Gümüşhane İlinin Jeositleri ve Jeoturizm Potansiyeli Geosites and geotourism potential of Gümüşhane City




Yüklə 15.26 Kb.
tarix20.04.2016
ölçüsü15.26 Kb.
Gümüşhane İlinin Jeositleri ve Jeoturizm Potansiyeli
Geosites and geotourism potential of Gümüşhane City


Raif KANDEMİR1, Mutlu GÜRLER2, Cemil YILMAZ3 , Coşkun ERÜZ4 ve Sebahattin GÜNER5
1 KTÜ, GMF, Jeoloji Mühendisliği Bölümü, 29000, Gümüşhane, raif@ktu.edu.tr

2 Doğa ve Çevre Derneği, Ankara, mutlugurler@gmail.com

3 KTÜ, MF, Jeoloji Mühendsiliği Bölümü, 61080, Trabzon, cyilmaz@ktu.edu.tr

4KTÜ, Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi, Sürmene, ceruz@ktu.edu.tr

5 MTA Bölge Müdürlüğü, Trabzon


ÖZ
Doğu Pontidleri teşkil eden stratigrafik birimler ile bunların jeolojik evrimine eşlik eden tektonizma ve magmatizmanın izleri Gümüşhane ili sınırları içinde belirgin olarak gözlenmektedir. Dolayısıyla Doğu Pontidleri ve buradaki olayları temsil eden jeositler çok açık olarak izlenir. Bu çalışmada adı geçen jeositlerin en belirginleri ile yok olma tehdidi altında olanlar tanıtılacaktır.
Gümüşhane’nin denizden yüksekliği 1153 m., yüzölçümü 6585 km2’dir. Harşit Çayı'nın iki yakasında vadi boyunca uzanan ilin toplam yüzölçümünün, % 60’ını dağlar, % 29’unu platolar, % 11’ini ovalar oluşturmaktadır. Artabel Gölleri Tabiat Parkı sınırları içerisindeki Abdal Musa Tepesi (3331m) ilin en yüksek zirvesidir.
İl sınırları içinde az oranda Paleozoyik, baskın oranda Mesozoyik ve Senozoyik kayaçları yayılım göstermektedir. Engebeli ve çıplak topografya bu birimlere ait jeositlerin açık olarak izlenmesini sağlamaktadır. Doğu Karadeniz’deki tek Paleozoyik yüzeylemesi, Malm-Alt Kretase platform kireçtaşları ve dolomitleri tipik olarak izlenmektedir. “Ammonitico Rosso” fasiyesi olarak bilinen ve Gümüşhane ilinde yaygın olarak gözlenen, bol fosil seviyeli, karbonatlı ve marnlı kayaç yüzeylemeleri, diğer jeolojik miras öğesi olarak değerlendirilmektedir. Bu yüzeylemeler, içerdikleri yoğun fosil grupları ile mutlak olarak korunması gereken fosil yataklarıdırlar. Gümüşhane yöresi, jeolojik-jeotektonik açıdan çok kısa mesafelerde çok farklı kayaç gruplarının bulunduğu açık bir jeoloji laboratuarı özelliğindedir. Yörede spesifik olarak değeri olan, iyi korunmuş hardground/sert zemin, neptüniyen dayklar, silisleşmiş ağaçlar ve çeşitli iz fosil bulguları da yer almaktadır. Özellikle yöredeki travertenler, yapı taşı olarak kullanılmış ve tarihi değere sahip diğer oluşumlardır.
Gümüşhane ili içindeki çok sayıda jeosit yanında bir çok yerşekli ve kültür ögesi de bulunmaktadır. Buların başında, bölgede turizmin lokomotifi konumundaki Karaca Mağarası gelmektedir. Tarihi İpek Yolu üzerindeki Korum (Krom-Gorom) Vadisi’nde bulunan Karaca Mağarası, yılda 50.000’in üzerinde ziyaretçi ağırlayan bir cazibe merkezidir. Karaca Mağarası dışında farklı büyüklüklerdeki 30 un üzerinde mağara, ilin jeoturizm potansiyeli açısından vazgeçilemez kaynaklardır. Bunlara ilaveten Artabel Vadisi’nde bulunan Kara Göl, İnci Gölleri ve Karanlık Göl gibi, farklı ölçeklerdeki buzul gölleri dışında, Limni ve Aygır Gölü gibi kendi doğalarına has özellikler sunan pek çok göl, ilin Jeolojik Miras potansiyelini destekleyici diğer unsurlardır.
İle adını veren Gümüş madenleri, çoğu yerbilimci tarafından bilinmemekte ve atıl halde bulunmaktadır. Bu sahalar geçmişte yoğun şekilde işletilmiş antik maden yataklarıdırlar.
Yörede Avrupa’nın en uzun ladinleri mevcut olup Anıt Ağaç olarak tescillenmiştir. Örümcek Ormanları Tabiatı Koruma Alanı ve Artabel Gölleri Tabiat Parkı ekoloji ağırlıklı koruma alanlarıdır. Öte yandan, Gümüşhane ilinin kendisi, zengin yerbilimsel özellikleriyle adeta bir Jeopark konumundadır ve fakat henüz tescillenmiş bir ögesi yoktur. Gümüşhane’deki zengin jeosit varlığının tanınması ve bilinmesi hem yerbilimleri hem jeoturizm açısından kazanç olacaktır.
Anahtar kelimeler : Gümüşhane, Jeolojik Miras, Jeopark, Jeosit, Artabel Gölleri, Karaca Mağarası
ABSTRACT
Stratigraphic units forming eastern Pontides and its geologic evolution accompanying tectonism and magmatism signatures have been clearly observed in Gümüşhane city. Hence geosites presenting eastern Pontides and its geodynamic evolution are clearly seen. Mentioned geosites under the extinction have been determined.
Gümüşhane has an altitude of 1153 metres and covers 6585 km2. Gümüşhane is located along the Harşit Valley and composed of 60 % mountains, 29 % platos and 11 % lowlands. The highest summit of the city is Abdal Musa Hill (3331 meters) which is located in the Artabel Lakes Natural Parks.
Gümüşhane consists mainly of Mesozoic and Cenozoic, and limited Paleozoic rocks. Geographic irregularities and naked topography help to clearly follow geosites which belongs to these ages. Alone Paleozoic outcrops in eastern Blacksea, Malm-Lower Cretaceous platform carbonates and dolomites are typically seen. Ammonitico Rosso Facies, containing calcerous and marly rocks with abundant fossils, commonly observed in Gümüşhane is considered as another geological heritage component. These are the fossiliferous beds which have to be protected. Gümüşhane region is considered as geological laboratory since different kind of rocks exposed in a small distances. Hardground, neptunian dykes, siliceous woods and different kinds of trace fossils are also present in Gümüşhane. Especially, travertine is other occurrences which is used as building stones, have historical importance.
Gümüşhane has got lot of landfigures and culturel components besides geosites. Karaca Cave is one of the most important place for the geotourism potential of Gümüşhane. It is the place which attracts more than 50.000 visitors each year although there are many planning negations for Karaca Cave located in the Korum (Krom-Gorom) Valley on the historical Silk Road. In addition to Karaca Cave, there are more than 30 caves which are inalienable source on the geotourism potential of Gümüşhane. In addition to the different sized glacier lakes such as Kara Lake, İnci Lake and Karanlık Lake, many lakes which have peculiar features such as Limni and Aygır Lakes are the other components support the geological heritage of Gümüşhane.
Old silver mines which give the name to the city are not known by the geologists. These mines are antique ore deposits and were extensively mined in the past.
There are no more protected places other than Örümcek Ormanları, which has the longest spruce of the Europa registered as monument trees, and Artabel Lakes. Furthermore with all these features Gümüşhane is considered as a geopark but it doesn’t still have registered components. To recognize and know rich geosite existing in Gümüşhane will be a gain in terms of both geology and geotourism.

Key words: Gümüşhane, geological heritage, geopark, geosite, Artabel Lakes, Karaca Cave


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə