Əli Aslanoğlu Yovşanlıq şərqiləri Bakı 2009 Redaktoru: Firuz Mustafa Əli Aslanoğlu. Yovşanlıq şərqiləri




Yüklə 1.67 Mb.
səhifə9/14
tarix16.04.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

Kəşfiyyatçılar
Kəlbəcərdən Tərtərə Murovdağ aşırımından yol çəkiləndə bir çoxları ağız büzürdülər. Məsələn, deyirdilər ki, hazır yol ola–ola bu çətin aşırımdan ikinci yol çəkməyin nə mənası var, digər tərəf­dən qışda bu yol buz bağlayacaq və gediş-gəliş üçün təhlükəli ola­caq. Bundan əlavə, Kiçik Qafqazın ən hündür zirvəsi olan Murov dağını aşıb yol çəkmək çox böyük xərcə başa gəlirdi. Hər halda ağıllı və uzaqgörən müdriklərin inadı üstün gəlmişdi və yol çəkil­mişdi. İndi Qarabağın bu çətin günlərində Murovdağ yolu, ne­cə deyərlər, yeganə nicat yoluna çevrilmişdi. Cəbhə xəttinə, dö­yüş­çülərə, Laçının kəndlərinə bu yol vasitəsi ilə yetişmək müm­kün idi. Doğrudur, meşəli, dərəli, təpəli ərazidən keçən Murovdağ yo­lu da təhlükəsiz deyildi. Ancaq hər halda bu yol idi və hazırki şə­rait­də misilsiz əhəmiyyəti vardı.

Könüllülər dəstəsini Laçın cəbhəsinə aparan maşın Murovdağ aşırımını səhər tezdən keçib Laçının şimal bölgəsinə doğru irəli­lə­yir­di. Bu, üstü çadırlı “Ural” maşını idi. Avtobus uşaqları Gəncəyə qədər gətirmiş, oradan onları “Ural” maşınına mindirib avto­bu­su geri qaytarmışdılar.

İki saatdan artıq idi ki, dağ yolunun sükutunu yalnız maşının nəriltisi pozurdu. Yuxarıda maşının kuzovunda isə tam bir sakit­lik hökm sürürdü. Uşaqlardan kimisi bir-birinə söykənib mürgü­lə­­yir, kimisi arxa çadırın yuxarı atılmış yerindən gözlərini dağlara zil­ləyib fikrə getmiş, bir neçəsi isə siqareti siqaretin oduna yandıra-yandıra tüstülətməkdə idilər.

Birdən maşın dayandı. Uşaqlarda bir canlanma əmələ gəldi.



  • Çatdıq? – kimsə soruşdu.

  • Hələ tezdir. – deyə, Asəf dilləndi.

Aşağıdan leytenantın səsi eşidildi:

  • Düşün, cəld!

Hamı maşından yerə düşdü.

  • Yola daş uçub tökülüb. Təcili təmizləmək lazımdı. Ola bi­lər ki, hiylə olsun. – deyə, leytenant izah etdi. Sonra göstəriş verdi:

  • Siz, iki nəfər, – əlini arıq, uzun bir oğlana və onun yanında dayanmış başqa birisinə tərəf uzatdı. Sağ tərəfə 50 metr yoldan aralı keçib ətrafa nəzarət edin. Bir şey hiss etsəniz, tez qaçıb xəbər verərsiniz. Ehtiyatlı olun. Haydı tərpənin! On dəqiqədən sonra burda olun!

O, Asəf və Natiqə tərəf çevrilib:

- Keçin yolun irəlisinə həmin qaydada. - daha iki nəfəri yolun sol tərəfinə göndərdikdən sonra yerdə qalanlara:

- Cəld daşları təmizləyin. 10 dəqiqə vaxt verirəm, başlayın!

Uşaqlar yola uçub tökülmüş çınqılları yumalayıb yoldan kə­na­ra çıxarmağa başladılar.

Natiq və Asəf daş tökülmüş yeri keçib 30-40 metr irəli get­di­lər. Natiq yolun üst tərəfi ilə Asəf isə sol-aşağı tərəfi ilə irəliləyib ətrafı nəzərdən keçirtdilər. Sakitlik idi. Birdən Natiq səsləndi:


  • Asəf ora bax!

Asəf diksindi, tez onun yanına qaçdı:

  • Nə var?

Natiq şəhadət barmağını irəlidə sağ tərəfdə dağın döşündə görünən bir kəndə tuşladı:

  • Bax o kəndi görürsən? Ora mənim anamın doğulduğu kənd­­di. Sultan bəyin yurdu. Orada Ağca Yazı qoruğu adlanan yer­də - onun yaylaq evi var. Dayılarım da indi bu kənddə yaşa­yır­lar. Gö­rəsən leytenant icazə verər gedib baş çəkək?

  • Yol ora yaxın gedir. Xahiş edərik – deyə, Asəf cavab verdi.

Maşının səsi eşidildi. Yəqin yol təmizlənib qurtarmışdı. On­lar qayıtdılar.

... Saat 12-yə 20 dəqiqə qalmış maşın Vağazin kəndinə ye­tişdi. Laçın polkunun qərargahı bu kənddə yerləşirdi. Təxminən bir saatlıq istirahətdən sonra onları rotalara böldülər. Asəf, Natiq və Babək Sabir Xıdırovun rotasına düşdülər. Natiq buna xeyli se­vindi. Çünki, Sabiri o hələ iki il bundan əvvəl tanıyırdı. O zaman sərhəd bölgələrinə hücumlar olanda iki-üç dəfə bir yerdə döyüş­müş­dülər.

Sabir Natiqi görəndə:


  • Ə, balaca döyüşcü, sən də gəlib çıxmısan? – deyə onunla əl verib görüşdü, sonra:

  • Yoox, bağışla, səhv etdim. Daha sən yetkin döyüşçüsən. Barmaqlarımı sındırmışdın ki, - deyə, zarafatla əlavə etdi.

Ertəsi gün komandir onları sıraya düzüb silah-sursat payladı və tapşırıq verdi:

  • Siz üç nəfəri - Natiq, Babək və Asəfi – kəşfiyyat qruppa­sı­na salmışıq. Qrup 12 nəfər cəngavər və mərd oğlanlardan ibarət­di. İndi silah-sursatınızı yoxlayın, açıb yağlayın, axşamüstü kon­kret tapşırığa gedəcəksiniz.

* * *


1992-ci ilin iyun ayının ortalarında Laçın polku rayonun şi­mal hissəsində kəndləri ermənilərdən təmizləyir və cənuba doğru uğurlu yürüşü davam etdirirdi. Qozlu, Ərdişavan, Qorçu, Vağazin, Piçənis və bu istiqamətdə olan digər yaşayış məntəqələri polkun nəzarəti altında idi. Polk döyüşə-döyüşə Laçın koridoruna çıxmalı və şəhəri şərq və qərb tərəfdən ikiistiqamətli hücumla azad etməli idi. Doğrudur, buna kifayət qədər güc olmasa da, hər halda Laçın könüllüləri və polis işçilərindən ibarət bu kiçik dəstə ağır dö­yüş­lərlə addım-addım irəliləyirdi.

Saat 16 radələri idi. Natiq ardıc kolunun dibində oturub avto­matını silirdi. Birdən tanış bir səs onu diksindirdi:



  • Ə, burda neynirsən?

Geri qanrılıb baxan Natiq xalası oğlu Mübarizin düz onun ba­şı üzərində dayandığını gördü.

Qucaqlaşıb öpüşəndən sonra Mübariz:



  • İndicə uşaqlardan eşitdim. Bəs institutu niyə buraxıb gəlmi­sən? – heyfsiləndiyini gizlətmədi.

  • İnstitut gözləyər, - Natiq qəti cavab verdi, – Yaxşısı budur de görüm sən hansı rotadasan?

  • Elə sənin yanında, kəşfiyyatda.

Natiq ona görə soruşurdu ki, Laçın polku yenidən komplekt­ləşdirilib, Laçının süqutundan sonra şimal bölgəsinə göndərilmiş­di.

İlk rəsmi tapşırıq Pircahan kəndində kəşfiyyat işi aparmaq­dan ibarət oldu. Orada erməni qüvvələrinin sayı, silah-sursat növ­ləri və atəş nöqtələri dəqiqləşdirilməli idi.

On iki nəfərdən ibarət kəşfiyyat qrupu axşam saat 9-da yola düşdü. Pircahana qədər piyada təxminən iki saatlıq yol idi.

Aydınlıq gecə yolu ala-toran işıqlandırırdı. Kəşfiyyatçılar iki yerə bölünmüşdülər. İrəlidə gedən 4 nəfər əsas dəstədən təxminən 100 metr qabaqda olmalı, kəndə yetişəndə hamı birləşməli idi. Tə­zə gələn döyüşçülərin üçü də əsas dəstədə idi.

Kəşfiyyatçılar Pircahan kəndinə gecə saat 11:30-da çatdılar. Kənd evlərinin bir neçəsindən zəif lampa işığı görünürdü. Deməli, burada düşmən qüvvələri yerləşmişdi.

Dəstəyə rəhbərlik edən Mübariz öz planını izah etdi:



  • İki dəstəyə bölünüb, sağ və sol tərəfdən kəndə girməliyik. Gördüklərimizi qeydə alıb 3 saatdan sonra burada görüşürük.

  • Kəndə bir nəfər tək girsə, daha yaxşıdı. - deyə Natiq etiraz etdi.

  • Niyə?

  • Ona görə ki, tək adam asanlıqla sərbəst keçib kəndi ayaq-baş gəzə bilər. Dəstənin ifşa olunma ehtimalı daha çoxdu.

  • Bəs bir hadisə baş versə necə olacaq? – deyə Mübariz razı­laş­maq istəmədi.

  • Heç nə olmaz. Mən tək özüm gedib hər məlumatı gətirə­cəm. Мənə iki qumbara, iki fişəng verin. Bir şey olsa fişəng atıb sola çəkiləcəm. Siz sağ tərəfdən həmlə edib başlarını qatarsınız.

Mübariz xalası oğlunun onsuz da dediyindən dönməz oldu­ğu­nu bildiyi üçün əlacsız qalıb yarıkönül razılaşmalı oldu.

Natiq yola düşdü.

O, koldan-kola keçə-keçə gəlib ən kənardakı evin pəncərəsinə yaxınlaşdı. Evin yanında iki PDM dayanmışdı, içəridən danışıq səsi gəlirdi. Natiq orada çox dayanmayıb, uçuq çəpərdən keçib kən­din ortasına çıxdı. Birdən irəlidən hənirti səsi gəldi. Natiq cəld çə­pərin dibinə uzanıb avtomatını hazır saxladı. İki nəfər erməni ya­raq­lısı danışa-danışa düz onun üç addımlığına yaxınlaşmışdı. On­lardan biri siqaret yandırdı. Natiq qorxdu ki, indi bu it oğlu kibrit işığında onu görəcək. Xoşbəxtlikdən ikinci yaraqlı onu dartıb apar­dı. Onlar işıq gələn bir evə tərəf irəlilədilər. Natiqin birdən ağlına gəldi ki, onların dalınca getsin. O, təqribən 30–40 metr ara məsa­fə­si saxlayaraq ermənilərin getdiyi tərəfə addımladı. İndicə yadı­na bir şey düşdü və bunu əvvəlcədən nəzərə almadığına görə özü­nə acığı tutdu. O da bundan ibarət idi ki, kənddə ona it hürə bi­lər­di. Onda hər şey alt-üst olacaqdı. Lakin bir qədərdən sonra fikir­ləş­di ki, əgər it olsa idi, birinci ermənilərə hürərdi. Yəqin itlər də kəndi tərk ediblər və bir az arxayınlaşdı.

Ermənilər iki mərtəbəli evə çatıb, bir qədər qapıda dayandıq­dan sonra birinci mərtəbəyə girdilər. Natiq evin arxasından dola­nıb pəncərənin yanına gəldi. Pəncərə yarıaçıq vəziyyətdə idi. Evin içərisini görmək mümkün deyildi. Həm pəncərə hündür idi, həm də bu təhlükəli idi. Onun özünü görə bilərdilər. İçəridən rus dilin­də kiminsə danışığı eşidilirdi. Ləhcəsindən erməni olduğu bilinirdi.

Natiq yavaş-yavaş yaxınlaşıb düz pəncərənin altına gəldi. Son­ra bir qədər sola çəkilib pəncərənin künc tərəfindən divara söykənə­rək dinləməyə başladı.

Səs yaxşı gəlmədiyindən danışığı adda-budda başa düşürdü. Aydın oldu ki, burada ermənilərin yüzə qədər canlı qüvvəsi və ən azı 5-6 tankı vardır və onlar hücuma hazırlaşırlar. 3 gündən sonra onlara daha 2 tank və 2 PDM əlavə gətiriləcəkdir.

Daha burada qalmaq olmazdı. Natiq evdən aralaşdı. Arxa tə­rəf­dəki iki kolunmu, yaxud meyvə ağacınınmı – gecə vaxtı bunu təyin etmək çətin idi – arasında oturub 2-3 dəqiqə nəfəsini dərdi və eyni zamanda daha nə etmək lazım olduğunu öz-özünə götür-qoy etməyə çalışdı. Elə bir iş qalmamışdı. İndi geri qayıtmaq la­zım idi. Elə bu fikirlə də ayağa durdu və ... yenidən aşağı oturdu. Yadına vacib bir şey düşmüşdü.

Ermənilərin burada olan tankları haradadır? Beş-altı dəqi­qə­lik fikir bir nəticə vermədi. Təkcə bir güman yeri vardı. Kəndin o biri başından çıxıb geri qayıtmaq. Getdiyi tərəfdə PDM-lər vardı. Əks tərəfdə tank ola bilərdi. O, qalxıb nəzərdə tutduğu tərəfə irə­li­lədi. İki evi keçib getdikdən sonra kənd qurtarırdı. İşıq gəlmə­yən axırıncı evin qarşı tərəfindəki çaladan keçib meşəyə girmək istəyirdi ki, düz tankın yanına çıxdı. Burada çökəklikdə 3 tank dayanmışdı. Natiq bir qədər geri çəkilib evin arxasından keçərək kənddən çıxdı.

O, kəşfiyyat dəstəsinin yanına çatanda səhərin açılmasına təx­minən bir saat qalmışdı. Uşaqlar Natiqi qucaqlayıb öpdülər. Son­ra onun ətrafında dövrə qurub sorğu-suala tutdular.

Natiq tam və dolğun məlumat gətirmişdi. Sanki kəşfiyyata bi­rinci dəfə deyil, yüzüncü dəfə getmişdi.

Səhər saat 9-da Mübariz və Natiq batalyon komandirinin ya­nı­na çağrıldılar. Komandir onları qəbul edib üzünü Natiqə çevi­rə­rək dedi:


  • Hə, qoçaq, deyirlər dünən gəlib, bu gün böyük ad-san qa­zan­mısan? Bax buna varam! İndi özün danış görüm nə görüb, nə eşitmisən?

Natiq bildiklərini təfsilatı ilə danışdı.

Komandir diqqətlə qulaq asdıqdan sonra:



  • Çox yaxşı, azadsınız. – dedi. Sonra birdən təkrar sual verdi

  • Səncə kəndi sabah ala bilərik?

  • Alarıq, ancaq məncə gecə hücum etsək, daha yaxşı olar. Çünki, gecələr onlar çox arxayın istirahət edirlər. – Natiq cavab verdi.

  • Oldu, cənab kəşfiyyatçı! – kombat yarızarafat, yarı kinayə ilə dedi və əli ilə qapını göstərdi.

Natiq və Mübariz qapıdan çıxdılar.

Axşam saat 8-də xəbər gəldi ki, gecə saat 1-də hamı hücuma hazır olsun.

Natiq cəmi 2 saat yuxulayıb gözünün acısını almışdı. Lakin bu xəbəri eşidəndə özündə elə bir yüngüllük hiss etdi ki, sanki bir həftə idi yatıb dincəlirdi. Deyilən vaxtda, daha doğrusu gecə saat 2-yə 10 dəqiqə işləmiş kombat hücum planını izah etdi. Kəndə iki rotanın qüvvəsi ilə hücum planı hazırlanmışdı. 1-ci rota sol tə­rəf­dən Pircahanı dolanıb arxaya keçməli və səhərə bir saat qalana kimi gözləməli idi. İkinci rota iki yerə bölünüb sağ və sol cinah zərbələri vurmalı idi. İlk hücuma başlayan ikinci rotanın birinci vzvodu olmalı, sonra qarşıdan ikinci və üçüncü vzvodlar hücuma qoşulmalı idilər. Hücum gecə saat 3:30-da başlanmalı idi. Səhər saat 5-də pusquda dayanan birinci rota bütün əsas qüvvəsi ilə hü­cuma qoşulmalıydı.

Natiq və Mübariz 1-ci rota ilə yola düşdülər. Rota kəndin əks tərəfinə çatanda artıq saat 3 idi. Hücumun başlanmasına yarım saat qalırdı. Natiq Mübarizi kənara çəkib qulağına pıçıldadı:



  • Ə, onnar o tərəfdən hücum başlasa itkimiz çox olacaq, həm də bəlkə fürsətdi, bir-iki texnika ələ keçirək?

  • Necə yəni?

  • Deyirəm bəlkə bir vzvod götürüb onnarı yatılı tutaq.

  • Nə bilirsən yatıblar? – deyə Mübariz soruşdu.

  • Təxmini bilirəm hansı evlərdə yatıblar.

  • Qoy komandirə deyim, görüm. – deyə, Mübariz geri çəkildi.

On-on beş dəqiqədən sonra Mübariz və Natiq rota komandiri Sabir Xıdırovun yanında 25 nəfərlik bir vzvodla kəndə doğru irə­liləməyə başladılar. Ən yaxın evə qədər 10 dəqiqəlik yol idi. De­mə­­li, bunlar kəndə yetişəndən 5-10 dəqiqə sonra hücum başlan­ma­lı idi. Bu, vaxt etibarı ilə çox əlverişli düşürdü.

Vzvod birinci evə yetişəndə Natiq dedi:



  • Uşaqlar, indi iki yerə bölünməliyik. Bax o qarşıdakı çalada texnika var. Onların qarşısındakı üç evdə isə onlar yatırlar. 10 nə­fər sağdan, qalanlarımız soldan beş dəqiqədən sonra qumbara ilə evləri dağıtmalıyıq. 3 nəfər də qumbaralarla texnikanın üstünə hü­cuma keçsin.

Təxminən 4-5 dəqiqədən sonra qumbara partlayışları kəndi lərzəyə gətirdi.

Evlərdən biri o saat alova büründü. Digərinin üstü və artır­ma­sı uçub töküldü. Ümumi bağırtı, qışqırıq və atəş səsləri bir-birinə qarışıb vahiməli bir səhnəyə çevrilmişdi. Kəndin o biri başından da partlayış və atəş səsləri eşidilirdi. Bu o demək idi ki, ikinci rota da hücu­ma başlamışdı. Qaranlıqda qəflətən yaxalanmış erməni yaraqlıları dəstə-dəstə hara gəldi qaçırdılar.

Natiq bir göz qırpımında özünü dünən gördüyü tankların ol­du­ğu çalaya atdı. Tankın biri yanırdı. O birisinə tərəf 6-7 erməni av­tomat atəşi aça-aça irəliləyir, özlərini tankın içinə salmağa cəhd edirdilər. Natiqin bir qumbarası qalmışdı. Əvvəl istədi onu tanka atsın, birdən ağlına gəldi ki, tankda adam olsa idi, dayanmazdı. O, qumbaranı hazırlayıb, bir anda irəlidəki daşın yanına tullandı və oradan da qumbaranı atəş açan ermənilərin üstünə atdı. Qumbara partlamaqla Natiq özünü tankların arasına verdi. İndi gördü ki, 3 tankdan biri tamamən alışmış, ikincisinin tırtılı od almışdı. Üçün­cü tank heç nə olmayan kimi dayanırdı. Natiq tankın içinə girib lyuku bağladı.

İndicə yadına düşdü ki, o, tank sürməyi bacarmır. Yenidən lyu­kun qapağını qaldırıb başını çıxardanda artıq rotanın uşaqla­rından bir neçəsi gəlib çıxdı. Bu zaman atışma kəndin kənarla­rın­da gedirdi. Deməli, ermənilər qaçırdılar.

Pircahan döyüşündə ümumi itki 6 nəfər yüngül, 1 nəfər isə ağır yaralı olmuşdu. Erməni tərəfinin canlı itkisi 8 nəfər ölən və 3 nəfər də əsir düşən idi.

Natiq erməni əsirlərini görməyə can atırdı. Onların qollarını arxadan bağlayıb bir evə salmışdılar. İkisi yaşı 30-35 olan, biri isə 20-21 yaşlarında cavan əsgər idi.

Səhər saat 10 radələrində Natiqlə Mübarizi və bir də Asəfi ça­ğırıb tapşırdılar ki, əsirləri qərargaha aparsınlar.

Mübariz əsirlərin sənədlərini götürüb, onları sıraya düzdü və komanda verdi:



  • Asəf, sən irəlidə get, ermənilər ortada, Natiqlə mən arxada gedəcəyik.

Onlar piyada yola düşdülər. Ştaba qədər məsafə ayaqla 2 saatlıq yol idi.

Kənddən çıxanda Natiq Mübarizdən soruşdu:



  • Görəsən bu bədbəxtlər kimdi, nəçidi? İçərilərində zabit var?

  • Bilmirəm, indi baxarıq, - deyə o, cibindən sənədləri çıxarıb baxmağa başladı.

  • Artur Ayriyan- Eçmiədzindən, Aşot Saakyan- Yerevan, Balayev Robert – Şuşa rayonu, Qaladərəsi kəndi.

  • Necə, necə? Qaladərəsi?

  • Hə, nədi bəyəm, tanışdı?

  • O axırıncısını bir də oxu? Məni qınama, tanış gəlir. - deyə Natiq maraqla boynunu pasporta tərəf uzatdı.

  • Balayev Robert Xaçaturoviç.

“Robik, Robik”, “Xaçik” – deyə Natiq beynində təkrarlayıb yadına salmağa çalışdı və birdən:

  • Ə, yoxsa dayımın bir usta Xaçik dostu vardı. Onun oğlu­du? Uşaqlıqda onu seldən qurtarmışam.

  • Bu saat bilərik. – deyib, Mübariz irəlidə gedən ermənini çağırdı.

  • Balayev, dayan!

Əsir dayanıb üzünü geri çevirdi.

“Özüdü ki, var!” - Natiq beynində köhnə illəri yadına saldı. Yastı baş, qarmaqburun Robik onun qarşısında dayanmışdı.



  • Ə, usta Xaçikin oğlusan?

Əsir gözlərini bərəltdi:

  • Hə, qadan alım, tanıyırsan?

Birdən o qışqırdı:

  • Natiqcan sənsən? Ara indi tanıdım. Sənə qurban olum! Görürsən mərdimazarlar bizi nə kökə salıblar?

  • Özünü tülkülüyə qoyma, it oğlu, it.! Mərdimazarın yekəsi elə sənsən. Xalxın çörəyini yeyib, yurd-yuvasına od vuran kimdi? – deyən Mübariz avtomatın qundağı ilə onu irəli itələdi:

  • Düş qabağıma, əclaf! Səsin çıxsa, güllələyəcəm!

Robert yazıq görkəmlə Natiqin üzünə baxıb arxaya çevrildi. O, axsayırdı.

  • Tülkü köpək oğlu, tanış tapdı deyə özünü axsaqlığa vurdu. Yəqin vaxt qazanır. Ona erməni demərəm, əgər 5-10 dəqiqədən sonra özünü bicliyə qoyub oturmasa. – deyə, Mübariz sənədləri qatlayıb cibinə qoydu və komanda verdi:

  • Haydı, vperyod cvolıçı!

Onlar yola düşdülər.

Yarım saatdan sonra erməni Robert doğrudan da yerə oturdu. Mübariz Natiqə tərəf çevrilib:



  • Gördün? Demişdim axı! – dedi. Natiq Robertə yaxınlaşdı:

  • Yeriyə bilmirəm, ayağım ağrıyır. – deyə, Robert Natiqə sol ayağını göstərdi. Natiq onun əsgər geyimini yuxarı çəkib ayaq­qa­bısını çıxartdı. Sol ayağı topuqdan şişmişdi. Burxulma əlamətinə oxşayırdı.

  • Natiqcan, məni burax, ya da öldür. – Robert dodaqaltı da­nışıb yalvarırdı.

Natiq onun sözlərinə əhəmiyyət vermədən bir anlıq fikirləşdi ki, indi bunu necə aparacaqlar.

  • Ə, nə qulaq asırsan ona, yoxsa dalına almaq istəyirsən bu dığanı? – Mübariz səsini qaldırdı.

  • Bəs bunu indi neyniyək? – Natiq suallı nəzərlə Mübarizin üzünə baxdı.

  • Neyniyək? Neyniyək? – Mübariz istehza ilə söyləndi – Sən onun dərdini çəkmə. Olmasın bir patron, onun da canı.

  • Ə, əsiri güllələyəkmi?

Mübariz Natiqə baxıb başını buladı:

  • Deyəsən, bu vurhavur sənə dərs olmayıb. Xocalı körpələrini kim güllələyib yan-yana yığmışdı, hə?

O, cibindən bir siqaret çıxarıb yandırdı və dərhal uca səslə Robertə qışqırdı:

- Qalx! Yapış o biri dostlarının çiynindən və irəli! Qorxma, gedib çatarsan, bizi ləngitsən özün bilirsən də... ə - deyib, əlindəki avtomata işarə etdi.

Robert yavaş-yavaş ayağa durub erməni dilində o biri əsgər­lə­rə nəsə dedi və onlar Robertə yaxınlaşdılar. Robertin əllərinin ar­xa­dan bağlı olduğunun indi fərqinə varan Mübariz Natiqə:


  • Aç onun qollarını. – dedi.

Natiq açmağa başlayandan qurtarana kimi Robert yalvarışları ilə onun baş-qulağını apardı.

  • Ara, heç olmasa məni dəyişmək üçün kömək elə. Mənim əvə­zimə kimi desən verərlər.

  • Bax indi ağıllı söz dedin. – deyə, Natiq ona cavab verdi. Sonra əlavə etdi:

  • Sənin kimisinin yüzünü, özümüzünkünün bircə nəfərinə dəyişərəm.

Robertin yazıq görkəmi birdən-birə sanki yox oldu. Onun rən­gi açıldı:

  • Hə, qadan alım, əlbəttə düz deyirsən – dedi.

* * *


Natiqin kəşfiyyat qrupuna gəldiyindən artıq 4 ay keçmişdi. Bu müddət ərzində onlar əllidən artıq kəşfiyyat əməliyyatını yeri­nə yetirmişdilər. Kəşfiyyatçılar artıq bir-birilərini yaxından tanı­yır, bərkdə-boşda kimin nəyə qadir olduğunu əzbər bilirdilər. Hət­ta hərənin öz ləqəbi də yaranmışdı. Kimisini Qartal, kimisini Qarabala, Çalağan və sair adlandırırdılar. Natiqin yaşca demək olar ki, ha­mıdan kiçik olmasına baxmayaraq onu ləqəblə çağırmırdılar.

Bunun bir səbəbi o idi ki, Natiq həddən artıq ciddi idi və za­ra­fata çox az yer verirdi. Digər tərəfdən də, yaşca kiçik olmasına baxmayaraq onun yoldaşlar arasında ağsaqqal qədər hörməti var­dı. Təkcə xalası oğlu Mübariz onu hərdən “Pəhləvan” deyə çağı­rır­dı. Bu elə–belə ləqəb deyildi. Natiq uşaqlıqdan kulturizmlə məş­ğul olmuşdu. Onun çox möhkəm əzələləri və qollarında qeyri-adi güc vardı.

Natiq demək olar ki, bütün ağır əməliyyat tapşırıqlarının dai­mi iştirakçısı kimi tanınmışdı. Dörd-beş ay ərzində o, daha da yet­kin­ləşmiş, ciddiləşmiş, bərkdən-boşdan çıxmış bir cəngavərə çev­rilmişdi. Onun aktivində ona qədər məhv edilmiş düşmən, 2 tank, 2 PDM və onlarla qiymətli kəşfiyyat materialı var idi. Bunların sırasında Tğık–1 və Tğik–2 kəndləri arasındakı körpünün partla­dıl­masını qeyd etməmək olmaz. Həmin əməliyyatda Natiq Babayev xüsusi fəallıq göstərmiş, şəraitin çətinliyinə baxmayaraq döyüş tapşırığını yüksək peşəkarlıqla və vaxtında yerinə yetirmişdi.

Laçın dağlarına payız nəfəsi yayılmışdı. Havalar yavaş-yavaş soyuyur, yağışlar ara vermirdi. Döyüşlər isə getdikcə çətinləşirdi. Laçın dəhlizinə yaxınlaşdıqca düşmənin müqaviməti də güclənir­di. Ermənistan Respublikasından Dağlıq Qarabağ separatçılarına ardı-arası kəsilmədən döyüş sursatı və canlı qüvvə köməyi göndə­rilir­di. Bundan əlavə, Ermənistanın nizami qoşun hissələri də Stepanakert pərdəsi arxasında gizlənərək Qarabağda işğalçılıq müharibəsi apa­rırdı.

Xeyli itki verib zəifləmiş Laçın polku arxadan alınan çox cüzi köməklə əvvəlki döyüş qabiliyyətini bərpa edə bilməsə də, Laçın dəhlizinin yaxınlığında, Laçın-Şuşa yolunun 8-10 kilometrli­yin­də ağır və qanlı döyüşlər aparırdı. Əslində son 3-4 ay ərzində polk­dan yalnız bir batalyon səviyyəsində canlı qüvvə və döyüş sursatı qalmışdı. Onları irəliyə aparan yeganə qüvvə Vətən azadlığı duy­ğu­su, cəsarət və fədakarlıq idi. Qalan şeylər azaldıqca bunlar daim artır və işğalçı düşmən üçün getdikcə qorxunc və dəhşətli bir qüv­vəyə çevrilirdi...
Zirvəyə gedən yol
1992-ci ilin oktyabr ayının 18-i səhərdən yağan yağış axşama kimi ara verməmişdi. Günortaya yaxın yağış bir qədər səngisə də axşam üstü yenidən gücləndi. Bu, batalyonun işinə xeyli əngəl törədirdi. İki-üç gündən sonra Tğik–1 kəndini azad etmək tapşırığı alan batalyon döyüş sursatını əlverişli məntəqələrə çəkib gətir­mək­də çətinlik çəkirdi. Digər tərəfdən də, Tğik 1-də düşmənin qüv­vəsi barədə o qədər də dəqiq məlumat yox idi. Çünki, bu kənd Laçının cəmi 7 km-liyində yerləşirdi və Laçın dəhlizi ilə ora gün ərzində istənilən qədər düşmən ehtiyatı cəmləşə bilərdi.

Axşam saat 17-də kəşfiyyat dəstəsi yeni tapşırıq aldı. Ayın 19-da saat 15:00-a kimi batalyona Tğik–1 kəndinin özü və ətrafı barədə kəşfiyyat məlumatı lazım idi. Batalyon komandiri özü kəş­fiyyatçıları qəbul edib tapşırığı izah etdi və axırda işin ciddiliyi barədə xəbərdarlıq etdi:



  • Bizdə olan məlumata görə düşmən tərəfi bizim hücum ba­rə­də qərarımızdan xəbərdardır. Ona görə də təcili surətdə ehtiyat tədbirləri görə bilər. Biz də öz növbəmizdə hücumu mümkün qədər tez­ləş­dirməliyik, geciksək, düşmən müdafiə hazırlığını başa çatdıra bi­lər. Bunu deməkdə məqsədim bundan ibarətdir ki, cəld və tam eh­tiyatla işləyəsiniz. Ermənilər mümkün giriş yollarında pus­qu qoya bilərlər.

  • Arxayın olun, cənab kombat, üzüqara qayıtmarıq. – deyə, Mübariz cavab verib ayağa qalxdı.

Kəşfiyyatçılar kombatın otağından çıxıb hazırlaşmağa getdi­lər. Hava qaralanda yola düşmək lazım idi.

Adətən, kəşfiyyat qrupunun əsgərləri növbəti əməliyyata get­məz­dən əvvəl 10-15 dəqiqəlik yığışıb məsləhətləşir, işin, yerin və əməliyyatın xüsusiyyətindən asılı olaraq öz aralarında, necə de­yərlər, öz planlarını qururdular.

Bu dəfəki müşavirədə 9 nəfər iştirak edirdi. 12 nəfərdən iba­rət kəşfiyyat qrupunun 2 nəfəri yaralı və bir nəfəri isə xəstə idi. Natiq də iki gün idi ki, qızdırmalı idi. O, soyuqlamışdı. Bu gün gü­nortaya yaxın qızdırması düşmüşdü və özünü nisbətən yüngül hiss edirdi. Ona görə də kəşfiyyat qrupununun əməliyyatqabağı mü­şavirəsində iştirak edirdi.

Mübariz xalaoğlunun da hazırlaşdığını görüb:



  • Ə, sən hara yığışırsan? Sən ki xəstəsən? Səni kim çağırıb? – deyə, təəccüblə soruşdu.

  • Kim çağırmalıydı ki? – suala sualla cavab verən Natiq yol çantasının ağzını çəkib əlavə etdi:

  • Xəstə-zad deyiləm, getmək lazımdı, deməli gedilməlidi.

  • Sən bu inadkarlığından əl çəkmədin də...ə. Bu çiskində, soyuqda xəstənin kəşfiyyatda nə işi var?

  • Heç nə olmaz.

  • Zarafatı burax, hava pisdi. Gedərsən ağırlaşarsan. – deyə, Mübariz Natiqi dilə tutmağa cəhd etdisə də, bir şey çıxmadı.

  • Yox, gedəcəm. Qorxulu bir şey yoxdu.

Qərara gəldilər ki, yenə də iki dəstəyə bölünsünlər və axşam saat 19-da yola düşən dəstənin biri sağdan, o birisi isə sol tərəf­dən Tğik–1 kəndini dolanmaqla kəndin arxasında, meşədə görüş­sün­lər. Görüş yeri dəqiqləşdirildi. Hər iki dəstənin kəşfiyyatçıları müəyyənləşdirildi. Həmişə olduğu kimi, bu dəfə də Mübariz xala­oğlunu özündən ayırmadı. Natiq də Mübariz olan dəstənin tərki­bin­də axşam saat 19:15 dəqiqədə Tğik–1 kəndinə yola düşdü.

* * *


Hürü xala yuxudan hövlank qalxdı. Onu tər basmışdı. Gör­dü­yü yuxunun təsirindən özünə gələ bilmirdi. Əslində, yuxu o qədər də qorxunc olmasa da, ana ürəyi özündən asılı omadan gizli bir hə­yacan siqnalı verməkdə idi. Yuxuda görmüşdü ki, çox hündür bir dağın ətəyində dayanıb, qucağında körpə oğlu Natiq həmin dağı aşıb getməlidi. Nə qədər yoxuşa doğru irəliləyirsə də, dağa çıxa bilmir. Birdən körpə uşaq qucağından sıyrılıb düşdü və dağın zirvəsinə doğru irəliləməyə başladı. Nə qədər cəhd etsə də, uşağı tuta bilmədi. Natiq dümağ geyimdə zirvəyə doğru qaçmağa başla­dı və yuxarı qalxdıqca özü də böyüyüb yekə bir oğlan oldu. O, da­ğın lap zirvəsinə qalxaraq qollarını yuxarı qaldırdı. Birdən onun qolları uzun qanadlara çevrildi və Natiq zirvədən yuxarı quş kimi uçmağa başladı. Arvad nə qədər çalışdı ki, qışqırıb oğlunu geri çağırsın, səsi çıxmadı. Bircə onu gördü ki, Natiq dağın üstündəki bu­lud topasına girəndə tək deyildi. Yanında iki-üç nəfər quş qa­nadlı oğlan uşaqları da vardı...

* * *


Tğik–1 kəndinin ətrafı Natiqgilə yaxşı tanışdı. O vaxt körpü­nü partlatma əməliyyatı zamanı kəşfiyyatçılar buraları ələk-vələk etmiş, demək olar ki, hər kolu, hər qayanı ovuc içi kiimi əzbər bilirdilər. Buna görə də indiki əməliyyata hamı böyük həvəs və arxayınçılıq hissi ilə gedirdi.

Gecənin tən yarısında hər iki kəşfiyyat dəstəsi kəndin arxa­sında görüşdü. Mübarizlə Natiq kəndin sol tərəfində iki atəş nöq­təsi aşkara çıxara bilmişdilər. O biri dəstə isə 5-6 döyüş texnika­sı­nın üstünə çıxmış, az qala düşmənlə üz-üzə gəlmişdi. Xoşbəxtlik­dən yayına bilmişdilər. Kəndin qarşısında iki post da üzə çıxarıl­mış­dı. Məsləhət oldu ki, hər iki dəstə bir yerdə sol tərəfdən geri qayıtsın. Mübariz ayağa qalxıb pıçıltı ilə:



  • Getdik. – dedi və yola düzəlmişdi ki, düz qarşıdan avtomat atə­şi onların üstünə yağdı. Kəşfiyyatçılar yerə yatıb daşların ara­sın­da gizləndilər. Bu zaman sağ tərəfdən də onlara tərəf təxminən 200–300 metrlikdən atəş açıldı.

  • Mühasirədəyik, – deyə, kimsə dilləndi – dayanmaq olmaz!

Natiq Mübarizi tapıb yanına uzandı və dedi:

  • Köpəy uşağı bizi qeydə alıblar, nəsə eləməliyik.

  • Gərək bilək ki, neyliyirik də.

  • Neyniyəcəyik? Onları yayındırmaq lazımdı ki, uşaqlar mü­ha­sirədən çıxsın. Səhər açılsa çıxa bilmərik.

  • Necə yayındıraq?

  • Mən sağ tərəfə sürüşüb oradakıları atəşə tutacam. Siz elə get­diyiniz yolla çıxa bilərsiniz. Yanmış palıdın yanında görüşərik.

Mübariz xalaoğlunun qoluna toxunub:

  • Ə, xəstə-xəstə gəldiyin bəs deyil, indi də hoqqa çıxarmaq istəyirsən. Tutaq ki, biz qaçdıq, bəs sən özün necə çıxacaqsan?

  • Mənnən narahat olma, çıxaram. Bir də ki, başqa çıxış yolu varmı?

Başqa çıxış yolu doğrudan da yox idi. Mübariz 2-3 dəqiqə dinməz durub birdən Natiqə dedi:

  • Uşaqları yığ bura, - qayanın daldasına.

Üç dəqiqədən sonra hamı toplaşmışdı. Vəziyyətin müzaki­rə­sinə atəş imkan vermirdi. Mübariz sözü çox uzatmadan dedi:

  • Uşaqlar, mühasirədə olduğumuz aydındır. Dığalar duyuq düşüblər, təcili çıxmalıyıq. Biz Natiqnən sağ tərəfə çəkilib çarpaz atəşlərlə düşməni yayındırmağa çalışacağıq. On-on beş dəqiqədən sonra elə dediyim istiqamətdə ehtiyatla mühasirədən çıxarsınız. Yanmış palıdın yanında bizi gözləyin.

Onlar hər ikisi sağa doğru süründülər.

Bu tərəf eniş idi. Ona görə də aşağıdan onları görə bilərdilər. Ayağa qalxmaq olmazdı. Təxminən 100 mert süründükdən sonra hərəsi bir daşın dibinə yatdı. Natiq avtomatını ayağa verib:



  • Əvvəl hər ikimiz sağ tərəfə, sonra da hərəmiz bir tərəfə atəş açmalıyıq ki, elə bilsinlər çoxuq. Hər atəşdən sonra cəld yeri dəyişmək lazımdı.

Döyüş başlandı. İlk avtomat atəşindən sonra bir sakitlik çök­dü. Düşmən tərəf atəş açmırdı. Aradan heç üç dəqiqə keçməmişdi ki, güllə yağış kimi yağdı. Lakin onların yeri etibarlı idi. Burada çınqılların arasında daldalanmaq mümkün idi.

İkinci atışmadan sonra düşmən tərəfdəki atəş nöqtələrinin bir-birinə yaxınlaşdığı hiss olunurdu. Demək, iki dəstə varmış və on­lar bir yerə cəm olurdular. Bu yaxşı idi. Deməli, əsas dəstənin çı­xacağı istiqamət boşalırdı. Artıq yarım saatdan artıq idi ki, döyüş gedirdi. Bu müddət ərzində kəşfiyyatçılar palıd ağacına çata bi­lər­dilər.

Natiq belindəki iki qumbaradan birini açıb əlinə aldı:


  • Bəsdi, gəl adama bir qumbara atıb çəkilək.

Hər ikisi qumbaralarını hazırlayıb cəld daşın arxasından çıx­dı­lar və on-on iki addım qaçıb qolları gəldikcə düşmən tərəfə qo­lazladılar. Partlayışın alovu meşəni işıqlandırdı. Ermənilərin ba­ğır­tısı bir-birinə qarışdı.

Mübariz və Natiq cəld geri çəkilməyə başladılar. Artıq 20 də­qi­qədən sonra onlar mühasirədən çıxmışdılar. Mübariz indi hiss etdi ki, çiyni yaşdı. O, yaralanmışdı. Sol çiyninin üstünü güllə azca sıyırmış və qan axıb qolunu islatmışdı. Natiq xalası oğlunu yarasına yod sürtüb sarıdı:



  • Boş şeydi – dedi, – dəri cızılıb, bəlkə də kola ilişmisən.

Səhərin açılmağına az qalırdı. Yanmış palıdın ətrafına top­lan­mış kəşfiyyatçılar Natiq və Mübarizin sağ-salamat gəlib çıxdığına çox sevinirdilər. İndi batalyona qayıtmaq lazım idi. Dəstə yola dü­şüb 30–40 dəqiqə irəliləmişdi ki, qəflətən irəlidə danışıq səsi eşi­dildi. Asəf bir qədər irəli sürünüb qulaq asmağa başladı. O, təx­mi­nən 10-15 dəqiqədən sonra əsas dəstənin yanına qayıdıb məlu­mat verdi:

  • Ermənilərdi. Ya post var, ya da bizi yenə mühasirəyə alıblar.

Ortaya bir sükut çökdü.

Nəhayət Natiq dilləndi:



  • Özgə çarə yoxdu, post da olsa, mühasirə də yarıb keçmə­li­yik.

  • Düşmənin qüvvəsini bilmirik, necə hücum edək? – deyə, kimsə etirazını bildirdi.

  • Burada post yoxdu, çünki biz gələndə bu yolla gəlmişik. 5-6 saata post qurmadılar ha. Olsa-olsa, 6-7 dığa olar, onları özümüz mühasirəyə salarıq.

Yenə bir sakitlik əmələ gəldi.

Bu dəfə Mübariz sözə qoşuldu:



  • Natiq düz deyir. – dedi, – Bu daşlıqda tank-mank olmaz. Yə­qin ermənilərin kəşfiyyat dəstəsidir. İki qrupa bölünüb sağdan və soldan hücuma keçməliyik. Vaxt itirmək olmaz. Səhər açılır.

Dəstə yenidən iki yerə bölündü. Sol cinahdan hücuma keçə­cək qrupa həmişəki kimi Mübariz, sağ tərəfdəki qrupa isə Babək başçılıq edirdi.

Sözləşməyə görə, hücumu birinci olaraq Babəkin dəstəsi baş­lamalı idi. Əgər düşmənin qüvvəsi çox olarsa, onlar dərə yuxarı atışa-atışa çəkilməli, az olarsa, Mübarizin dəstəsi qəflətən arxa­dan zərbə ilə onları məhv etməli, mümkün olarsa əsir götürməliydi.

Mübariz öz dəstəsi ilə sol tərəf mövqeyə irəlilədi. Burada sıx tikanlı kollarla bütün cığır keçidləri örtüldüyündən və ayağın al­tın­da sürüşkən çınqıl qırıntıları olduğundan irəliləmək çox çətin idi. Azacıq ehtiyatsızlıq onları nəzərə çarpdıra bilərdi. Uşaqlar yarım saata yaxın yol getmişdilər ki, avtomat atəşi meşəni bürüdü.

Bəbəkgil hücuma keçmişdilər.

Natiq ermənilərin cavab atəşini diqqətlə izləmək üçün bir ağa­cın gövdəsinə dırmaşdı. Cavab atəşi lap yaxından açılırdı. Təqri­bən 200 addımlıqda 5–6 nöqtədən qarşı tərəfə (Babəkin dəstəsinə tərəf) avtomat atəşi açılırdı. Aydın idi ki, düşmənin dəstəsi çox da böyük deyil.

Natiq ağacdan düşüb Mübarizə məlumat verdi.

Mübariz dəstəsində olan kəşfiyyatçıları toplayıb dedi:


  • İki nəfər qumbara hazırlasın. Yüz addım irəli sürünüb qum­baraları atarsınız. Sonra avtomatları işə salarıq.

Plan yaxşı qurulmuşdu. Qumbaralar atılan kimi ermənilər pərən-pərən düşdülər. İlk avtomat atəşindən sonra düşmən tərəfdən heç bir cavab eşidilmədi. Yalnız meşənin içində sürüşən çınqılların sə­si və kolların xışıltısı əvvəl yaxından, sonra isə get-gedə uzaq­dan eşidilirdi. Düşmən qaçıb yayınırdı.

Artıq səhər açılmışdı.

Yenidən bir yerə cəm olmuş 9 kəşfiyyatçı meşənin sıx yerləri ilə öz hissəsinə qayıdırdı.

Yağış kəsmişdisə də, hava hələ də buludlu idi. Kəşfiyyatçılar çox yorulmuşdular. Təxminən 6 saata qədər davam etmiş düşmən arxasındakı döyüş bu gənc cəsurların qələbəsi ilə başa çatdı­ğın­dan heç kim yorğunluq hiss etmirdi.

Batalyona qədər bir saatlıq yol qalırdı...
* * *

Hürü xala özünə bir stəkan çay tökmək istədi. Heç özü də bil­mədi ki, stəkan-nəlbəki əlindən necə düşüb çilik-çilik oldu. Ona bir­cə qurtum çay lazım idi. Həyəcandan qurumuş boğazı açıl­say­dı, Rafiq müəllimin iş yerinə zəng vurub tapşırardı ki, Natiqdən bir xəbər öyrənsin.

Fikirli-fikirli nömrəni yığıb ərini telefona çağırdı.


  • Yuxumu qarışdırmışam. Ürəyim partlayır. Uşaqdan bir xə­bər öyrən.

Rafiq müəllim arvadını sakitləşdirdi:

  • Qorxma, bu gün gələn olub, hələlik elə bir şey yoxdu. Çalı­şaram axşama kimi hal-əhval tutum.

Lakin həm Rafiq müəllim, həm də Hürü xala yaxşı bilirdilər ki, cəbhə xəttində vuruşan əsgərdən nəinki bir gün, hətta 3 gün ərzində dəqiq məlumat almaq çox müşkül bir şeydi. Bakıda olan laçınlılar bir-biri ilə sıx əlaqə saxladığından ən yaxşı halda cəbhə zonasından yaralanıb qayıdanlardan hal bilmək olardı.

Hava tamam işıqlananda məlum oldu ki, kəşfiyyatçılardan 3 nəfəri yaralıdır. Mübarizdən əlavə, o biri qrupdan da bir nəfərin bu­dunu güllə üzdən yaralamış, Babəkin isə ayağı çınqıla düşüb bur­xulmuşdu. Onların hər ikisi ayağını çəkirdi. Bundan başqa demək olar ki, hamının üst paltarı didilmiş, əlləri sıyrılmış, əyinlərində nə vardısa təpədən dırnağa yaş idi.

Mübariz uşaqların çox əziyyət çəkib yorğun düşdüklərini in­di hiss etdi. O, kolluğun sıx yerləri ilə dağdöşü ağır-ağır irəliləyən dəstənin önünə çatıb 5-10 dəqiqəlik dincəlmək təklifi vermək üçün bir qədər addımlarını yeyinlətdi. Ən irəlidə gedən Asəf 30-40 addım qabaqda idi. Onu çağırmaq olmazdı. Düşmənlər onları eşidə bi­lər­­dilər. Sol tərəfdə 45-50 metrlik məsafədə partlayan top mərmi­si kəşfiyyatçıları diksindirdi. Mübariz:


  • Yerə yatın! – deyə qışqırıb stol boyda bir daşın böyrünə yı­xıldı.

İkinci mərmi bir qədər irəlidə iri gövdəli bir ağaca dəyib alov çıxarmaqla bərabər, bütün ətrafı silkələdi:

  • Bizi görüblər, əclaflar! – deyə kimsə dilləndi – Artilleriyanı işə salıblar.

  • Dayanmaq olmaz! Cəld irəli! - Mübariz qışqırıb irəli cumdu.

Dəstə bir göz qırpımında 50-60 metr irəliyə atıldı.

Dalbadal partlayan iki mərmidən biri düz kəşfiyyatçıların on-on beş metrliyinə düşdü.

Kəşfiyyatçıların demək olar ki, hamısını sanki əllə qaldırıb ye­rə çırpdılar. Təqribən 5-6 dəqiqə heç bir səs çıxmadı.

Başına tökülən torpaq və çınqıl tozunu silkələyib tökən Mübariz əvvəlcə əllərini, sonra ayaqlarını yoxladı. Sonra ağır-ağır dizi üstə qalxıb ətrafa göz gəzdirdi. Hərə bir tərəfdə yıxılıb qalmışdı. İlk dəfə dilinə gələn sözü bağırdı:



  • Natiq!

Səs çıxmadı.

  • Naaatiiiq!!! – onun dəhşətli bağırtısı dərənin ö üzündəki qayada əks-səda verdi.

  • Naatii...iq!

Mübariz ayağa durdu.

Babək üzü üstə uzanmış vəziyyətdə əllərini gözünün üstünə qoyub sızıldayırdı. Mübariz onun yanına addımladı. Babəkin üz-gözündən axan qan barmaqlarının arasından süzülürdü.

Uşaqlardan daha 2–3 nəfəri ayağa qalxmışdı. İndi Mübarizi heç nə maraqlandırmırdı. Ayaq üstə duranlardan birinə Babəki gös­tərib:


  • Onu sarı. – dedi və Natiqi axtarmağa başladı.

Birdən iki çınqılın arasında yıxılıb qalmış xalası oğlunu gördü.

Mübariz özünü yetirib onu qucaqlayaraq arxası üstə çevirdi.



  • Natiq! Natiq! Qurban olum, sənə nə oldu!

Cavab yox idi...

Natiqin göz qapaqları açıq idi. Mübariz indi gördü ki, onun bəbəkləri tərpənmir. Bircə bunu qışqıra bildi:



  • Vay evin yıxılsın fələk! Evimiz yıxıldı!

Mübariz ağlamadı. Lakin o ağlamaq, qışqırıb bağırmaq, səsi-nərəsi ilə bütün meşəni lərzəyə salmaq istəyirdi. Boğazı tıxanmışdı.

Daha atəş də kəsilmişdi.

Məlum oldu ki, dəstədə olanlardan daha ikisi Mətləb və Namiq Abdullayev də həlak olublar, Babəkin isə gözünün birini qəlpə aparmışdı.

Daha ağlayıb–sızlamağa yer qalmamışdı. Həlak olanları və yaralıları çəkib aparmaq lazım idi.

Yağış yenidən başlanmışdı. Sanki anası, bacısı yanında ol­ma­yan bu mərd şəhidləri təbiət özü ağlamaq qərarına gəlmişdi...

Epiloq əvəzinə


Hörmətli oxucu, o dəhşətli oktyabr günündən sonra bu heka­yəti ürəyəyatan yekunlaşdırıcı bir sonluqla bitirmək üçün xeyli düşünməli oldum. Sözün doğrusu, öz cavan ömrünün ən şirin ça­ğında həyatını zərrə qədər düşünmədən Vətən yolunda qurban ver­miş Babayev Natiq Rafiq oğlu kimi qəhramanların ölümündən yazmaq olduqca ağırdır. Bəzən adama elə gəlir ki, Natiq haq­qın­da bir söz vardısa, onu da dəhşətli ölüm dedi. Bundan sonra ağzı­nı açıb nə deyəsən, yaxud qələmi götürüb bu ürək yanğısını necə ifadə edə biləsən ki, ürəyincə olsun.

Bu çıxılmaz vəziyyətdən məni Natiqin böyük qardaşı Namiq Babayev çıxartdı. O, mənə bir dəstə qəzet gətirdi. Həmin qəzet­lər­də Natiqin ölümündən sonra çoxsaylı yazılar dərc edilmişdi.

Biz öz qəhramanımızı oxucularla daha yaxından tanış etmək məqsədi ilə həmin yazılardan bir neçəsini burada ixtisarla ver­mə­yi lazım bildik.

Bu məlumatları yazmaqdan əvvəl oxucumuza bildiririk ki, Natiq Babayev Bakı şəhərində, Şəhidlər Xiyabanında əbədiyyət dün­yasına qovuşmuşdur.

İnşaatçı kadrlar uğrunda” qəzetinin 28 oktyabr 1992-ci il 8-ci sayında:

“Tələbə yoldaşımızın xatirəsi” adlı yazı şəkillə verilmişdir.

“... Kolektivimizə ağır itki üz vermişdir. Mehriban və çalış­qan tələbəmiz Natiq Rafiq oğlu Babayev ömrünün 20-ci ilində Vətən yolunda mərdliklə həlak olmuşdur... Ana torpağa qəlbən bağlı idi. Bax elə buna görə də onu darda qoymadı. Vətənə sonsuz məhəb­bət hissi ilə könüllü cəbhəyə getdi. O, nəcib əməlləri ilə ölməz­li­yə qo­vuşdu... Onun qısa, lakin mənalı ömrü gənclərimizə nümunədir.”
Yol-inşaat fakültəsinin

dekanlığı və tələbə kollektivi.

Müxalifət”, 28 noyabr 1992, N 128:

Şəhidi ağlamazlar” başlığı altında verilən yazıda müəllif ürək yanğısı ilə Natiq Babayevin döyüş yolundan söhbət açır, bu cür oğulların ölümə yox, əbədiyyətə qovuşduğunu qeyd edir.

“... Laçında anadan olmuşdu, Laçın rayonunda da qəhrə­man­casına həlak oldu.”

...”Mən heç vaxt ölmərəm” sözünü düz demisən, qardaş! Sən ölməmisən. Sənin ruhun bu saat yanıb külə dönmüş, qarət edilmiş evlərinin, otu yanmış biçənəklərinin, qız-gəlinsiz qalmış bulaqla­rı­nın... dağında-daşında dolaşır.”

Musavat” 19 noyabr 1992, N 35:

İyirminci payız”

... Natiq ömrünün iyirminci payızını tamamlaya bilmədi. 19 oktyabr 1992-ci il onun son döyüşü oldu; ...Laçın ermənilərə veriləndən son­ra Natiq öz döyüş dostları ilə birlikdə Murov dağını aşıb Laçın ərazisinə gəldi və azğın ermənilərə qarşı ölüm-dirim savaşına gir­di. O, Qorçu, Qarabəyli, Pircahan, Kürdhacı, Tğik–1 kəndləri və Sarıbaba yüksəkliyi uğrundakı vuruşmalarda düşmənə qarşı gər­gin döyüşlərin iştirakçısı oldu...


Aydınlıq”, 27 noyabr 1992, N 52:

Həmişə 20 yaşında”

“...Laçın polkunda döyüşürdü. Laçının süqutundan sonra 35-ə qədər kəndin erməni yağılarından təmizlənməsində iştirak etmiş­di...”
Vəhdət”, 4 dekabr 1992, N 7:

Laçında bir oğul vardı”

“...Azyaşlı igid Laçının şimalındakı Qorçu, Ərdəşavan, Pircahan, ... Vağazin kəndlərinin erməni naqislərindən təmizlənməsi əmə­liy­yatlarında bir neçə düşmən maşınını məhv etdi...”
Yeni Azərbaycan”, 9 sentyabr 1995, N 18:

“Qəhrəman kəşfiyyatçı” sərlövhəli yazıda qeyd edilir ki, Natiq Babayev Laçının bütün kəndləri uğrunda gedən döyüşlərdə fəal iş­tirak edib. Hələ 9-cu sinifdə oxuyarkən əlinə ov tüfəngi götürüb könüllülər dəstəsinə qoşulmuşdu... O, oktyabr ayının 19-da 9 nəfər kəşfiyyat qrupu ilə birlikdə mühasirəyə düşdü. Natiqin döyüş yo­daşları ilə birlikdə on bir saata yaxın ölüm-dirim mübarizəsi mü­hasirənin yarılması ilə nəticələndi. Amma erməni quldurları güclü artilleriya atəşi ilə əks hücuma keçdilər. 6 nəfər kəşfiyyatçı ağır bədən xəsarəti aldı. Natiq Babayev, Namiq Abdullayev və Mətləb qəhrəmancasına həlak oldular.


Laçın”, 24 avqust 1993, N 8:

Bu qan yerdə qalmaz” başlığı ilə verilən məqalədə qeyd olu­nur ki, Natiq Babayev hələ orta məktəbin 9-cu sinifində oxuyar­kən Laçının sərhəd bölgələrinin müdafiəsində fəal iştirak edirdi.

...Bu yaxınlarda Natiqə Milli Qəhrəman adı verilməsi barədə təklifi eşidəndə bizim də ürəyimizdən oldu. Çünki, Natiq bu ada layiqdir.

* * *


Lakin Natiq Babayevə bu adın verilməsi indiyə kimi bürok­ra­tiya körpülərində ilişib qalmışdır.

Dünyada qəribə təzadlar var. Biri öz cavan canını vətən yo­lunda qurban vermək məqamı gələndə göz qırpmadan verir, baş­qa birisi isə quru adı qanuni sahibinə vermək üçün aylar və illərlə fikirləşir!

Bu yerdə bir həqiqəti də yada salmaq yerinə düşərdi. Deyirlər müharibə maddi ziyan vurur. Bəli, müharibənin iqtisadi zərəri hə­mişə göz qabağındadır. Lakin onun vurduğu mənəvi-ictimai zər­bə­nin ölçüsü daha böyükdür. Adətən müharibədə mərdlər, qorx­maz cəsurlar, qəlbi və əqidəsi təmizlər öndə olduğundan həlak olub gedir, namərdlər, qorxaqlar, xainlər, xəbislər və hiyləgərlər isə kolda-kosda gizlənib sonradan üzə çıxırlar.

Natiq, Mübariz və yüzlərlə belə-belə qəhrəman övladını itir­miş Qarabağın yarasının sağalmasını bir ömürdən də artıq gözlə­məli olursan. Belə qəhrəmanlar özlərini ölümə verəndə gələcəkdə “ad” almaq yox, Vətən qeyrəti, kişi namusu hissiyatı ilə güllə qa­ba­ğına atılırdılar.

Müharibə haqqında yalnız onun-bunun ağzından nəsə bir şey eşidib öyrənənlər, yaxud ölüm-dirim vuruşması gedəndə “katibə” stolundan bərk-bərk yapışanlar, cəbhəyə düşməmək üçün yüz cür arayış tapıb gətirənlər və sair və bu kimi neçə-neçə naqislər isti ka­binetlərdə oturub qəhrəmanlığa “norma” qoyurlar. Belələrindən so­ruşsan ki, öz canını neçə belə normaya dəyişər, cavab tapa bilərmi?

Natiq öz adını özü qazanıb. O, elə bir zirvəyə yüksəlib ki, hər kəs ona həsəd apara bilər!..


Bakı, 1997.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə