Fənn: Maliyyə Kafedra müdiri: Fakultə: Maliyyə-kredit İxtisas: Maliyyə Qrup: 642a kurs: 4 baki 2007 plan




Yüklə 229.21 Kb.
səhifə2/3
tarix20.04.2016
ölçüsü229.21 Kb.
1   2   3

Veksel - borc öhdəliyinin bir növüdür. Ciddi bir formada tərtib olunub və vekseldə göstərilən məbləğin vaxtında ödənişini tələb etmə hüququnu verir. Veksel-ciddi formal və hər hansı bir rekvizitin çatışmaması sənədi etibarsız edir, bu şərtsiz pul öhdəliyidir, çünki, onun ödəniş əmri və onun ödənilməsi üçün öhdəliyin götürülməsi heç bir şərtlə məhdudlaşmayıb, bu abstrakt öhdəlikdir, çünki, onun ödənməsi haqda mətndə heç bir əsas yoxdur, bu sərbəst ödəmə öhdəliyidir.


Veksellər adi ötürülən (tratta) olurlar. Adi vekselin ötürülən vekseldən fərqi budur ki, adi vekseldə iki tərəf iştirak edir - veksel verən və vekselin sahibi, ötürülən vekseldə isə 3 tərəf iştirak edir: trassant-kreditor, trassant-borclu və remitent ödəniş alıcısı. Adi veksel borclu tərəfindən yazılır və imzalanır, ötürülən veksel isə kreditor tərəfindən. Adi veksel borc faktını rəsmiləşdirir ötürülən veksel isə ticarətin kreditləşməsinə xidmət edir.

Veksel qüvvəsi - ödəmənin söszüz tələbidir. Veksel tədavülünün əsas emitenti indossament - ötürücü yazıdır, veksellin arxa tərəfində yaxud əlavə kağızda əks olunur. İndossamentin vasitəsi ilə veksel məbləğinin tələb etmə hüququ bir şəxsdən digər şəxsə keçir. Ötürülən vekselin aksenti - ödənişə razılığıdır.



Depozit və əmanət sertifikatları

Depozit və əmanət sertifikatları altında pul vəsaitlərinin əmanəti haqqında bankın yazılı şəhadətidir, əmanətçinin vaxtı gələndə depozitin alınması hüququnu təsdiq edir. Pul vəsaitlərinin əmanətçisi benefisiar adlanır. Sertifikatın aşağıdakı xüsusiyyətləri var:



  • Yalnız banklar tərəflndən buraxılır

  • Sertifatlar dövriyyəsənədidir. Bir şəxsdən digər şəxsə keçirilə bilər

  • Sertifikat - satılmış mallara və göstərilmiş xidmətlərə ödəmə vasitəsi ola bilməz

  • Sertifikatlar- mütləq sənəddirlər

• Sertifikatlar - xüsusi rekvizlt dəsti olan, ciddi formal sənəddir

Depozit və əmanət sertifikatları arasında fərqlər var. Əmanət sertifikatı fiziki şəxsin banka yerləşdirdiyi əmanətin şəhadətnaməsidir. Bu sertifikatların dövriyyə müddəti bir illə məhdudlaşır, hesablaşma isə nəğdsiz yolla aparılır. Sertifikatlar üzrə faizlər buraxılış zamanı müəyyən edilir və blanklar üzərində pul və ya faiz formasında göstərilir.

Qiymətli kağızlar bazarının iştirakçıları - fiziki və hüquqi şəxslərdir, onlar qiymətli kağız alıb - satırlar, eyni zamanda onların dövriyyəsinə xidmət edirlər.

Qiymətli kağızlara olan münasibətinə görə iştirakçıları aşağıdakı qruplara bölmək olar:



  • Fond bazarının müştənkləri - emitent və investorlar

  • Fond bazarının peşəkarları - brokerlər və dilerlər

  • Fond bazarının iştirakçılarına xidmət edən təşkilatlar - birjalar, klirinq müəssisələri, depozitariyalar və b.

Emitentlər-tədavülə kağızlar buraxan hüquqi şəxslərdir. Emitent kimi dövlət müəssisələri, səhmdar cəmiyyəti, şəxsi müəssisələr çıxış edə bilərlər.

İnvestorlar-qiymətli kağızların sahlbidir. Ümumiyyətlə, qiymətli kağızlar bazasında investisiya əməliyyatlarının xüsusiyyəti investorların tipologiyası ilə müəyyən edilir. Bununla əlaqədar olaraq, investorlar konservativ, mülayim, aqressiv, təcrübəli, strategiyalı investorlara ayrılırlar. İnvestorların təsnifatında ən əsas əlamət onların statusudur, yəni fərdi İnstltutsional və bazarın peşəkarı olurlar.

Portfel - investisiyanın obyekti kimi səmlər, istiqrazlar, törəmə qiymətli kağızları şıxış edir, eyni zamanda portfelin bir hissəsi nəğd pul formasında fəaliyyət göstərir. Portfelin gəlirliyi və əmanətlərin qoyuluşunun riski portfelin məqsədli xüsusiyyətləridir. Portfel investisiya zamanı investor daha yüksək məqsədlər əldə etmək üçün portfelin strukturunu dəyişdirə bilər.

İnvestor qiymətli kağızlara vəsait yönləndifərkən aşağıdakı məqsədləri güdür: əmanətlərin gəlirliyi, əmanətlərin təhlükəsizliyi, əmanətlərin artımı.

Portfelin müəyyən edilməsi zamanı aşağıdakılar müəyyən edilir:

Artım portfeli - belə portfelin məqsədi qiymətli kağızların məzənnəsinin artımı hesabına kapitalın artımıdır.

Gəlir portfeli - bu portfeli məqsədi dövlət dividend və faiz hesabına gəlirin alınmasıdır.

Ümumi haldsa göstərildikdə, qanuna görə qiymətli kağızlara peşəkar fəaliyyətin aşağıdakı növləri həyata keçirilə bilər:



  • Broker fəaliyyəti

  • Diler fəallyyəti

  • Qiymətli kağızların idarə edilməsi üzrə fəaliyyət

  • Qarşılıqlı öhdəliklərin müəyyən edilməsi üzrə fəaliyyət (klirinq)

  • Depozitari fəaliyyəti

  • Qiymətli kağızların sahiblərinin reyestrinin aparılması üzrə fəaliyyət

  • Qiymətli kağızlar bazarında ticarətin təşkili üzrə fəaliyyət

Broker fəaliyyəti. Tapşırıq və komission müqaviləsi əsasında müvəkkil və ya komisyonçu kimi (müqavilədə onların səlahiyyəti barədə göstəriş yoxdursa, həmçinin vəkalətnamə əsasında) fəaliyyət göstərən hüquqi və ya fiziki şəxsin onun müştərisinin marağına uyğun və onun hesabına qiymətli kağızlarla mülki-hüquqi əqdləri bağlanması broker fəaliyyəti hesab olunur.

Qiymətli kağızlar bazarının broker fəaliyyəti ilə məşğul olan peşəkar iştirakçısı broker adlanır. (bax Sxeem 5)



Sxem 5. Brokerin fəaliyyət sxemi


Diler fəaliyyəti. Hüquqi şəxsin müəyyən qiymətli kağızların və ya satış qiymətlərini elan edib, bu qiyməyli kağızların elan edilmiş qiymətlər üzrə alınması və ya satılmasını öhdəsinə götürməklə öz adından və öz hesabına qiymətli kağızlar bazarının diler fəaliyyəti həyata keçirən peşəkar iştirakçısı dileradlanır.

Qiymətli kağızların idarə olunması üzrə fəaliyyət Qanuna görə hüquqi və fiziki şəxs tərəfindən onun sabjtliyinə verilmiş vəbaşqa şəxsə mənsub olan və bu şəxsin və ya həmin şəxsin göstərdiyi üçüncü şəxslərin xeyrinə: qiymətli kağızların, qiymətli kağızlarla kapital qoyulması nəzərdə tutulan pul vəsaitinin, qiymətli kağızların idarə edilməsi zamanı alınan pul vəsaltinin və qiymətli kağızların haqq almaqla öz adından müəyyən müddət ərzində vəkalətli idarə edilməsi, qiymətli kağızların idarə edilməsi üzrə fəaliyyət hesab edilir.

Qarşılıqlı öhdəliklərin müəyyən edilməsi üzrə fəaliyyət (klirinq) Qiymətli kağızların göndərilməsi üzfer üzrə qarşılıqlı öhdəliklərin müəyyən edilməsi (qiymətli kağızlarla əqdlər üzrə məlumatın toplanması, yoxlanması, təhsis edilməsi və onlar üzrə mühasibat sənədlərinin hazırlanması) bu öhdəliklənn hesaba alınması və qiymətli kağızıar üzrə hesablaşma aparılması klirinq fəaliyyəti hesab olunur.

Klirinq fəaliyyəti aşağıdakı üsullarla fəaliyyətə keçirilə bilər: sadə klirinq-icraya göndərilmiş hər bir əqd üzrə klirinqin həyata keşirilməsi; çoxtərəfli kllrinq-bağlanmış əqdlər üzrə klirinq iştirakçılarının hesablarında olan pul vəsaitlərinin və qiymətli kağızların həcmində nettinq vasitəsilə əvəzləşdirmənin aparılması; mərkəzləşdirilmiş klirinq-klirinq təşkilatı tərəfindən klirinq iştirakçılarının bağladıqlan əqdlər üzrə hüquq və öhdəliklərinin əldə edilməklə əvəzləşdirmənin aparılması. Mərkəzləşdirilmiş klirinq zamanı hesablaşmalar nettinq üsulu ilə klirinq təşkilatının depozitariyada və müvafiq kredit təşkilatında olan hesabları vasitəsilə aparılır. Klirinq üsullarının eyni zamanda həyata keçirilməsinə yol verilmir. "Qarşılıqlı öhdəliklərin müəyyən edilməsi üzrə fəaliyyətə (klirinqə) xüsusi razılıq (lisenziya) verilməsi" qaydalarına müvafiq olaraq klirinq təşkilatının minimal nizamnamə fondu 50 000 000 (əili milyon) manat məbləğində müəyyən edilir.



Depozit fəaliyyəti. "Qiymətli kağızlar haqqında" Azərbaycan Respublıkasının Qanununa görə qiymətli kağızların və ya onların sertifikatlarının saxlanması, yaxud uçotu və qiymətli kağızlara olan hüquqların keçməsi üzrə xidmətlər depozitari fəaliyyəti hesab edilir.

Qiymətli kağızlar bazarının depozitari fəaliyyəti həyata keçirən peşəkar iştirakçısı depozitari adlanır. Bu Qanuna müvafiq olaraq yalnız hüquqi şəxs depozitari ola bilər. Depozitarinin xidmətlərindən istifadə edən şəxs deponent adlanır.

Depozitannin müqaviləsinə aşağıdakı mühüm şərtlər daxil edilməlidir:


  • Müqavilə predmetinin birmənalı müəyyən edilməsi

  • Qiymətli kağızlara olan hüquqların uçotu üzrə xidmətlər göstərilməsi

  • Deponentin depozitaridə saxlanan qiymətli kağızları üzrə sərəncam verilməsi haqqında deponentin depozitariyə məlumat verilməsi qaydası

  • Müqavilənin qüvvədə olduğu müddət

  • Müqavilədə nəzərdə tutulmuş depozitari xidmətlərinin ödənilməsinin həcmi və qaydası

  • Depozitarinin deponent qarşısında hesabat verməsinin forması və dövrülüyü

  • Depozitarinin vəzifələri

Qiymətli kağızların sahiblərinin reyestrinin aparılması üzrə fəaliyyət. Qiymətli kağızların sahiblərinin reyestrinin aparılması sistemlni təşkil edən göstəricilərin toplanması, qeydə alınması, işlənməsi, saxlanması və verilməsi qiymətli kağızların sahiblərinin reyestrinin aparılması üzrə fəaliyyət hesab edilir. Qiymətli kağızların sahiblərinin reyestrinin aparılması üzrə fəaliyyətlə məşğul olmağa yalnız hüquqi şəxslərin hüququ vardır.

Qiymətli kağızlar bazarında ticarətin təşkili üzrə fəaliyyət. Qiymətli kağızlar bazarının iştirakçıları arasında qiymətli kağızlara mülki-hüquqi əqdlər bağlan­ma­sına bilavasitə kömək edən xidmətlərin göstərilməsi kapital bazarında ticarətin təşkili üzrə fəaliyyət hesab olunur

Qiymətli kağızlar bazarında ticarətin təşkili üzrə fəaliyyəti həyata keçirən qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçısı qiymətli kağızlar bazarında ticarətin təşkilatçısı mənfəət əldə etmək məqsədini güdmür, onun fəaliyyətindən alınan bütün gəlirlər müstəsna olaraq öz məqsədlər üçün istifadə edillr və onun təsisçilər arasında bölüşdürülmür.

Qiymətli kağızlar bazarında kommersiya banklan. Qiymətli kağızlar bazarında iştirakçılardan biri də kommersiya banklarıdır. Kommersiya banklarının qiymətli kağızlarla bağlı olan və investisiya fəaliyyətindən əldə olunan gəlir daha böyük rol oynamağa başlayır. Kommersiya banklarının qiymətli kağızlar bazarında qeyri ənənəvi fəaliyyət formalarından blri kapitalın maliyyə aktivlərinə yönəldilməsi ılə bağlı geniş dairəli məsləhətləşmələr verməkdir.

Kommersiya bankları yalnız səhm və istiqrazların emitenti kimi deyil, həm də pul bazarının alətləri olan depozlt və əmanət sertifikatlarının buraxılması isə banklar üçün "cavabsız əmanətin" cəlb olunması rolunu oynayır.

Kommersiya bankları səhmləri vəistiqrazlan aşğıdakı hallarda buraxırlar:



  • Tezls zamanı- buraxılması

  • llkin kapitalın artırılması zamanı- səhmlərin buraxılması

  • Borc kapitalının bank tərəfindən cəlb olunması zamanı-istiqrazların buraxılması

Veksellərlə bağlı bank əməliyyatları uzun tarixə malik bank əməliyyatlarından biridir. Lakin, Azərbatcanda bankların qiymətli kağızlar bazarına cəlb olunmaları ləng getməkdədir.
2.Qiymətli kağızlar bazarının iştirakçıları və onun idarə olunması
Qiymətli kağızların ikinci bazarının iştirakçıları dövlət, səhmdar cəmiyyətləri, qiymətli kağızlar bazarının peşəkarları olan mütəxəsislər, müxtəlif investisiya təsisatları, kommersiya bankları, fond mərkəzləri və mağazaları, digər təsərrüfat subyektləri, həmçinin vətəndaşlardır.

Qiymətli kağızların ikinci bazarının hər bir iştirakçısının öz yeri var. Lakin onların içərisində ən böyük diqqəti investisiya təsisatları cəlb edir. İnvestisiya təsisatlarının qiymətli kağızlar bazärındakı fəaliyyətinın lisenziyalaşdırılması onların bu sahədəki fövqəladə rolunun birinci meyarı kimi qəbul olunur və axırıncı maliyyə ilinin nəticələrinə görə investisiya təsisatının gəlirinin əsas hissəsi qiymətli kağızlarla bağlı olmayan fəaliyyətdən əldə olunubsa lisenziya geri çağırıla bilər yaxud, onun qüvvəsi dondurula bilər. İnvestisiya təsisatları müxtəlif təşkilati-hüquqi formada çıxış edə bilər. Lakin, bu ümumi qaydadır və hər blr ölkədə onu dəqiqləşdirən bir sıra məhdudiyyətlər ola bilər ki, onlar da konkret ölkədə qüvvədə olan normalardan və qiymətli kağızlar bazarının iştirakçılarının fəaliyyətinin səciyyəsindən irəlj gələ bilər.

İnvestisiya təsisatlarına aşağıdakılar aiddir:


  1. Maliyyə brokerlərl;

  2. İnvestisiya məsləhətçiləri;

  3. İnvestisiya şirkətləri;

  4. İnvestisiya fondları.

Maliyyə brokerləri. Bunlar hüquqi şəxsdir və onları fiziki şəxs olan brokerlərlə qarışdırmaq olmaz. Onlar müştəriyə komisyon müqaviləsi əsasında yaxud, müştərinin tapşırığı ilə yaxud müştərinin vəsaiti hesabına qiymətli kağızların alqı-satqısını həyata keçirir və bu zaman vasitəçi (agent) funksiyalarını icra edir.

İnvestisiya məsləhətçisi. Bu, qiymətli kağızların buraxılışı və tədavülünə dair məsləhət xidmətləri göstərən hüquqi yaxud fiziki şəxs ola bilər. Onun fəaliyyətinin əsasında podrat müqaviləsi yaxud elmi-texniki məhsulun hazırlanması müqaviləsi durur.

İnvestisiya şirkəti. Maliyyə brokeri kimi bu, hüquqi şəxsdir, lakin, birincidən fərqli" olaraq investisiya şirkəti sırf dilerdir, yəni qiymətli kağızlar bazarında müştərinin hesabına deyil, öz hesabına fəaliyyət göstərir.

İnvestisiya fondları. Onlar da dilerdir, yəni müştərilərin hesabına deyil, öz hesabına əməliyyatlar bəçirir. İnvestisiya fondunun əsas fəaliyyəti öz səhmlərini buraxmaqdan və bu yolla səfərbər olunmuş resursları faiz və məzənnənin qalxması şəklində gəlir gətirən qiymətli kağızlara qoymaqdan ibarətdir.

Azərbaycan Respublikasında investisiya fondlarının yaradılması, idarə edilməsi və fəaliyyətinin tənzimlənməsinin ümumi prinsipləri və qaydaları "İnvestisiya fondları haqqında" Azərbaycan Respublikasının 30 noyabr 1999-cu il tarlxli Qanunu ilə müəyyən edilir.

Beləliklə, investisiya fondu çoxsaylı xırda investorlarını vəsaitlərinl cəlb etməklə onları vahid kütlə şəklində birləşdirir və iri səhm dəstlərinə investisiya edir.

Göründüyü kimi, investisiya şirkətlərinin və investisiya fondlarının resurs dövriyyəsində oxşarlıq çoxdur. Hər ikisi resursları özlərinin qiymətli kağızlarını buraxıb bazarda yerləşdirməklə cəlb edir, digər emitentlərin qiymətli kağızlarına investisiya edir.

Bəs hər iki qurum arasındakı fərqlər ptiədən ibarətdir? Fərqləri cədvəl şəklində göstərmək daha məqsədəuyğun olardı.

İnvestisiya şirkətləri ilə investisiya fondları arasındaki tərq

Müqayisə meyarları

İnvestisiya şirkəti

İnvestisiya fondıı

Qiymətli kağızlar bazarındakı rolu

Əsasən emitentlərlə son investorlar arasında qiymətli kağızların ilkin yerləşdirilməsində maliyyə vasitəçiliyi

Xırda yığımların səfərbər edilib iri qiymətli kağız portfellərinə investisiya edilməsi. Son investor investisiya fondunun özüdür

Müştərilər

Yalnız hüquqi şəxslər

Hüquqi və fiziki şəxslər .

Qiymətli kağızlar bazarında müxtəlif peşəkar fəaliyyət

növlərinin birləşdirilməsi



İnvestisiya məsləhətçisi və maliyyə brokeri kimi (bu qismdə yalnız fond birjasında) fəaliyyət göstərə bilər

Digər fəaliyyət növləri ilə birləşdirilməsinə icazə verilmir

Sxem 6. İnvestisiya fondları ilə investisiya şirkətləri arasındakı fərq


Qiyməili kağızlar bazarının idarə olunması sistemi bu bazarını infrastruk­turunun funksional, texniki və təşkilati yarımsistemləri ilə yanaşı qiymətli kağızlar bazarının fəaliyyətini təmin edir. Hər bir idarəetmə sistemi kimi, qiymətli kağızlar bazarının tənzimlənməsi sistemi onun məqsədləri, strategiyası və vəzifələrinə uyğun qurulur və iki yarımsistemdən-idarəedici yarımsistem və idarəedici yarımsistemdən ibarətdir. Onlardan birincisi idarəetmənin subyekti ikincisi isə obyekti kimi çıxış edir.
İdarəedici yarımsistemə aşağıdakılar daxildir:

  • Qiymətli kağızlar bazarında məqsədyönlü fəaliyyət göstərən dövlət orqanları və özünütənzimləmə təşkilatları;

  • Qanunvericilik infrastrukturu, yəni fond bazarına aid normativ sənədlər;

  • Fond bazarının etikası;

  • Adət və ənənələr.

İdarəeditən yarımsistem isə bazarın yuxarıda deyilən funksional, texniki və təşkilati infrastrukturundan ibarətdir.

Hər iki yarımsistemin öz funksiyaları var. İdarəedici yarımsistemin funksiyalarına bazarda baş verən proseslərin əlaqələndirilməsi, tənzimlənməsi, proqnozlaşdırılması, həvəsləndirilməsi, təşkili və nəzarəti aid edilir. İdarəedilən yarımsistemin, yəni idarəetmə obyektinin funksiyaları isə maliyyə resurslarının axınının təşkili, qiymətli kağızların keyfiyyətinin təmin olunmasını və bazarın informasıya təminatı əhatə edir.

Bazarın idarə olunması prosesi informasıyanın qəbul olunması, ötürülməsi, işlənməsi və istifadə olunmasını nəzərdə tutur. Bu vəzifənin həlli müasir hesablama texnika və texnoloqiyasının tətbiqinə, lokal qiymətli kağızlar bazarına xidmət göstərən telekommunikasiya sistemlərinin inkişafına əsaslanır.

Hər bir sistemin idarəedilməsi prosesinin həlledici məqamı məqsədin müəyyən edilməsidir. Qiymətli kağızlar bazarının idarə edilməsi sisteminin məqsədi bazarın sabitilyinin, tarazlığının və səmərəliliyinin təmin edilməsidlr. Lakin bununla iş bitmir. Məqsədin müəyyən edilməsi ilə bərabər bazarın idarəedilməsi prosesi təmzimləmə mexanizminin yaradılmasını da daxil edir. Tənzimləmə mexanizminə isə idarəetmə vasitələri, hüquqi, normativ və informasiya təminatı daxildir. Dövlət tənzimlənməsi ilk növbədə normativ-hüquqi aktlara əsaslanır. Hüquqi təminat qanunvericilik aktları, fərmanlar, qərarlar, sərəncamlar və idarəetmə orqanlarının digər hüquqi sənədlərini əhatə edir. Normativ təminata təlimatlar, normativlər, normalar, metodik göstərişlər və izahatlar, həmçinin bazarın peşəkar iştirakçıları təşkilatların təsdiq etdiyi qaydalar aiddir. İnformasiya təminatına müxtəlif növ iqtisadi, kommersiya, maliyyə və s. informasiya daxildir.

Əlbəttə ki, ölkəmizdə hal-hazırda mövcud olan normativ-hüquqi bazanı fond bazarının yüksək inkişaf etdiyi ölkələrdəki qiymətli kağızlar üzrə qanunvericilik aktlarının çoxcildlik külliyatı ilə müqayisə etmək yersiz olardı. Ölkəmizdə qiymətli kağızlar bazarının dövlət tənzimlənməsi üzrə başlıca sənədlərə Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsini, "Qiymətli kağızlar haqqında", "İnvestisiya fondları haqqında" və b. qanunları, QKDK-ın normativ sənədlərini aid etmək olar.

İlkin bazar mərhələsində dövlət tənzlmlənməsi emissiya prospektlərinin dövlət qeydiyyatı və bazarın peşəkar iştirakçılarının attestasiyası, onların bazar fəaliyyətinin lisenziyalaşdırılması vasitəsilə qiymətli kağızların tədavülə buraxıl­ma­sının vahid qaydalarının təmin edilməsinə yönəlmişdir.

İkinci bazarda isə dövlət nəzarəti bazarının peşəkar iştirakçılarının fəaliyyətinln lisenziyalaşdırlması və qiymətli kağızlar bazarında müəyyən fəaliyyət növlərinin həyata keçirilməsinə hüquq verən ixtisas attestatlarının verilməsi, həmçinin antiinhisar qanunvericiliyinə riayət olunmasına nəzarət vasitəsilə baş verir.

Qiymətli kağızlar bazarının tənzimlənməsi fond əməliyyatlarının keçirilməsini nizamlaşdırmağa, onları müəyyən qayda və tələblərə tabe edilməsinə imkan verən konkret metod və üsulların vahid sistem şəklində birləşdirilməsidir. Bu, qiymətli kağızlar bazarının bütün iştirakçılarının qarşılıqlı maraqlarının tarazlığının qüvvədə olan qanunvencilik çərçivəsində təmin edilməsi mexanizmidir.

Qiymətli kağızlar bazarının tənzimlənməsinin bir neçə metodu məlumdur:


  • Qiymətli kağız buraxılışının, emisslya prospektlərinin qeydiyyatı;

  • Bazarın peşəkar iştirakçılarının fəaliyyətinin lisenziyalaşdırılması;

  • İnvestisiya təsisatlarının mütəxəssislərin attestasiyası;

  • İnvestorların sığortalanması;

  • Emitentlərin maliyyə vəziyyətinə auditor və reytinq nəzarəti;

  • Fond əməliyyatlarının keçirilməsinə nəzarət;

  • Mübadilə və klirinq korporasiyalarının qeydiyyatı və fəaliyyətlərinə nəzarət;

  • Qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən informasiyanın açıqlanması və dərc olunması.

Dünya təcrübəsində qiymətli kağızlar bazarının tənzimlənməsin iki modelindən istifadə olunur.

Birinci modelə görə fond bazarının tənzimlənməsi dövlət orqanları tərəfindən keçirilir. Nəzarət, toxlama qaydaların müəyyən edilməsi üzrə səlahiyyətlənn kiçik qismini dövlət qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçıları birliklərinə həvalə edir.

İkinci modelə görə əsas nəzarət mövqelərinin dövlətin əlində qalması ilə yanaşı səlahiyyətlərin mümkün olan maksimal həcmini özünütənzimləmə təşkilat­larına (qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçıları birliklərinə) ötürülür. Nəzarətin təşkili və həyata keçirilməsində əsas yer sərt göstərişlərə deyil, forma­laş­mış ənənələrə, razılaşdırma və danışıqlara verilir.

Azərbaycanın fond bazarı bu sahənin baş orqanı olan Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi, həmçinin Milli Bankın mühüm tənzimləyici rolu üzərində qurulmuşdur. Milli Bank kommerikya banklarına qiymətli kağızlar bazarında fəaliyyət hüququ verir və fəaliyyətə nəzarət edlr. Eyni zamanda, Milli Bank dövlət qiymətli kağızlarının yerləşdirilməsi üzrə baş agent kimi çıxış edir. Lakin, önların buraxılışına tam həcmdə vəvaxtında geri alınmasına görə məsuliyyət Maliyyə Nazirliyinin üzərinə düşür. Yerli (bələdiyyə) qiymətli kağızların buraxılışı haqqında qərar "Bələdiyyələrin statusu haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa və bələdiyyələrin nizamnamələrinə müvafiq qəbul olunur, buraxılışın tənzimlənməsi isə QKDK tərəfindən həyata keçirilir.



3. Azərbaycanda qiymətli kağızlar bazarının formalaşma xüsusiyyətləri, inkişafı və onun dünya maliyyə bazarına inteqrasiyası problemləri
1991-ci ildə təşkil olunan Bakı Qiymətli Kağızlar Birjası Azərbaycan Respublikasının yeni yaranan qiymətli kağızlar bazarında ilk birja oldu. "Dövlət qısamüddətli istiqrazların buraxılması haqqında" Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarı tətbiq edildikdən sonra dövlət qiymətli kağızlar bazarı fəaliyyətə başlamışdır. Bildirmək lazımdır ki, ölkəmizdə qiymətli kağızlar bazarının mühüm hissəsini təşkil edən Qısamüddətli Dövlət İstiqraz Vərəqləri (QDİV) bazarı 1996-cı ilin sentyabırından fəaliyyətə başlayıb. 1997-98-ci illərdə QDİV-in yerləşdirilməsi üzrə 13 hərrac keçirilib. Rəsmi məlumatlara görə, 1997-ci ildə dövlət qiymətli kağızlar bazarının liberallaşması tamamilə başa çatmış, hökümət QDlV-in dövriyyəsi haqqında əsasnaməyə dəyişiklik etmişdir. Həmin dəyişikliyə görə QDİV bazarında qeyri-rezident təşkilatların iştirakına icazə verilib.

Qapalı tipli səhmdar cəmjyyəti olan Bakı Banklararası Valyuta Birjası 21 iyun 1993-cü ildə Azərbaycan Respublikasının 5(beş) ən iri bankı tərəfindən təsis edilmişdir. Bu banklar Azərbaycan Respublikası Milli Bankı, Sənaye investisiya Səhmdar Kommersiya Bankı, Aqrar-Sənaye Səhmdar-Kommersiya Bankı, Azərbaycan Respublikası Beynəlxalq Bankı və Səhmdar-Kommersiya Əmanət Banlarıdır. Eyni zamanda qiymətli kağızlar bazarının qanunvericilik bazası kimi çıxış edə biləcək "Qiymətli kağızlar haqqında" və "Səhmdar cəmiyyətləri haqqında" qanunlar qəbul olumuşdur. Dünya təcrübəsindən bəllidir ki, qiymətli kağızlar bazarı bazar iqtisadiyyatının əsas təməlidir, məhz buna görə ölkə başçısı tərəfindən 1999-cu ilin dekabrında "Azərbaycan Respublikası prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsinin yaranması haqqında" verdiyi fərman dünya maliyyə təşkilatları, xarici sərmayədarlar və şirkətlər tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir.

Azərbaycanda daxili ictimai-siyasi sabitliyin yaranması, ölkə başçısının uğurlu və ardıcıl xarici siyasətinin həyata keçirilməsi, respublikamızın beynəlxalq aləmdə nüfuzunun və dünya birliyində sivil ölkə kimi tanınması Azərbaycana yüksək süveren kredit reytinqinin verilməsi üçün möhkəm zəmin yaratmışdır. 2000-ci ildə dünya nüfuzu ilə seçilən İngiltərənin Fitç Ibka (Fitch İBKA) reytinq agentliyi Azərbaycana B+, 2001-ci ilin yayında isə daha yüksək BB- kredit reytinqi vermişdir. Xüsusi qeyd etmək lazımdır ki, müharibə şəraitində yaşayan ölkə üçün bu çox yüksək göstəricilərdir. Reytinq göstəricinə görə Azərbaycan Türkiyə və Rusiya kimi dövlətləri qabaqlamışdır. Ölkəyə kredit reytinqinin verilməsi qısa uzunmüddətli sərmayələrin ölkə iqtisadiyyatına cəlb edilməsində həlledici rol oynayacaqdır. Bu о deməkdir ki. Azərbaycana verilmiş yüksək süveren kredit ölkəmiz qarşısında dünyanın bütün beynəlxalq maliyyə və fond bazarlarına yol açır, sərmayədarların ölkəmiz haqqında bilgilərin artmasına və onların ivestisiya qoyuluşu üzrə fəaliyyətlərinin fəallaşmasını stimullaşdırır. Göründüyü kimi, Azərbaycanın iqtisadi vəziyyəti yaxşılaşdıqca ona pozitiv görüşlə verilmiş kredit daha da yüksəldilir. Bununla ölkəyə güclü vəsait, investisiya qoyuluşuna şərait yaranır, bu da iqtisadiyyatın inkişafına təkan verir.

Son illər ərzində ölkəmizin bazar münasibətlərinə keçilməsi istiqamətində görülən işlər nəticəslndə ölkənin iqtisadiyyatında müxtəlif sahələ üzrə böyük inkişaf müşahidə olunur, infilyasiyanın templərinin azalması, ildən-ilə ümumi daxili məhsulun və sənaye istehsalının göstəncilərinin artması, milli valyutanın sabitliyinin əldə edllməsi, kiçik və orta müəssisələrin özəlləşdirilməsinin keçirilməsi, xarici investisiyaların axınının çoxalması, milli bank sisteminin yaradılması və s. Bununla yanaşı tədavülə dövlət qısamüddətli istiqrazları, dövlət özəlləşdirmə payları (çekləri), dövlət özəlləşdirmə opsionları, səhmdar cəmiyyət­lərin səhmləri, kredit təşkilatlarının depozit sertifikatları və veksellər buraxılmışdır.

Yuxarıda göstərilənlər Azərbaycan Respublikasında mütəşəkkil qiymətli kağızlar bazarının formalaşdırılması üçün təkan vermişdir. 14 iyul 1998-ci ildə "Qiymətli kağızlar haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun qəbul edilməsi, Azərbaycan Respublikası prezidentinin 30 dekabr 1998-ci il tarixli Fərmanı ilə qiymətli kağızlar bazarında vahid dövlət siyasətinin və tənzimlənməsinin həyata keçirilməsi məqsədilə Azərbaycan Respublikası prezidenti yanında Qiymətli kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi yaradılması və 26 iyul 1999-cu ildə "Azərbaycan Respublikasının prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komltəsinin fəaliyyətinin təmin edilməsi haqqında" Azərbaycan Respublikası prezidentinin Fərmanı Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının yeni inkişaf mərhələsinin başlanğıcı olmuşdur. Bu mühüm sənədə müvafiq olaraq, qiymətli kağızlar bazarının formalaşdırılması, tənzimlənməsi, bu sənədə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi və nəzarət Azərbaycan Respublikasının prezidenti yanında Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsinə edilmiş, Komitənin Əsasnaməsi təsdiq edilmişdir. Ölkə başçısının 8 noyabr 1999-cu il tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Qiymətli kağızlarla fəaliyyət sahəsində bəzi fəaliyyət növlərinin lisenziyalaş­dırılması Qaydaları" ölkədə sivil qiymətli kağızlar bazarı infrastrukturunun yaranması, 12 fəaliyyət növünün təmzimləmə və stimullaşdırmaq kooperativ kağızlar bazarını genişləndirmək və investisiya axınını gücləndirmək məqsədilə onların dövlət tərəfindən nizamlanması yolunda yenl prioritetli addımlardan blri olmuşdur. Məhz bu Fərmandan sonra Komitənin təşəbbüsü və yardımı nəticəsində ölkəmizdə ilk fond birjası yaradılmış, Bakı Fond Birjasına daxil olmuş səhmdarlar ölkəmizln iqtisadi inkişafına öz önəmli paylarını qoymuş, bununla da mütərəqqi addım atmışlar.

Birjada çox şəffaf listinq proseduru nəzərdə tutulub. Buna görə qiymətli kağızların həm sahibləri, həm də alıcıları üçün bərabər İmkanlar yaradılıb ki, onlar birja fəaliyyətini beynəlxalq normalara uyğun öz hüquqlarından istifadə etsinlər. Artıq xarici ölkələrin birjaları Bakı Fond Birjasına maraqlarını bildirmişdirlər. Konkret olaraq İstanbul Fond Birjası, Bakı Fond Birjasının səhmdarları sırasına daxil olmuşdur. Bu da xarici ölkələrin Azərbaycanın iqtisadi inkişafına olan inamdan irəli gəlir. Həmin Fərmana əsasən Komitədə görülmüş işlər nəticəsində dünya standartlarına uyğun-normativ bazarın təməli qoyulmuş, respublikada qiymətli kağızlar üzrə qəbul olunmuş 60-a yaxın normativ hüquqi aktların böyük əksəriyyətinin layihələri hazırlanmış, 50-dən artıq normativ hüquqi sənədlər təsdiq edilmiş, tütün məmulatları, alkoqollu içkilər və neft məhsulları üçün tətbiq olunan aksiz markalarının dövriyyəsi üzrə yeni mexanizm işlənmiş, borc öhdəlikləri bazarının tənzimlənməsi və girov əməliyyatlarının uçotu aparılmış, sivil lotoreya bazarı formalaşmış, Milli Depozit Mərkəzinin işi quruluş, dövlət özəlləşdirmə çeklərinin və opsionlarının tədavülünün tənzimlənməsl məqsədilə qeydiyyat keçirilmiş, səhmdarların hüquqlarının qorunmasına dair tədbirlər görülmüş, onlarla hüquqi şəxs qiymətli kağızlar bazarının professional iştirakçısı lisenziyasını almış, 150-ə yaxın şəxs bu bazarda müxtəlif fəaliyyət növləri ilə məşğul olmaq üçün attestasiyadan keçmişdir.



Komitədə Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının inkişafı üzrə qısamüddətli proqram hazırlanmışdır. Bu proqramda Azərbaycan Respubli­kasında qiymətli kağızlar bazarının vəziyyəti sivil bazarın infrastrukturunun yaranmasına və inkişafına yönəlmiş dövlət slyasəti, qoyulmuş vəzifələrin həyata keçirilməsi metodları, institutsional investorlar sisteminin yaradılması və inves­tor­larının hüquqlarının qorunması, qiymətli kağızlar bazarı üzrə mütəxəssislərin hazırlanması, beynəlxalq əlaqələrin inkişafı, bu sahədə açıq informasıya sisteminin yaradılması məsələləri əhatə olunmuşdur.

Proqrama görə iqtisadiyyatın mövcud vəziyyətini nəzərə alaraq dövlətin qiymətli kağızlar bazarında siyasəti aşağıdakı əsas məqsədləri nəzərdə tutur:



  • Azərbaycan Respublikasında mütəçəkkil qiymətli kağızlar bazarının formalaşdırılması;

  • Ölkənin daxili maliyyə ehtiyyatlarının iqtisadiyyatının real sektoruna investisıya olunması üçün şəraitin yaradılması;

  • Xarici investisiyaların cəlb edilməsi məqsədi ilə əlverişli investisiya mühitinin yaradılması;

  • Qiymətli kağızlar bazarında maliyyə sabitliyinin və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi:

  • Azərbaycanın qiymətli kağızlar bazarının dünya kapital bazarlarına inteqrasıyası üçün şəraitin yaradılması.

Yuxarıda ğöstərilən məqsədlərə nail olmaq üçün aşağıdakı funksiyaların həyata keçirilməsi zəruridir:

  • Qanunverici funksiya (qiymətli kağzlar bazarının inkişaf proqramının həyata keçirilməsi, qiymətli kağızlar bazarının inkişafını təmin edən qanunvericilik və normativ- hüquqi aktların hazırlanması);

  • İnzibati funksiya (qiymətli kağızlar bazarının tənzimlənməsi və bazar iştirakçıları tərəfidən müvafiq qanunvericiliyə şərait olmasına nəzarətin həyata keçirilməsi);

• Qiymətli kağızlar bazarında informasiya siteminin yaradılması və investorlar üçün açıqlığının təmin edilməsi;

  • Qiymətli kağızlar emitentlərinin, qiymətli kağızlar bazarının peşəkar iştirakçıların investorların hüquq və maraqlarının müdafiə sisteminin formalaşdırılması;

  • Qiymətli kağızlarla əməliyyatların aparılması zamanı ortaya çıxa bilən risklərin minimal səviyyəyə endirilməsi;

  • Beynəlxalq vəxarici dövlətlərin maliyyə institutları ilə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi;

  • Qiymətli kağızlar üzrə beynəlxalq hesablaşmalar və klirinq sistemlərinə qoşulması;

  • Qiymətli kağızlar bazarında qeyri-qanuni fəaliyyətin qarşısının alınması;

• Bazar iştirakçıları üçün sağlam rəqabət mühitinin yaradılması:

Ölkədə gedən iqtisadi islahatlar, strateji özəlləşdirmənin aparılması

qiymətli kağızlar bazarının inkişafına təkan verib. Hazırda dövriyyədə dövlət qısamüddətli istiqrazları, özəlləşdirmə payları və opsionları, səhmdar cəmiyyətlərin səhmləri, kredit təşkilatlarının depozit sertifikatları, veksellər və fyuçerslər vardır. Qiymətli kağızların infrastrukturunun əsasını təşkil edən peşəkar iştirakçılar - broker, diler təşkilatlan, fond birjası, depozitariya, reyestrsaxlayıcılar fəaliyyət göstərirlər. Qiymətli kağızlar bazarında institutsional qurumlardan ən dinamik inkişaf edəni məhz depozitariyalardır.

Azərbaycan Respublikasında qjymətli kağızlar bazarını dörd sahəyə bölmək olar:



  1. dövlət qiymətli kağızlar bazan-dövlət qısamüddətli istiqrazları:

  2. borc öhdəlikləri və veksellər bazarı;

  3. dövlət özəlləşdirmə payları(çekləri) və opsionları;

  4. korporativ qiymətli kağızlar bazarı:

Bütövlükdə QKDK-ın fəaliyyəti Azərbaycanda qiymətli kağızlar bazarı infrastrukturunun yaranması və inkişaf etdirilməsinə, dövlət tərəfindən tənzimlən­məsinə, iqtisadi problemlənn həllinə və yerli bazarın beynəlxxalq maliyyə bazarları sisteminə inteqrasiyasına yönəldilmişdir. Qiymətli kağızlar bazarındakı proseslərə əsasən proqnozlaşdırmaq olar ki, bir neçə ildən sonra Azərbaycanda kompakt və sağlam qiymətli kağızlar bazarı olacaq.

Azərbaycanda qiymətli kağızlar bazarının inkişafı ilə əlaqədar xarici və beynəlxalq qurumlarla daim iş aparılmış, beynəlxalq təcrübə öyrənilməkdədir. Bununla əlaqədar olaraq 2004-ci ildə TAClS-in Avropa Ekspert Xidmətləri xət ilə xarici mütəxəssislər ölkəmizdə qiymətli kağızlar bazarının hüquqi normativ bazasını təşkil etmiş, birsıra tövsiyyələr vermişlər. Bu layihənin ikinci hissəsi Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının inkişafının yeni layihəsinin texniki tapşırıqlarının hazırlanmasına həsr edilmişdir. Bu layihə 24 ay ərzində dəvam etməklə 1 300 000 (bir milyon üçyüz min) avro məbləğində qiymətləndirilir. Hal-hazırda layihə texniki tapşırığı razılaşdırmaq üçün Brüsseldə yerləşən TACIS Proqramının rəhbərlərinə təqdim edilib. Layihənin əsas tədbir­lərindən bin qiymətli kağızlar bazarı iştirakçılarının təşkili, Bazarda effektiv vergilər rejiminin işlənib hazırlanması yeni maliyyə alətlərinin yaradılmasının stimullaşdırılmasıdır. Bütün bu tədbirlər kompleksi Azərbaycan Respublikasında qiymətli kağızlar bazarının institutsional inkişafına təkan verəcəkdir. Bundan əlavə Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı QKDK-ya xarici mütəxəssislər tərəfindən hüquqi məsləhətlərin keçirilməsi üçün 49 820 avro məbləğində texniki yardım ayrılmışdır. AYlB-in seçimi ilə QKDK-ya göstərilən hüquqi xidmətlərin göstərilməsini Böyük Britaniyanın "Securites Research Associated LTD" şirkətinin ekspertləri tərəfindən "Qiymətli kağızlar haqqında" və "Səhmdar cəmiyyəti haqqında" yeni layihələri təhlil olunmuş və tövsiyyələr verilmişdir. Bütün bu əlaqələrlə yanaşı, Azərbaycan QKB-nın dünya maliyyə bazarına, eləcədə onun bir sektorunu təşkil edən dünya QKB-na inteqrasiyasına mane olan bir sıra prolemlər mövcuddur. Buna misal olaraq, Azərbaycanda QKB yaradılması və təkmilləş­diril­məsi haqqında qəbul olunmuş proqramın hələ tam olaraq başa çatmamasının obyektiv nəticəsi kimi QKB-ın peşəkarlıq səviyyəsinin aşağı olmasını göstərmək olar. Bu, bir problem olaraq aşağıdakı istiqamətlərdə təzahür edir: müəssisələrin özəlləşdirilməsi zamanı işlənib hazırlanmış və standartlara cavab verən sistem mövcud deyildir. Sirr deyil ki, bu gün Azərbaycanda özəlləşdirmə nəticəsində yaranan səhmdar cəmiyyətləri çox hallarda investorlar tərəfindən qoyulan tələblərə cavab vermir; emitentlər və investorlar arasında vasitəçilik fəaliyyətini həyata keçirə biləcək, о cümlədən peşəkar məsləhətçilər kimi də çıxış edə biləcək hərtərəfli bacarıqlı vasitəçılərin yaranmaması. Peşəkar iştirakçılar dünya praktikasında xüsusilə ABŞ, Kanada, İngiltərə, Yaponiyada olduğu kimi bazarda baş verən və baş verə biləcək situasiyanı analiz etməli, bu və ya digər problərin aradan qaldırılması üçün lazımi təkliflər verməlidirlər; şirkətlər və müəssisələrin istiqrazlarının geniş miqyaslı reallaşdırılması özünün aşağı səviyyəli olması ilə səciyyələnir. Qərb ölkələrində QKB-ın maliyyələşməsinin əsas hissəsi (70-95%) korporasiya və şirkətlərin istiqraz buraxılışı hesabına həyata keçirilir. Belə halda birinci dərəcəli bazar bu ölkələrdə jstiqrazlara əsaslanır, yerləşdirmənin əsas asitəçiləri klmi isə investisiya bankları çıxış edir. Azərbaycanda isə belə bazar yox dərəcəsindədir.

Birinci dərəcəli bazarda istiqrazların yerləşdirilməsinin əsas institutu kimi investisiya bankları çıxış etmir. Ümumiyyətlə, dünya təcrübəsində investisiya banklarının iki tipi mövcuddur: qiymətli kağızların yerləşdirilməsi üzrə ixtisaslaşmış (ABŞ, Kanada, Ingiltərə, Yaponiya), ortamüddətli və uzunmüddətli kreditlərin verilməsi üzrə ixtisaslaşmış (Qərbi Avropa ölkələri və İEOÖ) investisiya bankları. Lakin, istehsal və kapitalların beynəlmiləlləşməsi nəticəsində bir çox investisiya bankları qiymətli kağızlar bazarında dövlət tənzimlənməsinin xüsusiyyətindən asılı olaraq həm birinci, həm də ikinci növ əməliyyatları həyata keçirir.

Fond birjası da struktur dəyişikliklərin həyata keçirilməsinə ehtiyacı vardır. Yaddan çıxarmaq olmaz ki, birja-ikinci dərəcəli bazardır. Burada dünya təcrübəsində qəbul olunduğu kimi qiymətli kağızlar alınıb-satılır (eyni zamanda artıq birinci dərəcəli bazardan keçmiş qiymətli kağızlar da). Azərbaycanda yeni buraxılan qiymətli kağızlar(əsasən səhmlər) fond birjasına birinci dərəcəli bazardan yan keçərək daxil olur. Dünya təcrübəsindən göründüyü kimi, fond birjaları əsasən köhnə buraxılışlı qiymətli kağızların, əsasəndə səhmlərin "emalı" üzrə ixtisas­laşırlar. Lakin bir şeyi də qeyd etmək lazımdır ki, birjalardan xüsusi və dövlət istiq­razlarının bir hissəsi də keçir. Eyni zamanda fond birjalarında (əsasən kontinental qərbi avropa ölkələrində) yeni buraxılmış səhmlər də relizə olunur. Qeyd olunma­lıdır ki, fond birjaları bir neçə bazara malikdir. Gələcəkdə Azərbaycan iqtisa­diyyatında həm iri səhmdar-korporativ sektorun, həmdə kiçik səhmdar sektorun sektorun yaranması zamanı fond birjasının tərkibində bir neçə bazarların yaranması ehtimalı istisna olunmamalıdır. Güclü və böyük şirkət və müəssisələrin səhmlərin birjanın əsas bazarında oynanılacaq, orta və kiçik müəssisələrin səhmləri isə, onların maliyyə vəziyyətindən asılı olaraq və bu qiymətli kağızların aşağı rəqabət qabiliyyətliliyi səbəbindən II və hətta III dərəcəli bazarlarda iştirak edəcəklər.

Bakı Fon Birjasının belə strukturunun olmamasının əsas səbəbi-qiymətli kağızlar buraxılışının aşağı həcmli olması, eyni zamanda qərb ölkələrinin qiymətli kağızları ilə müqayisədə onların müxtəlif sinifləndirmə və modifikasiya imkanla­rının olmamasıdır.

Azərbaycanda gerçəkləşən qiymətli kağızlar bazarının digər mənfi tərəfi səhmlərin normativ-hüquqi və qanunvericilik bazasının mövcud olmamasıdır. Azərbaycanda QKB-ın İnkişafı və onun dünya maliyyə bazarına inteqrasiyasına nail olmaq və eyni zamanda maliyyə bazarının bütövlükdə fəaliyyətində problemləri aradan qaldırmaq üçün, zəmin dünya standartlarına cavab verə biləcək normativ-hüquqi bazanın yaradılması və ona rəayət olunmasıdır.

Gələcəkdə ehtimal olunur ki, Azərbaycanda fond birjasında maliyyə fyuçersləri ilə də maliyyə əməliyyatları həyata keçiriləcəkdir. Qiymətli kağızlar bazarında yeni maliyyə alətləri yer tapacaqdır. Birincisi, dövlət borc qiymətli kağızlarının növləri genişlənəcəkdir.Yaxın gələcəkdə aşağıdakılar baş verə bilər:



  • əhali üçün müxtəlif ödəmə müddətləri ilə dövlət borc qiymətli kağızlarının buraxılışı:

  • müəyyən olunmuş proqram və layihələrin maliyyələşdirilməsi məqsədilə qiymətli kağızların buraxılışı. Belə qiymətli kağızlara gəlir olaraq, proqram və layihələrin nəticələrinin reallaşdırılmasında iştirak ola bilər:

  • torpaq və daşınmaz əmlaka təmin edilən qiymətli kağızların buraxılışı:

  • xarici bazarlarda dövriyyədə iştirak edəcək borc qiymətli kağızlar buraxılışının genişləndirilməsi.
1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə