Əli Aslanoğlu Yovşanlıq şərqiləri Bakı 2009 Redaktoru: Firuz Mustafa Əli Aslanoğlu. Yovşanlıq şərqiləri




Yüklə 1.67 Mb.
səhifə7/14
tarix16.04.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   14

EPİLOQ
Nəşriyyatın müdiri Abuzər müəllim kabinetin qapısının dö­yül­düyünü eşidib başını oxuduğu yazının üstündən qaldırmadan:

  • Gəl! – dedi.

Qapı açıldı və kabinetə 22-23 yaşlarında iki qız daxil oldu. Gö­zünü yazıdan ayırıb içəri girən qızlara baxan Abuzər çaşdı­ğın­dan əvvəl eynəyini gözündən aldı və sonra da cəld qaytarıb yerinə taxdı.

  • Salam! – Qızlardan biri dilləndi.

  • Salam! – Cavab Abuzər müəllimin dilindən özbaşına qopdu.

Kişini karıxdıran bu idi ki, qızlar həm gözəldilər, həm də bir-birinə o qədər oxşayırdılar ki, sanki biri o birinin ksero aparatında çıxarılmış surəti, ya da güzgüdəki əksi idi. Nəzərini bir yerə cəm­ləşdirmədən, qızların hər ikisinin sifətində gəzdirə-gəzdirə:

  • Buyurun, eşidirəm.- deyib, eynəyini yenidən gözündən alıb stolun üstünə, daha doğrusu, bayaqdan oxuduğu yazının üstünə qoy­du.

  • Sizə yazı gətirmişik. – deyərək, qızlardan biri, daha dəqiq de­məli olsaq, içəri girəndə salam verən qız sumkasından bir qov­luq çıxardıb Abuzər müəllimə uzatdı. Qeyri-ixtiyari əlini uzadıb qovluğu alan nəşriyyat müdiri hələ əli havada ikən soruşdu:

  • Nə yazısıdı?

  • Nə bilim vallah, yarı sənədli, yarı bədii bir xatirə yazısıdı. Povestdən bəlkə də bir qədər böyükdü. Hər halda siz də baxıb fi­ki­rinizi deyərsiz. – Danışan yenə həmin qız idi.

Abuzər qovluğu açıb üstdəki CD diskini bir kənara qoydu və A-4 formatlı kompüter kağızında yığılmış mətnin birinci səhifə­sinə baxdı. Bu səhifənin ortasında iri şriftlə
YOVŞANLIQ ŞƏRQİLƏRİ

(roman – xatirə)
sözləri yazılmışdı.

Kişi yazını bir qədər vərəqləyib gözucu baxa-baxa soruşdu:



  • Siz yazmısız?

  • Bacım yazıb.

  • Bacınız kimdi?

  • Budu, yanımda dayanan. Birlikdə gəlmişik.

Abuzər müəllimin indi yadına düşdü ki, qızlara oturmaq tək­lif etməyib.

  • Əyləşin,- dedi, - niyə ayaq üstə dayanmısız?

Və üzrxahlıq etməyi də unutmadı:

  • Hərdən başım yazı-pozuya o qədər qarışır ki, özümün də ha­rada olduğum yadımdan çıxır.

Qızlar dodaqaltı gülümsünüb əyləşdilər.

  • Bağışlayin, bəlkə də yersiz sual verirəm, siz əkiz bacılarsız?

  • Bəli! – Bu dəfə qızların ikisi də birdən səsləndi.

  • Deyirəm axı, çox oxşayırsınız! – Abuzər müəllim yeni bə­dii ifadə tapmış şairlər kimi qürrələnib dərindən nəfəs aldı.

  • Hə, indi danışın. Kim yazıb? Kim redaktə eliyib? Gəl­mək­də məqsədiniz yəqin bunu çap etdirməkdi, eləmi? – Abuzər bir neçə sualı birdən üyüdüb tökdü.

  • Mən yazmışam – Aytac Bayatlı. Redaktoru da anamızdı – Səbinə Məmmədli. Titul vərəqində yazılıb, siz yaxşı baxmadınız. Atamın xatirəsinə ithaf etmişəm.

  • Bağışlayın, atanız sağ deyilmi?

  • Xeyr, sağ deyil. Birinci Qarabağ müharibəsində həlak olub. Biz demək olar ki, onun üzünü görməmişik. O, həlak olanda biz yaş yarımlıq olmuşuq. İndi o vaxtdan iyirmi ildən çox keçib. O za­man qəzetlər onun haqqında yazıblar. Anam həmin qəzetlərdən bir çoxunu saxlayıb. Kəşfiyyatçı Nazər Məmmədov. Ləqəbi də varmış - Gürzə.

  • Allah rəhmət eləsin, qızım. Müharibə neçə-neçə mərd igid­lərimizi apardı. Neynəmək olar? Bu da bir tarixdi.- Abuzər müəl­lim köks ötürüb davam etdi:

  • Tələbəsiniz?

  • Mən filoloqam, – yazının müəllifi cavab verdi, - məktəbdə müəllim işləyirəm. Bacım Gültac isə Tibb Universitetinin sonun­su kursundadı.

  • Çox yaxşı. Yazı qalsın, bir mən də nəzərdən keçirim, həm də çap xərcini hesablatdırım. Əlaqə saxlayaq, çap eliyərik, olar­mı, qızım?

  • Necə məsləhət bilirsiniz. – Aytac cavab verdi və qızlar sa­ğol­laşıb çıxdılar.

Abuzər müəllim kreslodan qalxıb kabinetin pəncərəsini açdı. O, siqaret çəkməzdən əvvəl həmişə belə edirdi. Bu dəfə siqareti yandırmağa tələsmədi. Sanki, ilıq yaz havasının otağı doldurub qurtarmasını gözləyirdi.

Bəlkə də birdən-birə yadına düşmüş 20 il əvvəlki cavanlığı­nın hansısa bir şirin xatiratından qopa bilmirdi...



Bakı, 2007-2008

Bədii-sənədli povest
Zirvəyə gedən yol

Uşaqlıq tez keçdi
Rafiq müəllim həyat yoldaşı Hürü xalanı dəfələrlə məzəm­mətləmişdi ki, oğlan uşağını hər xırda şeydən ötrü danlayıb gözü qıpıq eləməsin. Amma altı yaşlı Natiqin işi elə gətirirdi ki, o, de­mək olar ki, hər həftə bir sərgüzəştə ürcah olurdu. Bu dəfə də qon­­­­şunun özündən altı ay böyük oğlu Xanlar ilə tutaşmuşdu. Dar­va­zadan həyətə keçəndə atası ilə üz-üzə gəldi.

Rafiq müəllim oğlunun qızarıb pörtmüş sifətini və dartılıb-tökülmüş əyin-başını görən kimi istər-istəməz səsini qaldırdı:



  • Ə, bura gəl, görüm bu nə sir-sifətdi? Yenə nə hoqqa çı­xart­mısan?

Natiq özünü eşitməməzliyə vurub içəri-evə girmək niyyəti ilə kişinin yanından sivişib keçmək istədi.

  • Eşitmirsən? Hardan gəlirsən, bu kökdə?

Səsə Hürü xala çıxdı və o saat da məsələnin nə yerdə oldu­ğunu duydu:

  • Yenə Xannarnan dalaşmısan? Bala niyə höcət düşmüsüz? Bıy, başıma xeyir. Gör uşağın üst-başı nə gündədi?

Natiq mıxlanıb dayanmışdı. Nə dillənib cavab verir, nə də bir hərəkət edirdi. Təkcə əlinin birini o birisinin üstünə qoyub, bir qə­dər başı aşağı, uzun kipriklərini çırpa-çırpa valideynlərinin ara­sında dayanmışdı.

Duruşundan hiss olunurdu ki, tutduğu işdən peşman deyil. Əlini əlinin üstünə qoymaqda isə məqsədi cızılmış barmağının qa­namış yerini gizlətmək idi.

Arvad üst-baş söhbəti salanda bir qədər acığı tutsa da yenə dinmədi. Kişi səsini təkrar qaldırdı:


  • Ə, bala, dilin tutulub? Niyə danışmırsan?

Daha dillənməmək olmazdı.

  • Öldürəjəm onu, - səsi titrəyirdi, - nə qədər ki, özünü insan balası kimi aparmır, nə qədər ki, raqatqasını bizim qapıda yox­la­yır... – ağlamaq tutdu... Qaçıb keçdi içəri evə.

Məsələ aydın idi. Xanların böyük qardaşı ona raqatqa dü­zəlt­miş­di. O, da xırda daşları qoyub qonşuların həyət qapısını nişan alıb atırdı. Nə qədər təpinmişdilərsə də, öhdə olmamışdı. Xanların sırtıq və ağılsız uşaq olması bütün məhəlləyə məlum idi.

Rafiq müəllim icrakomda iclasa tələsdiyindən məsələnin çox da dərininə getmədi. Həyətdən çıxa-çıxa arvadına tapşırdı:



  • Uşağın bayırda kimlərlə oturub-durmasını başlı-başına bu­rax­maq olmaz.

Hürü xala yarı cavab, yarı söylənmə tərzində:

  • Çöl-bayırın haqq-hesabını çəkmək, tay-tuşlarının başına ağıl qoymaq elə bil bu gədəyə qalıb. Özü bir qarışdı, özündən böyük­lə­rə qanacaq dərsi keçmək istəyir – deyərək, ərinin arxasınca dar­vaza qapısını örtüb geri qayıtdı.

Məktəbdən qayıdan evin böyük oğlu Namiq çantasını həyə­tin küncündəki köhnə stolun üstünə atıb pilləkənin qabağında ayaq­qabılarını çıxara-çıxara kiçik qardaşını çağırdı:

  • Hey, qoçu, hardasan? Sənə rəngli karandaş almışam!

Hürü xala içəridən cavab verdi:

  • Karandaş bunun nəyinə lazımdı. Bunuku odur ki, toyuq ki­mi eşələnib, xoruz kimi onnan-bunnan didişsin.

  • Dalaşıb? Kişinin başı qalda gərək, döyülməyibsə dözmək olar. – deyə, Namiq içəri adlayanda Natiqin qanamış barmağını gözü aldı.

  • Ə, bu nədi?

  • Səringülün vurulmuşuynan tutaşıb. Yüz dəfə demişəm bala, o, heç öz böyüklərinin sözünə qulaq asmır, ona tərbiyə vermək sənəmi qalıb? Görürsən küçədən keçir, sən adda o biri tərəfədən keç, heç üz-üzə də gəlmə o yurda qayıdan sərsəriynən. Mən deyi­rəm, mən eşidirəm...

Namiq anasının sözünü yarımçıq kəsdi:

  • Ə, o Xanlar nə küçükdü ki, uşaq ona görə yolunu dəyişsin. İndi ki, valideynləri öhdəsindən gəlmir, eybi yoxdu, mən ona əncam çəkərəm. Bircə dəfə qulağını çəkib eşşək qulağı boyda eliyən kimi hər şey düzələcək.

  • Sənin işinə qalmayıb! – Natiqin səsi idi. Sözünü tamamladı:

  • Belə çıxır ki, o qoduq mənnən güclüdü? Bu arvad imkan versə onu burdan elə perikdirərəm ki, heç küçəyə çıxmağa da ürəy eləməz.

  • Yaxşı, yaxşı, xoruzdanma, əl-üzünü yu, qardaşınla çörəyini ye! – deyərək Hürü xala boşqabları stolun üstünə qoydu.

... Bu gün Natiq lap tezdən durmuşdu. O, əl-üzünü soyuq bu­laq suyu ilə yumuş, hətta üzünü də sabunlamışdı. Laçında üzünü sabunla yumaq kişi xislətinə aid edilməz bir şey hesab olunardı. Lap qədimlərdən belə sayılırdı ki, əsl kişi sir-sifətinin, üst-başı­nın qayğısı ilə yox, ad-sanının, tay-tuş və el-obasında hörmətinin mə­su­liyyəti ilə yaşamalıdır. Babayevlər ailəsində də bu ulu xüsusiy­yət yazılmamış bir qanun kimi özünə yer eləmişdi və təbliğatsız-filansız bir surətdə adi həyat qaydası şəklində yaşayırdı. Buna gö­rə də üzünü sabunla yuyan hər kəs ətrafındakıların diqqətini istər-istəməz cəlb edirdi.

Yeddi yaşlı Natiq də bu gün – 1979-cu ilin 1 sentyabrında sə­hər saat yeddinin yarısında hamının diqqət mərkəzində idi.

Bu gün o, ilk dəfə olaraq məktəbə gedəcəkdi!

Ailə üzvləri duranda Natiq artıq təzə paltarını geyinmiş, indi isə axşamdan hazırladığı məktəb çantasının içindəki Əlifba kita­bını, say çöplərini, qələm və iki ədəd dəftəri töküb yenidən yığır­dı. Hər necə olsa, axı üstündən gecə keçmişdi, səhər-səhər yoxla­maq ürəyi arxayın salırdı.

Darvazadan iki qardaş çıxdılar. Natiq böyük qardaşı Namiqi tələsdirdi:



  • Görəsən gecikmərik ki. Bir az yeyin gedək – və əlindəki gülləri ona uzatdı:

  • Al, sən götür, mən utanıram.

  • Ə, nədən utanırsan? Yaxşı, bəri ver.

Natiq bütün yayı əlifba və hesabla məşğul olmuşdu. Demək olar ki, əlifbanı əzbər bilirdi, üstəlik yüzə qədər sayırdı. Bütün hərf­ləri də yaza bilirdi. Bunula belə, indi məktəbə tərəf addımla­yanda o, böyük həyacan keçirirdi. Ona görə yox ki, qorxub çəki­nir­di, ona görə ki, vaxt çox yavaş gedirdi. O, bu maraqlı və onun çoxdan gözlədiyi məktəbin içərisinin necə olduğunu görməyə tələsirdi. Kaş dərs lap tez başlayaydı! Onda bilərdilər ki, kim necə oxuyur!

Böyük qardaşı Namiq əla oxuyurdu, bacısı Aygün isə rüblü­yü “5” qiymətlə başa vurmuşdu və indi evdə “şeflik” eliyirdi.

Natiq sübut eləməliydi ki, o heç kimdən geri qalan deyil. Hə­min gün Natiq məktəbdən evə qayıdanda bir qədər təəssüf hissi keçirirdi və bunun səbəbini heç özü də əməlli-başlı bilmirdi. Ola bilsin məktəb onun xəyalına gətirdiyi kimi yox, daha adi və sadə imiş, ya da 19 nəfər uşağın arasında öz biliyni göstərmək üçün fürsət düşmədiyindən bu qaranlıq təəssüf hissi ondan əl çəkmirdi.

Daha iki gün adi qaydada gəlib keçdi. Sentyabrın 4-də Natiq məktəbdən evə qayıdanda həyət qapısını açıb içəri girən kimi tə­ləsik çantadan dəftərini çıxarıb Hürü xalanın yanına yüyürdü:



  • Mama, bax!

Anası dəftərin bütöv bir səhifəsinin səliqə ilə yazılmış və muncuq kimi bir-birinin yanına düzülmüş böyük “A” hərfləri ilə dolduğunu və səhifənin altında qırmızı karandaşla böyük bir “5” yazıldığını gördü.

  • Çox mübarək, mənim balam! Gəl səni öpüm – deyə, onu körpə uşaq kimi bağrına basdı.

  • Mama, sinifdə birinci “5”-i mən aldım... Müəllimə soruşdu ki, səni kim öyrədib belə səliqəli yazmağa, dedim özüm öyrənmi­şəm.

  • Sağ ol, mənim balam. Mən bilirəm ki, sən həmişə birinci olacaqsan.

* * *

Üç il bir göz qırpımında gəlib keçdi.

Natiq artıq dördüncü sinifdə oxuyurdu. O, məktəbdə həm əlaçı və həm də nümunəvi, intizamlı bir şagird kimi tanınmışdı. Yol­daşları arasında onu fərqləndirən bir xasiyyəti də vardı. O, da bundan ibarət idi ki, Natiq götürümsüz uşaq idi. Nə haqsız sözə, nə də ədalətsiz hərəkətə dözməzdi. Buna görə də tez-tez müba­hi­səyə düşürdü – ya tərəf müqabil kimi, ya da hakim kimi. Sinif uşaq­ları onun ədalətsevər olduğunu bildikləri üçün hər hansı mübahisədə onun məsləhətinə müraciət etməli olurdular. Natiq kimin haqlı olduğunu inandırıcı şəkildə sübuta yetirər və hamı da bununla razı­la­şardı.

Natıq qüvvətli uşaq idi. Onun qollarında yaşınauyuşmaz bir güc vardı. Dərsdən sonra hər gün vaxtının bir xeyli hissəsini id­ma­na sərf edərdi. Bəlkə də elə buna görə idi ki, sinifdə onun bir sözünü iki eləyən olmurdu.

Bir dəfə onun sinif növbətçisi olduğu vaxt kimsə yazı taxta­sına təbaşirlə karikatura çəkmişdi. Zəng vurulanda içəri girən riyaziyyat müəllimi taxtanın yazılı olduğunu görən kimi əsəbi tərzdə soruşdu:


  • Növbətçi kimdi? Dursun!

Natiq ayağa qalxdı və indi gördü ki, yazı taxtasına əcayib formada burnu olan dazbaş bir kişi şəkli çəkilib.

  • Kim çəkib bunu?

Natiq dillənmədi. Yanında oturmuş Süleyman onu dümsük­lə­yib “Hüseyn, Hüseyn” deyə pıçıldadı. “Ə, de dayna, qoy onu əziş­dirsin”.

Natiq gözucu Süleymana nəzər salıb hiss olunacaq dərəcədə başını buladı. Müəllim səsini ucaltdı:



  • Hə, bilmirsən kim çəkib? Bəs sən necə növbətçisən? Çıx, təmizlə, indi sənə çətin bir misal verəcəm, onu həll eliyə bilməsən qulaqların buracam, bu da olacaq sənə dərs.

Natiq cəld taxtanı sildi. Sonrası isə yaxşı qurtardı. Çünki, mi­sal həll etməyə qalanda burada problem ola bilməzdi.

Tənəffüsdə Süleyman yenidən Natiqin üstünə düşdü:

- Niyə onun adını demədin? O, özü olsa idi...

Natiq Süleymanın sözünü ağzında saxladı:



  • Satqınlıq ən murdar xasiyyətdi. Müəllim məni küncdə sax­lasa da deməyəcəkdim.

Süleyman tutuldu:

  • Deməli, mən satqınam? Bəs sən özünü haqq tərəfdarı kimi göstərirsən. Hanı haqq?

  • Haqq-ədalət başqa, yoldaşı satmaq başqa – deyə, Natiq bö­yüklər kimi danışığa yekun vurdu.

* * *

Yuxarı Qarabağın gözəlliyini eşitmək və oxumaqla yox, yal­nız orada yaşamaqla tam mənası ilə duymaq olar. Laçın rayonu­nun rəngarəng təbiəti Qarabağın digər bölgələrindən öz xüsusi füsunkarlığı ilə fərqlənir. Ümumiyyətlə, Laçın haqqında o adam tam təsəvvür əldə edə bilər ki, orada nə az, nə çox düz bir il sə­ra­sər yaşamış olsun. Baharı, yayı, payızı və qışı özü qarşılayıb, özü də yola salsın. Bu müddət elə-belə, gözəlliyin vəsfi xatirinə yox, hə­qiqi şərait baxımından zəruri şərt kimi müəyyən olunur. Əv­və­la, ona görə ki, qışda Laçında yaşayan qonağın onun buz bulaqla­rı­na, ürək açan yaylaqlarına, bərəkət dolu meşələrinə əli çatmır. Yayda isə Laçının dağları o qədər gözəlləşir, o qədər cəzbedici olur ki, payız və qış təsəvvürünə yer qalmır. Kiçik Qafqazın bu böl­­gəsinə düşən hissəsində sanki bütün Qafqaz öz gözəlliyini nüma­yiş etdirir. Burada fəsillər yalnız yerini dəyişmir, onlar sanki ilahi bir təkmil gözəlin bütöv ömrünü əks etdirir.

Laçının yazı lalə, bənövşə, kəklikotu, yüzlərlə adı bilinən və bi­lin­məyən gül-çiçəyin ətrinə bülənd olmuş ərköyün, bəzən qu­laq­batırıcı şaqqıltı qoparan ildırımlarla öz şıltaqlığını büruzə verən, bununla bərabər, öz füsunkarlığı ilə ürəkləri fəth edən ba­ki­rə bir gözəl kimi gəlir.

Onun gəlişi ilə burada təbiəti məhəbbət aləminə çulğaşır və bu bakirə gözəli aşağı Laçın meşələrində ağuşuna alıb daşlı-qayalı cığırlarla yüksəkliklərə - Laçın dağlarına aparır. Bu ilahi iz­di­vacın keçdiyi yol boyu hər şey canlanır, cücərib torpaqdan baş qaldıran çiçəklər əlvan ləçəkləri ilə onları salamlayır, ayaqları altına ətir səpir. Elə bu alqış və xeyir-duanın bəhrəsidir ki, Bahar adı ilə Laçına gəlmiş bakirə gözəl çox keçmədən Yay adlı nazlı-qəmzəli, ev-eşiyini məhəbbət dolu nəfəsi ilə qızdıran bir gəlinə çevrilir! Onun ayağının sayasından hündür dağ kəndlərinin yolları açılır, gediş-gəliş artır, adamlar mehriban bir ailə kimi qaynayıb-qarışırlar. Bəlkə də elə buna görədir ki, Laçın rayonunda bir-birini tanımayan, yaxud bir-biri ilə qohum olmayan iki adama demək olar ki, rast gəlinmir. Ola bilsin ki, Laçın dünyanın yeganə hissə­si­dir ki, burada adamlar təbəqələrə və klanlara bölünmür və heç vaxt da bölünməyib. Bunun əsas səbəbi ondadır ki, əsrlər boyu bu­rada insanlığın başlıca meyarı mənəviyyat, ictimai münasibətin əsas göstəricisi isə sadəlik və düzlük olmuşdur. Laçında qəhrə­man­ları və mərd adamları seçib ayırmaq çətindir, çünki bu yerlərdə mərdlik adi həyat qayəsi kimi qəbul edilmiş və indiyə qədər bu mü­qəddəs, lakin yerli əhali üçün adi olduğuna görə o qədər də əhə­miyyət verilməyən həyat qanunu nəsildən-nəslə keçib yaşa­mış­dır.

Yay gəlini ilə Laçın təbiətinin ülvi izdivacından bolluq və bəhər törəyir. Bunlar dərə və yamacların sıx bitmiş meşə və kolluqlarını ağzına qədər cürbəcür meyvələrlə doldurur.

Bolluq səxavəti özbaşına yaradır.

Üstü barla dolu meyvə ağacları yaxın gələn hər bir adama – istər yerli olsun, istərsə də qonaq - pıçıltı ilə “Məndən pay üz! Pay üz... Pay üz!” dediyindən təbiət də sezilmədən Payız adlı ana­ya çevrilir. Laçının payızı bütün canlıları yedirir, doyuzdurur və qışa hazırlıq görür. Təbiət getdikcə ciddiləşir və ahıllaşır, san­ki get-gedə artıb-ağırlaşan ana qayğıları onu qocaldır, dağların ba­şını örtən dümağ qar örtüyü ağarmış ana saçını xatırladır. Ya­ratdıqlarını soyuq və sazaqdan qoruyub saxlamaq üçün ana təbiət torpağın üzərini ağ qar örpəyi ilə örtür. Bu örpək Laçının ecazkar gözəlliyini həm də bədnəzərdən gizlədir!..

Laçının coğrafi təbiəti eyni ilə adamlarının mənəvi təbiətində əksini tapır. Burada çılğınlıq, dəliqanlılıq, lirik mənəviyyat, saf mə­həbbət, təmənnasız dostluq, sədaqət, dözüm və mətanət qayna­yıb qarışaraq azad, əsrarəngiz həyat eşqinə çevrilir.

Qarabağın aran hissəsindən fərqli olaraq onun dağlıq hissə­sin­də, o cümlədən Laçında uşaqlıqdan gəncliyə keçid nisbətən er­kən baş verir. Bu yerlərdə gənclik həddi-büluğa çatmaqla deyil, bacarıq və fərasətlə qiymətləndirilir.

Qışın sazağında düyünlü oduncaqları baltalayıb yarmaq, qa­ran­lıq gecələrdə sıx və vahiməli meşələrdə qoyun və keçiləri qor­xu hissi keçirmədən otarıb qaytarmaq, sərt enişlərdə yəhərsiz atı yallama minib üzüaşağı dördəmə çapmaq, buz bulaq sularının bir­ləşib yaratdığı hikkəli Həkəri çayının soyuq suyuna baş vur­maq kimi hər adamın girişə bilmədiyi işlər burada 12-13 yaşlı uşaqlar üçün adi bir şeydir.

İyun-iyul ayları Laçında isti keçir. Bu vaxtlar oğlan uşaqları dəstə-dəstə yığışıb günortalar Həkəridə çimməyə gedirlər.

Laçın rayonunu şimaldan cənuba kəsib keçən Həkəri çayı öz mənbəyini yüksək yaylaqların buz kimi soyuq bulaq sularından alıb enişə axdıqca artıb böyüyür və Laçın şəhərinin yaxınlığında artıq səs-küylü və qıjıltılı dağ çayına çevrilir.

Yazda Həkərinin ən qorxulu vaxtıdır. İsti günəş şüalarının təsirindən sürətlə əriyən qar çayın suyunu artırır, çay böyüyüb ya­tağını ağzına kimi doldurur və sürətlə axdığına görə keçilməz bir dərəcəyə çatır. Lakin bu hələ o qədər də qorxulu deyildir. Qorxu­lu odur ki, qəflətən yuxarılarda yağan qısamüddətli leysan yağış­la­rı zamanı Həkəri çay həddindən çıxıb selə çevrilir. Həkəri seli bu yerlərdə yaşayanların qulaqlarında böyük bir bəla kimi cin­gil­dəyir, çünki çox az hallarda sel qurbansız ötüşür. Ən yaxşı halda belə, Həkəri seli heç olmasa, 5-6 mal-qaranı məhv edir.

Məhəllə uşaqları bu gün də çimməyə gedəcəkdilər. Natiq dar­vaza qapısını açıb həyətə çıxdı ki, uşaqlara özünün bu dəfə gedə bilməyəcəyini bildirsin. Onlara qonaq gəlmişdi. Bu, dayısı Əyyub və onun köhnə tanışı dülgər Xaçik idi.

Erməni Xaçik Balayev Qaladərəsindən idi. Dayısı onu çağır­mış­dı ki, evin şüşəbəndini düzəltdirsin. Xaçik 10 yaşlı oğlu Robiki də özü ilə gətirmişdi. Bu gün Əyyub dayı öz qonaqları Xaçik və Robik ilə onların qonağı idi.

Darvaza qapısı yenidən açılıb örtüldü. Çıxan Hürü xala idi.



  • Natiq, oynamağa gedirsinizsə, bu uşağı da özünüzlə aparın, qəribdi, burada tək qalıb darıxar. Amma gözlə, uşaqlar sataşıb eləməsin, ayıbdı.

  • Nə olar, gedərsə apararıq, – deyə Natiq sevincini gizlət­mə­di.

İş öz-özünə düzəlmişdi. O, başını darvaza qapısından içəri salıb çağırdı:

Sarıbəniz, qarmaqburun və yastıbaş Robik:

  • Çayda nə var, ara? - deyə tənbəl-tənbəl qapıya tərəf irəli­lə­di. Deyəsən, o, səhər-səhər çox yemişdi. İki saatdan artıq keçmə­si­nə baxmayaraq hələ də yüngülləşməmişdi.

  • Aşıq-aşıq, dirədöymə, çimmək, balıq tutmaq, futbol oyna­maq, baldırqan yemək, nə bilim, nə desən! – Natiq izah etdi.

  • Nə deyirəm, gedək, - sonra bir qədər duruxub soruşdu:

  • Günorta yeməyini də götürürsüz? Bəlkə gec qayıtdıq.- Bu sual Natiq üçün bir qədər gözlənilməz oldu. İndiyə kimi onlar heç vaxt özləri ilə çörək götürməmişdilər.

Söhbəti qulağı çalan Hürü xala:

  • Natiq, bala, uşaq düz deyir. İki yuxa götür, arasına da pen­dir qoy, özünüzə ağlın getməsin, uşaq acsa yeyər, – deyərək içəri evə keçdi ki, dediklərini hazırlayıb gətirsin.

Natiq bu əyriburun uşağın qarnını güdməyindən o qədər də xoşu gəlməsə də:

  • Götürək də, nə deyirəm, - dedi və həyətin küncündəki to­punu, ondan bir qədər o tərəfə atılmış balıqtutan qarmağını da gö­türdü. Sonra Robikə tərəf döndü:

  • Futbolu çox xoşlayırsan, yoxsa balıq tutmağı?

Robikin özünü eşitməməzliyə vurduğu sezilirdi. Onun əvə­zinə atası dilləndi:

  • Ara, belə şeylərdən onun xoşu gəlsə, onda ondan plotnik çıx­maz. O, balıq qızartmasını, özü də farel ola, daha çox xoşlayır. – dedi və xırıltılı bi səslə gülüb əlavə etdi: - Hı... hı.., həm də o hələ ba­la­ca­dır, 4-cü sinifdə oxuyur.

  • Mən də 4-cü sinifdə oxuyuram. – deyə Natiq əlüstü cavab verdi. Hiss olunurdu ki, özü boyda oğlana “uşaq” deyə-deyə əziz­ləmələrindən xoşlanmır.

  • Yox, ara, doğrudan! Mən elə bilirəm sən 6-da, 7-də oxu­yur­san.

Laçın uşaqları eniş aşağı düşüb çaya çatar-çatmaz üst pal­tar­larını soyunmağa başladılar. Hüseyn və Xanlar birinci olaraq suya atıldılar. Natiq yavaş-yavaş soyunub öz qonağını gözləyirdi. Robik yalnız pencəyini çıxartmışdı. Suya çatanda ayaqqabılarını – palıdı rəngə çalan üstü bağlı çəkmələrini və corablarını da çıxartdı. Həkərinin suyuna yaxınlaşıb sağ əlinin dörd barmağını suya saldı və tez də geri çəkdi. Artıq suya atılmağa hazır olan Natiq so­ruşdu:

  • Soyuqdur?

  • Ara, bu lap buz kimidir. Adam soyuqlaya bilər.– deyə Robik 2-3 addım çaydan geri çəkilib, bir-birinə su çiləyən uşaqlara bax­mağa başladı.

  • Eybi yoxdur, indi onu isidərik. – deyə Natiq dumduru çay suyuna baş vurdu.

Təxminən 6-8 dəqiqə çiməndən sonra uşaqlar suyun içində güləşib-süpürləşməyə, bir-birini suyun altına salmağa başladılar.

  • Balıq, balıq ! – deyə kimsə qışqırdı.

Uşaqlar suyun bulanıq hissəsində nəyi isə qapmağa başla­dı­lar. Səs-küy eşidən Robik, oturduğu yerdən qalxıb yenidən Həkəriyə yaxınlaşdı və diqqətlə suyun içərisinə baxmağa başladı. Birdən o, doğrudan da 3-4 iri balığın (bunlar təxminən iki kilo ağırlığında olardı) çay yuxarı şütüdüyünü gördü.

O, ömründə birinci dəfə iri çay balığının dirisini öz gözü ilə gör­ürdü. Lakin səsini çıxarmadı. İki-üç dəqiqə də çaya tamaşa et­dik­dən sonra qayıdıb vələs ağacının kölgəsində, göy otun üzərin­də uzandı.

Uşaqlar artıq çimib çıxmışdılar. Onlardan iki nəfəri Natiq və Arif qarmaq gətirmişdilər. Burada çaya qarmaq atmaq üçün gərək suyun dərin və kölgə düşən yerini, həm də axarın sürətinin az ol­duğu hissələri tapasan. Ona görə də onlar çay aşağı düşüb təx­mi­nən 150-200 metr uzaqlaşdılar. Nəhayət, qarmaqları rahatlayıb ye­ni­dən o biri uşaqların yanına qayıtdılar.

Hüseyn və Xanlar Natiqin topunu götürüb bir-birinə ötürür­dü­lər.



  • Gəlin bölünüb futbol oynayaq, - deyə, Hüseyn Natiqgilə müraciət etdi.

  • Hə,gəlin oynayaq. – Arif birinci dilləndi.

Onlar Robiklə birlikdə altı nəfər idilər.

  • Arif, mən, Robik bir, siz də bir. – deyə, Natiq uşaqları böldü.

  • Mən oynamıram. - Robikin səsi idi.

  • Niyə?

  • Ayaqyalın oynamaq olmaz, ayağıma tikan batar.

Uşaqlar təəccüblə bir-birinə baxdılar. Bu çəmənlikdə ayağa batan tikan nə gəzirdi. Ayağı əzə bilən girdə çay daşları barədə söh­bət getsəydi, yenə bir yeri vardı.

Natiq qonağın oynamaq istəmədiyini görüb, tikanın bəhanə olduğunu başa düşsə də, üzə vurmadı.



  • Eybi yoxdur,– dedi, - onda Ariflə mən bir, siz üçünüz də bir. Kiçik, birmetrlik qapı qoyub oynayarıq.

Oyun başlandı. Uşaqların səs-küyü və Həkərinin qıjıltısı bir-birinə qarışıb qarşı tərəfdəki qayada əks-səda verirdi.

Artıq qarmaqlar unudulmuşdu. Arifgil 2:3 hesabı ilə uduzur­dular və ona görə də ciddi-cəhdlə hesabı bərabərləşdirməyə ça­lı­şırdılar.

Birdən çay yuxarı bir qədər aralıda bitmiş tut ağaclarının arasından bir atlı çıxdı. O, atını bir baş uşaqların üstünə çapırdı. Çatar-çatmaz bağırdı:


  • Köpəy uşağı, qaçın, sel gəlir. Tez qaçın, sel haxlıyır!

Uşaqlar bir anlığa mıxlanıb dayandılar. O saat da çayın yu­xa­rı hissəsindən gələn boğuq uğultunu eşitdilər.

Hərə öz paltarını qapıb şəhərə tərəf qaçmağa başladı.

Natiq bircə dəfə zil səslə qışqırdı:


  • Robik! Qaçdıq, tez ol!

Çayın yatağından 60-70- metr uzaqlaşıb başını geriyə dön­də­rən Natiq selin qabaq hissəsinin futbol meydançasına çatdığını gördü. Robik onlardan 10-15 addım geridə qaçırdı.

  • Robik, tez qaç, - deyən Natiq ağzı yoxuşa dırmanmaqda da­vam edirdi.

Daha 100-150 addım yoxuş çıxdıqdan sonra uşaqlar dayanıb geri baxdılar. Robik onlardan 25-30 metr aşağıda ağlaya-ağlaya yoxuşa dır­maşırdı. Arif:

Sel doğrudan da artıq Robikdən 2-3 metr aşağıdan axırdı.

Natiq irəliyə atıldı:



  • Əlini ver mənə, Robik!

Robik əlini uzatdı, onun gözləri yaşlı, bənizi qorxudan ağap­paq idi. Natiq bir göz qırpımında onun əlindən tutub uşaqların yanına çıxartdı.

Uşaqlar dayandığı yer də təhlükəli idi. Sel hər an buranı haqlaya bilərdi. Bunu birinci Hüseyn yada saldı.



  • Uşaqlar, birdən selin dalı daha güclü gələr. Gəlin, bir az da yuxarı çıxaq.

Onlar 40-50 metr də yuxarı dırmaşdılar. Orada böyük bir palıd ağacının altında dayanıb aşağıya, Həkəri selinə tamaşa etməyə başladılar.

Bu, çox dəhşətli mənzərə idi. Həkərinin həmişəki göz yaşı kimi dumduru suyundan əsər-əlamət qalmamışdı. Boz–bulanıq, içi zir-zibillə dolu sel suyu köpüklənə–köpüklənə, əcaib bir uğultu-gurultu ilə qarşısına çıxan nə varsa hamısını – ağacları, kolları, hətta bəzi qayaları da yumalayıb üzü aşağı apa­rırdı.

Birdən aşağıdan bir heyvan böyürtüsü eşidildi. Sonra bir buzov mələrtisi də gəldi.


  • Malları sel aparır, - deyə Arif qışqırdı.

Uşaqlar üç-dörd inək-buzovun gah baş, gah da ayaqlarının su­dan yuxarı qalxdığını gördülər. Qəflətən:

  • Natiq! – deyə kiminsə hövlnak qışqırtısı eşidildi. Uşaqlar səs gələn tərəfə çevrildilər. Əyyub dayı idi. Kişi tövşüyürdü, de­yəsən, evdən bura qədər piyada qaçmışdı.

  • Ə, salamatsınızmı? Bağrım yarıldı. Dedim indi sel sizi apardı. Tez geyinin gedək, evdəkilərin ürəyi partlayır.

Uşaqlar indi gördülər ki, onlar yalnız alt tumanlarındadılar. Tələsik geyinməyə başladılar. Məlum oldu ki, hərənin bir şeyi çatmır.

Natiqin topu və qarmağı, Arifin pencəyi, Robikin ayaq­qabı­ları yox idi.

Əyyub kişi heyfsilənən uşaqlara təskinlik verdi:


  • Yaxşı qurtarmısınız, sel böyük bəladı. Hələ axşam qurban­ların səsi çıxacaq. Kaş insan tələfatı olmasın. – Sonra əlavə etdi:

  • Son beş-altı ildə belə güclü sel olmayıb.

Evə qayıdanda Hürü xala, qonşular, Robikin atası usta Xaçik küçədə həyəcanla gözləyirdilər. Salamatçılığı gördükdən sonra, kiminin nəzir qoyması, kiminin qurban deməsi və kiminin də uşa­ğını pirə niyyətli eləməsi aydınlaşdı.

Təkcə Xaçik deyinməkdə davam edirdi:



  • Ara, çəkmələrini itirib gəlib. Mən onu Yerevandan gətir­miş­dim.

Arif özünü saxlaya bilmədi:

  • Əşi, heç özü də gəlib çıxa bilmirdi. Natiq dartıb onu selin ağzından çıxarıb.

Xaçik əvvəl Arifə, sonra da ötəri Natiqə baxıb başını bulaya-bulaya həyətə keçdi.

İnsan tələfatı olmuşdu.

Səhər tezdən Laçına söz yayıldı ki, iki çobanı və bir oğlan uşağını sel aparıb. Çobanlar Ağcabədi fermalarından imiş. Sonra neçə-neçə mal-qaranın, atın, qoyun-keçinin seldə məhv olması b­a­rədə müxtəlif xəbərlər gəlirdi. İnsan tələfatı olduğundan hey­van itkisi xəbərləri adi hadisə kimi qarşılanıb tez də unuduldu. Lakin seldən bir həftə sonra daha bir məlumat çatdı ki, aşağı Həkəridə çayın kənarında bitmiş ardıc koluna ilişib qalmış bir qadın meyiti tapılıb.

Gecəni Natiqgildə qalan qonaqlar səhər tezdən durmuşdular. Onlar getməyə hazırlaşırdılar. Hürü xala stolun üstünə motal pen­diri, bal, nehrə yağı və iri bir boşqabda qaymaq qoymuşdu. Ağap­paq yuxa lavaşı o qədər nazik və yumşaq idi ki, onun birini bür­mələyib bir tikədə yemək olardı.

Rafiq müəllim əl-üzünü sildiyi məhrabanı mıxdan asıb qay­nı­na müraciətlə:


  • Bir-iki gün Xaçik bizdə qalardı. Nə tələsik işi var?

  • Nə bilim, Xaçikdi də, bic erməninin nə kələyi varsa tələsir. Yəqin mənim kimi bir hərif düşüb əlinə, beş-altı taxta rəndələyib qulağını kəsəcək. – deyə, Əyyub kişi zarafatla əlini Xaçikin kürə­yinə vurdu.

  • Yox kirvə, düzü budu ki, bu gün bizim bu oğlanın ad gü­nü­dü. Evdə arvad gözləyir. – Xaçik bir qaşıq qaymağı yuxanın ara­sına töküb bürmələyə-bürmələyə sözünə davam etdi:

  • Musurmana ağlın getməsin, ermənilər arvaddan qorxan olur­lar. Hələ çəkmələrini itirdiyinə görə gərək bir şey pikirləşək.

Buğlanan çay stəkanını stolun üstünə qoyan Hürü xala üzünü stolun küncündə büzüşüb oturmuş Robikə tərəf çevirib dedi:

  • Kim deyir onun çəkmələri itib? Çəkmələr budu ha, burda ye­rindədi, özü də lap təp-təzə! - və başı ilə qapıya tərəf işarə etdi.

Ev qapısının içəri tərəfində doğrudan da bir cüt par-par parıl­da­yan qırmızı rəngli uşaq çəkməsi qoyulmuşdu.

  • Heç xalası qoyarmı ki, onun balaca qonağı evdən ayaqqa­bı­sız çıxsın. Çayını iç, bax gör, ayağına necə olur? Məncə elə raz­me­­ridi. Dünənkilər ayağını bir balaca sıxırdı, hiss eləmişdim.

  • Ay bacı, nə zəhmət çəkirsiz, lazım deyil, indi çıxanda özü­müz alarıq.

Atasının dil-ağız eləməsinin sonunu gözləməyən Robik artıq çəkmələrin yanında idi.

Ayaqqabılar elə bil doğrudan da onun ayağına alınmışdı. Həm də əvvəlkilərdən daha gözəl və keyfiyyətli xarici ayaqqabı idi. Rafiq müəllim onu Bakıdan alıb gətirmişdi ki, dərs açılanda Natiq geyinib beşinci sinifə getsin.

Natiq təzə ayaqqabılarının erməni uşağına verilməsinə bir qə­dər təəssüflənsə də, qonağın evdən razı halda çıxmasına daha çox fərəhlənirdi. Ürəyində öz-özünə fikirləşirdi ki, qoy Robikgilin kənd­lərində hamı bilsin ki, laçınlılar necə əliaçıq adamlardı. O ki qal­dı ayaqqabıya, şübhəsi yox idi ki, atası ona daha qəşəng və baha­lı­sını alacaqdı.

Qonaqları darvaza qapısına qədər ötürmək üçün hamı evdən çıxdı. Hamıdan sonra qapıdan çıxan Natiq əlində tutduğu suatan ta­pançasını Robikə uzatdı.



  • Al, - dedi, - Qoy on yaşın olmasına görə məndən sənə yadi­gar qalsın.

Robik:

  • Sağ ol, lazım deyil, – dedisə də, əlini uzadıb tapançanı aldı.

Qonaqlar avtovağzala tərəf yola düşdülər. Bu, 1982-ci ilin iyun ayının 22-si idi.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə