HÜseyn (huseyn) VƏ başqalari azərbaycana qarşI məhkəmə işi




Yüklə 492.91 Kb.
səhifə4/8
tarix10.04.2016
ölçüsü492.91 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8

HÜQUQİ MƏSƏLƏLƏR
I. ƏRİZƏLƏRİN BİR İCRAATDA BİRLƏŞDİRİLMƏSİ
111. Ərizələrdə ərizəçilərin müştərək müttəhim olduqları eyni cinayət proseslərinə aid məsələlər qaldırıldığına görə Məhkəmə qərara aldı ki, Məhkəmə Reqlamentinin 42-ci Qaydasının 1-ci bəndinə uyğun olaraq ərizələri bir icraatda birləşdirsin.
II. KONVENSİYANIN 3-CÜ MADDƏSİNİN İDDİA EDİLƏN POZUNTUSU
112. Birinci ərizəçi şikayət etdi ki, MCMİ-də həbsdə saxlanılarkən pis rəftara məruz qalıb. Bundan başqa, birinci və ikinci ərizəçi məhkəməyəqədər həbsdə saxlanma şəraitindən şikayət etdilər. Konvensiyanın 3-cü maddəsində deyilir:

“Heç kəs işgəncəyə, qeyri-insani və ya ləyaqəti alçaldan rəftara və ya cəzaya məruz qalmamalıdır”.


A. Tərəflərin arqumentləri
113. Həbsdə saxlanılarkən pis rəftara məruz qaldığı barədə birinci ərizəçinin iddialarına gəldikdə, Hökumət bildirdi ki, o, daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirməyib. O, konkret olaraq iddia etdi ki, CPM-in müvafiq müddəalarına (122-ci və 449-cu maddələrə) əsasən birinci ərizəçi pis rəftar barədə şikayətinin rədd edildiyi 14 fevral 2004-cü il tarixli qərardan yuxarı prokurora və ya məhkəməyə şikayət verməli idi. Hökumət qəbul etdi ki, birinci ərizəçi pis rəftar barədə irəli sürdüyü iddiaları məhkəmə araşdırması zamanı birinci instansiya məhkəməsində qeyd etmişdi. Bununla belə, Hökumət iddia etdi ki, o, sonradan yuxarı məhkəmələrə verdiyi apellyasiya və kassasiya şikayətlərində eyni şikayəti mahiyyəti üzrə qaldırmamışdı.

114. Birinci ərizəçinin iddialarının mahiyyətinə gəldikdə, Hökumət qeyd etdi ki, onlar dəqiq deyildi, olduqca qeyri-müəyyən və natamam idi və onların təsdiqi üçün heç bir sübut təqdim edilməmişdi. Hətta bununla belə, pis rəftar barədə iddialarla bağlı ölkədaxili səviyyədə aparılmış araşdırma kontekstində ona bu iddialar barədə suallar verilmiş, o isə hər hansı təfsilatlar təqdim etməkdən və tibbi ekspertizadan keçməkdən imtina etmişdi. Eynilə, pis rəftar barədə onun birinci instansiya məhkəməsində etdiyi şikayət yaxşı əsaslandırılmamış və o, iddia etdiyi pis rəftarın məhz nədən ibarət olduğunu konkret təfsilatlarla göstərə bilməmişdi. Nəhayət, Hökumət bildirdi ki, birinci ərizəçinin iddiaları ilə bağlı dövlət orqanları tərəfindən aparılmış araşdırma səmərəli və adekvat idi və iddia etdiyi pis rəftarı törədənlərin kimliyinin və həmin rəftarın xarakterinin və müddətinin ərizəçi tərəfindən dəfələrlə bildirilməməsi onun iddiaları ilə bağlı ölkədaxili araşdırmaya mane olmuşdu.

115. Həbsdə saxlanma şəraiti ilə bağlı birinci və ikinci ərizəçinin şikayətlərinə gəldikdə, Hökumət qeyd etdi ki, onlar bu barədə hər hansı dövlət orqanına heç vaxt şikayət etməmişdilər. İkinci ərizəçinin iddialarının mahiyyətinə gəldikdə, Hökumət qeyd etdi ki, onun həbsdə saxlanma şəraiti başlanğıcda bəlkə də sərt olsa da, pis rəftara bərabər deyildi, onun şəraitinin tədricən yüngülləşdirilməsi üçün tədbirlər görülürdü, onun yazı ləvazimatlarından, kitablardan, qəzetlərdən və radiodan istifadə etməsinə icazə verilmişdi və o, hətta məhkəməyəqədər həbsdə olduğu müddətdə kitab nəşr etdirə bilmişdi.

116. MCMİ-də həbsdə saxlanıldığı müddətdə pis rəftara məruz qaldığı barədə iddiaları ilə əlaqədar birinci ərizəçi bildirdi ki, ilkin dindirmə zamanı işgəncəyə məruz qalıb və yaxın qohumlarının təqib olunacağı və onlara işgəncə veriləcəyi ilə təhdid edilib. O, israrla bildirdi ki, bu şikayətini dövlət orqanlarına və bütün müvafiq ölkədaxili məhkəmələrə bildirib, amma heç bir səmərəli ölkədaxili araşdırma aparılmayıb. O, iddia etdi ki, pis rəftar barədə şikayət etdikdən sonra sübutetmə yükü, yəni onun işgəncəyə məruz qalmadığını sübut etmək vəzifəsi dövlət orqanlarının üzərinə düşürdü. O, çoxlu sayda digər müttəhimlərin 15 və 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə bağlı həbsə alındıqdan sonra pis rəftara məruz qaldıqları barədə verdikləri məlumatları qeyd etdi və iddia etdi ki, bütövlükdə pis rəftar barədə iddialarla bağlı ölkədaxili araşdırmalar qeyri-adekvat və səmərəsiz idi.

117. Həbsdə saxlanma şəraiti ilə bağlı birinci ərizəçi qısaca qeyd etdi ki, MCMİ-dən digər saxlanma yerinə köçürüldükdən sonra təkadamlıq kamerada saxlanılıb və orada yazı ləvazimatlarının, kitabların, radio və ya qəzetlərin olmasına icazə verilməyib, amma belə şəraitdə nə qədər saxlanıldığını bildirmədi.

118. İkinci ərizəçi iddia etdi ki, ətraf aləmdən “təcrid” olunmuş halda kamerada tək saxlanılıb, yazı ləvazimatlarından, kitablardan, radio və ya qəzetlərdən istifadə etmək imkanına malik olmayıb. Bu şikayəti birinci instasniya, apellyasiya və kassasiya məhkəmələrində qaldırsa da, iddiaları ilə bağlı səmərəli araşdırma aparılmayıb.


B. Məhkəmənin qiymətləndirməsi
119. Məhkəmə hesab edir ki, ərizəçilərin daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirib-tükəndirmədiklərini araşdırmağa ehtiyac yoxdur, ona görə ki, hətta onların həmin vasitələri tükəndirdiklərini fərz etsək belə, istənilən halda bu şikayətlər aşağıdakı səbəblərə görə qəbul olunan deyil.

120. Məhkəmə bir daha bildirir ki, pis rəftar barədə iddialar müvafiq sübutlarla təsdiqlənməlidir. Bir qayda olaraq sübutları qiymətləndirərkən Məhkəmə “əsaslı şübhə yeri qoymayan” sübut standartını tətbiq edir (bax: İrlandiya Birləşmiş Krallığa qarşı, 18 yanvar 1978-ci il tarixli qərar, 161-ci bənd, A seriyaları, № 25). Lakin bu cür sübut faktlara dair kifayət qədər ciddi, aydın və uzlaşan nəticələrin və ya təkzibedilməz analoji ehtimalların birgə mövcudluğundan irəli gəlməlidir. Araşdırılan hadisələr barədə dövlət orqanları bütünlüklə və ya əsasən məlumatlı olduqda, məsələn, onların nəzarəti altında həbsdə saxlanılan şəxslərin xəsarət alması halları baş verdikdə, belə faktlara dair ciddi ehtimallar meydana çıxır. Belə hallarda hesab etmək olar ki, sübutetmə yükü, yəni qaneedici və inandırıcı izahat təqdim etmək vəzifəsi dövlət orqanlarının üzərinə düşür (bax: Ribiç Avstriyaya qarşı, 4 dekabr 1995-ci il tarixli qərar, 34-cü bənd, A seriyaları, № 336; və bax: Salman Türkiyəyə qarşı [Böyük Palatanın qərarı], ərizə № 21986/93, 100-cü bənd, ECHR 2000-VII). Konkret olaraq, polis tərəfindən həbsxanaya sağlam vəziyyətdə salınmış şəxsin azad edildiyi vaxt xəsarət aldığı müəyyən edilərsə, bu xəsarətlərin necə yetirildiyinə dair inandırıcı izahat təqdim etmək vəzifəsi dövlətin üzərinə düşür, o, bunu edə bilmədikdə açıq-aşkar Konvensiyanın 3-cü maddəsi üzrə məsələlər meydana çıxır (bax: Tomazi Fransaya qarşı, 27 avqust 1992-ci il tarixli qərar, 108-111-ci bəndlər, A seriyaları, № 241-A; və bax: Selmuni Fransaya qarşı [Böyük Palatanın qərarı], ərizə № 25803/94, 87-ci bənd, ECHR 1999-V).

121. Məhkəmə öncə qeyd edir ki, 15 və 16 oktyabr 2003-cü il hadisələri ilə əlaqədar həbs edilmiş şəxslərə qarşı pis rəftar barədə geniş yayılmış iddialarla bağlı müxtəlif QHT-lərin və beynəlxalq təşkilatların hesabatlarını nəzərə almaya bilməz, həmin hesabatlarda iddia edilən qurbanların pis rəftar barədə müxtəlif dərəcəli təfsilatlarla verdikləri məlumatlar yer alıb. Eynilə, Məhkəmə qeyd edir ki, hətta ərizəçilərin özlərinin məhkəmə araşdırmasında təkcə birinci ərizəçi deyil, çoxlu sayda şahidlər həbsdə saxlanılarkən pis rəftara məruz qalmalarından şikayət etdilər. Bundan başqa, Məhkəmə bu işdəki dördüncü ərizəçi tərəfindən verilmiş ayrıca ərizə ilə bağlı çıxardığı əvvəlki qərarını qeyd edir (bax: Məmmədovun işi üzrə yuxarıda istinad edilən qərar), həmin işdə o, müəyyən etmişdi ki, ərizəçi MCMİ-nin saxlanma təcridxanasında hazırkı işdə iddia edilən işgəncəyə bənzər işgəncəyə məruz qalıb. Yuxarıda qeyd edilən bütün məlumatlar birinci ərizəçinin hazırkı işdə irəli sürdüyü iddiaları dolayısı ilə də olsa təsdiq edir.

122. Lakin bu ümumi məlumatlar özlüyündə konkret olaraq birinci ərizəçinin işində 3-cü maddənin pozulduğunu müəyyən etmək üçün kifayət deyil. Məhkəmənin belə qənaətə gəlməsi üçün ərizəçinin pis rəftar barədə iddiaları əsaslı şübhə yeri qalmadan müvafiq dəlillərlə sübut edilməli, yaxud bu cür sübut faktlara dair kifayət qədər ciddi, aydın və uzlaşan nəticələrin və ya təkzibedilməz analoji ehtimalların birgə mövcudluğundan irəli gəlməlidir. Lakin Məhkəmə qeyd edir ki, məsələn, pis rəftar barədə analoji iddiaların irəli sürüldüyü Məmmədovun işindən (yuxarıda istinad edilən iş üzrə qərar, 18-ci və sondakı bəndlər) fərqli olaraq birinci ərizəçi pis rəftar barədə rəsmi şikayət verməyib, iddia edilən pis rəftardan sonra mümkün qədər tezliklə məhkəmə ekspertizasının keçirilməsini tələb etməyib və bunu etməməsinin səbəbi barədə hər hansı izahat verməyib. Doğrudur, həbsə alındıqdan sonra bur neçə gün ərzində onun vəkillə görüşməsi gecikdirilmiş və həmin vaxt onun yuxarıdakı addımları atmasının qarşısı alınmışdı; lakin ərizəçi vəkillə görüşə bildikdən sonra bu məsələ ilə bağlı heç nə etmədi. O, iddia edilən pis rəftar barədə təxminən dörd ay sonra müvafiq şikayət təqdim etsə də, ona təklif edilən məhkəmə ekspertizasından keçməkdən açıq-aydın imtina etdi. Eləcə də onun özü bədənində hər hansı xəsarətlərin olduğunu təsdiq edən hər hansı digər sübutları Məhkəməyə təqdim etmədi. Bunu etməməsinin səbəbi barədə hər hansı inandırıcı izahat da vermədi. Üstəlik, birinci ərizəçinin əks-arqumentlərinə baxmayaraq, işin materiallarındakı sənədlərdən heç də belə görünmür ki, o, iddia edilən pis rəftarın üsulu, müddəti və ya onu törədənlər barədə və ya hadisələrin xronologiyası haqqında nə vaxtsa dövlət orqanlarına təfsilatlı və uzlaşan məlumatlar verib. Əksinə, belə görünür ki, bu məsələlər barədə konkret suallar verilərkən hər dəfə o, ümumi və ya natamam açıqlamalarla kifayətlənərək sualları cavablandırmaqdan imtina edib. O, Məhkəməyə təqdim etdiyi arqumentlərində də bu məsələ barədə ətraflı məlumat verməyib. Ərizəçinin məruz qaldığı xəsarətlər barədə bu cür məlumatın və həmin xəsarətlərə dair sübutun olmadığı bir vəziyyətdə Məhkəmə hesab edir ki, ərizəçinin iddialarının əsaslı şübhə yeri qalmadan sübuta yetirilməsi üçün və ya ən azından pis rəftarın baş verdiyini ilkin olaraq ehtimal etmək üçün kifayət qədər dəlil yoxdur, sonuncu halda sübutetmə yükü, yəni qaneedici və inandırıcı izahat təqdim etmək vəzifəsi Hökumətin üzərinə düşəcəkdi.

123. Bundan başqa, məhkəmə araşdırmasına qədər həbsdə saxlanma şəraiti ilə bağlı birinci və ikinci ərizəçinin arqumentlərinin mahiyyətini və təfsilatlılıq dərəcəsini nəzərə alaraq, Məhkəmə hesab edir ki, həmin arqumentlər pis rəftarın Konvensiyanın 3-cü maddəsi ilə tələb olunan minimum qəddarlıq səviyyəsinə çatdığının hər hansı əlamətlərini üzə çıxarmadı.

124. Buradan belə nəticə çıxır ki, ərizənin bu hissəsi açıq-aydın əsassızdır və Konvensiyanın 35-ci maddəsinin 3 “a” və 4-cü bəndlərinə uyğun olaraq rədd edilməlidir.


III. KONVENSİYANIN 6-CI MADDƏSİNİN 1-Cİ VƏ 3-CÜ BƏNDLƏRİNİN İDDİA EDİLƏN POZUNTUSU
125. Ərizəçilərin hamısı Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə və 3-cü bəndinin “b”, “c” və “d” yarımbəndlərinə və 13-cü maddəsinə istinad edərək şikayət etdilər ki:

i) Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin hakimlərindən ikisi qərəzsiz deyildi;

ii) müdafiələrini hazırlamaq üçün onlara kifayət qədər vaxt və imkan verilməmişdi, belə ki, nə onların, nə də vəkillərinin ittiham tərəfinin dəlilləri ilə tanış olmalarına adekvat imkan yaradılmamışdı;

iii) onlar bütün cinayət prosesi ərzində, o cümlədən prosesin ilkin mərhələlərində və məhkəmə iclaslarında səmərəli hüquqi yardım ala bilməmişdirlər;

iv) məhkəmə iclasları zamanı tərəflərin bərabərliyi prinsipinə riayət edilməmişdi, belə ki, onların ittiham tərəfi ilə eyni şərtlər altında şifahi arqumentlərini təqdim etmələrinə imkan yaradılmamışdı; və

v) onlara qarşı ittihamlar qondarma sübutlara əsaslanırdı, ərizəçilər onlara qarşı ifadə verən şahidləri lazımi qaydada dindirmək imkanına malik olmamışdılar və müdafiə tərəfinin şahidlərinin ərizəçilərə qarşı ifadə verən şahidlərlə eyni şərtlər altında çağırılmasına və dindirilməsinə nail ola bilməmişdilər, ölkədaxili məhkəmə onların şahidlərlə bağlı etirazlarına reaksiya verməmiş və sübutların qəbulunun mümkünlüyü və qiymətləndirilməsi ilə bağlı qərarlarını lazımi qaydada əsaslandırmamışdı.

126. Məhkəmə hesab edir ki, bu şikayət yalnız Konvensiyanın 6-cı maddəsi əsasında araşdırılmalıdır, həmin maddənin müvafiq hissələrində deyilir:

“1. Hər kəs ... ona qarşı hər hansı cinayət ittihamı irəli sürülərkən, qanun əsasında yaradılmış müstəqil və qərəzsiz məhkəmə vasitəsilə, ağlabatan müddətdə işinin ədalətli və açıq araşdırılması hüququna malikdir. ...

...

3. Cinayət törətməkdə ittiham olunan hər kəs, ən azı aşağıdakı hüquqlara malikdir:



...

b) öz müdafiəsini hazırlamaq üçün kifayət qədər vaxta və imkana malik olmaq;

c) şəxsən və ya özünün seçdiyi müdafiəçi vasitəsilə özünü müdafiə etmək və ya müdafiəçinin xidmətini ödəmək üçün vəsaiti kifayət etmədiyi zaman, ədalət mühakiməsinin maraqları tələb etdikdə belə müdafiədən pulsuz istifadə etmək;

d) onun əleyhinə ifadə vermiş şahidləri dindirmək və ya bu şahidlərin dindirilməsinə nail olmaq və onun əleyhinə ifadə vermiş şahidlər üçün eyni olan şərtlərlə onun lehinə olan şahidlər çağırmaq və dindirməyə nail olmaq; ...”.


A. Şikayətlərin qəbuledilənliyi
1. Tərəflərin arqumentləri
127. Hökumət bildirdi ki, birinci və üçüncü ərizəçi şikayətlərinin Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin hakimlərinin qərəzsizliyinə aid hissəsi ilə bağlı daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirməyiblər. O, daha sonra bildirdi ki, üçüncü ərizəçi şikayətlərinin şahidlərin dindirilməsinə, müdafiəsini hazırlamaq üçün kifayət qədər vaxta və imkana malik olmamasına və səmərəli hüquqi yardım almaq hüququna aid hissəsi ilə bağlı daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirməyib.

128. Konkret olaraq, Hökumət etiraf etdi ki, hakimlərin qərəzsizliyi məsələsini Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin iclaslarında qaldırıblar. Bununla belə, Hökumət qeyd etdi ki, sonradan məhkəmə prosesinin gedişində, 5 sentyabr 2004-cü ildə birinci ərizəçi məhkəmənin tərkibi ilə bağı yeni etiraz bildirmək niyyətini ifadə edib, amma ertəsi gün etirazını geri götürüb. O, daha sonra bildirdi ki, birinci ərizəçi Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin hakimlərinin qərəzsiz olmamalarından şikayət etsə də, Apellyasiya Məhkəməsinə şikayətində bunu ümumi sözlərlə ifadə etmiş və şikayətini ətraflı izahatlarla əsaslandırmamışdı. Bunun əvəzinə o, Apellyasiya Məhkəməsində şifahini arqumentlərini təqdim edərkən Apellyasiya Məhkəməsinin qərəzsiz olmamasından şikayət etmişdi. Nəhayət, Hökumət bildirdi ki, üçüncü ərizəçi bu məsələni Apellyasiya Məhkəməsinə və Ali Məhkəməyə şikayətlərində qaldırmamışdı.

129. Bundan başqa, Hökumət iddia etdi ki, üçüncü ərizəçi bu şikayətlərinin 6-cı maddənin 3-cü bəndinin “b”, “c” və “d” yarımbəndlərinin tətbiq dairəsinə düşən hissələrinə aid məsələlərin hər hansı birini Apellyasiya Məhkəməsində və ya Ali Məhkəmədə qaldırmamışdı.

130. Birinci ərizəçi bildirdi ki, hakimlərin qərəzsiz olmamaları ilə bağlı zəruri şikayətləri Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmədəki hazırlıq iclaslarında təqdim etmişdi. Sonradan o, bu məsələ ilə bağlı lazımi qaydada əsaslandırılmış şikayətlərini yazılı apellyasiya və kassasiya ərizələrində və şifahi arqumentlərində Apellyasiya Məhkəməsinə və Ali Məhkəməyə də təqdim etdi. Konkret olaraq, onun Apellyasiya Məhkəməsindəki çıxışının stenoqramında altı səhifə bu məsələyə həsr olunmuşdu.

131. Üçüncü ərizəçi qeyd etdi ki, onun apellyasiya və kassasiya şikayətlərində konkret olaraq hakimlərin qərəzsizliyi məsələsinə toxunulmasa da, o, apellyasiya və kassasiya məhkəmələrindəki şifahi arqumentlərində bu məsələ barədə şikayət etmişdi. Digər şikayətləri ilə bağlı daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirmədiyi barədə iddiaya gəldikdə, üçüncü ərizəçi bildirdi ki, birincisi, o, apellyasiya və kassasiya ərizələrində qısa şəkildə olsa da bu məsələdən şikayət edib. İkincisi, o, qeyd etdi ki, apellyasiya və kassasiya məhkəmələrindəki şifahi nitqində daha ətrafı arqumentlərlə çıxış etmişdi. Üçüncüsü, o, qeyd etdi ki, o və bu işdəki müştərək müttəhimlər müdafiələri ilə bağlı bütün məsələlərdə həmişə birgə və vahid mövqedə olublar. Bu işdəki müştərək müttəhimlər müvafiq şikayət ərizələrində məhkəmə araşdırmasının hər bir problemli aspektinə dair şikayətləri təfsilatlı şəkildə təqdim etmişdilər ki, bu da onu özünün yazılı şikayət ərizələrində eyni arqumentləri eyni dərəcədə təfsilatlarla təqdim etmək vəzifəsindən azad etmişdi, xüsusən də nəzərə alsaq ki, daxili məhkəmələr müttəhimlərin hər hansı birinin təqdim etdikləri vəsatətlərə və ya arqumentlərə bütün müttəhimlərə şamil olunan ümumi təqdimat kimi baxırdılar.
2. Məhkəmənin qiymətləndirməsi
132. Məhkəmə bir daha bildirir ki, Konvensiyanın 35-ci maddəsində qeyd edilən daxili hüquqi müdafiə vasitələrinin tükəndirilməsi haqqında qayda dövlətə qarşı şikayətlərini beynəlxalq məhkəmə və ya arbitraj orqanına təqdim etmək istəyənlərin üzərinə belə bir vəzifə qoyur ki, əvvəlcə milli hüquq sistemində nəzərdə tutulan müdafiə vasitələrindən istifadə etsinlər, bununla da dövlətlərə şərait yaradılır ki, hərəkətlərinə görə beynəlxalq orqan qarşısında cavab verməzdən əvvəl qüsurları öz daxili hüquq sistemləri çərçivəsində düzəltmək imkanına malik olsunlar. Bu qaydaya riayət edilməsi üçün ərizəçinin müraciət edəcəyi normal hüquqi müdafiə vasitələri elə vasitələr olmalıdır ki, iddia edilən pozuntularla bağlı hüquqların bərpasının təmin edilməsindən ötrü əlçatan və yetərli olsun. Məhkəmə qeyd edir ki, bu qaydanın tətbiqi zamanı fərdi işin kontekstində digər məsələlərlə yanaşı, ərizəçinin şəxsi situasiyası da yetirincə nəzərə alınmalıdır. Müvafiq olaraq, Məhkəmə etiraf edir ki, 35-ci maddənin 1-ci bəndi müəyyən dərəcədə vəziyyətə uyğunlaşdırılmaqla və həddən artıq formalizmə yol verilmədən tətbiq edilməlidir (bax: Akdivar və başqaları Türkiyəyə qarşı, 16 sentyabr 1996-cı il tarixli qərar, 65-66-cı bəndlər, Qərar və qərardadlar toplusu, 1996-IV).

133. Hökumətin birinci ərizəçinin şikayəti ilə bağlı etirazına gəldikdə, Məhkəmə qeyd edir ki, birinci ərizəçi hakimlər İbayev və Ələsgərovun qərəzsiz olmadıqlarını əsas gətirərək Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəməyə onların işdə iştirakına etiraz etdiyi barədə formal (rəsmi) vəsatətlər vermişdi. Vəsatətlər müvafiq səbəblər göstərilməklə lazımi qaydada əsaslandırılmışdı. Bundan başqa, bu vəsatətlərə digər ərizəçilərin hamısı, o cümlədən ikinci və dördüncü ərizəçilər də qoşulmuşdu, sonuncuların vəsatətləri barədə Hökumət analoji etiraz bildirməyib və bununla da dolayısı ilə razılaşıb ki, onlar bu məsələni müvafiq dövlət hakimiyyəti orqanı qarşısında haqlı olaraq qaldırıblar. Buna görə də Məhkəmə birinci ərizəçinin ölkədaxili icraatda bu şikayəti qaldırmadığı barədə Hökumətin iddiasına haqq qazandıran heç bir səbəb görmür. Məhkəmə birinci ərizəçinin icraatın sonrakı mərhələsində həmin hakimlər barəsində təkrar etiraz bildirməməsi ilə bağlı Hökumətin arqumentini qəbul edə bilməz. Birinci ərizəçi daxili qanunvericilin forma tələblərinə uyğun olaraq bu etirazı hazırlıq iclaslarında bildirdikdən və rədd cavabı aldıqdan sonra nə Konvensiya, nə də daxili qanunvericilik onun eyni məhkəmə qarşısında eyni etirazı təkrarən bildirməsini tələb etmirdi.

134. Bundan başqa, birinci ərizəçinin apellyasiya və kassasiya şikayətlərinin və apellyasiya və kassasiya məhkəmələrindəki şifahi çıxışlarının stenoqramının məzmununu nəzərə alaraq, Məhkəmə razılaşır ki, ərizəçi Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin hakimlərinin iddia edilən qərəzsizliyi ilə bağlı şikayətinin mahiyyətini həmin məhkəmələr qarşısında kifayət qədər təfsilatlı və əsaslandırılmış şəkildə qaldırıb.

135. Hökumətin üçüncü ərizəçi ilə bağlı etirazına gəldikdə, Məhkəmə bu ərizəçinin apellyasiya şikayətinin məzmununu (yuxarıda 89-cu bəndə bax) nəzərə alaraq, hesab edir ki, apellyasiya şikayəti həqiqətən ümumi sözlərlə ifadə edilib və həmin şikayətdə onun Məhkəməyə verdiyi şikayət ərizəsində qaldırdığı Konvensiyanın 6-cı maddəsinin 1-ci bəndinə və 3-cü bəndinin “b”, “c” və “d” yarımbəndlərinə aid hər hansı konkret iddialara toxunulmayıb. Bununla belə, Məhkəmə hesab edir ki, hazırkı işin xüsusi konteksti nəzərə alınmaqla, aşağıdakı səbəblərə görə üçüncü ərizəçinin situasiyası daxili hüquqi müdafiə vasitələrinin tükəndirilməsi haqqında qaydanın müəyyən dərəcədə vəziyyətə uyğunlaşdırılmaqla bu hala tətbiq edilməsini tələb edir.

136. Məhkəmə qeyd edir ki, üçüncü ərizəçi digər ərizəçilərlə çox oxşar vəziyyətdə idi. Konkret olaraq, bütün ərizəçilər eyni cinayət prosesində eyni dəlillərə əsaslanan eyni cinayət ittihamları ilə üzləşmiş müttəhimlər idi. Bütün ərizəçilərin iddia etdikləri müdafiə hüquqlarının pozuntuları eyni və ya oxşar idi. Bütün ərizəçilər bir-birinin etirazlarına, vəsatətlərinə, arqumentlərinə və şikayətlərinə daim qoşulur və onları birgə dəstəkləyirdilər. Bundan başqa, üçüncü ərizəçinin düzgün qeyd etdiyi kimi, hətta daxili məhkəmələr ərizəçilərdən birinin irəli sürdüyü etirazlara və ya şikayətlərə çox vaxt elə yanaşırdılar ki, sanki onlar müttəhimlərin hamısına aiddir.

137. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, birinci ərizəçi hazırkı şikayətdə qaldırılan bütün məsələləri ərizələrində və apellyasiya şikayətlərində daxili məhkəmələrin diqqətinə yetərincə çatdırmışdı. Bundan başqa, belə hesab etmək olar ki, ikinci və dördüncü ərizəçilərlə bağlı eyni etirazı bildirməməklə Hökumət onların eynilə daxili hüquqi müdafiə vasitələrini tükəndirdiklərini dolayısı ilə qəbul etmişdi. Müvafiq olaraq, üçüncü ərizəçi də digər ərizəçilərlə eyni vəziyyətdə olduğuna və Məhkəmə qarısında eyni şikayətləri irəli sürdüyünə görə, məhkəmə araşdırmasında yol verildiyi iddia edilən və digər ərizəçilərin verdikləri apellyasiya şikayətlərində dövlət hakimiyyəti orqanlarının diqqətinə yetərincə çatdırılmış qüsurlar üçüncü ərizəçi də daxil olmaqla onların hamısına təsir göstərmişdi. Yuxarıdakı mülahizələri nəzərə alaraq, iddia etmək olmaz ki, o, yazılı apellyasiya və kassasiya şikayətlərini digər ərizəçilərin şikayətlərindəkilərlə eyni dərəcədə əsaslandırılsaydı, hər hansı uğura nail ola bilərdi. Bundan başqa, Məhkəmə üçüncü ərizəçinin belə bir iddiasını nəzərə alır ki, istənilən halda, onun apellyasiya və kassasiya məhkəmələrindəki şifahi arqumentləri yazılı şikayətlərinə nisbətən daha konkret və təfsilatlı idi.

138. Bu səbəblərə görə Məhkəmə Hökumətin birinci və üçüncü ərizəçilərlə bağlı etirazını rədd edir. O, daha sonra dörd ərizəçinin hamısı ilə bağlı qeyd edir ki, onların şikayətləri Konvensiyanın 35-ci maddəsinin 3-cü bəndinin “a” yarımbəndində nəzərdə tutulan açıq-aydın əsassız şikayət deyil və hər hansı digər əsaslara görə də qəbulolunmaz deyil. Buna görə də onlar qəbul olunan elan edilməlidir.
B. Şikayətlərin mahiyyəti
1. Tərəflərin arqumentləri
a) Hökumət
139. Məhkəmənin iddia edilən qərəzliliyinə gəldikdə, Hökumət bildirdi ki, hakimlər Ələsgərov və İbayevin qərəzsiz olmaması ilə bağlı ərizəçilərin qorxusunun obyektiv əsası yox idi. Hakim Ələsgərova gəldikdə, Hökumət iddia etdi ki, Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə onun qərəzsiz olmadığını iddia edən ərizəçilərin şikayətlərini araşdırıb və müəyyən edib ki, hakimin qardaşı həqiqətən 80308 saylı cinayət işi üzrə istintaq qrupunun üzvü olub. Lakin 26 yanvar 2004-cü ildə o, həmin qrupun tərkibindən çıxarılıb və sonradan ərizəçilərin müttəhim olduqları 80365 saylı cinayət işi üzrə istintaq qrupunun tərkibinə daxil edilməyib. Müvafiq olaraq, hakim Ələsgərovun qardaşı ərizəçilərin konkret cinayət işində şəxsən hər hansı istintaq hərəkətlərini həyata keçirməyib və ya hər hansı digər formada iştirak etməyib.

140. Hökumət daha sonra bildirdi ki, hakim İbayevin oğlunun sadəcə Baş Prokurorluqda işləməsi faktı onun atasının qərəzsiz olacağına dair hər hansı qorxuya haqq qazandırmaq üçün yetərli deyildi. Hakim İbayevin oğlu icraatın hər hansı mərhələsində ərizəçilərin işində heç vaxt iştirak etməyib.

141. Onlara göstərilmiş hüquqi yardımın səmərəsizliyi ilə bağlı ərizəçilərin narahatlıqlarına gəldikdə, Hökumət bildirdi ki, ərizəçilərin vəkilləri 2003-cü ilin oktyabrında təyin olunmuş, lap əvvəldən işdə iştirak etmişdilər və buna görə də müştərilərini səmərəli şəkildə müdafiə etmək iqtidarında idilər. Üstəlik, məhkəmə araşdırması zamanı ərizəçilərin bəziləri qohumları tərəfindən cəlb edilmiş əlavə vəkillərlə də təmsil olunmuşdular.

142. Hökumət iddia etdi ki, ərizəçilərin və vəkillərinin müdafiəni hazırlamaq üçün zəruri olan kifayət qədər müddət ərzində istintaq materialları ilə tanış olmalarına imkan yaradılmışdı. Onların hamısı müdafiələrini hazırlamaq üçün onlara kifayət qədər vaxt və imkan verilmədiyi barədə hər hansı iradlarını bildirmədən işin materialları ilə tanış olduqları barədə protokolları imzalamışdılar.

143. Hökumət daha sonra qeyd etdi ki, ərizəçilərlə vəkillərinin Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmədəki hazırlıq iclaslarına gəlməmələri səbəbindən həmin iclasların müddəti bur aydan artıq uzadılmışdı. Bunun nəzərə alaraq, Hökumət bu qənaətə gəldi ki, məhkəmə iclaslarına qədər müdafiənin hazırlanması üçün müdafiə tərəfinə kifayət qədər vaxt verilib. Sonradan ərizəçilərin vəkilləri bütövlükdə məhkəmə araşdırması müddətində müdafiəni həyata keçiriblər. Vəkillər müdafiə tərəfinin adından yekun nitqi ilə çıxış etməkdən imtina etsələr də, ərizəçilərə hüquqi yardımın göstərilməsini davam etdirməkdən imtina etməyiblər. CPM-in 360.1-ci maddəsinə əsasən, yalnız prosesdə müdafiəçi iştirak etmədikdə təqsirləndirilən şəxsin yekun nitqi ilə şəxsən çıxış etməsinə icazə verilə bilərdi. Ərizəçilərin vəkilləri olduğuna görə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə onların şifahi nitqlə şəxsən çıxış etmək barədə vəsatətlərini haqlı olaraq rədd edib. Digər tərəfdən, onlar replika hüququnu həyata keçirərkən və son sözlərini söyləyərkən faktiki olaraq müdafiə nitqinə bərabər olan çıxışlarına icazə verilib.

144. Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmənin proses ərzində qəbul etdiyi qərarların surətlərinin onlara vaxtında verilmədiyi barədə ərizəçilərin iddiasına gəldikdə (aşağıda 157-ci bəndə bax), Hökumət qeyd etdi ki, həmin qərarlar iclaslar zamanı açıq şəkildə elan olunarkən ərizəçilər onlar barədə lazımi qaydada məlumatlandırılmışdılar və qərarların surətləri sonradan ərizələrə verilmişdi. Ərizəçilərin müxtəlif vəsatətlərini rədd edən həmin qərarların yazılı mətninin təqdim edilməsi vacib deyildi, çünki istənilən halda, icraatın həmin mərhələsində bu qərarlara etiraz edilə bilməzdi, onlara yalnız Apellyasiya Məhkəməsində həyata keçirilən apellyasiya baxışı mərhələsində etiraz etmək olardı.

145. Şahidlərin dindirilməsinə gəldikdə, Hökumət bildirdi ki, müdafiə tərəfinin hüquqları məhkəmə araşdırmasında yetərincə təmin olunmuşdu. Ərizəçilər ittiham tərəfinin şahidlərini çarpaz dindirmək imkanına malik idilər. Müdafiə tərəfinin şahidlərinin iştirakı barədə ərizəçilərin vəsatətlərinin, demək olar ki, hamısı təmin edilmişdi. Konkret olaraq, 8, 22, 27 və 28 sentyabr 2004-cü il tarixli qərarları ilə Ağır cinayətlərə dair işlər üzrə məhkəmə ərizəçilərin bu barədə vəsatətlərini təmin etmişdi. İfadələrin məhkəmə tərəfindən araşdırılmasının yekunlaşdırılması barədə verdikləri 29 sentyabr 2004-cü il tarixli vəsatətdə ərizəçilər bildirmişdilər ki, müdafiə tərəfi ərizəçilərin lehinə ifadə vermiş qırxa yaxın şahidin dindirilməsinə nail olub.

146. Məhkəmə araşdırması zamanı verilmiş ifadələrin qiymətləndirilməsinə gəldikdə, Hökumət iddia etdi ki, daxili məhkəmələrin qiymətləndirməsini özününkü ilə əvəz etmək Məhkəmənin vəzifəsi deyil. Daxili məhkəmə hadisələrə dair şahidlərin təqdim etdikləri məlumat versiyalarının qiymətləndirilməsində daha əlverişli vəziyyətdədir və qiymətləndirməni həyata keçirərkən şahidləri dindirə və şahid qismində onların davranış tərzini müşahidə edə bilmək kimi üstünlüyə malikdir. Ərizəçilər məhkəmə iclaslarında araşdırılmış sübutlar əsasında çəkişmə xarakterli prosesdən sonra məhkum ediliblər.

147. Hökumət iddia etdi ki, mübahisə predmeti olan müxtəlif məsələlərə dair ərizəçilərin etirazlarını rədd edərkən daxili məhkəmələr bu qərarlarını ətraflı şəkildə əsaslandırıblar. Ərizəçilərin arqumentlərini irəli sürmələrinə imkan yaradılıb. Onların arqumentləri son nəticədə daxili məhkəmələr tərəfindən rədd edilsə də, həmin arqumentlərə lazımi qaydada diqqət yetirilib və onlar ziddiyyətsiz və əsaslı səbəblər gətirilməklə rədd edilib.

148. Nəhayət, Hökumət bildirdi ki, hətta ilkin məhkəmə araşdırmasında hər hansı nöqsanlar olmuşsa belə, onlar sonradan Apellyasiya Məhkəməsindəki apellyasiya icraatında və Ali Məhkəmədəki kassasiya icraatında düzəldilib. Müvafiq olaraq, bütövlükdə baxdıqda, cinayət prosesi ədalətli məhkəmə araşdırması tələblərinə uyğun şəkildə həyata keçirilib.

1   2   3   4   5   6   7   8


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə