ErməNİstanda azərbaycan məNŞƏLİ




Yüklə 0.98 Mb.
səhifə1/15
tarix27.02.2016
ölçüsü0.98 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

ERMƏNİSTANDA

AZƏRBAYCAN MƏNŞƏLİ

TOPONİMLƏRİN

İZAHLI LÜĞƏTİ-III-

http://budaqbudaqov.com/index.php?option=com_content&view=article&id=39:ermnstanda-azrbaycan-mnl-toponmlrn-zahli-luet-3&catid=77:ermnstanda-azrbaycan-mnl-toponmlrn-zahl&Itemid=78

B-E-Budaqov-N-G-Memmedov

DAVUDLU - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin İqdır nahiyəsində kənd adı [170, 19].

DAVUDKƏND - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı [23, 122].

DAD MƏLİK - Gorus r-nunda dağ adı (60, 89). Ermənicə Melik adlandırılmışdır. Qədim türk dillərində tey (ted) “dağ” və Məlik (şəxs adı yaxud titul) sözlərindən ibarətdir.

DAYLAXLU - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında kənd adı (133, 73). 1727-ci ilə aid mənbədə kəndli həm də Puşadiz adlandığı qeyd olunmuşdur [32, 304]. Həmin mənbəyə görə kənddə 6 Azərbaycanlı ailə yaşayırdı [32, 304]. Ehtimal ki, "Kitabi-Dədə Qorqud" eposunda işlədilmiş dölək "doğum" sözündən olub "qoyunların döllənən yeri" mənasındadır. XIX əsrdə Naxçıvan qəzasında Daylaxlu kənd (133, 73) adı ilə eynidir.

DAKE BUZÜRG - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Göycə nahiyəsində kənd adı [170, 12]. Mənası məlum olmayan "dak" və farsca bozork "böyük" sözlərindəndir.

DAKE KUÇUK - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Göycə nahiyəsində kənd adı [170, 12]. Mənası məlum olmayan "dak" və farsca kuçek "kiçik" sözlərindəndir.

DAKZİD - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı [170, 13]. Mənbədə kənddə 22 azərbaycanlı ailəsinin yaşadığı [32, 268] göstərilmişdir.

DALMA - XVIII əsrin ortalarında İrəvan əyalətində Zəngiçaydan çəkilmiş kanalın adı [150, 177].

DAMAGİRMƏZ - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı (133, 74).

DAMĞA - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Zar nahiyəsində kənd adı [169, 327]. Qədim türk dillərində tamqa "çayın qolu" [93, 530] sözündəndir.

 

DAMLAMA GƏDİK - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında dağ adı [133, 74]. Oronim ehtimal ki, mal-qara üçün dam və gədik "dağlararası yol", "dağ keçidi" sözlərindən ibarətdir.



DAMCILI - İrəvan xanlığının Qırxbulaq mahalında kənd adı [152]. 1590-cı ildən məlumdur [169, 60]. 1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş, gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ilə aid məlumata görə kəndin əhalisi erməni idi. 1935-ci ildə kənd ermənicə Mravyan adlandırılmışdır. Kənd oradakı "Damcılı" bulağının adı ilə adlanmışdır. XVII əsrin əvvəllərinə aid bir erməni mənbəyində İrəvan əyalətinin Abaran mahalında Damcılı kənd adı [150, 365] ilə mənaca eynidir.

DAMCILI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Abaran nahiyəsində kənd adı [169, 232]. Mənbədə kəndin İbrahim Mustafa oğluna mənsub olduğu göstərilir.

DANAKALES - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı [170, 4]. Danaqalası adından təhrifdir. Toponimin "dana" hissəsinin mənası məlum deyil. XIX əsrdə Borçalı qəzasında Tanadaq (133, 237), Ermənistanda Danasulağı və Danakeçidi  (6,227), Gədəbəy r-nunda Danatəpəsi, Kəlbəcər r-nunda Danaörüşü topnimləri ilə sıra təşkil edir. "Dana" sözü "Kitabi Dədə Qorqud" eposunda "Tanasazı" toponimində də əksini tapmışdır. Albaniyada bir vəng Tapahat adlanırdı ("Alban tarixi", III kitab, 4-cü fəsil).

DANAGİRMƏZ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı [133]. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Ovit adlandırılmışdır. Mənası məlum deyil. 1588-ci ilə aid mənbədə Qarabağın Bərdə sancağında Danagirli elinin yaşadığı göstərilir [167, 208].

DANAGİRMƏZ - İrəvan xanlığının Qırxbulaq mahalında kənd adı (133, 74). 1590-ci ildən məlumdur [169, 159]. 1918-ci ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Niqavan adlandırılmışdır.

DANDAR - Noyemberyan r-nunda, Cücəvan kəndindən cənub-qərbdə dağ zirvəsinni adı (60, 75). Qədim türk mənşəli Dandar (Dondar) tayfasının (bax: 78) adını əks etdirir. Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Dondar dağ adı (133, 88) ilə mənşəcə eynidir.

DANÇILI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı [23, 132]. "Hamamlı da adlanır" (yenə orada). Bax: Hamamlı.

DARABAZ - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı (133, 75). 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1948-ci ildə kənl ermənicə Darbis adlandırılmışdır. Yerli əhali içərisində tələffüz forması Dər-Abbas. Əsli Darvaz. İlk dəfə Babək ilə əlaqədar hadisələrdə ərəb mənbələrində Darvaz dağının adı qeyd olunur. Hazırda Zəngəzurda Bazarçayın sol sahilində Darvaztəpə dağı vardır. Dağın adının fars dilində darvaza - "keçid", "qapı" sözü ilə izah olunması səhvdir. Əslində toponim suriya dilində dair, ərəbcə deyr, “məbəd”, “monastır” və “baz” "təpə" sözlərindən ibarətdir [bax: 14, 219]. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında iki Darvaz kəndi, Yelizavetpol quberniyasının Cavanşir qəzasında Darvaz kənd xarabalığı [133, 75], Zaqatala r-nunda Darvazbinə kənd adları ilə mənaca eynidir. Toponimin  “baz”  hissəsi türk dillərində “baz” “dağ çökəkliyi” (143, IV, 2, 1541; Tuvinsko-russkiy slovarğ, M. 1968, s. 81) monqol dilində bayz, bays "dik qaya", "sıldırım dağ", "ətəyində dar dərədə çay axan qayalıq" mənalarında (Bax: Boz Abdal) Naxçıvanda Betevaz, Nəsirvaz, Teyvaz, Uybaz, Ermənistanda Qındavaz (bax), Ədəvaz (bax), Əlkəvaz (bax), Kivaz (bax), İknəvaz (bax), Liçikvaz (bax), Azərbaycanda Canbaz (Dağlıq Qarabağ), Osmanbazı (Şamaxı r-nu), Sərvəztəpə (Qasım İsmayılov r-nu), Pas Mahmud (Zaqatala r-nu) və ehtimal ki, Kəpəz dağ adlarında əksini tapmışdır. Türkmənistanda Bakubaz və Gökəvaz dağ adları  (S.Ataniyazov, göst. lüğəti, s. 55 və 188) vardır.

DARABLU - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Xınzirək nahiyəsində kənd adı [170, 7]. Mənbədə kəndin Dumbuli tayfasının məskunlaşması nəticəsində yarandığı göstərilir (yenə orada).

DARALAK - XVIII əsrin ortalarına aid ermnicə mənbədə İrəvan əyalətində bir kənd adı [150, 359].

DARĞALI - İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı [159] 1918-ci ildə azərbaycanlılar qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1920-ci ildən conra əhalinin bir hissəsi geri qayıtmışdır. 1949-cu ildə bu ailələr Azərbaycana köçürülmüş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1949-cu ildə kənd ermənicə Anastasavan, 1967-ci ildə Haykezard adlandırılmışdır. XX əsrin əvvəllərinə aid mənbədə İrəvan əyalətinin İrəvan qəzasında  iki Darğalı kənd adı çəkilmişdir (133, 75). 1728-ci ilə aid mənbədə Daruqali adlanmış və onun Yuva (bax) kəndindən yaranmış məntəqə olması göstərilmişdir [170, 79]. 1588-ci ilə aid mənbədə Bərdə sancağının Şir nahiyəsində qışlayan bir el də Daruqalı adlanırdı [167, 215]. XII-XIII əsrlərdə şəhər və nahiyələrdə verginin yığılmasına başçılıq edən  darğa (monqol dilində daraxu) sözündəndir.

DAR YEKƏLİ - İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı [159]. XIX əsrin ortalarından sonra bu kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Suriya dilində dair (ərəbcə deyr) "kilsə", "monastır" sözünün təhrifi olan "dar" və Yekəli adındandır. "Deyr yaxınlığında Yekəli kəndi" mənasındadır. Deyr sözü Azərbaycanda 1727-ci ilə aid arxiv mənbəyində Dağlıq Qarabağın Çilaberd mahalında Dər-Abdul kəndinin [171] adında, Ordubad rayonunda Dırnıs (əsli Deyr-Naus), kəndinin, Cəbrayıl rayonununda Diri (əsli Deyri) qalasının ("Alban tarixi"ndə Tiri kimidir; Aşıq Qurbaninin vətəni) Culfa r-nunda Darıdağ (dair və dağ sözlərindən) və s. toponimlərdə əksini tapmışdır.

DARNƏÇAY - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbinahiyəsində kənd adı (23, 93).

DAHARLI - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı [133, 73]. Mənbədə Dağarlı kimidir (yenə orada). 1878-ci ildə kəndin azərbay-canlı əhalisi çıxarılmış və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir (6, 167). 1945-ci ildə kənd ermənicə Qetk adlandırılmışdır. Əsli Dağarlı. XIX əsrin sonlarına aid məlumatda bu qəzada üç Dağarlı kəndi qeyd olunmuşdur [133]. Dağarlı yaylasının adındandır.

DAHARLI - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında xaraba kənd adı [133, 73] Əslində Dağarlı. Dağarlı yayalasının adındandır.

DAHARLI - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ və yayla adı [133, 73]. Ehtimal ki, Səlcuq oğuzlarının Dügərli tayfasının adını əks etdirir. "Kitabi-Dədə Qorqud"da Tükər şəxs adı vardır.

DAŞAĞIL - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı [23, 121].

DAŞALTI - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan mahalında) kənd adı [133, 76]. 1948-1949-cu illərdə əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür. "Qayaaltı" mənasındadır. Azərbaycanın Şuşa rayonundakı Daşaltı kəndinin adı ilə mənaca eynidir.

DAŞALTI - İrəvan quberniyasnn Şərur-Dərələyəz qəzasında qışlaq adı [133]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır.

DAŞARXI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin qırxbulaq nahiyəsində kənd adı [170, 5].

DAŞBAŞI - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasnın Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan rayonunda) kənd adı [133, 76]. XIX əsrdə Zəngəzurda yaşamış Puşanlı tayfasının qışlaqlarından birinin adıdır (103, 164). 1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. "Qaya başı" mənasındadır.

DAŞBULAQ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Ağcaqala nahiyəsində kənd adı [169, 193].

DAŞBULAQ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı [23, 125]. Başqa adı Əlikənd [23, 135].

DAŞBULAQ - İrəvan əyalətinin Aleksandropol qəzasında çay adı (133, 76).

DAŞBURUN - Eçmiadzin rayonunda kənd adı. XIX əsrin 70-ci illərində əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ildə kəndin əhalisi erməni idi. "Dağın burun şəkilli qayası" mənasındadır. Bax: Bozburun.

DAŞBURUN - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı (133, 76). Daşburun dağının adındandır.

DAŞBURUN - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı [133, 76]. "Burun formalı qaya" mənasındadır. Bax: Bozburun.

DAŞBURUN - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında iki dağın adı [133, 76]. "Burun formalı qaya" mənasındadır. Bax: Bozburun.

DAŞQALA - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı (133, 239). 1878-ci ildə kəndin Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermnilər yerləşdirilmişdir. (6, 167). 1947-ci ildə kənd ermənicə Karaberd adlandırılmışdır. "Qaya üstündə qala" mənasındadır. Kənd yaxnlığındakı "Daşqala" qalasının adı ilə adlanmışdır.

DAŞQALA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [23, 96].

DAŞQAPI - 1590-cı ildə İrəvan əyalətinin Acaqala nahiyəsində kənd adı [168, 193]. Azərbaycan dilində daş [burada qaya mənasında] və türk dillərində kapı "dar keçid" sözlərindən ibarətdir.

DAŞDAN - Yelizavetpol [Gəncə] quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Meğri rayonunda) kən adı [133, 239]. XIX əsrin sonlarında bu toponim Taştun kimi idi [133, 239]. Albaniyanın ən qədim türk mənşəli toponimlərindəndir. Musa Kalankatlının "Alban" tarixində VII əsrə aid hadisələrdə Taşton kimi qeyd olunmuşdur. Bu göstərir ki, indiki Meğri rayonunun ərazisi Albaniya ərazisinə daxil idi. Türk dillərində taş (daş) "qaya" və ton "uzunvarı təpə" sözlərindəndir.

DAŞ KEYTİ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı. 1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır [159]. Azərbaycan dilində daş ("qaya" mənasında) və Keyti kəndinin adından ibarətdir. XIX əsrdə mövcud olmuş Keyti adlı kəndlərin (bax: Keyti) biridir. "Qayalıq yerdə yerləşən Keyti (kəndi)" mənasındadır.

DAŞKƏND - Basarkeçər rayonunda kənd adı. 1590-cı ildən məlumdur [169, 326]. 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı [23, 120] idi. XIX əsrdə İrəvan quberniasının Novobayazid qzasında Taşkənd kimi qeyd olunmuşdur [136, 34]. Mənbədə kəndin maldarlarının Keyti dağında Tərsa adlı yurd yerində yayladıqları göstərilir (yenə orada). 1919-cu ildə əhalisi qovulmuşdur. 1922-ci ildə bir hissəsi qayıdıb yenidən məskunlaşmışdır. "Daşlıq (qayalıq) yerdə kənd" mənasındadır.

DAŞKƏND - İrəvan xanlığının Dərələyəz mahalında kənd adı. 1828-1832-ci illərdə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır [159].

DAŞKƏSƏN - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında  dağ adı [133, 76]. Başqa adı Əhməd-Əxi yurd (yenə orada). "Daş kəsilən (çıxarılan) yer", "karxana" mənasındadır. XIX əsrdə  Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Daşkəsən [133, 76] dağ adı və Azərbaycanda bir neçə Daşkəsən toponimləri ilə mənaca eynidir. Bax: Boğazkəsən.

DAŞKƏSƏN - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində yaylaq adı [169, 94].

DAŞ KÖRPÜ - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında (sonra Amasiya r-nunda) kənd adı (133, 76). 1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. Kənd Qars əyalətinin Daş körpü kəndindən [133] gəlmiş ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

DAŞ KÖRPÜ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətində yaylaq adı [169, 94].

DAŞKÖRPÜ - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında çay adı (133, 76).

DAŞLI - İrəvan xanlığnın Vedibasar mahalında kənd adı  [159]. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd dağılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə Daşlı-Qaya kimi qeyd olunmuşdur [170, 10] ki, bu da əslində Qayı (Kayı) tayfasının daşlıq yerdə məskunlaşması nəticəsində yarandığını göstərir.

DAŞLI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [169, 92].

DAŞLI - Eçmiadzin rayonunda kənd adı. 1728-ci ilə aid mənbədə Qarni nahiyəsində kənd adı kimi qeyd olunmuşdur (23, 99). Mənbədə kəndli Çinəxan kəndi yaxınlığında yerləşdiyi göstərilir (yenə orada). 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür. 1728-ci ilə aid mənbədə "Reyhanlı (bax: Reyhanlı) camaatına  məxsus Taşlu kəndi kimidir [170, 19]. 1968-ci ildə kənd ermənicə Daştəkar adlandırılmışdır. Erməni alimləri elə güman etmişlər ki, kəndin adındakı daş sözü (çünki hqiqətdə də yerli əhali içərisində kənd Daştı kimi də tələffüz olunmuşdur) fars dilindən erməni dilinə keçmiş dəşt "səhra", "düzən" sözündəndir.

DAŞLIQAYA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində kənd adı (23, 51).

DAŞLI GÖL - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında (133, 239), Ələyəz dağında 3250 m. yüksəlişdə gölün adı. Sahəsi 1151 kv. m.-dir. XX əsrin 30-cu illərində ermənicə Kariliç adlandırılmışdır. Daşlı dərədə yerləşdiyinə görə adlanmışdır.

DAŞLICA - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı [133]. 1728-ci ildən məlumdur [23, 64]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə Taşluca kimidir [170, 17]. "Daşlı (qayalıq)" mənasındadır.

DAŞLICA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Xınzirək nahiyəsində kənd adı [23, 46].

DAŞNOV - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasnın Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan mahalında) kənd adı [133]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Azərbaycan dilində daş və fars dilində nav "suvarma kanalı", "arx" sözlərindəndir.

DAŞNOV - İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı, [159]. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ləğv edilmişdir.

DAŞÇILI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı [169, 64].  Əsli Daş Çullu. Qədim türk mənşəli çol (çul) tayfasının adındandır. Bax: Çullu.

DAŞXANA - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında (indi Ermənistanın Noyemberyan rayonunda) qışlaq adı. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır.

DAŞXURMAN - İrəvan quberniyasının Dərələyəz qəzasında kənd adı [133]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. XIX əsrin ortalarında mövcud olmuş qışlaq əsasında yaranmışdır. Qışlaq isə "Daş xırman"ın adındandır. Azrbaycan dilində daş və türk dillərində kərmən "qala" sözündəndir.

DVİN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı (170, 9). 1591-ci ilə aid mənbəyə görə digər adı Altuntaxt (168). Qədim Dvin (Bizans mənbələrində Duvin, ərəb mənbələrində Debil) şəhərinin adını əks etdirir. Dvin şəhərinin əsası Ərməniyədə Arşaklar sülaləsindən III Xosrov (332-338) tərəfindən qoyulmuşdur. Əsli Devin. Qədim erməni dilində "e" səsi zəif olduğuna görə toponim ermənicə yazılışda Dvin formasını kəsb etmişdir. Türk dillərində təbin "qışlaq" (bax: G. M. Murzaev. Toponimika i qeoqrafiçeskoe poznanie Monqolii. Sb. "Toponimika v reqionalğnıx qeoqrafiçes-kix isssledovaniəx". M. 1984, s. 7) sözündəndir. Dvin şəhəri erkən orta əsrlərdə xristian və müsəlmanların qarışıq halda yaşadıqları şəhər idi. Sultan Cəlaləddin 1225-ci ildə Dvin qalasını tutduqda qarət olunmamaları üçün  şəhərdən müsəlman arvad-uşaqlarının çıxarılmasını yerli qaziyə əmr etməsindən görünür ki, orada türk dilli müsəlman əhali də yaşayırdı. 1236-cı ildə şəhər monqollar tərəfindən dağıdılmışdır.

DVİN KÜRD - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı (133, 77).

DEBİKLİ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı (169, 59). Bax: Dibəkli.

DEBİL - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 127). Ehtimal ki, Dvin toponiminin Şərq mənbələrində tələffüz forması olan Dəbil toponimi ilə bağlıdır. Qeyd edilməlidir ki, Alban tarixçisi Musa Kalankatlı da Dvin toponimini Dəbil kimi yazmışdır ("Alban tarixi", II kitab, 44-cü fəsil).

DELİCAN - 1728-ci ildə İrəvan nahiyəsinin Göycə nahiyəsində  kənd adı (23, 55). Ehtimal ki, əhalinin hərəkəti ilə Şərqi Anadoludan gətirilmə addır. XIX əsrdə Qars əyalətində Dəlican nahiyəsi və Dəlican kəndi vardı (133). Kənd isə Qızılbaşların Mosullu tayfvasının əmiri Məmmədxan bəyin oğlu Dəlicanın (16, 12)  adı ilə adlanmışdır. Bax: Dilican.

DELİCAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı (23, 124). "Qaraqişlaq da adlanır" (yenə orada).

DEKİN - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Məvaziyi-Xatun nahiyəsində kənd adı [169, 133]. Ehtimal ki, türk dillərində teqin "şahzadə" sözündəndir. Ağdaş rayonunda Qaradeyin kənd adı ilə mənaca eynidir.

DEHGEDEYİ - Şəkiabad- 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində kənd adı [23, 106]. "Ködək Buzavənd kəndinin yaxınlığında yerləşir" (yenə orada). Fars dilində deh "kənd" və Gedey etnonimindən (?) ibarətdir.

DEŞDİK CAMAL GÖYÇƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı [23, 120].

DEM - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı. XIX əsrin sonlarından sonra mənbələrdə adı çəkilmir.

DEMİDAĞ - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasnn Zəngəzur qəzasında dağ adı [133, 77]. Türk dillərində dəymə-"mal-qaranın yatması üçün yer" [70, 470] sözündəndir.

DEMİTƏPƏ - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı [133]. Ehtimal ki, türk dillərində dəymə-"mal-qaranın yatması üçün yer" sözündəndir.

DƏBƏYƏNLİ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [23, 92]. "Əhalisi Əglənli əşirətindən"dir (yenə orada).

DƏVƏAXUR - XVIII əsrin ortalarında İrəvan əyalətinin Göyçə mahalında kənd adı [150, 360]. Dəvələrin qışda saxlandığı yer, tövlə mənasındadır.

DƏVƏBOYNU - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında dağ adı [133, 77]. "Dəvənin boynuna oxşayan dağ" mənasındadır.

DƏVƏDAŞ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında dağ adı [133, 77]. Əsli Tavadaş. Azərbaycanda Alatava toponimi ilə mənaca eynidir. Bax: Dəvəxaraba.

DƏVƏGÖZÜ - İrəvan qəzasında (133, 77) Qelam (ermənicə Qeğam) dağ tirəsindən qərbə şaxələnən bir dağ belinin adı (60, 99). XX əsrin 30-cu illərində dağ ermənicə Uxtupar adlandırılmışdır.

DƏVƏGÖZÜ - Qelam dağ tirəsindən axan bir çayın adı (60, 99). XX əsrin 30-cu illərində ermənicə Uxtuakunk adlandırılmışdır.

DƏVƏLİ - İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı. 1728-ci ildən məlumdur [170, 10]. 1828-1829-cu illərdə kəndə İrandan gəlmə ermənilər də yerləşdikdən sonra əhali qarışıq yaşamışdır [159]. 1975-ci ildə kənd Ararat adlandırılmışdır. 1988-ci ildə Azərbaycanlı əhalisi qovulmuşdur. XVII əsrin əvvəllərinə aid ermənicə mənbədə Davalonots kimi qeyd olunmuşdur [150, 115]. Ehtimal ki, orta əsrlərdə Anadoluda mövcud olmuş Dəvəlu bölgəsindən [36, 188] gəlmiş ailələrin özləri ilə gətirdikləri addır. 1588-ci ilə aid mənbədə Azərbaycanda qışı Qarabağda keçirən bir el də Davilu adlanırdı [208].

DƏVƏÇUXURU - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Zebil nahiyəsində [169, 332], 1728-ci ilə Zarzəmin nahiyəsində [23, 121] kənd adı.

DƏVƏXARABA - İrəvan quberniyasınn Novobayazid qəzasında kənd adı [136, 60]. 1878-ci ildə Azərbaycan türklərindən ibarət əhalisi qovulmuş, Türkiyədən gəlmə yezid kürdləri yerləşdirilmişdir. 1886-cı ilə aid məlumata görə kəndli əhalisi kürd idi [136, 60]. Əsli Tava-Xaraba. Türk dillərində tava "bitkisiz", quru otlu "yer" sözündəndir. Azərbaycanda Alatava toponimi ilə mənaca eynidir. Ermənicə Avad adlandırılmışdır.

DƏVƏÖLƏN - İrəvan quberniyasının Dərələyəz qəzasında kənd adı [133, 72]. XIX əsrin əvvəllərində mövcud olmuş qışlaq əsasında yaranmışdır. Qışlaq isə "dava (vuruşma) olan (yer)" adlı yerdə yerləşirdi. XIX əsrin sonlarından sonra mənbələrdə kəndin adı çəkilmir.

DƏDƏQIŞLAQ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı (133, 73). 1939-cu ildə M.F.Axundovun şərəfinə Axundov adlandırılmışdır. 1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur.

DƏDƏQULU - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şiragel nahiyəsində kənd adı [170, 128]. Çaqçaq kəndinin yaxınlığında yerləşir (yenə orada).

DƏDƏLİ - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında (Talin rayonunda) kənd adı. 1914-cü ildə əhalisi qovulmuş və 1920-ci ildə Türkiyədən gəlmə yezid kürdləri yerləşdirilmişdir. 1946-cı ildə kənd ermənicə Yexnik adlandrılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində Dədəlu kəndi qeyd olunur [170, 14]. XIX əsrdə Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Dədəli, Azərbaycanda Göyçay qəzasında Dədəli və Quba qəzasında Dədəli [133] kənd adları ilə mənşəcə eynidir. Şah İsmayıl Xətai 1501-ci ildə Əbdal bəy Dədəni Əmir əl Üməra ("əmirlərin əmiri") vəzifəsinə təyin etdikdən sonra ona torpaq sahələri tiul vermişdi. Ehtimal ki, bu kənd adları həmin əmirin adı ilə adlanmışdır.

DƏDƏLİ KÖRPÜ - İrəvan quberniyasının Şərur Dərələyəz qəzasında kkörpü adı [133, 73]. "Körpü yaxınlığındakı Dədəli" mənasındadır.

DƏYİRLİ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Maku nahiyəsində kənd adı [23, 40]. Ərəb dilində deyr "xristian monastırı" sözündəndir.

DƏYİRLİ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin İqdır nahiyəsində qışlaq adı [23, 67].

DƏYMƏDAĞLI - Yelizaetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Qafan rayonunda) kənd adı [133, 72]. Ermənicə  Şrvanants adlandırılmışdır. Qarabağ ellərindən biri olan Kolanı tayfasının Dəymədağlı qolunun məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Tayfa isə Zəngəzurdakı Dəymədağlı dağının adı ilə adlanmışdr. XIX əsrdə Azərbaycanda Cavad, Nuxa və Şamaxı qəzalarında Dəymədağlı kəndlərinin [133] adları ilə mənşəcə eynidir.

DƏYMƏDAĞLI - Yelizavetpol quberniyasınn Zəngəzur qəzasında dağ adı [133]. Türk dillərində dayma "mal-qaranın yatması üçün yer" [79, 470] və ağıl  (qoyun ağılı) sözlərindən ibarətdir. "Dayma-yerdə ağıllar yerləşən dağ” mənasındadır. Azərbaycanın Oğuz və Cəbrayıl rayonlarında Dəymədərə kənd adları ilə mənaca eynidir.

DƏLƏKLİ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı [136, 33].

DƏLƏLİ - İrəvan quberniyasınn Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133, 73]. XIX əsrin sonlarından sonra bu kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Qədim türk mənşəli Tele tayfasının (bax: Böyük Dəllər) adını əks etdirir.

DƏLİ-AĞACAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Məzrə nahiyəsində kənd adı [170, 16].

DƏLİQARDAŞ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı [133, 74]. 1728-ci ilə aid mənbədə Göyçə nahiyyəsində kənd kimi qeyd olunmuşdur [23, 55]. 1919-cu ildə kəndin əhalisi qovulmuş və 1920-ci ildə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1935-ci ildə kənd ermənicə Sarukan adlandırılmışdır. 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə Dəli Qardaş [170, 18],  ermənicə mənbədə Dalu-Kartaş [150, 361] kimidir. Keçmişdə oradakı vəngin adı ilə həm də Əyrivəng (ermənicə ayr, əsli qədim türkcə or "mağara", "çuxur") "mağara və vəng "kilsə" sözlərindən) adlanmışdır.

DƏLİDAĞ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı [133, 74]. Hünd. 3196 m. XIX əsrdə Azərbaycanda və Ermənistanda mövcud olmuş 10 Dəlidağ [133, 74] oronimindən biridir. Keçmişdə Azərbaycanın maldar ellərinin yaylaqlarının yerləşdiyi dağlardır. Gözlənilmədən havanın dəyişməsi ilə (xalqın ifadəsində dəlilik etməsi ilə) əlaqədar olaraq bəzi dağlara verilən addır.

  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə