Əli Aslanoğlu Yovşanlıq şərqiləri Bakı 2009 Redaktoru: Firuz Mustafa Əli Aslanoğlu. Yovşanlıq şərqiləri




Yüklə 1.67 Mb.
səhifə13/14
tarix16.04.2016
ölçüsü1.67 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14

Esse
Bir ömürdən fraqmentlər
0-cı fraqment (ömürdən əvvəl)
Ölüm xofunun olmadığı aləm...

Qaranlıq, zülmət... Dadsız, tamsız, acısız, şirinsiz, istisiz, so­yuqsuz dünya.

Heç kəsin heç kəsdən asılı olmadığı, heç kimin heç kimə bor­cu olmadığı bir mövqe. Kiminsə kimi incidə bilmədiyi məkan və bu məkanda yoxluq.

Ölçüsüz zaman substansiyası.. və yenə də yoxluq.


I fraqment
Doğuldu...

Doğulan kimi də düşdü dördölçülü məkan-zaman koordinat sisteminin 0-na. Ölçülü - biçili dünyaya. Elə bu mövqedə qala bil­səy­di dərd yarı idi. Zaman qabağa, məkan kənarlara dartdı onu. Dirəşdi, getmək istəmirdi. Amma itələdilər onu. “Ömür” adlı çətin bir yolun sonuna tərəf...

Doğulmağa həvəsi yox idi. Nəyinə lazımdı bu onun?

Doğuzdurdular... Zorla, məcburi. Anasını... doğuzdurdular, çığırda-çığırda.

Doğulanda ilk eşitdiyi səs anasının harayı idi...

O, özü də ağlayır, haray çəkirdi. Hər yeri ağrıyırdı.

Dünyaya gəlmək nə çətin imiş!

Adamların üzü gülürdü. Nədənsə ətrafdakıların əhvalında bir şənlik və sevinc vardı.O isə ağlayır, hey qışqırmaq istəyirdi. Üəə! Üə..ə!!

Doğulmaq yaxşıydı, yoxsa doğulmamaq?

Ağlı olsaydı, sözsüz ki, bu sualın üzərində düşünərdi. Ancaq onu ağılsız doğmuşdular (daha doğrusu doğuzdurmuşdular). Gücü bircə şeyə çatırdı – ağlamaq, var səsi ilə bağırmaq. Heç vaxt fərqinə varmamışdı ki, niyə orta səslə yox, məhz bütün var səsi ilə bağırır:

Üəə...ə! Üə...ə! Üə... ə!

Bəzən səsi quzu səsi kimi çıxırdı. Sanki mələyirdi.

Həyat mələtdi onu, elə doğulan kimi!

Hələ irəlidə neçə-neçə mələr qaldığı günlər olacaqdı...


II fraqment
Tez-tez ağrıyır aldığı zədələrdən, kənar təsirlərdən. Canı in­ciyir – yıxılanda, əlini yandıranda, tikan batanda, ac olanda, qarnı ağrıyanda... Saymaqla qurtaran deyil dərd bu naməlum və yad aləmdə. Onunsa heç nəyi yoxdu. Nə lazımi ağlı, nə gücü, nə ba­carığı.

Bircə çıxış yolu var: ağlamaq, qışqırıb haray çəkmək.

Üə...ə! Üə...ə ! Üə..ə!

Gündə neçə dəfə istifadə edir bu imkandan. Ancaq bunu da məhdudlaşdırırlar. Yüyrüyə qoyub yellədirlər, beşikdə silkələ­yir­lər, başı gicəlsin, hər şeyi unutsun deyə. Az-maz ağlı cəm olanda he­sab edirdi ki, ətrafdakıların hamısı ona borcludur, onun istək­lə­rini yerinə yetirməlidirlər. Adamlar da, əşyalar da. Baxmayaraq ki, adamla əşyanı fərqləndirmək hələ çətindi.

Bəli, o, ətrafdakıları özünə borclu sayırdı. Nə qədər ki, ağlı az idi, belə də saydı.

Doğulmaq, yoxsa doğulmamaq?

Sual gündəmdə idi. Ancaq buna cavab tapmağa ağıl gərəkdi. Ağıl isə hələ də yoxdu...
III fraqment
Bir qədər ağıllanıb.Adamları tanıyır, onlarla münasibəti var.

Ağıl meydana çıxan kimi özü ilə problem gətirdi. İndi ona anlatdılar ki, borc nə olan şeydi.

Məlum olur ki, onun özü başdan-ayağa borc içində imiş – vali­deynlərə, böyüklərə, kiçiklərə, qayda-qanunların tələbinə,- bir sözlə, hamıya və hər şeyə..

Təəccüblənir. Qəribədir, ağılsız hər kəsi özünə borclu hesab edir, ağıllı isə hamıya borcludur. Niyə? Belə də məntiq olar? – “ Qanan qanmaza borcludur”. Qanmazın hörmətinə bax ha!.. “Kaş heç qanmayaydım” – deyə, uşaq ağlı ilə fikirləşdi.

Bəlkə heç doğulmayaydım, bu qədər borc nəyimə gərəkdi axı?
IV fraqment
Çiynindən çanta asırlar. İçində bir kitab, dəftər və qələm var.

Məktəb deyilən bir yerə aparırlar. Orada sifəti gah mülayim, gah da sərt görünən bir qadın (ona “müəllimə” deyirlər) divardan asılmış qara taxtaya ağ tabaşir ilə bir şəkil çəkib, adam şəklinə oxşayır, ancaq başı yoxdu, yalnız ayaqları var və özü də deyəsən qaçır. Qəribədi, bəs niyə başsız qaçır? Başını götürüb qaçmalı idi axı, deyilənə görə.

Müəllimə əlindəki çubuğun ucunu şəkilin üstünə qoyub soru­şur:


  • Bu nədi?

...Barmağını ağzına soxur.

  • Çıxart əlini ağzından! – Səs olduqca sərt və zəhmlidir. İs­tə­di ağlasın, amma özünü saxladı. Başını aşağı salır.

  • Bu, A-dı. “A” hərfi.- deyə, müəllimə çubuğun ucunu şəki­lin başına döyür. (Bəlkə də elə buna görə şəkilin başı yox idi!)

Çətinliklər artır. Elə borclar da, - müəllimə, dərsə, məktəbə, da­ha kimlərə və nələrə...
V fraqment
Ətindən ət kəsdilər. Çığırda-çığırda.

  • Müsəlman olmalısan, – dedilər.

Başına illərlə ağıl qoydular danlaya-danlaya.

  • Ağıllı olmalısan, – dedilər.

Çərçivəyə saldılar, qayda-qanun çərçivəsinə.

  • Nizam-intizamlı olmalısan – dedilər.

Daha neyləmədilər ona. Borc isə getdikcə artırdı: dövlətə, cə­miyyətə, ətraf mühitə, həyata, hər şeyə, hər kəsə...

İndi o mücərrəd sual daha real gəlirdi ona.

Doğulmaq sərfəliymiş, yoxsa doğulmamaq?

Adamlar nədənsə doğum gününü qeyd edirdilər. Həmin gün sevinir, şadlanırdılar. Sevincin səbəbini soruşanda hər kəs gülür­dü ona. Axırda biri cavab da verdi:



  • Çünki, mən doğulmasaydım, mənim yerimə başqası doğula bi­lərdi!

  • Nə olsun ki, heç dəxli var? Adamda paxıllığa bax ha!

Ancaq özü hələ də şübhəli idi.

Doğulmaq, ya doğulmamaq? Hansı?


VI fraqment
Yaxasından yapışıb tələb edirdilər:

  • Borcunu qaytarmalısan!

  • Nə borc? Mən haçan sizdən borc almışam axı? Yadıma gəl­mir.

  • Yadına gəlməz də..ə. Yadın vardı ki, borc alanda?

  • Dəli idim?

  • Yox. Amma ağıllı da deyildin. Ona görə də yadından çıxıb.

Borc yiyəsi çox idi, lap çox. Dövlət, vətən, ailə, cəmiyyət, özündən böyüklər və özündən kiçiklər, hamısı, ətrafdakılar və hətta ətrafda olmayanlar da.

Bu qədər borcu verib qurtarmaq olardımı?

Ağlına bir fikir gəldi və dərhal onu dilinə gətirdi:


  • Axı ağlım olmayanda dilim də olmayıb. İstəməyə-istə­məyə heç borc almaq olar?

  • İstəməsən də vermişik və sən də almısan.

  • Öz xoşunuzla verdiyinizi niyə üstümə borc yazmısınız? Bu ədalətli deyil axı.

Onun izahına heç kim fikir vermir. Hamı birdən ağız-ağıza ve­rib bağırır:

  • Qaytar bizə borcunu!! Allahı arada gör!

Yadına düşdü ki, hələ Tanrıya da nə qədər borcu var.

Başı gicəlləndi, gözləri qaraldı. Beynində yalnız bir sual do­la­şırdı:

Doğulmaq, yoxsa doğulmamaq? Olmaq , ya olmamaq?

Cavab tapa bilmirdi. Doğulmazdan əvvəlki vəziyyəti yadında olsaydı, bəlkə də bir qərara gələrdi.


VII fraqment (epiloq əvəzinə)
Sakitcə uzanmışdı. Rahat idi. Heç bir yeri ağrımırdı, ağrıya da bilməzdi.

Nədənsə onu içində gic bir gülmək tutmuşdu. Səsi çıxmasa da için-için gülür, uğunub gedirdi.

Ətrafına toplaşan adamlar isə ağlayırdılar. Görəsən onlar ni­yə belə yanıqlı-yanıqlı ağlayırlar?

Yadına köhnə bir fraqment düşdü.

....İşsiz idi. Çoxdan idi ki, iş axtarırdı. Axır ki, münasib iş ye­ri olan bir kantor tapmışdı. Müdir onu qəbul edəndə stolun üstün­dəki kağızlardan birini qaldırıb soruşdu:

- Bunun rəngi nədi?

- Ağ.

- Necə?


- Ağdı də, düm ağ.

- Yox, bilmədin. Ağlını başına yığ, əməlli- başlı fikirləş.

- Deyirsiz, qaradı?

- Demirik, minnət qoyma.

- Bəlkə də qaradı, nə deyim vallah, lap çaşmışam.

Müdirin üzü güldü:

- Hə, gəlirsən mətləb üstə.

Sonra boynunu qaşıyıb:

- Doğrusu heç özüm də bilmirəm ki, bu nə rəngdədi.

- Bəs onda nə olsun?

- O olsun ki, gözün mənim ağzımda olsun, mən də bizdən bö­yüklərin çənəsinin yanını kəsdirib öyrənərəm. Ondan sonra necə məsləhət olsa, elə də deyərik, qaradı qara, ağdı ağ.

- Hmm!....Nə deyim vallah.

- Heç nə, get əmrin surətini götür, işə başla.

O vaxt öz-özünə çox sual vermişdi ki, əgər ağın ağlığını, qa­ra­nın qaralığını qana bilmirəmsə, bəs onda illərlə mənim başıma ye­tirdikləri ağıl əvəzinə nə imiş görəsən?

İndi həmin o əhvalata gülürdü. O vaxt gülməmişdi. Təəc­cüb­lən­miş, sonra da əsəbiləşmişdi.

Ətrafdakılar hələ də ağlayırdılar.

Bəlkə borclarını axıra kimi ala bilmədiklərinə görə gözlərinin qorasını sıxırdılar? Axı borclarını halal etdilər onlar. Xahişsiz, min­nətsiz. Necə ki, mən istəməyə-istəməyə vermişdilər, eləcə də xa­hiş etməyə-etməyə özləri bağışladılar verdiklərini. Qəribə adamlardı.

Sonra hamı dağılışıb getdi.

O da getdi.... Adamların çiynində. Rahat, ağrısız-acısız, borc­suz, minnətsiz.

Qəribədi. O doğulanda ağlayır, adamlar isə gülürdülər. İndi isə o gülür, adamlar ağlayırlar.

Doğulmaq, yoxsa doğulmamaq?....

Heyif ki, illərlə beynini deşən bir suala cavab tapa bilməmiş gedirdi.

Cild-cild kitablar yazmışdı. Neçə-neçə qəliz sualları cavab­lan­dırmışdı, təkcə bu şeytan sualından başqa.

İndi isə bu suala da cavab verərdi. Bəli, verərdi! Səsi çıxsay­dı, başını qaldırıb bağırardı:

- Əlbəttə, do.....!

Və sonra şaqqanaq çəkib gülər və son sualını da verərdi:

- Niyə ağlayırsınız, ey dünyadan bixəbər avamlar?

Ancaq ehtiyatlandı. Qorxdu ki, birdən doğrudan da səsi çıxar. Adamlar diskinib tabutu yerə salar və hərə bir tərəfə qaçar. O da qalar yolun ortasında. Bəs sonrası nə olar? Sonra da onu götürüb geri qaytara bilərdilər.

Bu fikir onu dəhşətə gətirdi.

- Yox, susmaq məsləhətdi, – düşündü, – canımı güclə qurta­rıb rahatlıq tapmışam.

Susdu...Ölüm sükutu ilə susdu...

Hansı kitabdasa oxuduğu bir cümlə yadına düşdü: Bu dün­ya­ya bir gələn sevinir, bir də qaçıb ondan canını qurtaran.....



Cəhənnəm məhkəməsi

(2 pərdədən və 6 şəkildən ibarət pyes)

Hakim Haqq hakimi, mələk

İttihamçı Haqq məmuru, mələk

Katib Məhkəmə katibi, qadın qiyafəsində mələk
1-ci məşvərətçi

2-ci məşvərətçi məhkəmə üzvləri


Zalım şah Müttəhim, mərhum hökmdarın ruhu
Ağıl

Vicdan Müttəhimin ruhunun ayrı-ayrı hissələri,

Nəfs şahidlər

Məhəmməd

Əbdüləli Mərhum şikayətçilər

Firəngiz

Vəzir Zalım şahın vəziri

Cənnət mələyi Gözəl qadın, mələk
Ədalət maşını, cəhənnəm məmurları və digər kütləvi səhnə iştirakçıları
I Pərdə

I şəkil
Məhkəmə salonu. Bir tərəfdə cənnət, o biri tərəfdə cəhənnəm qapısı görünür. Ortada stol arxasında üç boş kreslo, salonun bir küncündə mühakimə olunan Zalım şah kəfəndə, dəmir barmaq­lıqlar arxasında oturmuş, hər tərəfində əli nizəli cəhənnəm mə­murları durmuş vəziyyətdə. Kənarda bir gözəl cənnət mələyi əy­ləşmişdir. Salonda şikayətçilər və şahidlər ayrıca oturmuşdur, ha­kimin stolunun yanında ittihamçı haqq məmuru oturub. Stolun üstündə ədalət maşını qoyulub.
Katib: (gəlir)

Ayağa qalxın! Hakim gəlir!



Hakim: (İki məşvərətçi ilə birlikdə gəlir)

Oturun! Cənablar, bu gün baxacağımız işin məhkəmə iclasını açıq elan edirəm. Məhkəməyə məlumat vermək üçün söz ittiham­çıya verilir:



İttihamçı: (qalxıb əlini ədalət maşınının üstünə qoyaraq)

And içirəm ki, sözümdə heç bir qərəz olmayacaq. Əgər olsa, Ədalət maşını məni dayandırsın!

(sonra qovluğu götürüb vərəqləyərək oxuyur)

Haqq dərgahına bir neçə il ərzində daxil olmuş şikayət ərizə­lə­rinə müvafiq olaraq haqqın hüzuruna əcəl tamamı ilə göndə­ril­miş Zalım şahın məhkəməsi üçün aşağıdakı sənəd və materialları təqdim edirəm.



  1. Hələlik sağlıqda olan və ona görə də ruhlarının bu gün bu­raya şahid kimi çağırılması mümkün olmayan 77777 şikayət­çinin haqq maşınında qeydiyyata alınmış şikayətlərindən ümumi arayış şəklində çıxarış.

  2. 7 il bundan əvvəl ölmuş, hazırda ruhu burada şahid kimi iştirak edən mərhum Məhəmməd kişinin 7 il öz baxılmasını göz­lə­yən ərizəsi.

  3. 7 ay bundan əqdəm vəfat edib, hazırda cənnətdə məskun­laş­mış Əbdüləlinin ərizəsi. Bu gün ruhu burada iştirak edir.

  4. 7 gün əvvəl qəza yolu ilə ömrünü tamama yetirmiş Firəngiz xanımın ərizəsi. Qeyd etməliyəm ki, Firəngiz xanımın cənnət və ya cəhənnəmdə daimi məskunlaşması bu günkü məhkəmə üzləş­məsi ilə əlaqədar olduğundan, o, hələlik cəhənnəm qapıları önün­də müvəqqəti sakin kimi yerləşdirilmişdir.

Hakim: (məşvərətçilərə)

Kimin sualı var?



Məşvərətçilər: (bir səslə)

Sual yoxdur.



Hakim:

Onda keçək prosesə! (ittihamçıya)

Ayrı-ayrı ərizələr üzrə ittihamnaməni oxuyun!

İttihamçı:

Möhtərəm hakim! İlk əvvəl 77777 nəfər əhalinin......



Hakim:

Saxla, saxla! Sən hələlik bu 77 mini axıra saxla! Gəl əvvəlcə konkret adamlardan başlayaq, hansıların ki, öz ruhları burdadı! Bu işi başa çatdıraq ki, özgələrinin də işini ləngitməyək. Olar?



İttihamçı:

Olar, niyə olmur! Demək belə, 7 il bundan əvvəl ölmüş...



Hakim:

Qısa! Xahiş edirəm qısa məzmunu deyəsiz.



(sonra cənnət mələyinə)

Gözəl mələk! Siz yəqin ki, cənnət əhli olan Əbdüləlinin işinə görə gəlmisiniz. Haqq dərgahının qaydalarına görə sizlər azadsı­nız. Əbdüləlinin işinə bir qədər gec baxıldığına görə hələlik gedib istirahət edə bilərsiniz.



Cənnət mələyi:

Möhtərəm hakim, bu, Əbdüləlinin istəyindən asılıdır. (Əbdüləliyə). Hörmətli Əbdüləli, necə istəyirsiniz? Darıxırsınızsa, gedək bir qədər gəzək.



Əbdüləli:

Xanım, imkan olsaydı oturub baxardım. Birinci dəfədir ki, məhkəmə görürəm.



Məhəmməd: (kənara)

Ədə, bu bəxtəvər oğlu bəxtəvər burada kefdəymiş ki, evin yıxılsın bais!



Hakim:

Yaxşı, necə istəyirsiniz. (ittihamçıya) Davam elə, amma müxtəsər!



İttihamçı:

Müxtəsər belədi – Məhəmməd kişi yazır ki, zalım hökmdarın uc­batından cəhənnəmə vasil olub və göstərir ki, əgər səbəbkar ol­masaydı, o kişi indi cənnətdə yaxşı bir vəzifə sahibi idi. Bir sözlə, kişi baisin cəzalandırılmasını tələb edir.



Məhəmməd: (tez yerindən qalxıb)

Doğru deyir, doğru deyir, can qardaş!



Hakim:

Oturun, icazəsiz danışmayın!



Məhəmməd:

Mən heç ağzımı açdım ki, can qardaş! Deyirəm düz deyir da...a!



Hakim: (Zalım şaha)

Müttəhim! Bu kişinin ərizəsinə sözün var?



Zalım şah: (ayağa durur)

Mən onu tanımıram və tanımaq da istəmirəm. Əgər o, cəhən­nə­mə 7 il əvvəl göndərilibsə, mənim burada nə təqsirim ola bilər? Bu böhtandı!



Hakim:

Şikayətçi Məhəmməd! Buyur, şikayətini üzbəsurət danış!



Məhəmməd:

A kişilər, sizə qurban! Bu Zalımdan soruşun görək mənim bu cəhənnəmdə nə ölümüm var, ay mərdimazar oğlu, mərdimazar?



Zalım:

Ə, sən öz xoşunla gəlmisən?



Məhəmməd:

A gorbagor olmuş, nə öz xoşum? Eyninə cəhənnəm gətirənin atasına lənət! Sən məni əyalət başçısı qoymasaydın, rüşvət alma­ğa məcbur eləməsəydin, yalan söyləməyə, adamların gözünə kül üfürməyə, haqqı qoyub nahaqqı tərifləməyə sövq etməsəydin, mə­nim burda nə itim azmışdı, hə? Mən camaatın hər gün var-yoxdan çıxdığını görə-görə sənin fəzilətin barədə yalanlar söyləməsəydim, günaha batardımmı, hə? (müttəhimin üstünə cummaq istəyərkən cə­hənnəm məmurları onu geri itələyirlər). Yox! Dillən də, dillən! Yalandırsa, denən yalandı! Hə?



Müttəhim:

Yalandı, hamısı yalandı! Zınqı oğlu, zınqı!



Hakim: (Məhəmmədə)

Yaxşı, sən otur, hələlik, sözü verirəm şahidlərə, Ağıl!



Ağıl:

Möhtərəm hakim! Mən bu bədbəxtin ağlıyam. Amma kaş heç

olmayaydım! Mən ona çox hörmət göstərib çətin anlarda dadına yetmişəm, ona elm, bilik vermişəm. Mənim sayəmdə o, böyüyüb hökmdar olub. Ancaq o, məni axırda bax bu sırtıq nəfsin quyru­ğuna bağlayıb, sürüyüb. Bu alçaq məni nəfsin tabeçiliyinə verib. Ona görə də təvəqqe edirəm qoyun əvvəl nəfs danışsın! (oturur)

Hakim:

Hə, Nəfs müəllim, başda görək!



Nəfs: (hi-hi...hi gülür)

Cənab hakim! Mən bu kişiyə nə pislik etmişəm? Bunun əlini çörəyə, pula, var-dövlətə, şan-şöhrətə çatdırmışam? Bu pisdi mə­gər? Onun o qurumuş ağlının ümidinə qalsaydı, ya bazarda yemiş sa­tırdı, ya da Qara dağda keçi otarardı. Çünki bunun, öz ara­mız­dı, dərin bir ağlı da yox idi ki, bunu bir yana çıxartsın. O qədər alimlər, dərin ağıllı adamlar işsiz-gücsüz qalıb, nə yeməyə çörək, nə də geyməyə paltar tapırlar. Bunun isə, nə olsun ki, ölüb, geri ya­nında milyonlarla malı, pulu var ki, yüz illərlə bütün nəslinə bəs edər. Hamısı da kimin hesabına, bax mənim! (əlini sinəsinə vu­rur). Çünki, mən bunu təhrik etmişəm. O da düz deyə-deyə düz­də qalmışların haqqını kəsib, yığıb öz sandığına, hi...hi!, amma bunun özündə də fərasət varmış ha! Hi...hi-hi! (əyləşir).



Müttəhim:

Yalandı, mən heç kəsin haqqını yeməmişəm! Nə çərənləyirsən?



Hakim:

Yaxşı, səs salmayın! Buyursun Vicdan!



Vicdan: (ağır-ağır, utana-utana ayağa durub irəli gəlir)

Möhtərəm hakim! Mən xəcalət çəkirəm. Düzünə qalsa, məni burada danışdırmağın heç yeri də deyil. A kişilər, ay sizin başını­za dönüm! Bu adam özü dünən ölüb, bu gün gətirib burada müha­kimə edirsiniz. Mən yazıq düz 30 il bundan əvvəl ölmüşəm! Bir-iki dəfə ona dedim ki, millət acından batır, sən niyə hakimiyyə­tin­dən sui-istifadə eliyib bu qədər acgözlüklə pul, var-dövlət yığır­san. Qoy bu yazıq millət də dolansın da! Onda o, mənim başıma elə bir qapaz vurdu ki, gözlərim tutuldu, daha heç nəyi görə bil­mədim. Nə qədər qışqırmağa çalışdım, səsim çıxmadı. Bax elə o vaxtdan da mən ölüyəm. (oturur)



Hakim: (müttəhimə)

Hə, nə deyirsən? Sözün var yenə də?



Müttəhim:

Böhtandı, uydurmadı! Hamısını inkar eliyirəm!



Məhkəmə katibi:

Möhtərəm hakim, icazə verin ədalət maşınını işə salaq. Hər şey orada lentə alınıb saxlanılır.



Məşvərətçilər:

Düzdü, doğrudu, qoy işə salsın!



Hakim:

Birinci şikayət üzrə maşının düyməsini bas görək nə göstərir. (Məhkəmə katibi düyməni basır, müxtəlif səslər, işıqlar oynaşır, səhnə qaranlıqlaşır. Şəkil dəyişir)


II Şəkil

Zalım şahin qəbul otağı. Şaha layiq bəzədilmiş otaqda Zalım şah taxtda əyləşib. İki nəfər qaravaş onu yelpikləyir. Zalım şah əlini əlinə vurub katibəni çağırır.
Firəngiz: (daxil olur)

Eşidirəm hökmdarım!



Zalım şah:

Vəziri çağırmışdım gəlib çıxmadımı?



Firəngiz:

Gəlibdir hökmdar. Sizin əmrinizi gözləyir.



Zalım şah:

De, gəlsin! Özün də mənə çay ver! Son zamanlar sən mənə pis baxırsan ha, qız!



Firəngiz:

Baş üstə şahım! (çıxır)



Vəzir: (daxil olur)

Böyük və adil hökmdara salam! (təzim edir)



Zalım şah:

Gəl vəzir, gəl! Gəl söylə görək ölkədə vəziyyət necədir? Son vaxtlar nə işlər görülüb?



Vəzir:

Hökmdar, sizin fəzilətiniz və ədalətinizin sayəsində ölkəmiz günü-gündən tənəzzül.., tfu.., üzr istəyirəm, tərəqqiyə doğru getməkdədir. (cibindən kağız çıxarıb baxaraq). Son yarım ildə öl­kədə 100 pud qızıl çıxarılıb.



Zalım şah:

Dayan! Ver görüm o nə siyahıdır!



Vəzir:

Buyurun, bu ölkədə yarım illik istehsalın hesabatıdı! (si­ya­hı­nı verir)



Zalım şah: (siyahıya baxaraq)

Yüz dəfə sizə tapşırmışam ki, mənə bildirmədən heç nəyi ya­zıya almayın, açıb hər kəsə danışmayın. Ay başı boş! Sən məgər qanmırsanmı, əgər 100 pud qızıl çıxarılıb satılsa gərək onun 70 pu­dunun pulunu xalqa, bu acgöz avaralara paylayaq? Yaz bunu 30 pud. Bunun kimi mal-qara, qoyun-keçi və dəvələrin sayını da yarıbayarı azalt. Yaxşı, de görək əhalinin hər bir nəfərinə bir gün­lük yemək pulu nə qədər lazımdır?



Vəzir:

Təqribən bir dinar.



Zalım şah:

Biz nə qədər məvacib veririk?



Vəzir:

Təqribən yarım dinar.



Zalım şah:

İndi qandınmı, nəyə görə siyahıdakıları az göstərmək lazım­dı? İndi davam elə!



Vəzir:

Son 6 ilin təhlilinə görə bizim məmləkət dolanışıq səviy­yə­sinə görə xeyli irəliləyərək 250 ölkə arasında 248-ci yerdən 246-cı yerə keçmiş, Afrikanın Qanqal əmirliyini və Quru Səhra məmlə­kətini arxada qoymuşdur. Bütün bunlar sizin müdrik hökmdar­lı­ğınız sayəsində olmuşdur. (katibə çay gətirib qoyur).



Katibə: (kənara)

Atamın goruna and olsun o məmləkətlərdən birini sel, o biri­ni quraqlıq məhv etməsəydi, biz bu irəliləyişi əldə etməzdik. Külü qoyum bunların başına! (gedir)



Zalım şah:

Yaxşı, hesabat bəsdi, bizdə bir neçə şəhərin qazilərinin yeri boşdu, bir əyalətdə də vali yerinə bir nəfər tapıb qoymaq la­zımdı. De görüm bu barədə nə təklifiniz var?



Vəzir:

Hökmdar, şəhər qazılarını hələ də axtarırırq. Amma əyalət baş­çısı üçün bir namizəd var, əgər məsləhət bilsəniz... (kağızı cibin­dən çıxarıb verir)



Zalım şah: (kağıza baxaraq)

Kim? Dəllək Məhəmməd? Bu kimdi, haralıdı? Məgər mən sizə deməmişəmmi bizim kənddən olmayana belə böyük iş ver­mək olmaz?



Vəzir:

Hökmdar, bu Məhəmmədin özü sizin kənddən olmasa da, arvadı oralıdı. Bizim məlumata görə, o da arvad sözündən çı­xan deyil, üstəlik nə buyruq versəniz fikirləşmədən yerinə yeti­rər, üzü­yola adamdı. (cibindən torbanı çıxarıb stolun üstünə qoyur). Bu da onun mağdurudu, min dinar gətirib.



Zalım şah:

Nə min dinar? O boyda əyaləti ona bir ovuc qəpik-quruşamı vermək istəyirsən? Heç utanırsan?



Vəzir:

Bu avansdı, o hər ay yüz dinar da verəcək. Özü də qəbul ota­ğındadı. Məsləhətdirsə, çağırtdırın gəlsin.



Zalım şah: (torbanı götürüb daxıla ataraq)

Yaxşı, deyin gəlsin! (əlini əlinə vurur)



Firəngiz: (daxil olur)

Eşidirəm, hökmdar!



Zalım şah:

Orada Məhəmməd adlı birisi var, burax içəri! (katibə çıxır)



Zalım şah:

Hə, yadımda ikən deyim, siyahıdan azaltdığımız qızıl və mal-qa­ranı bizim şəxsi ailə xəzinəmizə göndər, amma heç kəs bilməsin.



Vəzir:

Baş üstə, oldu!



Məhəmməd: (daxil olub təzim edir)

Salam əleykum!



Zalım şah: (etinasız)

Yaxşı, gəl görüm kimsən?



Məhəmməd:

Məhəmmədəm, can qardaş! Dəllək Məhəmməd! Baş qırxı­ram, sünnət eliyirəm!



Zalım şah: (vəzirə bir qədər astadan)

Bu nə heyvandı, ə, tapıb gətirmisən? (sonra Məhəmmədə) Biz sənə böyük bir vəzifə vermək istəyirik. Bacararsanmı?



Məhəmməd:

Bacararam! Niyə bacarmıram? Lap yaxşı bacararam! (kənara) Hər halda sünnət işindən çətin olmaz!



Zalım şah:

Səni Qarayol vilayətinə vali qoyuram. Get sabahdan işə başla! Vəzir deyənlərə əməl etməsən özündən küs! Gedə bilərsən!



Məhəmməd:

Baş üstə, baş üstə! (çıxır)



Zalım şah: (vəzirə)

Mənə başqa sözün var?



Vəzir:

Adil hökmdar! Cəsarətimə görə çox üzr istəyirəm. Bir nəfər cavan kəndli məni lap üzdən-gözdən salıb.



Zalım şah:

Niyə? Nə istəyir?



Vəzir:

Əslində heç nə. Bu adam iki ayağını bir başmağa dirəyib ki, mən hökmdara qulluq etmək istəyirəm.


1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   14


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə