ErməNİstanda azərbaycan məNŞƏLİ




Yüklə 1.05 Mb.
səhifə9/15
tarix20.04.2016
ölçüsü1.05 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   15

TƏKAVERT - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı (23, 79).Ərəbcə təkiyyə "dərvişlər üçün yaşayış yeri" (X.K. Baranov, göst. lüğəti, s. 142) və mənşəcə akkad dilində birtu, aramey dilində virta (erməni dilində bert sözü də bu dillərdən alınmadır) "qala", "şah qarnizonunun yerləşdiyi qala" sözlərindən ibarətdir.

TƏKƏDONDURAN - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında dağ adı (133, 241).

TƏKƏKÖY - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı (23, 85). Ərəbcə təkiyyə və göy “kənd” sözlərindəndir. Təkyənin dərvişlərin və müridlərin toplaşdıqları və zikr ilə məşğul olduqları yer, şiələrin məhərrəm mərasimini  keçirdikləri yığıncıq yeri mənaları da vardır.

TƏKALTI - İrəvan xanlığının Dərəkənd-Parçenis qəzasında kənd adı. XIX əsrin ortalarından sonra mənbələrdə kəndin adı çəkilmir. Əsli Təkiyəaltı, yəni “Təkityə kəndinin alt hissəsində yerləşən” mənasındadır.

TƏKƏALTI - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı [133, 236].

TƏKƏLİ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı [133, 236]. 1728-ci ildən məlumdur [170, 115]. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. 1728-ci ildən məlumdur [170, 115]. Digər adı Molla Əli kəndi [20, 207]. Əsli “Təkə eli”dir. Orta əsrlərdə Anadolunun Antakiya bölgəsinin Təkə sancağında yaşadığına görə “Təkə eli” adlanmış türk mənşəli tayfa adıdır [36, 163]. XV əsrdə bu el İsmayıl Səfəvinin tərəfinə keçərək [24, 40] Azərbaycana gəlmiş və Qızılbaşlara qoşulmuşdur [16, 16]. Təkəli tayfası XVI əsrin əvvəllərində Şah I İsmayılın döyüşlərində fəal iştirak etmişdir [166, 155]. Bu tayfa İrəvan əyalətində də yaşamışdır [135, 48]. Qeyd edilməlidir ki, orta əsrlərdə Anadoluda yaşamış Dul=Qədirli tayfasının da bir qolu Təkəlu adlanırdı [36, 184].

TƏKƏMAL - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində Qalacıq kəndinin başqa adı (23, 137). Bax: Təkmal.

TƏKƏLUK - XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə Dərəçiçək nahiyəsində kənd adı [150, 360]. Təkyəlik, yəni  təkyəyə (bax: Təkyə) məxsus (yer, ərazi) adından təhrifdir.

TƏKƏLİ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında dağ adı (133).

TƏKƏRLİ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133, 236]. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ermənicə Tsaxkaşen adlandırılmışdır. 1590-cı ildə kənd “Təkərli=məzrə” adlanırdı. 1728-ci ildə Abaran nahiyəsində Arıq Təkərli kəndinin adı qeyd olunur [170, 107]. Səlcuq oğuzlarının Tükərli (Düyərli) tayfasının adını əks etdirir.

TƏKƏCİK AĞILLARI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində yaylaq adı [169, 94].

TƏKMAL - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı [133, 236]. XIX əsrin sonlarından sonra mənbələrdə kəndin adı çəkilmir. Ehtimal ki, Təkyəmal adından təhrifdir. Təkyə (bax: Təkyə) və ərəbcə mal "malikanə", "torpaq sahəsi" (145, 139) sözlərindən ibarətdir. "Təkyəyə (məbədə) məxsus malikanə" mənasındadır.

TƏKNƏLİ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı [133, 236]. 1728-ci ildən məlumdur [170, 104]. XIX əsrin 70-ci illərində kəndin əhalisi qovulmuş və ekrmənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ildə kəndin əhalisi ermənilər idi. 1978-ci ildə kənd ermənicə Qağhovit adlandırılmışdır. 1590-cı ildə Təknəli hələ məzrə yerinin adı idi [169, 237]. 1728-ci ilə aid məlumata görə Dərəçiçək kəndindən yaranmışdır [170, 104]. Ehtimal ki, Təknəli nəsil adıdır. XIX əsrdə Qars əyalətinin Qars dairəsində Təknəli və Yeli-zavetpol  (Gəncə) qəzasında Təknəli kənd adları (133, 236) ilə mənşəcə eynidir.

TƏKNƏLİ - Sürməli qəzasında (Qukasyan r-nunda) kənd adı (133, 236). 1878-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1978-ci ildə kənd ermənicə Qexovit adlandırılmışdır.

TƏKYƏ - İrəvan xanlığının Karnibasar mahalında kənd adı (159). XX əsrin əvvəllərinə aid mənbədə Eçmiadzin qəzasında Təkiyə kimidir (133, 236).1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürülmüşdür. 1590-cı ilə aid mənbədə Pir-Təkiyyə kimidir (169, 69). 1728-ci ilə aid mənbədə isə Təkyə forması  kimi qeyd olunmuşdur (170, 46). Ərəb dilində təkiyyun “ibadət yeri” sözündəndir.

TƏKYƏ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133]. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Sonra kənd ermənicə Bazmaxpuyr adlandırılmışdır.

TƏNDİRLİ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Aralıq nahiyəsindjə Məzrə adı [169, 268].

TƏMBƏLÇƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 121).

TƏPƏBAŞI - İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı [159]. 1949-cu ildə əhalisi Azərbaycana köçürüldükdən sonra kənd ləğv edilmişdir.

TƏPƏDİBİ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı (133, 237). XIX əsrin ortalarında əhalisi çıxarılmış və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1886-cı ilə aid məlumata görə kəndin əhalisi erməni idi. 1946-cı ildə kənd ermənicə Haykavan adlandırılmışdır.

TƏPƏDİBİ - İrəvan quberniyasının Eçmidzin qəzasında dğ adı [133, 237].

TƏPƏDÖLƏK - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı (133, 237). Mənbədə Təpə Dəllək kimidir (yenə orada). XIX əsrin 70-ci illərin-də kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir (6, 183). 1886-cı ilə aid məlumata görə kəndin əhalisi erməni idi. 1945-ci ildə kənd ermənicə Arevik adlandırılmışdır. Təpədölək dağının adındandır.

TƏPƏDÖLƏK - İrəvan qubrniyasının Aleksandropol qəzasında yayla adı [133, 237]. Azərbaycan dilində təpə və Dölək tayfasının adından ibarətdir. Bax: Dələkli.

TƏPƏKÖRPƏ - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı (133, 237).

TƏPƏGAVUR - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında təpə adı (133, 237).

TƏPƏLƏR - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında dağ adı [133, 237].

TƏPƏLİK - Razdan r-nunda kənd adı. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur.

TƏPƏRLİ - Axuryan r-nunda kənd adı. 1878-ci ildə əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1945-ci ildə kənd ermənicə Atsik adlandırılmışdır. Təpərli nəsil adıdır.

TƏPƏSİDƏLİK - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında dağ adı (133, 238).

TƏPƏCİK - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Talin mahalında kənd adı [169, 247].

TƏRƏKƏMƏLƏR - İrəvan xanlığının Qarnibasar mahalında kənd adı. 1828-1832-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır [159]. XVIII əsrə aid mənbədə Tərəkəmə kimidir [150, 354]. Mənbədə kəndin ermənicə Kutuzvank adlandığı qeyd olunur (yenə orada).

TƏRƏKƏMƏLƏR - İrəvan əyalətinin Vedibasar mahalında kənd adı [159]. 11918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır.

TƏRƏNƏ - 1590-cı ildə İrəvan əyalətinin Ağcaqala nahiyəsində kənd adı [169,189]. Əsli Tərnə. Mənşəcə Xəzərlərin Tərnə tayfasının adını əks etdirir (bu tayfa barədə bax: [78 və 79]. Bax: Tərnəvit.

TƏRKÜVAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı [170, 24]. Mənbədə bu kəndin “Zaq kəndi nəzdində” Mustafa vələdi Həsən adlı bir şəxsə (mülkədara) məxsus olduğu qeyd edilir (yenə orada).

TƏRGÜL - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı (23, 132). “Kəndin başqa adı Dövlətyardır” (yenə orada).

TƏRNƏVİT - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı [169, 38]. Xəzərlərin Tərnə tayfasının adını əks etdirir.

TƏRLİ YAYLAĞI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Sürməli nahiyəsində yaylaq adı. “Sürməli kəndinin əhalisi yaylayır” (23, 65). Türk dillərində tör “yüksək dağ örüşü” sözündəndir.

TƏRNƏVİT - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Sürməli qəzasında kənd adı [170, 16]. Xəzərlərin Tərnə tayfasının adını əks etdirir. Bax: Tarnalu.

TƏRNƏQUT - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı [170, 41]. Xəzərlərin Tərnə tayfasının adından və farsca kut “möhkəmlən-dirilmiş yer” (145, 130) sözündən ibarətdir.

TƏRNƏQUT - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı [169, 363]. Xəzərlərin Tərnə tayfasının kadını əks etdirir.

TƏRSƏÇAY - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qazax qəzasında (indi Ermənistanın Dilican r-nunda) qışlaq adı [133]. XX əsrin 30-cu illərində dağılmışdır [20, 76]. Qışlaq Tərsəçayın adı ilə adlanmışdır. Tərsəçay isə “Tərsinə axan çay” mənasındadır.

TƏRCAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [170, 161]. Orta əsrlərdə Türkiyənin şərqində, Ərzrumdan cənub-qərbdə Tərcan (Saru-Tərcan)  bax: 34 mahalının adındandır.

TƏRCANLI QIŞLAĞI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı [169, 65].

TƏHLƏ - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Tumanyan r-nunda) kənd adı [133]. XIX əsrdə Qafqazda 11 Təklə kəndi vardı (133, 241). 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Əsli Təklə. Təklə tayfasının adındandır.

TƏCƏDİN - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Qafan r-nunda) kənd adı [133]. XX əsrin 30-cu illərində kənd dağılmışdır.

TƏCƏRVAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [170, 42]. XX əsrin  əvvəllərinə aid məlumatda Təcirabad kimidir (133, 240). Şərqi Anadoluda yaşamış Dulqədirli (bax: Qədirli) tayfasının Təcirli qolunun (34, 187) adındandır.

TİQİD - Irəvan xanlığının Seyidli-Axsaqlı mahalında kənd adı [159].  XX əsrin əvvəllərinə aid  mənbədə İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı kimi məlumdur (133. 240). 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulduqdan sonra Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. Yerli tələffüz forması Tıqıt. Qədim adı Teqenis (159, 54). Erməni mənbələrində VII-VIII əsrlərdən məlumdur. 1728-ci ilə aid mənbədə qeyd olunur (170, 28).

TİQİN - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı. “Kəndin başqa adı Aşıq Məhərrəm” (169, 334).

TİZƏKÜ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində kənd adı [167, 224]. 1728-ci ilə aid mənbədə Tizəki kimidir və həm də kəndin Dizək adlandığı göstərilir [170, 89]. Fars dilində dizə “qala” və ku “kənd” sözlərindən ibarətdir.

TİKANLI - İrəvan xanlığının Dərəkənd-Parçenis mahalında kənd adı [159]. XIX əsrin ortalarından sonra kəndin adı çəkilmir. XX əsrdə Qars əyalətinin Ardahan dairəsində 2 Tikanlı (133, 243), Azərbaycanın Cəbrayıl qəzasında Qaratikanlı (133) Dağlıq Şirvanda Tikanlı-Yurd kənd adları ilə mənşəcə eynidir. Qıpçaqların Tikan tayfasının adındandır [bax: 78, 66].

TİLİK - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında, indi Talin r-nun-da kənd adı (133, 243). XX əsrin əvvəllərinə aid məlumatdaTillik kimidir (133, 243). 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. Ermənicə kənd Tlik adlandırılmışdır. Qars əyalətinin Kaqızman dairəsində Tillik kənd adı (133, 243) ilə eynidir.

TİLSİN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı (170, 13).

TİNAS - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində kənd adı [169, 223]. XIX əsrdə Tiflis quberniyasının Siqnax qəzasında Tinis toponimi (133, 243) ilə ehtimal ki, eynidir. Mənası məlum deyil.

TİTOYXARABA - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı [133]. 1878-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1935-ci ildə kənd ermənicə Bavra adlandırılmışdır.

TIQIQ - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında kənd adı [133, 240]. Tıqıq dağının adı ilə adlanmışdır.

TIĞIQ - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında dağ adı [133, 240]. Türkcə tıyıq (tuyuq) “hər tərəfi əhatə olunmuş yer”, “bağlı yer (dərə)”, [143, III, 2, 1436-1437] sözündəndir (Qazaxıstanın toponimiyasında “tuyak” kimi əksini tapmış bu söz barədə bax: Slovarğ russkoy  transkripüii terminov i slov, vstreçaöhisə v qeoqrafiçeskix nazvaniəx Kazaxskoy SSR. Sostavila A.S.Titova. M. 1960, s. 28).

TOVUZQALA - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Qqazax qəzasında (indi Ermənistanın Şəmşədil r-nunda) kənd adı [133]. 1946-cı ildə kənd ermənicə Berd adlandırılmışdır. Albaniyanın erkən orta əsrlərdə qalalarından birinin adıdır. “Alban tarixi”ndə adı 827-ci ilə aid hadisələrlə əlaqədar çəkilir (III kitab, 20-ci fəsil). Tovuz çayının sıldırım sahilində tikilmiş qala çayın adı ilə adlanmışdır (Qudyalçay və Qudyalqala-Quba kimi). Çayın adı isə qədim türk dillərində taus “səs-küy” (93, 543, 143, III, 1, 774) sözündən ibarətdir. Tavusçay “səs-küylü çay” mənasındadır.

TOVUZGÖNLÜ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Sürməli nahiyəsində kənd adı (23, 64). “Kəndin başqa adı Qarahüseynlidir” (yenə orada).

TOVŞANQIŞLAQ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı (133, 245).

TOQANŞAHLU - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin “Qarni və Vedi nahiyəsində” kənd adı (170, 75).

TOĞANŞAHLU BOYAT - İrəvan xanlığının Sürməli mahalında kənd adı [159]. XIX əsrə aid məlumatda Toxanşalu-Bayat kimidir (133, 246). 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Sonra ermənilər yerləşmişlər. Kənd 1935-ci ildə ermənicə Masis adlandırılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli nahiyəsində Tokanşalu Sufla (“aşağı”) adlı iki kənd göstərilir [170, 19]. Sonralar bu iki kəndi bir-birindən fərqləndirmək üçün biri Tokanşalu Boyat (yəni “Boyat  kəndi yaxınlığında Tokanşalu kəndi), dtgəri Tokanşalu Qacar (yəni “Qacar kəndi yaxınlığında Tokanşalu kəndi”) adlandırılmışdır. Toponimin sonluğunu təşkil edən “şalu” sözü göstərir ki, Tokan tayfa adıdır. Tokan (əsli Toğan, yaxud Tuqan) mənşəyi və tarixi aydın olmayan qədim tayfa adıdır. Albaniyanın Arsak (Dağlıq Qarabağ) bölgəsində ("Alban tarixi", I kitab, 28-ci fəsil) hələ  V əsrin əvvəllərində Dib-Toqan (ermənicə yazılışda Divtakan kimidir). (X əsr ərəb müəllifi İstəxrinin məlumatında Divdakan), XIII əsrdə yenə orada Taqan (ermənicə yazılışı Taqanans kimidir [82] kənd adları məlumdur. 1727-ci ilə aid türkcə mənbədə Dağlıq Qarabağın Dizak mahalında Taqan kəndinin adı çəkilir [171]. Kəlbəcər r-nunda Tağanalı=Su çayının adında da bu etnonim qalmaqdadır.

TOĞANŞALU QACAR - İrəvan xanlığının Sürməli mahalında kənd adı [159]. XIX əsrə aid məlumatda Toxanşalu- Kacar kimidir (133, 246). 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Qacar kəndi yaxınlığındakı Toqanşalu kəndi mənasındadır.

TOĞMAC - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Abnik nahiyəsində kənd adı [169, 255].

TODORDAQ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı [133, 245]. Pəmbək dağ silsiləsində zirvələrdən biridir. Digər adı Bozabdal dağı. Bax: Boz-Abdal.

TODUN - 1727-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı (32, 310). Mənbədə qeyd olunur ki, kənddə heç kim yaşamır, qonşu kəndlərdən gəlib əkib-biçirlər (yenə orada).

TOYANLI QIŞLAĞI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı (169, 63). Toqanlı adından təhrifdir.

TOY-GÜMƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 121).

TOZ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Zebil nahiyəsində kənd adı [169, 330].

TOKUN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 122).

TOPDAĞ - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında dağ adı [133, 246]. Toponimlərdə “top” sözü həm coğrafi obyektin (dağın, təpənin) yumruvarı formasını, həm də ağaclığın topa halda yerləşməsini (məsələn, bir ərəb mənbəyində Babəkin son döyüşdən sonra Top adlanan meşədə daldalandığı qeyd olunur, bax: 71) bildirir. XIX əsrdə Naxçıvan qəzasında top (133, 246), Qax r-nunda Top-Görüş (yəni “topa kövrüş ağaclığı”), Oğuz r-nunda Top, İsmayıllı r-nunda Topçu və b. adlarla eynidir. Bu oronimdə top sözü məhz dağın yumru formalı olmasını əks etdirir.

TOPDAŞ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında təpə adı [133, 246]. “Yumruvarı qaya” mənasındadır.

TOPAYOL - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında dağ adı [133, 246]. Əsli Topa-Yal.

TOPQAR - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında dağ adı [133, 246]. Azərbaycan dilində top "bir yerə topalanmış, yığılmış" və monqolca qar "düşərgə" sözlərindəndir. Azərbaycanda Əyriqar (Laçın r-nu) İnqar (İsmayıllı r-nu) Teşqar (Şərur r-nu) və s. toponimlərdə (bax: Babakar) “qar” sözü bəzi halda ərəbcə qar “mağara”, bəzi halda isə monqolca qer “düşərgə” sözündən ibarətdir. Erməni tədqiqatçıları harada olursa=olsun dağ adlarında “qar” sözünü ermənicə kar “daş”, “qaya” sözü ilə izah etmələri və bu toponimləri guya ermənilərin qədimdə oralarda yaşadığını göstərən fakt saymaları tam səhvdir.

TOPÇU - 1590-cı Rəvan əyalətinin Abaran mahalında kənd adı [169].

TORANQALASI - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında xaraba qala adı (133, 346).

TORAXT - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında xaraba kənd adı (133, 246). Türk dillərində tor “yüksək dağ örüşü” sözündəndir.

TORPAQQALA - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı [133]. 1590-cı ilə aid mənbədə "Dvin kəndi" kimi qeyd olunur və onun həm də Torpaqqala adlandığı göstərilir [169, 205]. Qarniçayın aşağı axarında yerləşən Dvin qalası orta əsrlərdə Azərbaycan şəhərlərindən biri idi [129, 361, şərh. 3]. Digər adı Qurbanqulu [20, 200]. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir (11, 164). 1949-cu ildə kənd ermənicə Xnaberd adlandırılmışdır. Torpaqqala Dvin şəhərinin xarabalıqlarına verilmiş addır. Bax: Dvin.

TORTUS - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı [170, 31]. Mənası məlum deyil.

TORUN - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında qışlaq adı (133, 246). XX əsrin əvvəllərində qışlaq dağılmışdır. Ehtimal ki, monqol dilində torom “göl”, “gölməçə” sözündəndir.

TOS - İrəvan xanlığının Karpibasar mahalında kənd adı [159]. XIX əsrdə Eçmiadzin qəzasında Tos (133, 246), 1590-cı ilə aid türkcə mənbədə Tus kimdir (169, 79). 1728-ci ilə aid mənbədə də Tos çəkilir [170, 47] və onun Abdullah adlı mülkədara məxsus olması qeyd edilir. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və kənd dağıdılmışdır. XIX əsrdə Kutais quberniyasının Şaropan qəzasında Tusi, Şimali Qafqazda Tus-Xoroy kənd adları (133, 249) ilə eynidir.

TOSLU - İrəvan quberniyası Şərur-Dərələyəz qəzasında xaraba kənd adı (133, 246).

TOXANƏBİ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Əsli Tokay Nəbi. Ehtimal ki, kəndin əsasını qoymuş şəxs adıdır.

TOXLU AXILI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Maku nahiyəsində kənd adı (23, 41). Əsli Toxlu Əxili.

TOXLUCA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərəçiçək nahiyəsində kənd adı (23, 115).

TOXMAXAN-GÖL - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında  göl adı (133, 246).

TOXMAXKƏND - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı [133, 246]. XIX əsrin ortalarından sonra adı çəkilmir. Kənd Qızılbaşların Ustaclu tayfasının  Tokmak qolunun (138, 94) məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

TOXLU-AĞIL-GƏDİYİ - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında dağ adı (133, 246). XIX əsrdə Qars əyalətində Toxlu-Kom, Tiflis quberniya-sında Toxli-auri (kənd), Axalsix qəzasında Toxli-Yurt (kənd) adları (133, 246) ilə mənşəcə eynidir. Bax: Toxluca.

TOXLUCA - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı (136, 32). 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. XVII əsrdən məlumdur [150, 16]. Əsli Tukluca. Qıpçaqların Tuk tayfasının adını əks etdirir. XIX əsrin ortalarında əhalisi maldar həyat keçirən bu kəndin Dərəyud  (136, 32) və Taxca, Əyrəbcə, Dərəkəm, Ayıdərəsi, Quzey, Xırmanlı, Kərəmbicə, Kurtübulaq, Kirkitdağ və Əyricə-Biçənək adlı qışlaqları vardır (136, 34).

TUAFŞALU - İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalının Sisyan nahiyəsində kənd adı (159). 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Əsli Du-Afşarlu. XI əsrdə Anadolu yarımadasında Basianla Karin (Ərzrum)  arasında Du mahalının adı çəkilir (142, 101). Hazırda Türkiyədə Böyük Tuya kəndi vardır. “Du mahalındakı əfşarlar” mənasındadır.

TUQANLAR - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Qafan r-nunda) kənd adı.. XX əsrin 30-cu illərində kollektivləşmə ilə əlaqədar olaraq kənd dağılmışdır. Tuqanlar kəndin əsasını qoymuş nəsil adıdır.

TUQƏMİR - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Meğri r-nunda) kənd adı [133]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Tuq Əmir şəxs adındandır.

TUQLU - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karpi nahiyəsində qışlaq adı [169, 211].

TUQUN - İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında kənd adı [159]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır.

TUQUT - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Meğri r-nunda) kənd adı [133, 247]. 1918-ci ildə əhalisi qovulmuş, 1922-ci ildə geri qayıtmışdır. 1929-cu ildə Şvanidzora birləşdirilmişdir. XX əsrin 30-cu illərində kollektivləşmə ilə əlaqədar olaraq kənd ləğv edilmiş, əhalisi qonşu azərbaycanlı kəndlərinə köçürülmüşdür [20, 176]. Qıpçaqların Tuq tayfasının adından və qədim türkcə cəm bildirən -ut şəkilçisindən ibarətdir. Qazax qəzasında Toqut dağ adı (123, 245) ilə eynidir.

TUKAVİL - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [170, 165]. Mənbədə kəndin “İbrahim vələdi Alı”ya məxsus olması qeyd edilir (yenə orada).

TULUS - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı [169, 361]. 728-ci ilə aid mənbədə adı çəkilir (23, 150). Həmin mənbədə deyilir ki, kənddə cəmi 2 xristian ailəsi yaşayır (32, 242). Qədim türk mənşəli Tulus tayfasının adındandır. XIII əsr tarixçisi Rəşid-əd-Din monqolların tərkibində  tulas adlı tayfa olduğunu qeyd edir. Tatarıstanda tolos, qaraqalpaqlarda tolos tayfası vardır (81, 80).

TULNƏBİ - İrəvan xanlığının Karbibasar mahalında kənd adı [159]. XX əsrin əvvəllərinə aid məlumatda Tuli Nəbi kimidir (133, 248). Yerli tələffüz forması Tülü Nəbi. 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir. 1922-ci ildə əhalinin az hissəsi geri qayıdaraq ermənilərlə qarışıq yaşamışdır. 1948-1949-cu illərdə əhali Azərbaycana köçürülmüşdür. Türk dillərində tula-”bataqlıqda çayırlı yer”, “çəmən”, “yaşıl otluq” [143, III, 2, 1466] və tula “dağ keçidi” [143, III, 2, 1467] sözündən və Nəbi şəxs adından ibarətdir.

TULUCA - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında dağ adı (133, 248).

TUMAN DİDANLI - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan mahalında) kənd adı. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Mənası məlum deyil.

TUMARDAŞ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı (23, 129). “Məscidlu kəndinin yaxınlığında yerləşir” (yenə orada). Əsli Tomardaş. Bax: Tamardaş.

TUNUS - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında kənd adı [133, 248]. XIX əsrin sonlarından sonra kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Oradakı Əcili (bax) kəndindən yaranmış məntəqədir [103, 146].

TURABİ - İrəvan xanlığının Dərəkənd-Parçenis mahalında kənd adı [159]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Ehtimal ki, Turab şəxs adındandır.

TURABXANLI - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Qafan r-nunda) kənd adı [133]. XX əsrin 30-cu illərində kollektivləşmə ilə əlaqədar olaraq kənd dağılmışdır. Turabxanlı kəndin əsasını qoymuş nəsil adıdır.

TURUNXANLI - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı [133, 249]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Kənd Turunxanlı nəslinin adı ilə adlanmışdır.

TURMUŞ KİŞLAĞI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin İqdır nahiyəsində kənd adı [170, 15]. Mənbədə kəndin Sahablu camaatının mənsub qışlaq olması qeyd olunmuşdur (yenə orada).

TURŞALI - İrəvan xanlığının Sərdarabad mahalında kənd adı [133]. XIX əsrin ortalarından sonra kəndin adı mənbələrdə çəkilmir.

TUT - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı [133]. XIX əsrin ortalarında ondan Yeni Tut adlı məntəqə yarandıqdan sonra Yuxarı Tut adlanmışdır.

TUTMAŞEN - İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında (159) sonra İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında (136, 64) kənd adı. 1886-cı ilə aid məlumatda kənddə ermənilərin yaşadığı göstərilir (136, 64).

TUTİYA - İrəvan xanlığının Qırxbulaq mahalında, sonra Eçmiadzin qəzasında (133, 249) kənd adı [159]. 1728-ci ilə aid mənbədə kəndin Çatıqıran kəndinin nəzdində olması qeyd edilir. Əhalisi qovulduqdan sonra 1918-ci ildən 1926-cı ilədək kənd yiyəsiz qalmışdır. Sonra ermənilər və az miqdar azərbaycanlılar yerləşmişlər. 1948-ci ildə kənd ermənicə Sarenist adlandırılmışdır. 1948-ci ildə kəndin əhalisinin azərbaycanlı hissəsi Azərbaycana köçürülmüşdür. 1728-ci ilə aid mənbədə məlumata görə Cadqıran kəndindən yaranmış məntəqədir [170, 33].

1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   ...   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə