Doğu Anadolu Bölgesi Hava Durumu Hava Tahminleri




Yüklə 71.27 Kb.
tarix28.04.2016
ölçüsü71.27 Kb.



Doğu Anadolu Bölgesi - Hava Durumu - Hava Tahminleri...









Doğu Anadolu Bölgesi' nin İlleri...

Ağrı

Erzincan

Malatya

Ardahan

Erzurum

Muş

Bingöl

Hakkari

Tunceli

Bitlis

Iğdır

Van

Elazığ

Kars

 














Doğu Anadolu Bölgesi...

     Türkiye Cumhuriyeti' nin Anadolu topraklarında Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Irak' ın kuzeyinde, İç Anadolu Bölgesi doğusunda, Karadeniz Bölgesi güneyinde; İran' ın, Nahçıvan' ın, Ermenistan' ın batısında yer alır.

     Türkiye' nin Coğrafi Bölgeleri içerisinde en büyük alana sahip olanıdır.

     Türkiye' nin kapladığı alanın (814.578 km²) %21' ini (171.061 km²) Doğu Anadolu Bölgesi oluşturur.

     Nüfus yoğunluğu bakımından en az olan ve ortalama yüksekliği ise en fazla olan bölgedir.



     Maden zenginlikleri yönünden en fazla kaynağa sahip olan Doğu Anadolu Bölgesi ayrıca volkanizmanın en etkin olduğu coğrafi bölgedir.

     Doğu Anadolu iklimi, çok sert olarak özetlenebilir. Mevsimler ve gündüz-gece arasındaki ısı farkları çok fazladır.

     Yazlar ova kesimlerinde gündüzleri pek sıcak olur. (Malatya en sıcak ayının ortalama sıcaklığı 29C, maksimum gölgede 41C), fakat yayla kesimlerinde daha serin geçer (en sıcak ay ortalaması 17C ve gölgede 34C).

     Kışlar her yerde çok soğuk ve sürekli, kuzeydoğuya doğru daha serttir.



Araştırma: www.internethatti.com

www.internethatti.com













Yukarı Fırat Bölümü:

     Bölgenin batı kısmını oluşturur. Bölgenin en geniş yüz ölçüme sahip bölümüdür. Bölümün başlıca yer şekillerini sıradağlar ve bu dağlar arasında uzanan ovalar oluşturmuştur. Bölümün kuzeyinde Mercan dağları güneyinde ise Güneydoğu Toroslar’ ın bir kısmı yer alır.

     Bu dağlar arasında Elbistan, Malatya, Muş ve Elazığ ovaları bulunur. Kuzeyde ise Erzincan ve Tercan ovaları yer alır. Bölümün akarsuları Fırat' ı oluşturan Karasu ve Murat ırmaklarıdır. Bu ırmaklar üzerinde Keban ve Karakaya barajları yer alır.

     Bölümde karasal iklim etkilidir. Bu yüzden bitki örtüsü bozkırdır. Dağların yağış alan yamaçlarında ise yer yer ormanlara rastlanır. Kış mevsiminde kar yağışı ve don olayları görülür.

     Bölge içerisinde en verimli ovalar buradadır. Bu yüzden bölgenin en yoğun nüfuslu yeri Yukarı Fırat Bölümü' dür. Nüfus genellikle ovaların çevresinde toplanmıştır.

     Bölümdeki il merkezleri Malatya, Elazığ, Erzincan, Bitlis, Bingöl ve Tunceli' dir. Bölümün en büyük yerleşim yeri Malatya' dır. Kent, tarım, sanayi, ticaret ve kültür merkezi durumundadır.

     Bölümde tarım, halkın en önemli geçim kaynağıdır. Buradaki ovalarda en fazla buğday, arpa, şeker pancarı, tütün ve baklagiller yetiştirilir. Bölümdeki otlakların fazlalığı büyükbaş ve küçükbaş hayvancılığın gelişmesine neden olmuştur.

     Malatya' da yem, süt ürünleri, pamuklu dokuma, şeker, sigara ve et kombinaları vardır. Elazığ' da ise şeker ve çimento fabrikaları ile ferro krom tesisleri bulunur. Bölüm, ülkemizin yer altı kaynağı bakımından en zengin yeridir. Elbistan’ da çıkarılan linyit buradaki termik santralde enerji kaynağı olarak kullanılır. Ayrıca krom, demir, bakır, çinko ve kurşun da çıkarılmaktadır.













Erzurum - Kars Bölümü:

     Doğu Anadolu Bölgesi’ nin kuzeydoğu köşesini oluşturur. Bölümde Erzurum - Kars ile Ardahan plâtoları geniş yer kaplar. Bölümün dağları ise Allahuekber, Kargapazarı ve Palandöken’ dir. Ovalar ise Erzurum ve Iğdır’ dır. Bölümdeki akarsular Aras ve Kura’ dır.

     Bölümde şiddetli karasal iklim görülür. Kışlar uzun ve soğuk geçer. Ülkemizin en soğuk yeridir. Kışın yağan karlar uzun süre erimeden bekler. Yaz mevsimi ise kısa, serin ve yağışlı geçer. Bu nedenle bölümün bitki örtüsü gür çayırlardır. Yükseklerde ise yer yer ormanlara rastlanır.

     Nüfusun büyük kısmı ovalarda toplanmıştır. Bölümdeki il merkezleri Erzurum, Kars, Iğdır ve Ardahan’ dır. Erzurum bölümün ticaret, sanayi ve kültür merkezidir. Bölümdeki diğer önemli yerleşim yerleri ise Sarıkamış ve Kağızman’ dır.

     Bölümde halkın en önemli geçim kaynağı hayvancılıktır. Tarım alanlarının az, çayır ve meraların fazla olması hayvancılığın gelişmesini sağlamıştır. Bölüm yurdumuzun başlıca hayvancılık merkezlerindendir. En fazla sığır ve koyun yetiştirilir. Tarım alanları Erzurum ve Iğdır ovalarıdır. Iğdır’ ın yükseltisi az olduğu için çevresinde göre farklı bir iklim görülür. Burada en fazla pamuk, buğday, şeker pancarı, sebze ve meyve yetiştirilir.

     Erzurum’ da şeker, çimento, dokuma, yem fabrikaları ile et kombinaları kurulmuştur. Ayrıca kereste, şeker, çimento, yem, iplik fabrikaları da vardır. Kars’ ta ise genellikle hayvansal ürünleri işleyen fabrikalar bulunur.

     Erzurum, Kars ve Ardahan' daki tarihî eserler ile Palandöken ve Sarıkamış' taki kayak merkezleri turist çeken yerlerdir.













Yukarı Murat - Van Bölümü:

     Murat ırmağının doğduğu yer ile Van gölünün çevresini içine alır. Bölüm sönmüş volkan dağları tarafından ikiye ayrılmıştır. Bu dağlar, Nemrut, Süphan, Tendürek ve Ağrı' dır. Ayrıca bölümde Bingöl ve Şerafettin dağları da yer alır. Bu dağlar arasında düz alanlar vardır. Bunlar, Muş, Eleşkirt, Malazgirt ve Bulanık ovalarıdır. Bölümdeki akarsuları Fırat' ın kolu olan Murat ırmağı ile Dicle' nin kolu olan Botan çayı oluşturur. Bölümde bulunan Van gölü ülkemizin en büyük gölüdür. Göl, turizm ve su ürünleri açısından bölüm ekonomisine katkı sağlar.

     Bölümde karasal iklim etkilidir. En yaygın bitki örtüsü bozkırlardır. Yağışın arttığı dağ yamaçlarında ise ormanlara rastlanır.

     Bölümde nüfus çok seyrektir. Nüfusun çoğu ovalarda toplanmıştır. Bölümdeki il merkezleri Van, Ağrı ve Muş' tur. En büyük yerleşim yeri Van' dır. Diğer önemli yerleşim yerleri ise Malazgirt, Tatvan, Erciş ve Doğu Beyazıt' tır.

     Halkın geçim kaynaklarının başında hayvancılık gelir. Bölümde özellikle küçükbaş hayvancılık gelişmiştir. Tarım alanlarının az olması insanları hayvancılığa yöneltmiştir. Van gölü çevresi ile vadi ve ovalarda tarım yapılır. En fazla buğday ve arpa yetiştirilir. Sulama yapılabilen yerlerde ise şeker pancarı ile sebze ve meyve yetiştirilir.

     Bölümde turistlerin ilgisini çekebilecek yerler, Van gölü, Ağrı dağı, Nemrut dağı krateri ve İshak Paşa Sarayı' dır.













Hakkâri Bölümü:

     Ülkemizin güneydoğu köşesini oluşturur. Ülkemizin en dağlık alanı burasıdır. Buradaki dağlar Güneydoğu Toroslar’ ın uzantıları olan Hakkâri ve Buzul dağlarıdır.

     Bölümün başlıca düzlüğü İran sınırında yer alan 2000 metre yükseklikteki Yüksekova' dır. Bölümün akarsuları Dicle' nin kolları olan Büyük Zap ve Botan çaylarıdır.

     Bölümde şiddetli bir karasal iklim görülür. Kış mevsimi uzun ve kar yağışlı geçmektedir. Engebeli arazi üzerine yağan karlar bölümde her yıl çığ oluşmasına yol açar.

     Bölüm ülkemizin en seyrek nüfuslu yerlerindendir. Arazinin çok dağlık olmasından dolayı bölümde tarım, ulaşım, ticaret ve sanayi gelişmemiştir. Bu yüzden bölüm ülkemizin en az gelişmiş yerlerindendir. Bölümdeki il merkezleri Hakkâri ve Şırnak' tır.

     Halkın başlıca geçim kaynağı küçükbaş hayvan yetiştiriciliği ve ticaretidir. Bölümde arıcılık da yapılmaktadır. Çok az olan tarım alanlarında genellikle buğday ve çavdar ekimi yapılır.

     Bölümde sadece Şırnak' taki asfaltit yatakları yer altı kaynağı olarak bulunur. Bölümde ulaşım, sanayi, ticaret ve turizm gelişmemiştir. Ülkemizin en geri kalmış yerlerinden biridir.












Yüzey Şekilleri:

     Yer şekillerini; sıradağlar,geniş plâtolar ve ovalarla çukur alanlar oluşturur. Ovaların çoğu genç faylarla sınırlandığından deprem alanlarıdır. Doğu Anadolu yüzey şekillerinin ana çizgileri, bölgeyi batı-doğu doğrultusunda boylayan yay biçimindeki dağ sıralarıyla meydana gelir. Bu dağ sıraları, alçak ve dalgalı düzlüklerle birbirinden ayrılırlar. Bu düzlükler üzerinde ayrıca dağ kütleleri yükselir, aralarına da çukur ovaları girer. Yüzey şekillerinin genel doğrultusuna göre, Doğu Anadolu relyefi kuzeyden güneye şöyle takip edilebilir:

     Kuzeybatıda Kuzey Anadolu Dağları’ nın Doğu Anadolu yaylasına komşu olan iç sırası: bölgenin sınırı içerisinde uzanan Kelkit Çoruh Dağları: Kızıldağ (3.025m), Çimen(2.700m) dağları ve daha ötede Çoruh Oltu havzasındaki dağlar.

     Bu dağların gerisinde Erzurum Kars yaylası. Çoğu yerde lav örtüsüyle kaplı; yüksekliği 1.5002.000m. Yayla üzerinde basık dağ sıraları: Dumludağ (3.200m), Allahüekber dağı (3.111m), Kısırdağ (3.150m) gibi; yayla içine girmiş çukur ovaları; Erzincan Ovası (yüksekliği: 1.200), Erzurum Ovası (yüksekliği: 1.800-1.900m), Pasinler Ovası (1.650m), Sürmeliçukur Iğdır Ovası (800900m).

     Doğu Anadolu’ nun ortasında Karasu (Fırat) ve Aras vadilerine güneyden paralel olarak uzanan büyük sırt: Karasu-Aras dağları. Bunlar Monzur (3.250m), Mercan (3.463m dağlarıyla başlayıp Palandöken (3.017m), Çakmak (3.060m), Perli (3.200m) dağı üzerinden Ağrı volkan kütlesine kadar uzanır.

     Büyük Ağrı konisi Türkiye’ nin en yüksek doruğudur (5.165m). Karasu-Aras dağları, güney batıda Uzunyayla yöresindeki kesintiden sonra Orta Toroslar’ a bağlandığı gibi, doğuda Ağrı volkan kütlesi ötesinde İran ortasındaki dağlara devam eder.

     Sözü geçen merkezî sırtın güneyinde Van Gölü havzası ve bunun batısında Murat havzası. Her iki havza da güneyde, güneydoğu Toros yayına dayanır; Ağrı Nemrut dağları arasında sıralanan bir sönmüş volkan dizisi (Tendürek dağı 3.542m, Süphan dağı 1.200.000 ölçekli harita ya göre 4.434m, Nemrut dağı 2.802m) ile birbirinden ayrılır.

     Van Gölü havzası, doğuda İran sınır dağlarında yüksekliği 3.000m’ yi aşan tepelere dayanan yüksek bir yayla (Erk dağı 3.200m) ile batıda Van Gölü’ nün kapladığı geniş bir çukur alandan meydana gelir.  

     Murat havzasında ise Murat ırmağı boyunca uzanan sıra ovalar arasında Bingöl (3.200m) gibi dağ kütleleri göze çarpar. Doğu Beyazıt ovası (2.000m), Karaköse-Eleşkirt ovası (1.650m), Malazgirt ovası (1.500m), Muş ovası (1.200m), Elâzığ ovası veya Uluova (1.050m).

     Güneydoğu Toroslar, Doğu Anadolu’ yu güneyden sınırlayan bir yaydır. Batı kesiminde geniş ve orta derecede yüksek (Malatya dağları; Akdağ 2.605m),orta kesiminde dar ve az yüksek (Maden dağları; Hazarbaba dağı 2.285m), doğuya doğru gitgide geniş ve çok yüksektir. (Bitlis dağları 3.500, Hakkari dağları; Cilo dağının Reşko tepesi 4.168m).

     Bölgede dağlardan sonra en fazla alan kaplayan yer şekli plâtolardır. Platolar, Fırat ve Aras nehirlerinin kolları tarafından parçalanmıştır. En büyük plâtosu ‘’Erzurum Kars Platosu’’ dur. Bölgede yer alan dağ kuşakları arasındaki çöküntü oluklarında ovalar yer almaktadır.

     Birinci çöküntü kuşağını; Ardahan, Göle ve Çıldır Gölü, ikinci çöküntü kuşağını; Erzurum, Erzincan, Pasinler, Horasan ve Iğdır Ovaları Üçüncü çöküntü kuşağını ise; Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ve Van Gölü çanakları ve bunlar içerisinde yer alan ovalar oluşturur.

     Doğu Anadolu Bölgesi’ nde yer alan Aras ve Kura nehirleri sularını ülkemiz toprakları dışarısında Hazar Denizi’ ne dökerler. Fırat, Dicle ve Zap nehirleri ise sularını yine ülkemiz dışarısında Basra Körfezi’ ne dökerler.

     Bölge akarsularının rejimi düzensizdir. Bunun nedeni; yağış rejiminin düzensizliği ve kış yağışlarının kar şeklinde düşmesidir.

     Kışın yağan karlar erimeden uzun süre yerde kaldığı için akarsuların debileri azalmaktadır. İlk bahar ve yaz aylarında eriyen karlar akarsuların debilerinin yükselmesine ve coşkun bir şekilde akmasına yol açar.

     Bölge akarsularının hidroelektrik enerji potansiyeli yüksektir. Bunun nedeni; yükselti ve eğimlerinin fazla olmasıdır.

     Bölgedeki fay hatları üzerinde göller oluşmuştur. Türkiye’ nin en büyük gölü olan Van Gölü başta olmak üzere Çıldır, Nazik, Erçek, Hazar, Balık ve Bulanık gölleri bölge sınırları içerisinde yer alır. Van Gölü Türkiye’ nin ikinci büyük kapalı havzasını oluşturur.















İklim ve bitki örtüsü:

     Doğu Anadolu iklimi, çok sert olarak özetlenebilir. Mevsimler ve gündüz-gece arasındaki ısı farkları çok fazladır.

     Yazlar ova kesimlerinde gündüzleri pek sıcak olur. (Malatya en sıcak ayının ortalama sıcaklığı 29C, maksimum gölgede 41C), fakat yayla kesimlerinde daha serin geçer (en sıcak ay ortalaması 17C ve gölgede 34C). Kışlar her yerde çok soğuk ve sürekli, kuzeydoğuya doğru daha serttir.

     Denizlerden uzaklığı yüzünden az yağışlı olmakla birlikte bölgenin dağlık yapısı İç Anadolu’ ya göre yağış bakımından bir üstünlük sağlar.

     Özellikle dağların yağış getiren rüzgara açık olmayan yamaçlarında ve çukur alanlarda az (Malatya 371mm, Iğdır 255mm, Erzurum 471mm, Van 378mm); mesela Güneydoğu Toroslar’ ın güneybatıya bakan yüzeyinde pek boldur. (Sason 1.216mm, Lice 1.194 mm).

     Yağış rejimi bakımından Doğu Anadolu’ nun büyük bir kısmında (Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz Bölgesi’ de, hatta İç Anadolu’ da olduğu gibi) yaz mevsimi kurak geçer, yağışlar kış mevsiminde olur; bazen de kışla beraber ilkbahar aylarına kayar (Gecikmiş Akdeniz rejimi). Yalnız bölgenin kuzeydoğu kesiminde (Erzurum-Kars Bölümü) bu bakımdan önemli bir değişiklik olur: yaz kuraklığı silinir, yaz en yağışlı mevsim hâline gelirken kurak mevsim kalmamakla beraber kış en az yağışlı mevsim olur.

     İklimin bu durumu, tabiî bitki örtüsünde ormanların neden az yer tuttuğunu (alçak yerlerde yazların kuru ve çok sıcak geçmesi, yüksek kesimlerde yazların kısa ve serin geçmesi) aydınlatır.

     Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkırdır. İlkbahar yağışlarıyla yeşeren bozkırlar yaz yağışlarıyla sararırlar. Yüksek kesimlerde (Erzurum-Kars yaylası) uzun boylu dağ çayırları görülür.

     Bölgede sarıçam ormanları da bulunur. Yağışların fazla olduğu dağ eteklerinde meşe ormanlarına rastlanır. Bölge Türkiye ormanlarının %11’ ine sahip olup, orman alanları bakımında 5. sırada yer alır.















Tarım ve hayvancılık:

     Sanayi kuruluşları yetersiz olan Doğu Anadolu Bölgesi halkı geçimini, başta hayvancılık olmak üzere tarımdan sağlar. Bölgenin hayvancılığa çok elverişli olan Erzurum-Kars Bölümü’ nde yüksek nitelikli sığırlar yetiştirilir.

     Çok sayıda küçükbaş hayvan besleyen göçer aşiretler yazın sürülerini bölgenin öteki kesimlerindeki yüksek yaylalarda otlatır.

     Bitkisel üretime elverişli alanlar, bölge yüzölçümünün ancak %10’ unu kaplar. Bu alanın büyük bölümünde tahıl ekimi yapılır.

     Tahıldan başka baklagiller, şeker pancarı, meyve, sebze, pamuk ve az miktarda da tütün yetiştirilir.

     Pamuk yetiştirilen kuytu Iğdır, Malatya ve Elazığ ovalarını yanı sıra Erzincan Ovası ile Van Gölü çevresinde meyve bahçeleri çok yer tutar.














Yeraltı zenginlikleri:

     Yeraltı kaynakları bakımından oldukça zengin sayılan Doğu Anadolu Bölgesi’ nde Afşin ve Elbistan’ da linyit, Hekimhan ve Divriği yörelerinde bakır, Guleman yöresinde krom, Maden yöresinde bakır, Keban ve Baskil yöresinde de gümüşlü kurşun yatakları vardır. Keban ve Karakaya hidroelektrik, Afşin-Elbistan termik santralleri bölgenin başlıca enerji üretim kuruluşlarıdır.

     Madencilik alanında yurt ekonomisine katkısı önemlidir: Tüm yurtta çıkarılan bakırın %50’ si, kromun %70’ i, demirin %75’ i, mabünganezin %35’ i, baritin %75’ i, çinko ve kaya tuzunun önemli bir kısmı bu bölgeden elde edilir. Bölgenin maden yatakları zengindir.















Sanayi:

     Büyük kentler çevresinde kurulan sanayilerin başlıcaları pamuklu dokuma, iplik, şeker, süttozu, un, peynir, yem, sigara ve çimento fabrikaları ile et kombinalarıdır.

     Bölgenin elektrik enerjisi üretimindeki payı büyüktür. Sadece Keban santrali tüm Türkiye üretiminin %25’ ini gerçekleştirmektedir. Yapımı devam eden yeni hidroelektrik santralleri bittiğinde, bölge bu yönüyle çok daha büyük bir önem kazanacaktır. Türkiye’ de hidroelektrik üretimine elverişli akarsu potansiyelinin üçte biri bu bölgede bulunmaktadır.















Nüfus ve yerleşme:

     Doğu Anadolu Bölgesi en az nüfuslu ikinci bölgemizdir. Yaklaşık 5 milyon nüfusu ile km2’ ye 34 kişi düşer. Nüfus yoğunluğu en az olan bölgemizdir. Bunun nedeni; nüfus miktarının az, bölge yüzölçümünün fazla olmasıdır.

     Bölgede kırsal nüfus şehir nüfusundan fazladır. Diğer bölgelere sürekli göç verir. Bunun nedeni; iş imkanlarının sınırlı olmasıdır.

     Nüfus, bölgenin kuzey ve güneyindeki çöküntü ovalarında toplanmıştır. Erzurum, Erzincan, Malatya, Elazığ, Ağrı, Iğdır, Kars, Van, Bitlis, Bingöl, Tunceli, Hakkâri, Şırnak, Ardahan bölgedeki başlıca il merkezleridir.

    Bölgenin kırsal kesimlerinde hayvancılığın yoğun olarak yapıldığı kom ve mezra yerleşmeleri vardır. Kırsal yerleşim alanları küçük ve dağınık birimler hâlinde dağ etekleri ve vadi boylarına dağılmıştır.

     Tarımsal alanları kısıtlı, sanayi işyerleri yetersiz olan bölge halkının artan nüfusu içinde işsiz kalan kesimi, ülkenin ekonomik olanakları daha gelişmiş olan yörelerine göç etmek zorunda kalmaktadır. 














Ulaşım:

     Kışların sert ve uzun geçmesi, arazinin dağlık olması ulaşımı güçleştirir. Bölgede doğu-batı yönünde uzanan tektonik oluklar ve akarsu vadileri ulaşım açısından kolaylıklar sağlamaktadır.

     Dağlık Hakkari Bölümü ulaşımın en zor sağlandığı yerdir. Diğer bölümler kara ve demiryolu ile iç bölgelere bağlanmıştır. Ayrıca hava yolu ile ülkenin bir çok kentine ulaşım sağlanmaktadır.















Tarihi Eserler ve Turizm:

     Doğu Anadolu Bölgesi’ nin turizm kaynaklarını tarihî eserler ve doğal güzellikler oluşturur.

     Ulaşım yetersizliği, iklimin elverişsizliği turizmin gelişmesini engellemiştir.



     Doğu Anadolu Bölgesi’ nde turistlerin en çok ilgisini çeken yerler, İshak Paşa Sarayı’ nın bulunduğu Doğu Beyazıt, Ağrı Dağı, Kommagene Krallığı dönemine ait kalıntıların bulunduğu Nemrut Dağı, Muradiye ve Gürlevik Çağlayanı ile Van Gölü’ ndeki Akdamar Adası’ dır.





Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə