FƏRDİ İŞ İxtisas: Əmm və tesi Mövzu: Orta Xəzərin ekoloji problemləri Kurs: III qrup: 928 Tələbə: Mehdiyeva Gülnara baki 2009




Yüklə 46.67 Kb.
tarix10.04.2016
ölçüsü46.67 Kb.
FƏRDİ

İŞ

İxtisas: ƏMM və TESİ

Mövzu: Orta Xəzərin ekoloji problemləri

Kurs: III

Qrup: 928

Tələbə: Mehdiyeva Gülnara

BAKI 2009

Fiziki- coğrafi əlamətlərinə, relyefin xüsusiyyətlərinə görə və hidroloji rejiminə görə Xəzər dənizi üç hisəəyə bölunur:



  1. şimali Xəzər- sahəsi 91942 kv.km, Dənizin ümumi sahəsinin 24,3%-ni, həcminin 0,5%-ni əhatə edir. Orta dərinliyi 4,4 m, onun 68%-nin dərinliyi 5 m-dən azdır.

  2. Orta Xəzər- 137812 kv.km sahəsi var. Həcmi 26439 kub kilometrdir. Maksimal dərinliyi (Dərbəndə çökəkliyi) 788 m-dir. Dənizin sahəsinin 39,4%-ni tutur. Orta dərinliyi 188 m.

  3. Cənubi Xəzər- 148640 kv.km sahəsi vardır. Dənizin sahəsinin 39,35-ni tutur. Maksimal dərinliyi (Lənkəran çökəkliyi) 1025 m-dir. Orta dərinliyi isə 345 m.

Orta Xəzərin ən çox çirklənmə mənbəyi burada yerdəşən neft yataгlarıilə bağlıdır. Dənizin ən çox çirklənmiş sahələri ekoloji böhran sahələridir. Bu sahələrə Bakı, Sumqayıt, Mahaçqala, Türkmənbaşı şəhərlərinin akvatoriyaları, dəniz neft yataqları rayonları aid edilir.

Xəzər gölünün çirklənməsindən danışarkən aşağıdakı xüsusiyyətlər nəzərə alınmalıdır: birincisi, çirkabın qeyri- bərabər paylanması dənizin ayrı-ayrı sahələrinin ciddi şəkildə çirklənməsinə gətirib çıxarır. Ikincisi, sahilboyu yaranan çirklənməni bir zonadan başqasına aparır və oranı da çirkləndirir. Nəzərə alsaq ki, tullantılar əsasən suyun üzəndə - üst qatında toplaşaraq "su-atmosfer" zonası yaradır, onda məhz burada yığılmış çirkablar hesabına daha çox dənizin bioloji əhəmiyyətli sahələrinin çirkləndiyini qeyd etmək lazım gəlir.

Xəzər dənizi üçün ən təhlükəli çirklənmə tərkibində zərərli kimyəvi maddələr olan tullantılarla çirklənmədir. Bunlardan neft karbohidrogenlərini, karbohidrogenləri, karbonukleidləri, xlor üzvi birləşmələrini və ağır metalları göstərmək olar. Dənizin çirklənməsində neft karbohidrogenləri böyük rol oynayır. Söhbət Abşeron yarımadası və Manqışlağın yarısını əhatə edən dəniz neft sənayesi və sualtı neft borularından gedir. Vaxtilə dənizdə neft buruqlarının görünməsi elm və texnikanın nailiyyəti sayılsa da, bəzi alimlər bunun yaxın gələcəkdə zərərli fəsadlar törçdəcəyi barədə həyacan dolu məlumatlar veriblər. Üstündən yarım əsrdən çox ötməsinə baxmayaraq, həmin fikirlər özünü doğruldur və biz artıq Xəzərin dünya miqyaslı problemə çevrildiyinin şahidləriyik. Onun ekoloji vəziyyəti indi bütün dünyanı narahat edir. Bakı isə Xəzərin ən çirkli hissəsidir. Təsadüfi deyil ki, o, bioloji cəhətdən "ölü buxta" statusunu qazanıb.

1949-cu ildən başlayaraq Xəzər dənizində “Neft daşları” və “28 aprel” platformalarında neft çıxarılması və daşınması işləri görülür. Bu vaxtlar ərzində Qazaxıstan sahillərindən də tankerlərlə Bakı zavodlarına emal üçün kükürdlü neft daşınıb. Neftin çıxarılma və daşınma proseslərində dənizə tökülməsi nəticəsində dənizin neftlə çirklənmə səviyyəsi bəzi sahələrdə yol verilən normanı 20 dəfəyə qədər ötür. Xəzər dənizinin neftlə və neft məhsulları ilə ən çox çirklənməyə məruz qalan hissələri Bakı buxtası, Abşeron arxipelaqı, Adalar, Türkmənbaşı, Çeleken, Manqışlaq, Tenqiz və neft sənayesinin digər inkişaf edən əraziləridir. Ekspertlər bildirirlər ki, Xəzər dənizində neft sənayesinin güclü inkişafı ilə əlaqədar olaraq, daha da çirklənəcəyini gözləmək olar.

Cənub və orta sahələrdə Xəzər daha çox hidrodinamiki təhlükəyə məruz qalır. Bunlardan başqa, Xəzərin dibi palçıq vulkanlarına meyllidir. Kükürd tərkibli neft çıxarılan sahələr daha təhlükəlidir. Güclü zəlzələ baş verərsə, havaya 1000 atmosfer təzyiqlə milyon ton kükürd tərkibli karbohidrogen daxil ola bilər ki, bu da qlobal fəlakətdir.

İri tankerlərlə neftin daşınması da Xəzərin çirklənməsinə səbəb olur. Xəzər qapalı ekosistem olduğu üçün onun neft axınları vasitəsilə çirklənməsi kifayətdir ki, "canını tapşırsın" - "ölsün". Burada neft-qaz istismarına geniş yer verilməsi balıqçılıq təsərrüfatına da öz mənfi təsirini göstərir.



Xəzər dənizinin ekoloji mühitinin mühafizəsi sistemləri

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2006–cı il 28 sentyabr tarixli 1697 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq olunmuş "Azərbaycan Respublikasında ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına dair 2006–2010–cu illər üçün Kompleks Tədbirlər Planından irəli gələn ətraf mühitin mövcud vəziyyətinin bərpasına yönəldilmiş Bakı Buxtasının, Bibi Heybət zonasının, H. Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanının ətrafının, Abşeron yarımadasındakı göllərin, neftlə çirklənmiş torpaqlarının, lay suları altında qalmış sahələrin və digər istehsal tullantıları ilə çirklənmiş ərazilərin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması sxeminə uyğun Bakı və Sumqayıt şəhərlərində formalaşan tullantıların idarə olunmasının təkmilləşdirilməsi və s. tədbirlərin həyata keçirilməsi üçün Azərbaycan Respublikası Prezidentinin göstərişinə əsasən maliyyə vəsaitlərinin ayrılması bu problemlərin vaxtında həll edilməsini reallaşdırmışdır.

Azərbaycan Respublikası Prezidenti tərəfindən imzalanmış 2007–ci il 20 iyun tarixli 2244 №–li "Xəzər dənizinin çirklənmədən qorunması üzrə bəzi tədbirlər haqqında" Sərəncamdan irəli gələn məsələlərin həll edilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Ehtiyat Fondundan 3,5 mln. manat vəsait ayrılmışdır.

Bu Sərəncamdan irəli gələn məsələlərin həlli istiqamətində beynəlxalq standartlara cavab verən modul tipli lokal təmizləyici qurğular alınaraq Abşeron yarımadasının Bilgəh, Buzovna, Mərdəkan və Pirşağı qəsəbələrində quraşdırılmışdır.

Azərbaycan Respublikası Xəzəryanı dövlətlər arasında yeganə ölkədir ki, dənizin və onun akvatoriyasının çirklənmədən qorunması üzrə kompleks tədbirlər həyata keçirir. Bu tədbirlərin növbəti illərdə də davam etdirilməsi Xəzər akvatoriyasının daha da təmizlənməsi ilə nəticələnəcək və Abşeron yarımadasının Xəzər dənizini çirkləndirən mənbələr sırasından çıxarılmasına nail olunacaqdır.

1 №-li Bilgəh stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 500 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu və

çirkab suyun tərkibinə uyğun olaraq əlavə nefttutucu qurğu

quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Bilgəh Kardiologiya Sanatoriyasının yaxınlığı.

Məqsəd: Gün ərzində axıdılan 500 m3 çirkab suların yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizlənməsi və nəticə olaraq Bilgəh-Zaqulba çimərlikləri akvatoriyasında dəniz sularının çirklənmədən azad olunması və mikrobioloji vəziyyətin normaya gətirilməsi.



2 №-li Mərdəkan stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 150 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Mərdəkan qəsəbəsi sahilboyu ərazisində «Qızıl Qum» istrahət mərkəzinin yanında yerləşən tullantı sularının əmələ gətirdiyi bataqlıqlaşmış sahələri təqribən 24 min m2 və 40 min m2 olan 2 gölməçə.

Məqsəd: Gölməçələrdəki və bu gölməçələri qidalandıran mənbələrdəki suyu yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizləməsi və nəticədə bu sulardakı çirkabın Mərdəkan çimərliklərinə düşməsinin qarşısının alınması, akvatoriyadakı dəniz suyunun normaya gətirilməsi.



3 №-li Mərdəkan stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 240 m3 olan dezinfektor qurulmuşdur.

Quraşdırıldığı yer:Mərdəkan bağları yaşayış massivi ilə həmin ərazidə yerləşən «Marian Beach» istirahət mərkəzi arasında yerləşən tullantı suların əmələ gətirdiyi təqribi həcmi 144000 m3 olan bataqlıqlaşmış göl.

Məqsəd: Bataqlıqlaşmış göl və bu gölməçəni qidalandıran mənbələrdəki suyu yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizləməsi

və nəticədə bu sulardakı çirkabın Mərdəkan çimərliklərinə düşməsinin qarşısının alınması, akvatoriyadakı dəniz suyunun normaya gətirilməsi.

4 №-li Buzovna stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 500 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu və

gündəlik gücü 240 m3 olan 2 ədəd dezinfektor qurğuları quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Buzovna və Şağan kəndləri arasında səhəsi 12 ha və orta hesabla saatda 40 m3 miqdarında çirkab su daxil olan bataqlıqlaşmış qamışlıq sahə.

Məqsəd: Bataqlıqlaşmış qamışlıq sahə və bu sahəni qidalandıran mənbələrdəki suyun yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizlənməsi və nəticədə bu sulardakı çirkabın Buzovna çimərliklərinə düşməsinin qarşısının alınması, akvatoriyadakı dəniz suyunun normaya gətirilməsi.

5 №-li Buzovna stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 100 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Buzovna qəsəbəsinin şimal tərəfində «Əli ayağı» ziyarətgahının arxasında tullantı sularının əmələ gətirdiyi təqribi həcmi 52 min m3 olan bataqlıqlaşmış göl.

Məqsəd: Bataqlıqlaşmış göl və bu gölü qidalandıran mənbələrdəki suyun yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizləməsi və nəticədə bu sulardakı çirkabın Buzovna çimərliklərinə düşməsinin qarşısının alınması, akvatoriyadakı dəniz suyunun normaya gətirilməsi.

6 №-li Pirşağı stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 350 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Pirşağı qəsəbəsinin girəcəyində uzunluğu 1200 m, eni 50-200 m arasında dəyişən, orta dərinliyi 30-35 sm olan Şor göldən çəkilmiş xəttin çıxışı.

Məqsəd: Pirşağı qəsəbəsinin və H.Əliyev adına NEZ-in istirahət evindən Şor göldən çəkilmiş xəttə müdaxilə edilən məişət-fekal mənşəli tullantı suların yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizlənməsi və nəticədə bu sulardakı çirkabın Pirşağı çimərliklərinə düşməsinin qarşısının alınması, akvatoriyadakı dəniz suyunun normaya gətirilməsi.

7 №-li Pirşağı stansiyası

Stansiyada gündəlik gücü 350 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Qızılnohur gölündən çəkilmiş xəttin çıxışı.

Məqsəd: Qızılnohur göl və bu gölü qidalandıran mənbələrdəki suyun yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizlənməsi və nəticədə bu sulardakı çirkabın Pirşağı çimərliklərinə düşməsinin qarşısının alınması, akvatoriyadakı dəniz suyunun normaya gətirilməsi.



8 №-li Nardaran stansiyası

Stansiyada: gündəlik gücü 240 m3 olan dezinfektor qurulmuşdur.

Quraşdırıldığı yer: Nardaran çimərliyi və ona yaxın 50 m2 sahə .

Məqsəd: Bataqlıqlaşmış sahə və sahəni qidalandıran mənbələrdəki suyun mikrobioloji baxımdan müvafiq norma səviyyəsinə gətirilməsi.



9 №-li Bilgəh-Amburan stansiyası

Stansiyada: gündəlik gücü 500 m3 olan bioloji təmizləyici qurğu və çirkab suyun tərkibinə uyğun olaraq əlavə nefttutucu qurğu

quraşdırılmışdır.

Quraşdırıldığı yer: Amburan istirahət mərkəzi ərazisi.



Məqsəd: Gün ərzində axıdılan 500 m3 çirkab suların yol verilən qatılıq həddinədək (YVQH) təmizlənməsi və nəticə olaraq çimərlik akvatoriyasında dəniz sularının çirklənmədən azad olunması və mikrobioloji vəziyyətin normaya gətirilməsi.


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə