Əli Aslanoğlu Yovşanlıq şərqiləri Bakı 2009 Redaktoru: Firuz Mustafa Əli Aslanoğlu. Yovşanlıq şərqiləri




Yüklə 1.67 Mb.
səhifə14/14
tarix16.04.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

Zalım şah:

Çox yaxşı! Burada nə qəbahət var ki, eləsin də, kimdi ona mane olan?



Vəzir:

Vallah mən də ona bu sözləri demişəm, amma nəticə olma­yıb. Dirəşib ki, gərək hökmdarın hüzuruna gedib özüm ondan qulluq icazəsi alım. Deyirəm əgər məsləhətdirsə bir ona qulaq asaydınız.



Zalım şah:

Buradadırsa, de gəlsin, görək nə istəyir? (əlini əlinə vurur, katibə daxil olarkən ona). Orada bir kəndli var, burax içəri! (katibə çıxır)



Əbdüləli: (boynunda zəncir daxil olur, yıxılıb təzim edir)

Sənə qurban olum hökmdar! Sənin başına dolanım!



Zalım şah: (sərt)

A gədə! Dur ayağa! Kimsən? Nə istəyirsən? Bu nə sifətdi özü­nü salmısan?



Əbdüləli: (durur)

Böyük hökmdarım, mən sizə boynu zəncirli qul olmaq üçün gəlmişəm. Allaha şükür ki, arzuma çatdım!



Zalım şah:

Gədə! Hərzə-hərzə danışma, nə qul, nə zəncir!? Biz quldarlıq dövrünü çoxdan keçmişik. 100 ildən çoxdu qul saxlamırıq. Məm­ləkətimiz tərəqqi və inkişaf edən ölkələrə qoşulmaqdadı, hər kəs azad bəndədi, nə axmaq söz danışırsan?



Əbdüləli: (yalvarır)

Çox təvəqqə edirəm məni naümüd qaytarmayın. Bu mənim əhdim idi. Züryətim olmurdu. 7 ildən sonra bir oğlum olub, mən də əhd etmişəm ki, gedib qul olacam. Bəs insafdımı ki, sizin kimi hökmdar qalsın, gedib özgəsinə qul olum?



Zalım şah:

Gədə! Baş aparma! Sözünün mustafasını de! İşin yoxdursa, tap­şıraq sənə sadə bir iş versinlər.



Əbdüləli:

Hökmdar! Sənə qurban olum! Vallah, billah, simi-villah mən dədə-baba qaydasıynan qul olmaq istəyirəm, özgə bir niyyətim yoxdu. Bir tikə çörəyə qul olsam sizə minnətdar olaram! Ayrı heç bir iş istəmirəm.



Zalım şah: (vəzirə)

Sən bunun danışdığından bir şey anlaya bilirsən? Bunu har­dan gətirib soxdun mənim yanıma?



Vəzir:

Hökmdar! Deyəsən anlayıram axı! (Əbdüləliyə) Gədə, sən get, mən sənin məsələni həll edib cavabını sənə deyərəm!



Zalım şah:

Get! Get! Cavab alarsan!



Əbdüləli:

Sizə qurban olum! Məni naümid qoymayın. Mən qul olmaq istəyirəm, azad olmaq istəmirəm. Qaytarın məni qul dövrünə, nə olar, başınıza dönüm! (gedir)



Zalım şah:

Vəzir, buyur görək, bu gədədən nə anladın? Hər dərənin axmağını mənim üstümə niyə gətirirsən?



Vəzir:

Hökmdar, mənə elə gəlir ki, bu gədənin işi-gücü yoxdu. İşə girmək də ona sərf eləmir. Qul olmaq ona daha sərfəlidi.



Zalım şah:

Niyə? Nədən ötrü?



Vəzir:

Ona görə ki, biz ona nə iş versək, yarım dinar məvacib alacaq. Bu da onun özünün gündəlik yeməyinə çatmır. Üstəlik, gündəlik işə gəlib getməyə yol pulu da xərcləyəcək. Ancaq qul olsa bura­lar­da, tövlədə-zadda yatıb qalar, həm də gündə üç öynə normal yemək yeyər. Mənim qandığım budu!



Zalım şah: (əlini əlinə vurub təəccüblənir)

Pah atonnan! Camaat nə yaman bicləşib, ilahi! Gör ha, kənd­dən gəlmiş gədənin biri burdan-bura az qala bizi aldatmışdı! Vay dədəm vay! Daha sözüm yoxdu! Daha sözüm yoxdu! Bisavad kəndlinin apardığı hesabata bax! Səni yıxılasan, dünya!! Yaxşı, get! O gədəyə də bax, elə bir iş ver ki, heç yarım dinar da ala bil­məsin! Beləsi bir quruş qazansa, başımıza çox əməl açar! (vəzir getmək istərkən). Dayan, bu boyda məmləkətdə 3 nəfər adam tapmaq nə müşkül olub ki, deyirsən qazı vəzifəsi üçün hələ də axtarırsınız?



Vəzir:

Tapılmır deyəndə, niyə tapılmır. Adamlar var, amma bizə sərf eliyəni yoxdu. Son illər əlli-altmış oxumuş adam iş yeri olma­ması səbəbindən özgə məmləkətlərə köçüb. Ölkədə qalanla­rın da əllərində münasib mağduru yoxdu.



Zalım şah:

Ə, nə boş danışırsan? Elə mənim öz dədə əyalətimdən olan neçə-neçə oxumuş adamlar var, özləri də varlı-hallı nəsildəndilər.



Vəzir:

Hökmdar, onların hamısı vəzifə sahibidi. Çoxdan yerbəyer olublar. Uşaqları da hələ kiçikdi. Onların oxuyub qurtarması 5-6 il çəkər.



Zalım şah:

Yaxşı, get! Çox pis axtarırsan!



(Vəzir gedir. İşıq sönür, şəkil dəyişir)
III şəkil

Yenə əvvəlki məhkəmə zalı
Hakim:

Hə, Müttəhim Zalım şah! İndi sözün nədir?



Zalım şah:

Hər şeyin haqq-hesabı sizdə varsa, day məndən niyə soruşur­sunuz?



Məhəmməd: (hakimə)

Can qardaş, sənə qurban! Gördünmü? Yox, gördünmü? Mən o pulları sünnətçi tanışlarımdan, qohum-əqrabadan borc alıb ver­miş­dim. Ay bunun evi yıxılsın! Bir də axı, möhtərəm hakim, Vəzir məndən min beş yüz dinar almışdı, niyə mənim pulumun yarısı hesaba düşməyib, hə?



1-ci məşvərətçi:

A kişi, sənin Vəzirlə haq-hesabın çəkilmir ki. Həm də, Vəzir hələ sağdı. Bura gəlib çıxanda onun da haqq-hesabı qəpiyinə qədər çəkiləcək, arxayın ol!



2-ci məşvərətçi:

Sənin ağlın öz məmləkətinizə getməsin ki, pulların 70 faizi hesabdan kənarda qalıb oğurlanırdı. Burada hər qəpik qeydiyyat­dadır.



Məhəmməd:

A kişilər, sizə qurban! Vallah belə də olmaz! Vallah, belə də olmaz! Bu minvalla cəhənnəmdə elə bütün ömrümüz məhkəmədə keçər ki! Can qardaş, atmısız cəhənnəmə, qoyun rahat yanaq da! Belə olmaz axı! Həftə səkkiz, mən doqquz şappadan xeyir tutub salırsız məhkəməyə! Can soyuyur, təzədən qır qazanına girmək zülümdü axı!


Məhkəmə katibi:

Bəs sən cəhənnəm əzabını nə bilmişdin?



Hakim: (çəkici stola vurur)

Səs salmayın! Şahid Nəfs! Dillən görək sözün varmı?



Nəfs: (hi...hi...gülür)

Möhtərəm hakim! Mən heç özüm də bilmirəm necə olub ki, bu yazığın (Zalım şahı göstərir) 500 dinarını Vəzirin oğurladığını nəzərdən qaçırmışam. Pah atonnan! Sən bir işə bax ha! İki daşın arasında əclaf gör məni necə aldadıb! Deməli, o, mənim aldığımın yarısı qədər özü də qazanırmış! Möhtərəm hakim! O pulları indi alıb bu yazığın özünə qaytarmaq olmazmı? Hə? Axı bura ədalət məhkəməsidi? (hi...hi...gülür)



Hakim:

Boş danışma, otur yerində!



Firəngiz:

Möhtərəm hakim, o vicdansızdan (Zalım şahı göstərir) soru­şun görək o qədər puldan mənə niyə cəmi-cümlətanı bircə dinar ve­rirdi. Onu da ancaq öz yatağına salandan sonra, hıy? Belə də vicdansızlıq olar? Mən də yazıq insan idim, pula ehtiyacım vardı.


İttihamçı:

Sənin məsələnə baxanda danışarsan. İndi hələ səbr elə!



Firəngiz:

Yox də! Burada əgər hər şey açılırsa, gəlin bəri başdan açıq danışaq də!



Hakim:

Sakit, sakit! Ağıl və Vicdan, ikiniz də qalxın ayağa! (hər ikisi qalxır) Zalım şahın birinci məsələ üzrə təqsiri varmı?



Ağıl:

Var, möhtərəm hakim!



Vicdan:

Var, özü də lap çox. Ona hələ bu da azdı. Mən vaxtında xəbərdarlıq eləmişdim.



Hakim:

Yaxşı, oturun! İndi sözüm məşvərətçilərədi. Məhəmmədin təqsirini təsdiq edirsiniz, ya yox?



1-ci məşvərətçi:

Mən təsdiq edirəm. Çünki, o, özü də boynuna aldığı kimi rüş­vət alıb, ikiüzlülük və saxtakarlıq etməklə boynuna günah yığıb. Ona görə də bu təqsir silinənə qədər cəhənnəmdə qalmaq məsləhətdi.



2-ci məşvərətçi:

Mən də məşvərətçi dostumun fikrinə şərikəm. Məhəmməd innən belə 70 il qaynamalıdı ki, bəlkə təmizə çıxa!



İttihamçı:

Mən 70 il müddəti ilə razı deyiləm. O adam artıq 7 ildi ki, qay­nayır, tonlarla su, odun, mazut işlənib. Hələ heç bir faiz təmi­zə çıxmayıb.



Hakim: (məhkəmə katibinə)

Sən bütün bu deyilənləri, təklifləri sal maşına. Nəticəni ver mənə, birinci məsələni bitirək.



Məhkəmə katibi:

Baş üstə! (deyib düyməni basır. İşıqlar oynaşır. Maşın bir qə­dər işlədikdən sonra düyməni basıb dayandırır və kağızı çıxa­rıb hakimə verir) Buyurun! Hazırdı!



Hakim: (kağıza baxaraq)

Deməli belə! 1-ci məsələ üzrə həm Məhəmməd, həm də Zalım şahın təqsiri təsdiq olunur. Məhəmməd daha 90 il qaynamalıdı ki, onun təmizlik dərəcəsi 100 faizə çatsın. (cəhənnəm məmurları Məhəmmədi nizənin ucu ilə itələyib cəhənnəmə salırlar). Qalan məsələlər fasilədən sonra!

(Məhkəmə fasilə elan edir. Çəkici vurur. Pərdə.)

II Pərdə
IV şəkil

1-ci pərdənin məhkəmə zalı
Katib mələk: (gəlir)

Qalxın məhkəmə gəlir! (Hamı ayağa qalxır. Hakim və iki məşvərətçi gəlir.)



Hakim:

Oturun! Məhkəmə davam edir. (adamlar oturur)



Cənnət mələyi: (nəzakətlə irəli çıxır)

Möhtərəm hakim! Cənnət əhlini çox incitməyə icazə veril­mir. Ona görə xahiş edirəm, mümkündüsə, Əbdüləlinin məsələsi­nə tez baxılsın, biz gedək.



Zalım şah: (kənara)

Pah atonnan! Gədənin hörmətinə bax ha! Səni dağılasan dünya!



Firəngiz: (kənara)

Mən başı batmış bilsəydim, o vaxt beləsinə ərə gedərdim. Bilmək olur ki ?!



Hakim: (çəkici vurur)

Sakit! Düzdür, Əhli-cənnəti yormaq olmaz. Buyurun onun ərizəsindən başlayaq.



İttihamçı:

Möhtərəm hakim və məhkəmə iştirakçıları! Hörmətli cənnət sakini Əbdüləli ərizəsində göstərir ki, o, Zalım şahın təqsiri üzün­dən vaxtıdan əvvəl, yəni cavan ikən vəfat edib. Arvadı dul, 7 yaşlı oğlu yetim qalmışdır. Mən xahiş edirəm Əbdüləli müəllim hadi­sə­ni təfsi­latı ilə öz diliynən özü izah eləsin.



Zalım şah: (Əbdüləliyə)

Ə, yekə kişisən, cənnətə düşənnən sonra day bu demaqoqluq nə üçündür? Ay sənə verdiyim çörək burnundan gəlsin! Cənnət­dən də artıq mərtəbə istəyirsən, qırışmal oğlu, qırışmal?



Hakim: (stola vurur)

Sakit! Əbdüləli, buyur eşidirik!



Əbdüləli:

Hörmətli hakim! Eşitdiniz də bu vicdanını itirmiş mənə nə deyir? Deyir ki, verdiyi çörək burnumdan gəlsin! Məsələ ondadır ki, o, mənə çörək verməyib, mən elə acından ölmüşəm. (hamı içi­ni çəkir...Hı...y) Bəli acından ölmüşəm!..



Nəfs: (hi...hi...gülərək)

O da sənin gicliyin də! Yeyəydin, əlindən alan varıydı?



Hakim: (stola vurur)

Sakit, mane olmayın!



Əbdüləli:

Hə, möhtərəm hakim! Siz ədalət maşınında gördünüz ki, mən onun yanına gedib yalvarırdım ki, məni qul etsin.



1-ci məşvərətçi:

Axı bizim bildiyimizə görə sən yaxşı zərgərlik bacarırdın. Bəs niyə qul olmaq fikrinə düşməli oldun?



Əbdüləli: (başını bulayaraq)

Rəhmətliyin oğlu, deməli sizin yuxarıda baş verənlərdən xə­bə­riniz yoxdu. Bu adam qızılın həndəvərinə öz qohum-əqrabala­rın­dan başqa kimi buraxırdı ki? Mən bu barədə 10 ildə 40 ərizə yaz­mışam. Baxan kimdi? Axırda qul işinə də qəbul etmədilər! Mənə əsgərlərin atları üçün köhnə yəhərləri yamamaq tapşırmışdılar.



2-ci məşvərətçi:

Axır ki, məvacib alırdın!



Əbdüləli:

A kişilər, qırx yamağa bir dinar verirdilər. Mən də üç gün ər­zində 38-40 yamaq vura bilirdim. Palan yamayanda da hər 100 palana bir dinar düşürdü ki, bu da bir həftəlik iş idi. Bu pulun da hamısı gedirdi yol xərcinə! Üç gündən bir ailəmə bir girvənkə çörək ala bilirdim. Canımın dərdindən özüm yemirdim ki, körpə uşaq ac qalmasın.



2-ci məşvərətçi:

Ay Əbdüləli, o məmləkətdə elə əksər camaat sənin kimi yaşayır. Bəs sən, belə sağlam adam nə tez öldün?



Əbdüləli:

Bəlkə də hələ mən 4 – 5 il də ac-yalavac dözərdim. Ancaq ölən­dən bir gün qabaq şəhər meydanında yığıncaq vardı. Bütün işçiləri zornan yığmışdılar meydana. Zalım şahın deyəsən ad gü­nüydü. Mən də ac-acına ağzımı açıb tribunada danışanlara qulaq asırdım. Vəzirlər, vəkillər, vali və qazilər bir-bir çıxış edib Zalım şahı tərifləyirdilər. Onun alicənab, xeyirxah, müdrik bir hökmdar olduğundan danışırdılar.



Zalım şah:

Ə, noolsun ki, heç gör dəxli var? Bundan sənə nə?



Əbdüləli:

Düzdü, bundan mənə heç nə yox idi. Lakin birdən mənim yanımda şəyird işləyən, məndən də beş-betər ac-yalavac gədənin biri olan Qulammirzə qalxdı tribunaya. Zalım şahın səxavət və fəzilətinə elə bir yalan mədhiyyə söylədi ki, heyrətdən gözlərim qaraldı, sanki qulağımda bomba partladı! Ürəyim gupp elədi. Tappıltı elə dəydim yerə. Onda ayıldım ki, cənnət mələklərinin hüzurundayam.



Hakim: (katibə)

Bu hadisə maşında qeydə alınıb?



Katib:

Bəli var. Olduğu kimi danışır. Həmin şəyirdi axşam Zalım şahın göstərişi ilə Vəzir döydürüb səhəri gün mədhiyyə ilə çıxış etməyi boynuna qoydurub. İstəyirsiniz maşını işə salım, özünüz baxın!



Hakim:

Yox! Əhli-cənnətin danışığı yoxlanılmır. Onlar düz danışır­lar. Hə, Vicdan, dur görək nə deyirsən?



Vicdan: (ayağa durur)

Düz işə nə deyə bilərəm, hamısı doğrudu. Zalım şah təqsirlidi!



Ağıl: (ayağa durur)

Möhtərəm hakim! Zalım şahın bu işdə günahını mən də təsdiq edirəm.



Cənnət mələyi:

Möhtərəm hakim! Məsələ aydın oldusa, biz gedək. Ləngiyirik.



Firəngiz: (kənara)

Zalım qızı, kişini gözündən qırağa qoymaq istəmir. Amma köpəy oğlu gözəl oğlan imiş!



Hakim: (stola vurur)

Hə! Bu məsələ aydınlaşdırıldı. Müttəhimin təqsirinə əlavə olunub son qərarda öz əksini tapacaq. (cənnət mələyinə) Siz daha onu götürüb apara bilərsiz. (cənnət mələyi Əbdüləlinin əlindən tutub cənnət qapısından keçir)



Nəfs:

Möhtərəm hakim! Bəs bu yazığın işində olan savabları niyə nəzərə almırsız?



Hakim:

Nə savab? Belə fakt varsa, söylə!



Nəfs:

Bəs axı, mən ona neçə-neçə dul arvad tapıb gətirmişəm və bu zavallı da onların könlünü şad edibdir.



Katib:

Sən zəhmət çəkmə, maşında hamısı var. Orada savab olan bir şey yoxdu.



Nəfs:

Niyə? Niyə bəs olmasın?



Katib:

Niyə də olsun? Çünki, onların ərlərini bu müttəhim özü məhv edib. Arvadlarını da zina yoluna çəkibdir.



Nəfs:

Pah atonnan! Ə, yuxarıda mollalar bunu bizə düz başa sal­mır­lar də!



Firəngiz: (kənara)

Qoca köpəyin belə işləri də varmış!



Hakim: (çəkici vurur)

Hə, keçək Firəngiz xanımın məsələsinə.



İttihamçı:

Demək, bu xanım öz ərizəsində göstərir ki, o, Zalım şahın ka­tibəsi işləmiş, şaha can-başla qulluq etmiş, hətta Zalım şahın tələbi ilə onunla vaxtaşırı intim əlaqədə olmuşdur. O, iş yerində ikinci mərtəbədə pəncərə silərkən yıxılıb öldükdən sonra şah onun yetim qalmış üç yaşlı uşağına müavinət kəsməmişdir.



Zalım şah:

Heç dəxli var? Əhalinin tən yarısı yetimdi. Onların birinə pul versən, sabahı gün qapını min nəfər kəsdirər ki, pul ver.



2-ci məşvərətçi:

Firəngiz xanım, sizin o uşaq kimdəndi? Ərinizdən, yoxsa Zalım şahdan?



Firəngiz:

Ay başınıza dönüm, nə fərqi? Ya zəlzələdən, ya vəlvələdən. Axır bu uşaq yetim qalıb ki. İnsafdımı acından ölsün?



1-ci məşvərətçi:

Fərqi çoxdu. Uşaq kimindi, düz deyin! Uşaq üçün fərqi az olsa da müttəhimin təqsirinin, həm də elə sizin öz günahlarınızın dərəcəsini müəyyən etmək üçün bunun böyük əhəmiyyəti var.



Firəngiz: (bir qədər tutulur)

Hə, deməli,...belədi də... Axı nə danışım ey? Bunun indi nə mənası var?



Katib:

Möhtərəm hakim, icazə verin Ədalət maşınını işə salım. Bu­rada hər şey aydın və açıq-aşkar bilinəcək.



Hakim:

Yaxşı, düyməni bas!



Katib:

Oldu! (Düyməni basır. İşıqlar oynaşır. Səhnə qaralır, şəkil dəyişir.)



V Şəkil

Sarayda qəbul otağı. Stolun arxasında Firəngiz əyləşib. Sağ tərəfdə Zalım şahın, sol tərəfdə Vəzirin otaqlarının qapısıdır.
Firəngiz:

Gör dünyanın işinə bax ha! İndiyə qədər məndən ötrü ürəyi gedən köpəy oğlu (Zalım şahın otağına işarə ilə) təzə cavan ar­vad alandan bəri heç üzümə də baxmaq istəmir. Ay sənin özün köpəsən ha, allahdan istəmişəm! Qoy bir ay keçsin, arvad köhnəl­sin, gör necə ayağıma düşürsən! Genə sağ olsun Vəzir, yazığa yüz dəfə yalvarandan sonra ayda-ildə bir hörmət eliyirəm, ayağı­mın altında bir ovuc torpaq olur. Pulu-pul, hədiyyəsi də üstəlik. Hərçənd ki, bir az qocadı, day neynəmək olar?



Vəzir: (gəlir)

Xoş gördük, gözəl qız! Son vaxtlar lap gözəlləşmisən ha! Ona görə bizə diqqət vermirsən?



Firəngiz: (nazla)

Əvvəla, biz həmişə gözəlik! İkincisi də, Ağa Vəzir, biz sizə diqqət veririk. Siz bizə diqqət yerirmirsiniz. Nə tez unuduldu gözəl anlar, hə? Yoxsa sən də bunun kimi (başı ilə şahın qapısına işarə edir) təzə arvad tapmısan? Təbrik eliyirəm!



Vəzir:

Ay qız nə arvad? Nə zad? Bu ölkədə səndən gözəlin tapmaq olar? (yaxınlaşıb onun əlini öpür və onun əlinə bir dinar pul qo­yur). Sadəcə mənim işim çox olur. Baş qaşımağa vaxt yoxdu!



Firəngiz: (pulu cibinə qoyub)

İş-zad bəhanədi. Yaxşı kişilər hər şeyə vaxt tapır. Məsələn, üzümüzə gələn cümə nə işin var?



Vəzir: (fikirləşir)

Hə, cümə..., cümə... deyəsən boşluqdu.



Firəngiz:

Gördün? Mənə də yox də! Mən axı bilirəm kimin nə zaman, nə işi olur. Bu xarabada boş-boşuna oturmuruq ki?



Vəzir:

Deyirsən görüşək? Nolar, cümə günü günorta o dəfəki yerə çıx, fayton göndərərəm.



Firəngiz: (naz-qəmzə ilə)

Ay sənin! Bu kişilər belədi də! Bunlardan yaxa qurtarmaq olmur. (gülür) Ancaq layiqli hədiyyən olmasa, qayıdıb gedərəm ha!... Qalarsan yana-yana! (hi...hi...gülür).



Vəzir:

Ay qız! Sən mənim birdən-ikiyə layiqsiz iş gördüyümü gör­müsən məgər? Lap arxayın ol! (keçir öz otağına)



Firəngiz: (zala)

Bu yazıq çox ipə-sapa yatan, yola yaxın, ifallı bir adamdı. Zalım şah kimi xəsis deyil. Elə ona görə də Zalım şah bununla yola gedir də, neçə illərdi. Bundan əvvəl hər üç aydan bir vəzir dəyişirdi.



Zalım şah: (daxil olur)

Ay qız nə var, dəli kimi öz-özünə danışırsan? (əli ilə onun başına sığal çəkir). Xarab olub?



Firəngiz: (ağlamsınmış)

Xarab olar də! Adamın əziz adamı ona diqqət verməyəndə başı da xarab olar, hələ başqa yeri də!



Zalım şah: (gülür)

Yox, sənin başqa yerin xarab olmaz. Problem olsa, elə başın­da olar!



Firəngiz:

Problem elə məhz başqa yerdədi! Heç soruşursan ki, dərdimi­zi deyək?



Zalım şah:

Yenə şüvən salma, de görək nə olub?



Firəngiz: (ağlamsınmış gəlib başını onun sinəsinə qoyur)

O, olub ki,.... o olub ki,... Hamiləyəm!



Zalım şah:

Çox yaxşı, day burda pis olmalı nə var?



Firəngiz:

Bəs bilmirsən ki, uşaq sənnəndi? Mən indi ərimə nə cavab verim, hə? Məni öldürəcək axı!



Zalım şah:

Boş danışma! Niyə öldürür? Birinci uşağındı məgər?



Firəngiz:

Məsələ bundadır ki, kişiynən küsülü kimiyik. Heç iki aydı mənə yaxın gəlmir. Bəs deməz ki, bu hardan çıxdı? (ağlayır)



Zalım şah:

Boş yerə gözünün qorasını sıxma! Al bu bir dinarı, get axşam kişiynən barış! Sən ilanı da yuvadan çıxararsan! Keçən dəfə də belə deyirdin. Nə oldu? Uşağın indi üç yaşı var.



Firəngiz:

Bəs onda deməz ki, niyə tez oldu?



Zalım şah:

Eey...y! Sən lap özünü qoymusan avamlığa! Əvvəla, onda baş hardadı ki, oturub günləri sanaya, ikincisi də bəd ayaqda vaxtına az qalmış özünü vurarsan xəstəliyə, deyərsən ki, yarımçıq olub. (keçir öz otağına)



Firəngiz: (dinarı o üz-bu üzünə çevirib baxaraq istehza ilə)

Bu boyda məmləkətin sahibinin verdiyi pula bax! Simic kö­pəy oğlu iki quruş artıq vermək əvəzinə bir saat mənə biclik dərsi keçir. Özün köpəsən ha! Uşağım sənnən niyə olur, lap halalca öz ərimdəndi! Nə isə, çıxım pəncərəni silim, it oğlu it, indi çıxıb gör­sə ki, pəncərələri toz basıb itin başın alar ağzına. (ayağının altına kətil qoyub çıxır pəncərəni silməyə)



Zalım şah: (kabinetdən çıxıb gəlir)

Ay qız hardasan? Bayaqdan çağırıram, eşitmirsən? (başını qaldırıb pəncərədə Firəngizi görür). Hə? Nə hündürə çıxmısan? (yaxınlaşıb onun baldırına əl vurmaq istərkən)



Firəngiz: (diksinir)

Ay...! (pəncərədən yıxılır)

(İşıqlar oynaşır, səhnə qaranlıqlaşır, şəkil dəyişir).


VI Şəkil

Yenə məhkəmə zalı

Hakim:

Deməli, Firəngizin yıxılmasında da müttəhimin müəyyən təqsiri var.



Zalım şah:

Mən ona neylədim ki, itələmədim ha! Görmədiz o, məni necə aldadıb pul çəkirmiş?



Nəfs:

Arvadda hiyləyə bax ha! Cəhənnəmdə də kişidən pul çəkmək istəyir! Kül başına, ay arvad tayfasına etibar eliyən kişi!



Hakim: (çəkici vurur)

Səs salmayın! İşimiz çoxdu. (məşvərətçilərə) Siz də fikrinizi deyin.



1-ci məşvərətçi:

Bu məsələdə hər iki tərəfin təqsiri var. Hər iki tərəf bir-birini aldatmaq və istifadə etmək məqsədi güdürmüş.



2-ci məşvərətçi:

Məncə Firəngizin günahı daha böyükdü, çünki, o, həm Zalım şahı, həmdə Vəziri aldadıb. Həm də öz ailəsinə xəyanət etmişdir.



İttihamçı:

Günahlarını dəqiqləşdirmək və cəzanın həddini müəyyən etmək üçün ədalət maşınını işə salmaq lazımdı. Orada hər kəsin öz payına düşən cəza veriləcək.



Hakim: (katibə)

Sənədləri ver maşına, görək nə çıxır.



Katib:

Baş üstə, bu saat!



(Sənədləri maşına yükləyib, düyməni basır. İşıqlar oynaşır, ma­şın bir neçə saniyə işlədikdən sonra sənədi çıxarıb hakimə verir)

Buyurun! Baxın! Hazırdı!



Hakim: (sənədə baxaraq)

Deməli, Firəngiz öz əməllərinə görə 70 il cəhənnəm əzabına göndərilir. (dərhal cəhənnəm məmurları onu nizənin ucu ilə itələyə-itələyə aparıb cəhənnəmin qapısından içəri salırlar. Firəngiz qış­qırır.) O ki qaldı müttəhim Zalım şaha, onun ümumi cəzasının üstünə 40 il cəhənnəm əzabı gəlir. İndi qaldı sonuncu məsələ. 77777 nəfər dirinin ərizəsi. (İttihamçıya). Buyurun dinləyirik!



İttihamçı:

Hörmətli hakim, bunlar o ərizə və şikayətlərdi ki, Zalım şahın sağlığında əhali tərəfindən divanxanaya daxil olub. Onlardan bir qismi baxılmayıb, bir qismi də ədalətsiz baxılıb. Ona görə də müt­təhim öləndən sonra onları ədalət maşını özü hesaba alıb və qeydiyyata salıb. Bunlar çox olduğuna görə maşında onlar qrup­laş­dırılmışdır. Demək, tən yarısı, yəni 50 faizi yerlərdə, əya­lət­lər­də rüşvətxorluğun baş alıb getməsinə, 30 faizi məvacibin olduqca aşağı olmasına, hətta quru çörək puluna çatmamasına aiddir. Qa­lan 20 faizi də ayrı-ayrı məsələləri əhatə edir. Bunların da içəri­sində ən çox nəzərə çarpan yerlibazlıq, tərəfkeşlik, qohumbazlıq və sair bu kimi şeylərdən olan narazılıqlardı.



Hakim:

Oldu, vaxt azdı, qoy görək Ağıl, Vicdan bunlara nə deyir.



Ağıl:

Vallah, əvvəl dediyimi yenə deyirəm. Mənim sözümə baxan yox idi. Mənə Zalım şah heç əhəmiyyət də vermirdi. Bu halda mən nə deyim? Şəxsən mən öz cəzamı çəkməyə hazıram.



Vicdan:

Mən onsuz da əzab içindəyəm. Xahiş edirəm məni birinci atın cəhənnəmin ən dərin yerinə. Bu biabırçılıqdan sonra söz demək olar? Necə ki, neçə illərdi susub durmuşam, indi də susacam. Atama lənət əgər yananda səsimi çıxartsam!



Hakim:

Siz cəzanızı onsuz da çəkəcəksiniz. Bir şeyi sizə demək istə­yirəm. Siz ona görə zəif olmusunuz ki, bir-birinizdən ayrılmısınız. Vicdan həmişə ağılnan birlikdə olmalıdı. Əgər siz mehriban və sıx əlaqəli olsaydınız Nəfs sizin aranıza girib sizi zəiflətməzdi və bütün bu günahlar da xeyli az olardı, ya da heç olmazdı. Yadda saxlayın ki, Ağıl və Vicdan birlikdə böyük qüvvədi, ayrılıqda heç nə!



Nəfs:

Bəs mənim günahım nədi? Mən axı nəfs olaraq öz üzərimə düşəni artıqlaması ilə yerinə yetirmişəm. (hi...hi). Buna görə mənə mükafat düşür!



İttihamçı:

Nəfs olaraq sən bu kişinin evini elə yıxmısan ki, heç qiyamətə qədər düzəlməz!



Hakim:

Məşvərətçilərin fikri nədi?



1-ci məşvərətçi:

Hər şey aydındı. Ümumi cəzanı maşında hesablamaq lazımdı.



2-ci məşvərətçi:

Mən də bu fikrə şərikəm. Məncə uzatmağa lüzum yoxdu.



Hakim:

Yaxşı. (katibə). Sal maşını işə, görək nə göstərir.

(Katib maşını işə salır. Sonra hazır sənədi çıxarıb hakimə verir)

Katib:

Buyurun! Bütün dörd məsələ üzrə Zalım şahın təqsirnaməsi və cəzası.



Hakim: (alıb baxır)

Hə, demək belə! Zalım şah bütün günahları nəzərə alınmaqla 77 min il cəhənnəm əzabı çəkməlidi. (cəhənnəm məmurları dərhal Zalım şahı, onun Nəfsini, Ağlını və Vicdanını nizələyib cəhənnəmə atırlar. Qışqırıq səsləri eşidilir. )



Hakim: (ayağa durur, zala müraciətlə)

İnsanlar! Hamıya çatdırın! Kim ki, hələ ölməyib, qoy bilsin! Ağıl daima vicdanın yanında olmalıdır. Vicdanı itirmiş ağıl iblisə xidmət edir! Nəfsdən nə qədər uzaq olsanız insanlığa bir o qədər yaxın olarsınız! (çəkici vurur) İclas bağlandı!



PƏRDƏ

SON

Mündəricat


Yovşanlıq şərqiləri ...................................

Zirvəyə gedən yol ...................................

Bir gecənin dərsi ...................................

Bozdar ....................................

Təsadüfün hökmü ...................................

İxtira ...................................

Sur tütəyi ...................................

Qaz əhvalatı ..................................

Muştuluq ..................................

Bir ömürdən fraqmentlər ..........................



Cəhənnəm məhkəməsi ..........................


1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə