ErməNİstanda azərbaycan məNŞƏLİ




Yüklə 1.05 Mb.
səhifə10/15
tarix20.04.2016
ölçüsü1.05 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15

TUTLUCA - 1590-cı ildə Rəvan əyalətində Ələyəz dağında yaylaq adı. “Alpout camaatı yaylayır” [169, 94].

TUTUL - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı [169, 57]. Ölü kənddir.

TUFLATƏPƏ - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı [133, 249]. “Tuf daşlı təpə” mənasındadır.

TUXMANUK - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında dağ adı [133, 249]. Mənası məlum deyil. XIX əsrdə Zaqatala dairəsində adı çəkilən Tuxo dağ adı ilə [133, 249] səsləşir.

TUC - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin İqdır nahiyəsində kənd adı [170, 19]. XIX əsrdə Naxçıvan qəzasında Tuçlu qaya dağ adı ilə (133, 248) mənaca eynidir.

TÜLKÜVİRAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı (23, 93). “Əhalisi Əglənlu əşirətindəndir” (yenə orada). Əsli Tülküviran.

TÜLKÜTƏPƏSİ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Bazarçayı nahiyəsində kənd adı [169, 156]. Bu kəndin adındakı “tülkü” sözü bizcə monqol dilində tolqoy “təpə” sözünün təhrif formasıdır. Görünür, monqol işğalları vaxtı tolqoy adlanmış təpə sonralar azərbaycanlılar “təpə” sözünü də əlavə etmişlər.

TÜRK QARAKİLSƏSİ - Axuryan r-nunda kənd adı. 1878-ci illərdə kəndin əhalisi qovulmuş və ermənilər yerləşdirilmişdir(6, 184). 1945-ci ildə kənd ermənicə Axurik adlandırılmışdır.

TÜRKMƏNLİ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133, 248]. XV əsrin axırı XVI əsrdə mənşəcə Ağqoyunlu tayfa birləşməsinin Qızılbaşlara qoşulmuş Türkmən qolunun məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. “Kitabi Dədə Qorqud” eposunda türkmən etnoniminin çəkilməsinə (Qanturalı atasına deyir: “Pəs varasan, bir cici-bici türkmən qızını alasan”) görə ehtimal ki, Ermənistan ərazisində Türkmən adlı tayfa oğuzların içərisində gəlmişdir. 1935-ci ildə kənd ermənicə Dusaqyuq adlandırılmışdır. Bax: Aşağı və Yuxarı Türkmənli.

TÜRKMƏNSU - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133, 249]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Türkmənsu çayının adındandır.

TÜRKÜT - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Bazarçay nahiyəsində kənd adı [169, 156]. Türk dillərində tor "yüksək dağ örüşü"(bax: Kirqizsko-russkiy slovarğ. M. 1965, s. 759) və qut "düşərgə" sözlərindən ibarət adın danışıqda təhrif olunmuş formasıdır.

TÜSKÜLÜ - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı [133]. 1978-ci ildə kənd ermənicə Lyusakunk adlandırılmışdır. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur.

TÜFƏNGSAZ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı [170, 152].

UĞURBƏYLİ - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında (indi Artaşat r-nunda) kənd adı (133, 152). 1728-ci ilə aid mənbədə Qarni nahiyəsində Dəlilər kəndinin nəzdində məntəqə kimi qeyd olunur [170, 9]. 1828-ci ildə İrandan gəlmə ermənilər də yerləşdikdən sonra kəndin əhalisi qarışıq olmuşdur. 1918-ci ildə kəndin azərbaycanlı əhalisi qovulmuşdur. 1945-ci ildə kənd ermənicə Berkanuş adlandırılmışdır. Uğur bəy adlı mülkədara mənsub ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır (170).

UĞURLU QIŞLAĞI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində qışlaq adı (20, 129).

UDFAN - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı [133]. 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Ehtimal ki, qədim türk dillərində oda “xan alaçığı” (“Kitabi Dədə Qorqud”da: “Beyrək odasında igidlərlə yeyib-içərdi”) və avan sözlərindən ibarətdir. Danışıqla təhrifə uğramışdır.

UZ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Sisyan nahiyəsində kənd adı [169, 361]. Qədim türk mənşəli Uz tayfasının [bax: 78, 67] adındandır.

UZUNABAD - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı (170, 4).

UZUNABDALLI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində kənd adı [170, 82].

UZUNAD - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı [169, 59].

UZUNBULAQ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində məzrə adı [170, 63]. Mənbədə məzrənin Karvansaray kəndinə məxsus olması göstərilir (yenə orada). “Uzunbulağ”ın adındandır. “Kitabi Dədə Qorqud”dakı uzunbulaq toponimi ilə səsləşir.

UZUNQIŞLAQ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Xınzırək nahiyəsində kənd adı (23, 48). “Dirəkçi də adlanır” (yenə orada). Bax: Dirəkçi.

UZUNGÜNEY - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin və Novobayazid qəzalarında dağ adı [133, 251].

UZUNLAR - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın (Tumanyan r-nunda)) kənd adı adı (99, 422). Kəndin başqa adı Qaçağan (99, 442). 1967-ci ildə kənd ermənicə Odzun  adlandırılmışdır. XIX əsrin ortalarında Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirildikdən sonra azərbaycanlılar qovulmuşdur. 1887-ci ilə aid məluma görə kəndin əhalisi erməni idi (99, 422). XVII əsrin əvvəllərinə aid ermənicə mənbədə Şərqi Anadoluda Uzunlu kəndinin adı çəkilir [90, 18].

Bir fikrə görə qədim türk mənşəli Usun tayfasının adını əks etdirir.

UZUNLAR - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında kənd adı [133, 251].

UZUNTALA - Yelizavetpol quberniyasının Qazax qəzasında (indi Ermənistanın İcevan r-nunda) kənd adı [133]. 1967-ci ildə kənd ermənicə Onut, 1969-cu ildə Haykovit adlandırılmışdır.

UZUNOBA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [170, 60]. XX əsrin əvvəllərindən (133, 251) sonra mənbələrdə çəkilmir.

UZUNQIŞLAQ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Xınzırək nahiyəsində kənd adı [170, 7].

UZUNXAÇ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı [170, 15].

ULYAŞİX - İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında kənd adı (159). 1948-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüş və kənd ləğv edilmişdir. 1728-ci ilə aid arxiv mənbələrində göstərilir ki, kənd həm də Kabanlı adlanır [170, 52]. Pəmbək dağ silsiləsinin Ulyaşik zirvəsinin [159] adı ilə adlanmışdır. Bax: Ulaşıq.

ULYAŞİG - Pəmbək dağ silsiləsində  bir zirvənin adı. Dağ oradakı “Övliya şıx (şeyx)” pirinin adı ilə  adlanmışdır.

ULYAŞİG - İrəvan  quberniyasının Novobayazid qəzasında çay adı (133, 252).

ULGÜR - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında dağ adı (133, 252).

ULGÜN - İrəvan xanlığının Dərələyəz mahalında kənd adı (159). 1918-ci ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. UluGün və Günqışlaq kənd adları ilə mənşəcə eynidir. Ehtimal ki, qədim türk mənşəli Gün tayfasının adını əks etdirir. [Bu tayfa barədə bax: 78, 65].

ULAQBATMAZ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 120).

ULUQLU - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Ağcaqala nahiyəsində kənd adı [69, 189].

ULUQLU - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı (20, 130). “Başqa adı Yolkeçən” (yenə orada). Bax: Yolkeçən. Əsli Ulu Qullu.

ULU SARVANLAR - Masis r-nunda kənd adı. XX əsrin əvvəllərində kənd dağılmışdır. Digər adı Sarvanlar - Sis - yəni “Sis kəndi yaxınlığındakı Sarvanlar kəndi” (bax: Sarvanlar). Kəngərlərin Sarvanlar tayfasının adını əks etdirir.

ULUXANBƏYLİ QIŞLAĞI - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [169, 93].

ULUXANLI - İrəvan xanlığının Zəngibasar mahalında kənd adı [159]. XX əsrin əvvəllərinə aid mənbədə Uluxanlu İrəvan qəzasında idi (133, 252). 1728-ci ilə aid mənbədə Qırxbulaq nahiyəsində qeyd olunmuşdur (23, 45). 1948-ci ildə kəndin bir hissəsi, 1988-ci ildə hamısı Azərbaycana qovulmuşdur. Əvvəlcə N.Nərimanovun şərəfinə Nərimanlı, 1590-cı ildə Masis adlandırılmış və inzibati r-n mərkəzinə çevrilmişdir.  Məntəqə XVII əsrdən məlumdur [150, 350].

ULUCAN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 121).

UNVA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [170, 20].

URMİYA - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı [133, 253]. 1988-ci ildə İranın Urmiya mahalından gəlmə ermənilərin yaratdıqları kəndin adıdır. Gətirilmə addır. Urmiya mahalının adı Urmiya gölünün adındandır. Gölün adı isə qədim türk dillərində ur “yüksəklik və miya”, “su”, “göl” sözlərindən ibarətdir. Həqiqətdə də göl dəniz səviyyəsindən 1300 m yüksəklikdə yerləşir.

URMUT - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində əkənd adı [170, 13]. Urum (“Bizanslı”, “yunan” mənasında) və qədim türk dillərində cəm bildirən ut şəkilçisindən ibarətdir.

URUT - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) kənd adı [133, 254]. 1968-ci ildə kənd ermənicə Vorotan adlandırılmışdır. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. İlk dəfə mənbələrdə 1468-ci ildən məlumdur [134, 167]. XIX əsrdə Qars əyalətinin Ərdahan dairəsində və Borçalı qəzasında Urut kəndlərinin adları [133, 254] mənşəcə eynidir. Azərbaycanda Dağlıq Qarabağda hadrut (əsli At-Urut) və XIX əsrdə Borçalı qəzasında Car-Urt (dağ adı) toponimləri ilə səsləşir. VII əsrə aid mənbədə Albaniyanın Artsak bölgəsində (indi Dağlıq Qarabağda) ermənicə yazılışda Rot-Pasian mahal adı çəkilir [59, 50]. Bu ad Urut və Pasian (er. əv. VII əsrdə saklarla gəlmiş türk mənşəli (bax: Q.Qeybullayev. Azərbaycanlıların etnik tarixinə dair. Bakı, 1994) Pasian etnonimindən ibarətdir.  Mənası məlum deyil.

URUD - Tiflis quberniyasının Borçalı qəzasında (indi Ermənistanın Stepanavan r-nunda) kənd adı (99, 401). Azərbaycan türklərinin yaşadığı Calaloğlu mahalındadır. XIX əsrin ortalarında kənddə ermənilər məskunlaşmışlar. Digər adı Söyüdlü. Bax: Söyüdlü.

URUZPOR - XVIII əsrə aid ermənicə mənbədə Göycə mahalında bir kənd adı [150, 360]. Uruz etnonimindən və ermənicə por-”çökək” sözlərindəndir. Ermənistan ərazisində qıpçaqlarla bağlı toponimlərdəndir. XII əsrdə Cənubi Rus çöllərində yaşayan qıpçaqların bir qolunun Urusoba adlanması qeyd olunmuşdur. (Popov A.İ. Nazvaniə narodov SSSR. L. 1972, s. 129).

URUTMUŞ - İrəvan xanlığının Sürməli mahalında kənd adı. 1828-1832-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır [159].

URUŞBASAR - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında çay adı [133, 254]. XIX əsrdə şimali Qafqazda Maykop dairəsində Uruşten, Dağıstanın Samur dairəsində Uruş toponimləri [yenə orada] ilə mənaca eynidir. Bax: Ağcaqala.

USTUN - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı (170, 14). 1727-ci ilə aid mənbədə kəndin Eəm və Daşagirən adlandığı qeyd olunmuşdur (32, 285). Azərbaycan dilində daş (qayalıq) və türk dillərində kuran (düşərgə) sözlərindən ibarətdir. Mənbədə deyilir ki, bu kəndin ərazisi daşlıqdır. Ona görə də yaxınlığındakı Anabad (farsca “abad olmayan yer”, “ yaşayış üçün şərait olmayan yer”) vəngində monaxlar sədəqə ilə yaşayırlar (yenə orada).

UCAN - İrəvan xanlığının Karbibasar mahalında kənd adı [159]. XX əsrin əvvəllərinə  aid mənbədə Eçmiadzin qəzasında Ucan kimidir (133, 251). 1950-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana köçürülmüş, onların yerini ermənilər tutmuşlar. İilk dəfə 1590-cı ilə aid mənbədə [169, 89] adı çəkilir. 1728-ci ildən də məlumdur [170, 54]. Gətirilmə addır. Orta əsrlərdə Anadolunun Uçan mahalından gəlmə ailələrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. Mahal isə ehtimal ki, Cənubi Azərbaycandakı Ucan şəhərinin (XIII əsrdən məlumdur) [129, 155] adındandır.

UCANİS - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında kənd adı [133, 251]. XVII əsrə aid ermənicə mənbədə Aqanan kimidir [57]. Açan orta əsrlərdə Sisyan mahalında bir nahiyənin adı idi. Ehtimal ki, erkən orta əsrlərdə Cənubi Azərbaycanın Ucan şəhərindən [129, 155] çıxmış ailəlrin məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır.

UŞAQAN - İrəvan xanlığının Karbibasar mahalında kənd adı [159]. 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində Uşakan kimidir (23, 86). Orta əsrlərdə əhalisi qarışıq kəndlərdən idi. V əsrə aid erməni mənbələrində Oşakan kimidir. Oşakan dağının adındandır. Bax: Oşakan.

UŞACIQ  ERMƏNİ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 120). “İndi heç kim yaşamır” (yenə orada).

UŞACIQLAR - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Zebil nahiyəsində kənd adı (169, 330).

UŞİ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı (133, 256). 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində Uş kimi qeyd olunmuşdur (23, 88). “Başqa adı Kiçik kənd” (yenə orada). Lakin həmin nahiyədə Uşi kənd adı da çəkilir (23, 89). 1918-ci ildə kəndin əhalisi qovulmuş və 1915-1918-ci illərdə Türkiyədən gəlmə ermənilər yerləşdirilmişdir. 1922-ci ildə azərbaycanlıların az hissəsi geri qayıdaraq yenidən məskunlaşmışsa da, sonra sıxışdırılıb çıxarılmışdır. 1590-cı ilə [169, 70] və XVIII əsrin əvvəllərinə aid mənbədə də qeyd olunur [150, 368]. Ehtimal ki, gətirilmə addır. Anadoluda Albak əyalətinin bir kəndi XI əsrə aid ermənicə mənbədə Aşo adlı əhalisiz monastırın və Aso kəndinin adı çəkilir [110, 110]. Kutais quberniyasında Uşba dağ adı ilə (133, 256). Mənası məlum deyil.

ÜDGÜN - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (Sisyan mahalında) kənd adı (133, 251). Qədim türk mənşəli Gün tayfasının adını əks etdirir [bax: Ulgün]. Orta əsrlərdə mövcud olmuş Ud (əsli Udi) kəndinin yaxınlığında yerləşdiyinə görə “Udi kəndi yaxınlığındakı Gün kəndi” mənasındadır.

ÜZƏNGİ MƏZRƏSİ -  1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karpi nahiyəsində kənd adı (169, 211).

ÜZNÜD - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Ağcaqala nahiyəsində kənd adı (169, 189). Türk dillərində üzən “mal-qaranın yaxşı yediyi ot növü” (108, 107) və ut (ot) sözlərindən ibarətdir.

ÜZƏNLİ - 1728-ci ildə İrəvan  əyalətinin Xınzirək nahiyəsində kənd adı (23, 47). “Başqa adı İrəmli” (yenə orada). “Əhalisi Şaqiabad camaatındandır” (yenə orada). Bax: İrəmli. Türk dillərində  üzən “mal-qaranın yaxşı yediyi ot” (108, 107) sözündəndir.

ÜÇBULAQ MƏZRƏSİ - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin İrəvan qəzasında kənd adı [169, 65].

ÜÇDAŞ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Maku nahiyəsində kənd adı (23, 40). Üç qaya mənasındadır.

ÜÇKİLSƏ - İrəvan əyalətində 1441-ci ildən erməni katolikosluğunun yerləşdiyi monastırın adı. Ermənicə Eçmiadzin. Eranın II əsrində Ərməniyə-də Arşaklar sülaləsindən Valarş tərəfindən salınmış şəhərdə 303-cü ilə aid xristian kilsəsi 470-480-cı illərdə üç günbəzli tipdə yenidən tikilmiş-dir. Ona görə Ermənistanda yaşayan türklər içərisində Üç kilisə adlanmış-dır. Bu adı ilk dəfə XV əsr müəllifi Ruzbixan Xunçi çəkmişdir. XVIII əsrin ortalarına aid mənbədə Eçmiadzin adının “Vahid (yeganə) oğul burada Göydən düşmüşdür” mənasını verdiyi qeyd olunur [150, 6]. "Kitabi-Dədə Qorqud"da Qadirverən (26, 77).

ÜÇKİLSƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Xınzirək nahiyəsində kənd adı (23, 47).

ÜÇTƏPƏ - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında iki dağ adı [133, 255].

ÜÇTƏPƏ - İrəvan xanlığının Göycə mahalında kənd adı. 1828-1832-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. Üçtəpə adlı təpələrin adındandır.

ÜÇTƏPƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Şirakel nahiyəsində kənd adı (23, 130). “Başqa adı Yuxarı Ərdəkə” (yenə orada). Bax: Yuxarı Ərdəkə.

ÜÇTƏPƏ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında dağ adı [133, 255].

ÜÇTƏPƏLƏR - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında üç dağın adı (133,  255).

ÜÇÜNCÜ ƏRHACI - İrəvan xanlığının Sürməli mahalında kənd adı [159]. 1919-cu ildə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır. 1728-ci ilə aid mənbədə yalnız Ər-Hacı kəndinin adı çəkilir [170, 15]. Sonralar bu kənddən iki iki yeni məntəqə yarandığına görə kənd “Üçüncü Ər-Hacı” adlanmışdır. Ehtimal ki, Ərhacı şəxs adıdır.

FƏLAKƏT - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qarni nahiyəsində əkənd adı (23, 100). Oradakı Xarablu kəndlərindən yaranmış mənbə adıdır (yenə orada).

FƏRRUX - İrəvan xanlığının Dərəçiçək mahalında kənd adı [159]. 1728-ci ildən məlumdur (23, 116).  XIX əsrin əvvəllərindən sonra kənddə ermənilərin sayı çoxalmış və azərbaycanlılar sıxışdırılıb çıxarılmışdır. Onlar Qarabağa gələrək Fərrux (Əsgəran r-nu) kəndini yaratmışlar. 1728-ci ilə aid mənbədə çəkilir [170, 113]. 1886-cı ilə aid məlumata görə kənddə ermənilər yaşayırdı (136, 64). XX əsrin əvvəllərinə aid Novobayazid qəzasında mənbədə Farux kimidir (133, 256). XIX əsrə aid ədəbiyyatda Faruq  (136, 64). Ehtimal ki, Fərrux kəndin əsasını qoymuş şəxs adıdır.

FƏRHADKAHA - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərəçiçək nahiyəsində kənd adı [170, 12].

FİRƏNG - İrəvan xanlığının Karbibasar mahalında kənd adı [159]. 1590-cı ildən məlumdur [169, 80]. Daha sonra 1655-ci ilə aid ermənicə mənbədə çəkilir [135, 87]. Erməni mənbələrində Franqanos [150, 177 və 362], 1728-ci ilə aid türkcə mənbədə Frəng kimidir (170, 113). Kənd oradakı Frəng monastırının adındandır. Ona görə də 1724-cü ilə aid məlumata görə Səfəvi şahlarının Eçmiadzin kilsəsinə bağışladığı kəndlərdən (Kiraşlu, Muqni, Aqavnatun, Əştərək, Norahovit, Batrinc, Frəng) idi. Kəndin adı orta əsrlərdə türklərin ümumiyyətlə avropalılara verdiyi firəng (Yaxın Şərqdə bu söz Xaç yürüşlərindən sonra yaranmışdır) sözündəndir. XIV əsrdə İtaliya katolik missionerləri, başda Bortelemi olmaqla, İrəvan əyalətinə gələrək katolik məzhəbini yaymış, 14 kəndə bu məzhəbi qəbul etdirmiş və Azərbaycan türklərinin firəng adlandırdıqları monastırı tikmişdilər. Lakin erməni kilsəsi onları XVII əsrdə qriqoryanlaşdırmışdır. Katoliklərin məskunlaşdıqları kəndlərdən biri də Naxçıvanın Əlincə mahalında ermənicə Abaraner, Azərbaycanda Göy-Firəng adlanan kənd idi [159, s. 326, 327]. İtalyanların İsfahanda XVII əsrin əvvəllərində firəng monastırı tikdiklərini Arakel Təbrizi qeyd edir [57, 157].

FİRARCIQ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı (23, 95).

 

XABUZDAQ - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında dağ adı (133, 257).



XABUL - XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə Göycə mahalında bir kənd adı [150, 361]. XIX əsrdə Şimali Qafqazda Kuban əyalətində  Xabl çay adı ilə (133, 257) səsləşir.

XAVANCİK - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı [170, 12].

XAVİCƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Dərələyəz nahiyəsində kənd adı [170, 13].

XAQİNXUT - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Sisyan r-nunda) dağ adı [133, 258]. Ehtimal ki, türk dillərində kaqin “çox da böyük olmayan çaybasar çəmən” (126, 239)  və xut”düşərgə”, “möhkəmləndirilmiş yer” sözlərindən ibarətdir.

XADİMLİ - İrəvan xanlığının Dərəkənd-Parçenis mahalında kənd adı (159). XX əsrin əvvəllərinə aid məlumatda  Sürməli qəzasında kənd kimi qeyd olunmuşdur (133, 238). 1728-ci ilə aid mənbədə İrəvan əyalətinin Sürməli mahalında “Xadim qışlağı” kimi qeyd olunur [170, 17]. Ehtimal ki, oradaki Xadimli dağının adındandır.

XADİMLİ - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı [133, 258].

XAZARABERT - XVIII əsrin ortalarında İrəvan əyalətinin Katak mahalında kənd adı [150, 362]. “Xəzərqala” adının ermənicə tərcüməsidir. Qədim türk mənşəli Xəzər tayfasının adını əks etdirir. XIX əsrdə Naxçıvan qəzasında Xəzəryurd dağ adı (133, 258) ilə mənşəcə eynidir. Bax: Xəzər=Yar və Gəzərabad.

XAAB  - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı [133, 258].

XALACLAR YURDU - Şərur-Dərələyəz qəzasında Dərələyəz və Göycə arasında Vers dağında yaylaq adı (133, 158). Oğuzların Xalac (Xələc) tayfasının adını əks etdirir. Türk dillərində yurd dedikdə həm də yaylaq yerində maldar elin hər il eyni ərazidə yaşadığı və xırda buynuzlu heyvan saxladığı yer nəzərdə tutulur.

XALİSƏ - İrəvan xanlığının Vedibasar mahalında kənd adı [159]. 1988-ci ildə əkəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. 1991-ci ildə kənd ermənicə Norakert adlandırılmışdır. Ərəbcə hakim sinfə və ya dövlətə  məxsus torpaq, mülk mənasındadır.

XALİSƏ - İrəvan quberniyasının İrəvan qəzasında kənd adı [133, 259]. Digər adı Güney=Yurd [20, 234]. XX əsrin əvvəllərində kənd dağılmışdır.

XALİCƏ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Qırxbulaq nahiyəsində kənd adı [170, 6].

XALXAL - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında dağ adı [133, 259]. Eranın əvvəllərində Albaniyada Xalxal şəhəri (“Alban tarixi”, I kitab, 20-ci fəsil), Babək və Oğuz r-nlarında  Xalxal kənd adları və Oğuz r-nunda Xalxalqışlaq kənd adı ilə mənaca eynidir. Bir fikrə görə Azərbaycan dilinin dialektlərində xalxal -”mal=qara üçün hasarlanmış yer” [84, 23] sözündəndir.

XALXALI - İrəvan quberniyasının Novobayazid qəzasında dağ adı [133].

XALXALI - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı (133, 259).

XAM - İrəvan xanlığının Sərdarabad mahalında kənd adı. 1828-1832-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır [159]. Ehtimal ki, qışlaq əsasında yaranmışdır. Qışlağın adı isə Azərbaycan dilində xam, yəni, “əkilməmiş, şumlanmamış yer” sözündən ibarətdir.

XAMA - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında dağ adı (133, 259).

XAMATİAR - XVIII əsrin ortalarına aid ermənicə mənbədə İrəvan əyalətinin Dərəçiçək nahiyəsində bir kəndin adı [150, 159].

XANAZAK - Yelizavetpol (Gəncə) quberniyasının Zəngəzur qəzasında (indi Ermənistanın Gorus r-nunda) kənd adı [133, 260]. 1828-1832-ci illərdə əhalisi qovulduqdan sonra kənd dağılmışdır (159). Ehtimal ki, əsli Xanasaq.

XANARXAC - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı (133, 260). XIX əsrin sonlarından mənbələrdə kəndin adı çəkilmir. Kəndin adı Xan (şübhəsiz, İrəvan xanldığının xanlarından bir nəzərdə tutulur) və arxac sözlərindən ibarətdir.

XANVƏLİ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı (133, 260). XIX əsrin sonlarından mənbələrdə kəndin adı çəkilmir. Xanvəli şəxs adındandır.

XANƏVƏNG - 1590-cı ildə Rəvan əyalətinin Karbi nahiyəsində kənd adı [169, 75]. 1728-ci ilə aid mənbədə də çəkilir (23, 89). “Parbi kəndinin yaxınlığındadır” (yenə orada). Farsca xane "ev", "məskən" (145, 226) və vəng "kilsə sözlərindəndir

XANƏHMƏD - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində kənd adı [170, 10].

XANƏHMƏD - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Vedi nahiyəsində kənd adı [170, 10].

XANIMKƏNDİ - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Xınzirək nahiyəsində kənd adı [170, 7]. Mənbədə kəndin Dumbuli tayfasının məskunlaşması nəticəsində yarandığı qeyd olunur (yenə orada). "Xanıma (Sultanın arvadına) məxsus kənd" mənasındadır.

XANGÜZAR QIŞLAĞI - 1728-ci ildə İrəvan əyalətinin Zarzəmin nahiyəsində kənd adı (23, 123). “Heç kim yaşamır” (yenə orada). Azərbaycan dilində xan və farsca qozar "keçid" (145, 58) sözlərindən ibarətdir.

XANLƏZİR - İrəvan quberniyasının Zəngəzur qəzasında kənd adı (133, 260). XIX əsrin sonlarından mənbələrdə kəndin adı çəkilmir. Xanlı kənd adından və farsca zir "aşağı" sözündən ibarətdir.

XANLIQ - İrəvan quberniyasının Eçmiadzin qəzasında kənd adı. XIX əsrin sonlarından kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Digər adı “Musaxan maklisi” olmuşdur [20, 101]. “Xana məxsus (ərazi, kənd)" mənasındadır.

XANUXLAR - İrəvan quberniyasının Şərur-Dərələyəz qəzasında kənd adı (133, 260). Qazax qəzasında Xanuxlar adlı iki kəndin (133, 260) adları ilə eyni mənşəlidir.

XANÇALLI - Qars əyalətinin Qars əyalətində (133, 260) indi Amasiya r-nunda kənd adı. Mənbədə Xancarlı kimidir (yenə orada). İkinci dünya müharibəsi illərində kəndin əhalisinin bir hissəsi Ballıqaya kəndinə, bir hissəsi isə 1948-50-ci illərdə Azərbaycana köçürülmüşdür [20, 383]. Ehtimal ki, tayfa adıdır. Bax: Xəncərli.

XANÇALLI - Amasiya r-nunda kənd adı. 1988-ci ildə əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. 1990-cı ildə kənd ermənicə Zəngişat adlandırılmışdır. Xançallı Xonçalı (əsli Qonçalı, ya da Xunçalı) adının danışıqda təhrifi-dir. Xuncalı yəni "Xunlara mənsub", "Xunların bir hissəsi" mənasındadır ki, bu da qədim türk mənşəli hun (xun) tayfasının adından yaranmışdır. Şərqi Anadoluda Qonça (əsli Xunça) Xunus, Ermənistanda Xunut və Hünüt, Azərbay-canda Xunan adları ilə eynidir. Ehtimal ki, Xonçalı (Qonçalı) kəndi Şərqi Anadoluda olan Qonça kəndindən çıxmış ailələrin məskunlaşması nəticə-sində yaranmışdır. Bax: Hünüd.

XANCIĞAZ - İrəvan quberniyasının Aleksandropol qəzasında kənd adı (133, 260). 1940-cı ildə kənd Gözəldərə adlandırılmışdır. 1988-ci ildə kəndin əhalisi Azərbaycana qovulmuşdur. 1990-cı ildə kənd ermənicə Aznavadzor adlandırılmışdır. “Xana mənsub kiçik məntəqə (kənd)” mənasındadır.

XARABA - İrəvan quberniyasının Sandropol qəzasında kənd adı (133, 261).

XARABA BAZAR - İrəvan əyalətinin Sürməli qəzasında aşırım adı (133, 261)

XARABA - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı [133]. XIX əsrin sonlarından sonra kəndin adı mənbələrdə çəkilmir.

XARABA KARAXTİN - İrəvan quberniyasının Sürməli qəzasında kənd adı [133, 261]. XIX əsrin sonlarından sonra kəndin adı mənbələrdə çəkilmir. Əsli Xaraba Karantin, yəni xarabalıq yaxınlığında sərhəddə yoxlama məntəqəsi.

1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   15


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə