan açıq-aydın fərqli idi. Çıxışların bu fərqli formaları daxili qanunvericilikdə açıq-aydın şəkildə tərəflərin şifahi arqumentlərini təqdim etmələrinin ayrı-ayrı mərhələləri kimi tənzimlənirdi. Yalnız yekun nitqində prosesdəki tərəf bütövlükdə işin hüquqi və faktlara aid aspektinə verdiyi qiyməti bütünlüklə təqdim etmək imkanına malik idi, replika hüququ isə sadəcə digər tərəfin yekun arqumentlərinə dair qısa qeydlər bildirmək üçün əlavə imkan idi və beləliklə, mahiyyəti etibarı ilə tam çıxışdan daha çox, təkzib imkanı idi. İkincisi, baxmayaraq ki, həqiqətən hazırkı işdə ərizəçilər faktiki olaraq replika hüququ həyata keçirilərkən edilən çıxışa nisbətən xeyli uzun müddət ərzində danışa və daha geniş əhatəli məsələlərə toxuna bilmişdilər (yuxarıda 82-84-cü bəndlərə bax), istənilən halda, Məhkəmə qeyd edir ki, sədrlik edən hakim onların sözünü dəfələrlə kəsmiş, replikanın qısa söylənilməli olduğunu onlara xatırlatmış və sözlərini bir neçə dəfə bu cür kəsdikdən sonra sonda onların çıxışlarını birdəfəlik dayandırmışdı. Hökumətin rəyinin əksinə olaraq, bu həm də onu göstərir ki, Ağır cinayətlərə dair məhkəmənin özü ərizəçilərin cavab çıxışını (replikanı) müdafiə tərəfinin yekun çıxışının ekvivalenti və ya onu əvəz edən çıxış hesab etməmişdi.

193. Bundan başqa, Məhkəmə hesab edir ki, istənilən halda, məhkəmə araşdırmasının sonunda şəxsin malik olduğu son söz hüququ da öncə müttəhim və ya vəkil tərəfindən söylənilən yekun nitqindən fərqli olan müstəqil çıxışı bildirir və müdafiə tərəfinin yekun nitqinin ekvivalenti sayıla bilməz və ya onlar qarşılıqlı surətdə bir-birini əvəz edə bilməz, son söz cinayət işi üzrə məhkəmə araşdırmasında tərəflərin şifahi çıxışları mərhələsindən tamamilə fərqli olan ayrıca mərhələ təşkil edir.

194. Nəhayət, Məhkəmə qeyd edir ki, vəkillərin imtinasından sonra ərizəçilər təkcə yekun nitqi ilə şəxsən çıxış etmək üçün vəsatət verməmişdilər, həm də vəkillərinin qəfil imtinası ilə əlaqədar olaraq yekun nitqi hazırlamaq üçün vaxta ehtiyacları olduğunu qeyd etmişdilər. Hətta onların replika hüququndan və son söz hüququndan faktiki olaraq tam yekun nitqi ilə çıxış etmək üçün istifadə etmələrinə icazə verildiyini fərz etsək, belə görünür ki, bu cür hallarda məhkəmə iclaslarının təxirə salınmasını tələb edən Cinayət Prosessual Məcəlləsinin 339.2-ci maddəsinə zidd olaraq, onlara müdafiə nitqini hazırlamaları üçün kifayət qədər vaxt verilməmişdi.

195. Yuxarıdakıları nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, yekun müdafiə nitqi ilə çıxış etmək hüququnu həyata keçirə bilməyən ərizəçilər bu hüquqdan mümkün olan maksimum dərəcədə istifadə etmiş ittiham tərəfinin qarşısında əhəmiyyətli dərəcədə əlverişsiz vəziyyətə salınmışdılar. Müvafiq olaraq, ittiham tərəfi ilə eyni şərtlər altında arqumentlərini təqdim etmələrinə imkan yaradılmadığına görə ərizəçilərin müdafiə hüquqları məhdudlaşdırılmışdı.
f) Sübutların qəbulu və araşdırılması; əsaslandırılmış qərar çıxarılması hüququ
196. Məhkəmə öncə qeyd edir ki, ittiham tərəfinin arqumentləri xeyli dərəcədə şahid ifadələrinə əsaslanırdı və onların məhkəməyəqədər araşdırmada verdikləri ifadələr məhkəməyə təqdim edilmişdi. Bununla belə, görünür, bu şahidlərin hamısı ifadə vermək üçün məhkəmə araşdırmasına çağırılmış və prinsipcə ərizəçilərə onları dindirmək imkanı verilmişdi. Müdafiə tərəfinin şahidlərinə gəldikdə, doğrudan da Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə müdafiə tərəfinin çağırdığı şahidlərin yalnız bəzilərinin çağırılaraq dindirilməsinə icazə vermiş, amma müdafiə tərəfinin dindirmək istədiyi şəxslərin hamısını çağırmaqdan imtina etmişdi. Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 3-cü bəndinin “d” yarımbəndi cinayət prosesində şahidlərin çağırılması və dindirilməsi məsələsində müdafiə tərəfi ilə ittiham tərəfi arasında bərabərliyi təmin etmək məqsədi daşısa da, təqsirləndirilən şəxsə məhdudiyyətsiz olaraq bütün şahidlərin məhkəməyə çağırılmasına nail olmaq hüququ vermir. Belə ki, daxili qanunvericilikdə ifadələrin qəbulu və araşdırılması üçün şərtlər nəzərdə tutula bilər, bu şərtlə ki, onlar hər iki tərəfin şahidləri üçün eyni olsun. Eynilə, daxili məhkəmə, Konvensiyanın şərtlərinə riayət etmək şərti ilə, məsələn, müdafiə tərəfinin təklif etdiyi şahidlərin ifadələrinin həqiqətin aşkara çıxarılmasına yardım etməsi ehtimalının olmadığını əsas gətirərək onları çağırmaqdan imtina etməkdə sərbəstdir (bax: X Avstriyaya qarşı, ərizə № 4428/70, Komissiyanın 1 iyun 1972-ci il tarixli qərarı). Sərəncamında olan materialları nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin dindirməkdən imtina etdiyi şahidlərdən hər hansı birinin ərizəçilərə qarşı irəli sürülmüş konkret ittihamlarla bağlı ərizəçilərin müdafiəsinə necə yardım edəcəyi aydın şəkildə göstərilməyib.

197. Beləliklə, yuxarıda qeyd edilənləri və bu şikayətlə bağlı tərəflərin sonrakı arqumentlərini nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, şikayətin bu hissəsində qaldırılan əsas məsələ ərizəçilərin ittiham tərəfinin şahidlərini dindirmək imkanına malik olub-olmaması və ya müdafiə tərəfinin şahidlərinin iclasda iştirakına nail olub-olmaması deyil, ərizəçilərə qarşı istifadə edilmiş ifadələrin necə alınması və son nəticədə onların Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə tərəfindən qiymətləndirilməsi üsulunun Konvensiyanın tələblərinə uyğun olub-olmamasıdır. Konkret olaraq, Məhkəmə qeyd edir ki, ərizəçilər şikayət ediblər ki, onların ittiham hökmü əsasən yalan ifadələrə əsaslanıb, şahidlərin ifadələri qanunsuz yolla və ya təzyiq altında alınıb və Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə bu ifadələrin araşdırılmasında açıq-aydın səhvlərə yol verib.

198. Bununla bağlı Məhkəmə bir daha xatırladır ki, Konvensiyanın 19-cu maddəsinə əsasən onun vəzifəsi Konvensiyanın iştirakçısı olan dövlətlərin üzərlərinə götürdükləri öhdəliklərə riayət etmələrini təmin etməkdir. O, konkret olaraq hüquqi məsələlərlə və ya faktlarla bağlı milli məhkəmə tərəfindən buraxıldığı iddia edilən səhvləri araşdırmaq səlahiyyətinə malik deyil, lakin o, belə səhvlərin Konvensiya ilə qorunan hüquq və azadlıqların mümkün pozuntusuna səbəb ola biləcəyini hesab edərsə, bu cür hallar istisna təşkil edir (bax: Şenk İsveçrəyə qarşı, 12 iyul 1988-ci il, 45-ci bənd, A seriyaları, № 140).

199. Buna görə də, konkret sübut növlərinin (məsələn, daxili qanunvericilik baxımından qanunsuz yolla əldə edilmiş sübutların) qəbul edilən olub-olmadığını, yaxud ərizəçinin həqiqətən təqsirkar olun-olmadığını müəyyən etmək prinsip etibarı ilə Məhkəmənin funksiyası deyil. Onun cavablandırmalı olduğu sual bundan ibarətdir ki, bütövlükdə məhkəmə icraatı, o cümlədən sübutların əldə edilməsi üsulu ədalətli olubmu? Bu məsələ sözügedən sübutların “qanunsuz” olub-olmamasının tədqiq edilməsini və əgər Konvensiyada nəzərdə tutulmuş hər hansı digər hüququn pozulmasından söhbət gedirsə, aşkar edilmiş həmin pozuntunun xarakterinin araşdırılmasını özündə ehtiva edir (digər qərarlar arasında bax: Xan Birləşmiş Krallığa qarşı, ərizə № 35394/97, 34-cü bənd, ECHR 2000-V; Allan Birləşmiş Krallığa qarşı, ərizə № 48539/99, 42-ci bənd, 2002-IX; və Yallo Almaniyaya qarşı [Böyük Palatanın qərarı], ərizə N 54810/00, 95-ci bənd, ECHR 2006-IX).



200. Bütövlükdə məhkəmə icraatının ədalətli olub-olmadığı müəyyən edilərkən müdafiə tərəfinin hüquqlarına riayət edilib-edilmədiyinə diqqət yetirilməlidir. Konkret olaraq, araşdırılmalıdır ki, ərizəçiyə sübutların etibarlılığını şübhə altına almaq və onların istifadəsinə etiraz etmək imkanı verilibmi? Bundan əlavə, sübutların keyfiyyəti, o cümlədən onların əldə edildiyi şəraitin onların etibarlılığına və ya dürüstlüyünə qarşı şübhə yaradıb-yaratmaması nəzərdən keçirilməlidir (bax: Xanın işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 35-ci və 37-ci bəndlər; Allanın işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 43-cü bənd). Sübutların etibarlılığı mübahisə predmeti olduğu hallarda sübutların qəbulunun mümkünlüyünün yoxlanılması üçün ədalətli prosedurların mövcudluğu xüsusilə böyük əhəmiyyət kəsb edir (bax: Allanın işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 47-ci bənd; və Bıkov Rusiyaya qarşı [Böyük Palatanın qərarı], ərizə № 4378/02, 95-ci bənd, ECHR 2009-...).

201. Adətən açıq məhkəmə iclasında əks arqumentin irəli sürülə bilməsi üçün bütün sübutlar təqsirləndirilən şəxsin yanında təqdim edilməlidir. Polis tərəfindən dindirilmə və istintaq mərhələsində alınmış ifadələrin sübut qismində istifadəsi özlüyündə 6-cı maddənin 1-ci bəndinə və 3-cü bəndinin “d” yarımbəndinə zidd deyil, bu şərtlə ki, müdafiə tərəfinin hüquqlarına hörmət edilsin. Bir qayda olaraq, bu hüquqlar tələb edir ki, şahid müttəhimə qarşı ifadə verdiyi vaxt və ya hər hansı sonrakı mərhələdə müttəhimin həmin şahidə etiraz edə və suallar verə bilməsi üçün müttəhimə yetərli və lazımi imkan yaradılsın (digər qərarlar arasında bax: Aş Avstriyaya qarşı, 26 aprel 1991-ci il, 27-ci bənd, A seriyaları, № 203; Lüdi İsveçrəyə qarşı, 15 iyun 1992-ci il, 47-ci bənd, A seriyaları, № 238; Saidi Fransaya qarşı, 20 sentyabr 1993-cü il, 43-cü bənd, A seriyaları, № 261-C).

202. Bundan başqa, Konvensiyanın 3-cü maddəsi pozulmaqla əldə edilmiş hər hansı ifadə özlüyündə etibarsız olduğu kimi, 3-cü maddə pozulmaqla əldə edilmiş hər hansı dəlildən cinayət prosesində müttəhimə qarşı sübut kimi istifadə edildiyi təqdirdə də Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndi üzrə məsələ meydana çıxır (bax (müvafiq dəyişikliklərlə): Söylemez Türkiyəyə qarşı, ərizə № 46661/99, 122-ci bənd, 21 sentyabr 2006-cı il). Hətta bu cür dəlilin qəbulu ittiham hökmünün çıxarılmasında həlledici amil olmasa belə, yuxarıda qeyd edilənlər belə hallara da şamil olunur (misal üçün bax: Özcan Çolak Türkiyəyə qarşı, ərizə № 30235/03, 43-cü bənd, 6 oktyabr 2009-cu il; və Örs və başqaları Türkiyəyə qarşı, ərizə № 46213/99, 60-cı bənd, 20 iyun 2006-cı il). Üstəlik, hətta 3-cü maddə üzrə şikayət verilməyibsə, bu, 6-cı maddədəki təminatlara riayət edilib-edilmədiyini həll etmək məqsədi ilə Məhkəmənin pis rəftar barədə iddiaları nəzərə almasına mane olmur (bax (müvafiq dəyişikliklərlə): Örs və başqalarının işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar, 58-ci bənd; və Kolu Türkiyəyə qarşı, ərizə № 35811/97, 54-cü bənd, 2 avqust 2005-ci il). Yuxarıda istinad edilən işlər əsasən müttəhimlərin özlərinə qarşı ifadə verdikləri situasiyalara aid olsa da, təbii ki, eyni prinsiplər 3-cü maddə pozulmaqla alınmış istənilən ifadələrə, o cümlədən təkcə müttəhimlərin özlərinə qarşı verdikləri ifadələrə deyil, həm də şahidlərin ittihamedici sübut kimi istifadə edilən ifadələrinə də şamil olunur.

203. Nəhayət, Məhkəmə bir daha bildirir ki, arqumentlərin lazımi qaydada nəzərdən keçirilib-keçirilmədiyini araşdırmağa Məhkəmənin borclu olmadığını nəzərə alsaq, 6-cı maddənin 1-ci bəndinin məqsədi, digər məsələlərlə yanaşı, daxili “məhkəmənin” üzərinə belə bir vəzifə qoymaqdan ibarətdir ki, dəlillərin, arqumentlərin və ifadələrin qiymətləndirilməsinə və ya onların məhkəmənin qərarı üçün əhəmiyyətinə xələl gətirmədən onları düzgün araşdırsın. 6-cı maddənin 1-ci bəndi məhkəmələrin üzərinə qərarlarını əsaslandırmaq vəzifəsini qoyur, hərçənd ki, bu, hər bir arqumentə təfsilatlı şəkildə cavab verilməsini tələb edən vəzifə kimi başa düşülməməlidir (bax: Van de Hurk Niderlanda qarşı, 19 aprel 1994-cü il, 59-cu və 61-ci bəndlər, A seriyaları, № 288; və Qarsiya Ruis İspaniyaya qarşı [Böyük Palatanın qərarı], ərizə № 30544/96, 26-cı bənd, ECHR 1999-I). Qərarı əsaslandırmaq vəzifəsinin dərəcəsi həmin qərarın xarakterindən asılı olaraq dəyişə bilər və işin halları nəzərə alınmaqla müəyyən edilməlidir (bax: Ruis Torixa İspaniyaya qarşı, 9 dekabr 1994-cü il, 29-cu bənd, A seriyaları, № 303-A; və Hiro Balani İspaniyaya qarşı, 9 dekabr 1994-cü il, 27-ci bənd, A seriyaları, № 303-B).

204. Məhkəmə qeyd edir ki, hazırkı işdə ittiham tərəfinin şahidlərinin çoxundan xahiş edilmişdi ki, kütləvi iğtişaşların və nümayişçilərin zorakılıq niyyətlərinin və zorakı hərəkətlərinin mövcudluğunun sübut edilməsi məqsədi ilə 16 oktyabr 2003-cü il hadisələrini ümumən təsvir etsinlər. Bu ifadələr birbaşa ərizəçilərə aid deyildi. Ərizəçilərə birbaşa aidiyyəti olan və onların ittiham hökmünün həlledici dərəcədə əsaslandığı ifadələr ittiham tərəfinin şahidlərinin az bir qisminin, yəni bir neçə polis əməkdaşlarının, məhkum olunmuş bir neçə nümayişçinin və bir neçə digər hal şahidinin ifadələrindən ibarət idi (yuxarıda 52-63-cü bəndlərə bax).

205. Ərizəçilərin əleyhinə ifadə vermiş polis əməkdaşlarına gəldikdə, Məhkəmə qeyd edir ki, onların ifadələri əvvəlcə məhkəməyəqədər araşdırma mərhələsində verilmiş ifadə şəklində alınmışdı. Müdafiə tərəfi bu ifadələrin alınma üsulu və məzmunu ilə bağlı kifayət qədər ciddi və əsaslandırılmış etiraz irəli sürərək qeyd etdi ki, onların bəziləri, belə görünür ki, eyni müstəntiq tərəfindən eyni vaxtda alınmışdı (bu ya qeyri-mümkün idi, ya da qanunsuz idi) və demək olar ki, sözbəsöz eyni idi. Bununla belə, görünür, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə bu etiraza əhəmiyyət verməyib və ərizəçilərin ittiham hökmü üçün əsas kimi şahidlərin ifadələrinə istinad edərkən onu nəzərə almayıb. Beləliklə də o, nə ifadələrin qəbulunun mümkünlüyü məsələsini, nə də eyni ifadələri imzaladıqları iddia edilən şahidlərin güvənilən, etibarlı və vicdanlı olub-olmadıqlarını qiymətləndirib. Ərizəçilərin etirazında bu məsələlərin hər ikisi qaldırılıb və əgər bu etiraz uğurlu olsaydı, həmin ifadələrin ərizəçilərin təqsirini sübut etmək üçün nə dərəcədə ciddi dəlillər olması ilə bağlı məhkəmənin bütövlükdə ədalətli qiymətləndirmə aparmasına təsir göstərə bilərdi.

206. Məhkəmə iclaslarında ifadə verməyə çağırılarkən polis əməkdaşlarının və hərbi qulluqçuların çoxu, iddia edildiyinə görə, məhkəməyəqədər araşdırmadakı ifadələrinə, habelə ittiham tərəfinin təqdim etdiyi videodəlillərə zidd olan ifadələr veriblər (bax: yuxarıda 54-56 və 68-ci bəndlər; həmçinin yuxarıda 107-108-ci bəndlərdə sitat gətirilən ATƏT-in hesabatından çıxarışlara bax). Məhkəmə iclaslarının protokollarından göründüyü kimi, müdafiə tərəfi bu uyğunsuzluqları dəfələrlə məhkəmənin diqqətinə çatdırıb və şahidlərin yalan söylədiklərini iddia edib. Məhkəmə qeyd edir ki, şahidlərin müxtəlif vaxtlarda verdikləri ifadələri arasındakı uyğunsuzluqlar, habelə ittiham tərəfinin təqdim etdiyi müxtəlif növ dəlillər arasındakı ciddi uyğunsuzluqlar şahidlərin etibarlılığına və ifadələrinin sübut qismində dəyərinə etiraz etmək üçün ciddi əsas yaradıb; belə etiraz özlüyündə işin faktoloji hallarına həmin ifadələr əsasında verilmiş qiymətə və son nəticədə məhkəmə araşdırmasının nəticəsinə təsir göstərə bilən etirazdır. Lakin Məhkəmə qeyd edir ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin hökmündə müdafiə tərəfinin bu məsələyə dair etirazları barədə heç nə deyilmir və işin materialları arasındakı sənədlərdən göründüyü kimi, məhkəmə ittiham tərəfinin şahidlərinin ifadələrindəki uyğunsuzluqlarla bağlı müdafiə tərəfinin iddialarının hər hansı birini nəzərə almağa heç vaxt cəhd göstərməyib. Bu nöqsan belə bir fakt baxımından xüsusilə nəzərə çarpır ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə öz qiymətləndirməsində faktiki olaraq müdafiə tərəfinin şahidlərinin ifadələrindəki uyğunsuzluqları təhlil edib (yuxarıda 66-cı bəndə bax), amma ittiham tərəfinin şahidləri ilə bağlı müdafiə tərəfinin etirazlarını baxılmamış saxlamasının və ittiham tərəfinin şahidlərinin ifadələrindəki uyğunsuzluqları nə üçün əhəmiyyətsiz hesab etməsinin səbəblərini göstərməyib.

207. Belə olan halda Məhkəmə yalnız bu qənaətə gələ bilər ki, yuxarıda qeyd edilən şahidlər qrupuna qarşı müdafiə tərəfinin etirazlarının xarakterini və mahiyyətini nəzərə alsaq, daxili məhkəmənin həmin etirazları cavablandırması tələb olunurdu və belə cavab verilmədiyinə görə ərizəçilərin onlara qarşı ifadə verən şahidlərə etiraz etmək üçün adekvat imkana malik olmaq hüququ və əsaslandırılmış qərar çıxarılması hüququ pozulub.

208. Şahidlərin ərizəçilərə birbaşa aidiyyəti olan ifadələrinə gəldikdə (yuxarıda 57-63-cü bəndlərə bax), Məhkəmə qeyd edir ki, məhkəməyəqədər araşdırmada ərizəçilərlə bağlı ifadələr vermiş şahidlərin çoxu məhkəmə iclaslarına ifadə vermək üçün çağırılarkən tamamilə fərqli ifadələr veriblər, əvvəlki ittihamedici ifadələrini yalan ifadə geri götürüblər və iddia ediblər ki, pis rəftar vasitəsilə və ya pis rəftarla hədələmə yolu ilə bu ifadələri verməyə məcbur ediliblər. Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə bu şəxslərin məhkəməyəqədər araşdırmada verdikləri ifadələrini geri götürmələrinə diqqət yetirməkdən imtina edərək bunun mövcud hökmlər üçün “res judicata” (artıq həll edilmiş işə təkrarən baxılması) xarakteri daşıyacağını qeyd edib, həmin hökmlərdə eyni ifadələr etibarlı sübut kimi qəbul edilmiş və həmin şəxslərin pis rəftar barədə iddiaları əsasız sayılmışdı. Lakin daxili məhkəmənin bu məsələyə yanaşması aşağıdakı səbəblərə görə Məhkəməni qane etmir.

209. Birincisi, o, Məmmədovun işi üzrə qərarına (yuxarıda istinad edilən qərar) istinad edir, həmin işdə o, müəyyən etmişdi ki, ərizəçi ondan məlumat alınması məqsədi ilə həbsxanada işgəncəyə məruz qalıb və dövlət orqanları onun pis rəftar barədə iddiaları ilə bağlı adekvat və səmərəli araşdırma aparmayıblar. Həmin işdə ərizəçi (o, həm də bu işdə dördüncü ərizəçidir) hazırkı işdə sözügedən şahidlərlə eyni vəziyyətdə idi, çünki o da 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə əlaqədar həbs edilmiş şəxs idi. Məmmədovun işinin hazırkı işdə araşdırılan məsələyə birbaşa aidiyyəti olmasa da, hər halda həmin iş göstərir ki, hazırkı işdə şahidlərin şikayət etdiklərinə bənzər situasiyalar bütövlükdə 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə əlaqədar aparılan və bir-biri qarşılıqlı surətdə əlaqəli olan cinayət prosesləri kontekstində də yaranıb. Həmin iş həm də onu göstərir ki, şahidlərin pis rəftar barədə şikayətləri ilə bağlı sadəcə ölkədaxili məhkəmələrdə müəyyən formada araşdırmanın aparılması hökmən o demək deyil ki, həmin araşdırmalar həqiqətin müəyyən edilməsi baxımından səmərəli olub. İkincisi, sərəncamındakı materialları, o cümlədən digər məlumatlarla yanaşı ATƏT və “Human Rayts Votç” kimi yüksək nüfuza malik beynəlxalq təşkilatların və QHT-lərin əhəmiyyətli və olduqca təfsilatlı hesabatlarını nəzərə alaraq, Məhkəmə 15 və 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə əlaqədar olaraq dindirilən tutulmuş şəxslərə və şahidlərə qarşı hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən sistematik pis rəftara yol verildiyi barədə çoxsaylı, ardıcıl və inandırıcı iddiaların mövcudluğunu qeyd edir. Konkret olaraq, bu hesabatlarda çoxlu sayda tutulmuş şəxslərin özlərinin məruz qaldıqları pis rəftar barədə və şahidi olduqları digər tutulmuş şəxslərə qarşı törədilmiş pis rəftar barədə iddiaları ilə bağlı bilavasitə verdikləri məlumatlardan sitatlar yer alıb. Məhkəmə hesab edir ki, bu məsələ barədə məlumatların ziddiyyətsizliyi və təfsilatlılığı o qədər yüksəkdir dərəcədədir ki, bu, 15 və 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə əlaqədar aparılmış araşdırmaların gedişində dövlət orqanları tərəfindən istifadə edilən dindirmə metodları ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır. Məhkəmə bu hesabatlarda yar alan məlumatları hazırkı işdəki müvafiq şahidlərə və ya həmin hesabatlarda göstərilən digər şəxslərə qarşı pis rəftarın sübuta yetirilməsi kimi qəbul etmək imkanında olmasa da, hesab edir ki, məlumatların müəlliflərinin etibarlılığı və məlumatların ziddiyyətsiz və təfsilatlı xarakteri müxtəlif məhkəmə proseslərində, o cümlədən hazırkı işdə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmədəki prosesdə pis rəftar barədə bu iddiaların dövlət orqanları tərəfindən araşdırılması üsuluna əhəmiyyətli dərəcədə inamsızlıq yaradır.

210. 80308 saylı cinayət işi ilə bağlı tutulmuş və dindirilmiş şəxslərə qarşı geniş miqyaslı pis rəftarın törədildiyi barədə dəfələrlə məlumatlar verildiyini üzə çıxaran yuxarıdakı informasiyaları nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, hazırkı işdə təzyiq altında ifadə verdiklərini iddia edən şahidlərin çoxluğunu nəzərə alsaq, Ağır cinayətlərə dair işlə üzrə məhkəmə həmin iddialara baxılmasına xüsusi diqqətlə yanaşmalı idi. Təkcə elə bu qədər çoxlu şahidin təzyiq altında ərizəçilərə qarşı ifadə verməyə məcbur edildiklərini iddia etmələri faktı daxili məhkəmənin üzərinə belə bir vəzifə qoyurdu ki, onların ifadələrinin sübut qismində qəbulu və etibarlılığı məsələsini daha ətraflı şəkildə və yüksək dərəcədə diqqətlə nəzərdən keçirsin.

211. Məhkəmə hesab edir ki, ədalətli və çəkişmə xarakterli məhkəmə araşdırması anlayışı prinsipcə onu nəzərdə tutur ki, başqa cür qərara gəlmək üçün əsaslı səbəblər yoxdursa, məhkəmə ittiham tərəfinin təqdim etdiyi, şahidin məhkəməyəqədər dindirmə protokolunda qeydə alınmış ifadəsindən daha çox, məhkəmə iclasında verdiyi ifadəyə əhəmiyyət verməlidir. Digər səbəblərlə yanaşı, bunun səbəbi ondan ibarətdir ki, məhkəməyəqədər dindirmə ilk növbədə ittiham tərəfinin məhkəmədə öz mövqeyini müdafiə etmək məqsədi ilə məhkəmə araşdırması üçün məlumat toplaması prosesidir. Məhkəmə tərəfindən həyata keçirilən məhkəmə araşdırmasının vəzifəsi isə faktiki olaraq təqdim edilmiş bütün sübutların ədalətli qiymətləndirilməsindən sonra təqsirləndirilən şəxsin təqsiri məsələsini dəlillərin məhkəmədə birbaşa yoxlanılması əsasında müəyyən etməkdir. Daxili məhkəmələrin bu qiymətləndirmədə hər hansı əhəmiyyətli səhvlərə yol verib-vermədiklərini yoxlamaq Məhkəmənin vəzifəsi olmasa da, ondan tələb olunur ki, məhkəmələrin təqdim edilmiş sübutlara dair hər hansı etirazlarla bağlı qərarlarını əsaslandırıb-əsaslandırmadıqlarını nəzərdən keçirsin.

212. Hazırkı işdə Məhkəmə hesab edir ki, şahidlərin məhkəməyəqədər araşdırmadakı ifadələrini etibarlı sübut kimi qəbul etməklə və sadəcə olaraq şahidlərin pis rəftar barədə şikayətlərinin əsassız sayılaraq rədd edildiyi əvvəlki hökmlərin mövcudluğunu əsas gətirərək məhkəmə araşdırmasında həmin ifadələrin geri götürülməsinə əhəmiyyət verməməklə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə ərizəçiləri onlara qarşı ifadələrin tam və hərtərəfli qiymətləndirilməsi imkanından məhrum edib. Baxmayaraq ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin istinad etdiyi hökmlər qanuni qüvvəyə minmişdi, Məhkəmə hesab edir ki, şahidlərin verdiyi eyni və ya oxşar məlumatlarla bağlı digər məhkəmələrin çıxardığı qərarların ərizəçilərə münasibətdə “res judicata” (artıq həll edilmiş işə təkrarən baxılması) effektinə malik olduğunu və ya onların öz məhkəmə araşdırmalarında eyni etirazları yenidən irəli sürmələrinin qarşısını aldığını söyləmək olmazdı. Məhkəmə qeyd edir ki, təqsirsizlik prezumpsiyasını və müttəhimə qarşı istənilən ifadəyə müttəhimin etiraz etmək hüququnu nəzərə alaraq, cinayət məhkəməsi, eyni ifadənin digər müttəhimlərlə bağlı keçirilmiş hər hansı digər məhkəmə proseslərində qiymətləndirilməsindən asılı olmayaraq, müttəhimin təqsirinin müəyyən edilməsinə aidiyyəti olan ifadələrin sübut qismində qəbulunu və etibarlılığını tam, müstəqil və hərtərəfli şəkildə araşdırmalı və qiymətləndirməlidir. Bununla bağlı belə bir məsələ xüsusi əhəmiyyət daşıyır ki, hazırkı işdəki ərizəçilər Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin istinad etdiyi əvvəlki məhkəmə proseslərində tərəf deyildilər və beləliklə, həmin proseslərdə hər hansı tələblə və ya məsələ ilə bağlı çıxarılmış hər hansı qərarlara etiraz edə bilməzdilər. Bundan başqa, həmin proseslərdə şahidlərin ifadələri ərizəçilərin işindəkindən fərqli kontekstdə qiymətləndirilmişdi. Belə ki, şahidlərin özlərinin müttəhim olduqları həmin proseslərdə təzyiq altında ifadə verdiklərinə dair iddiaları, belə görünür ki, pis rəftarın mövcud olub-olmadığını və müttəhimlərin özlərinə qarşı ifadələri təzyiq altında verib-vermədiklərini müəyyən etmək məqsədi ilə araşdırılmışdı. Digər tərəfdən, ərizəçilərin işində şahidlərin eyni və ya oxşar iddiaları üçüncü tərəfə (ərizəçilərə) qarşı ittihamedici ifadələrin qəbulunun mümkünlüyünü və sübutedici dəyərini qiymətləndirmək məqsədi üçün əhəmiyyət daşıyırdı.

213. Yuxarıdakıları nəzərə alaraq, Məhkəmə bu qənaətə gəlir ki, daxili məhkəmə ərizəçilərə qarşı verilmiş ifadələrin qəbulunun mümkünlüyü və sübutedici dəyəri ilə bağlı onların bildirdikləri əsaslandırılmış etirazlara diqqət yetirməyib və ziddiyyətli və yüksək dərəcədə şübhə doğuran ifadələrin qiymətləndirilməsini hansı üsulla aparması bağlı adekvat əsaslar gətirməyib. Buradan belə nəticə çıxır ki, ərizəçilərin şahidləri dindirmək hüququ və əsaslandırılmış qərar çıxarılması hüququ pozulub.

1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə