BÜTÖv azərbaycan uğrunda mübariZƏ HƏyatimin mənasidir




Yüklə 216.37 Kb.
səhifə2/3
tarix22.02.2016
ölçüsü216.37 Kb.
1   2   3

ARTIRMA

"Peşəkar məmur və qulluqçu təbəqəsinin yaranması və qorunması dövlətin işlək strukturunun ahəngdar fəaliyyətinin əsas şərtlərindəndir. Respublika rəhbərliyi bu sahədə mühüm addımlar atmaq niyyətindədir. [...]

Prezident Aparatında bu məqsədlə hazırlanan "Dövlət qulluqçuları haqqında" qanun layihəsində siyasi və inzibati vəzifələrin bölgüsü nəzərdə tutulmuşdur. Məqsəd seçkilərdə hansı siyasi qüvvənin qələbəsindən asılı olmayaraq peşəkar məmur və qulluqçuların işdən kənarlaşdırılmasına yol verməməkdir. Müqavilə əsasında vəzifə və işlərə təyin edilən inzibati işçilər siyasətlə məşğul olmayacaqları barədə öhdəlik götürməlidirlər" ("Azərbaycan" qəzeti, 14 may 1993).

Bu qanunun nə vaxt qəbul ediləcəyi gözlənilirdi?



1993-ün sonunda qərar qəbul olunacaqdı, 1994-də bunun həyata keçirilmə mexanizmi gerçəkləşdiriləcəkdi. Bununçün müxtəlif komissiyalar yaradılmalıydı.

Biz fikirləşirdik ki, Amerikanın kiçik dövlət modelini Azərbaycanda quracağıq.

Ancaq, yanılmıramsa, Bəy, nə vaxtsa demişdiniz ki, Azərbaycanda iqtisadi qurumçün İsveçrə modelini götürməliyik?



Yox, İsveçrəni iqtisadi qurumçün deyil, milli münasibətlərçün örnək götürməyin tərəfindəydim. Mən bu düşüncələri həbs olunan zamanlarda yazmışdım. Məhkəmədə də onu oxudular.

İsveçrəni biz iki xətdə götürürdük. Birincisi, milli münasibətlərdə. İsveçrə dövlətində 3 işlək dil var. Kim hansında istəyir danışsın, yazsın. Yəni dillərə azadlıq verilir. Dövlət dili hansı olacaq - ona hələ sonra baxacağıq. Bu, çox maraqlıdır.

İkincisi, bitərəflik məsələsində. Biz də qabaqlar istəyirdik ki, Asiyanın İsveçrəsi olaq - heç kim bizə dəyməsin, heç bir müharibəyə qoşulmayaq. Bu, çox ciddi problemdir. Bu məsələni mən hələ Meydanda qoymuşdum. Türkmənistan belə bitərəf dövlət oldu. O, bloklara qoşulmur. Sonra fikirləşdim ki, bu model bizə yaraşmır - azadlıq mübarizəsi aparırıq, Azərbaycanın Güney məsələsi var. Bu model bizə o zaman əl verər ki, Azərbaycan bütöv olsun, sonra onu tətbiq edək...

Nəysə. Rəhmətlik Turqut Özal bizim dövlət quruculuğu planlarımızla tanış olandan sonra mənə bir neçə dəfə bunları demişdi: sizin seçdiyiniz yol düzdür, bundan əl çəkməyin; biz indi görürük ki, o cür qurumlu dövlətlər daha geniş qərar qəbul edir, daha fəallaşır. Biz artıq Türkiyəni keçmiş formada (İngiltərə formasında) qurmuşduq. Prezident təqribən oradakı kral rolunu oynayır, ancaq hər şeyi baş nazir idarə edir. İndi bu quruluşdan imtina etmək bizə çox çətindir - gərək onda bütün strukturları neçə illərə dəyişək. Sizsə elə bu başdan düz yolla gedirsiniz.

Bunu deməkdə məqsədim odur ki, təcrübəsiz olmağımıza baxmayaraq, dövlət quruculuğunda götürdüyümüz xətti çoxları bəyənirdi. Açıq bildirirdik ki, Amerika tipli dövlət qurmaq istəyirik. Sadəcə, bizdə parlamentin iki palatası olmayacaqdı - kiçik dövlətdə buna ehtiyac yoxdur. Biz dövlət katibi strukturunu ona görə tətbiq etmişdik. Gələcəkdə onu inkişaf etdirib həm xarici işlər nazirini, həm də dövlət katibini qovuşdurmaq niyyətindəydik . Sonra vitse-prezidentlik haqqında düşünürdük. Vitse-prezident seçkilərini bələdiyyə, yaxud parlament seçkiləriylə bir yerdə keçirmək olardı.

1993-də dövlət quruculuğuyla bağlı ən mühüm qərarları qəbul edəcəkdik, yeni parlament, bələdiyyələr, məhkəmələr seçiləcəkdi. Qalır, məsələn, məmur məsələsi (o, böyük müsabiqələr tələb edir), o da 1994-də yerinə yetiriləcəkdi.

"Rus ordusunu ölkəmizdən çıxardıq"

Bəy, bunlar başlanılmış çox dəyərli işlərdi. Siz indiyədək dövlət quruculuğundan danışdınız, ancaq başqa sahələrdə də bir ildə xeyli iş görüldü. Məsələn, Azərbaycanın Milli Ordusu hədsiz çətinliklər bahasına təşəkkül tapmağa başladı.



Mən Meydanda da dəfələrlə deyirdim ki, müstəqil olmaq üçün Azərbaycanın ən əsas iki göstəricisi olmalıdır: birincisi - pulu, ikincisi - ordusu. Hətta bir dəfə Polyaniçko mənə dedi ki, sən bu şüardan əl çək. Mən onu həmişə təkrarladım, çünki söhbət adi bir şüardan yox, dövlətçilik prinsipindən gedir. Ona görə də biz hakimiyyətə gələn kimi puldan və ordudan başladıq.

Birinci, pulumuzu buraxdıq. Paralel olaraq ordunu da yaradırdıq. O biri tərəfdən də Rusiyaya qarşı təzyiqlərə başladıq ki, ordunu buradan yığışdır, sərhəd qoşunlarını da. Xarici ordunun ölkəmizdə olması artıq müstəmləkə olmağımız deməkdir. Xarici ordunu çıxardırsan, öz müstəqil ordunu yaradırsan - onun yerinə oturur. Xarici pulu çıxardırsan, öz milli pulunu yaradırsan - onun yerində durur. Və olursan müstəqil dövlət.

İndikilər bizi ittiham edirlər ki, ordu quruculuğu 1993-dən, 4 İyun qiyamından sonra başlayıb. Bizim dövrümüzdə ordu quruculuğunda həqiqi vəziyyət necəydi?



Axı bunu necə deyə bilərlər? İttiham edirlərsə ya bu ölkədə yaşamırlar, ya da, doğrudan da, şərəfsizlik edirlər. Məhz Heydər Əliyev "Cəbhənin batalyonları" adı altında 33 batalyonu ləğv etdirdi. Bu nə deməkdi? Onlar Xalq Cəbhəsinin yox, Azərbaycan Ordusunun batalyonlarıydı. Bizim vaxtımızadək, lap bizim dövrümüzdə də həm Cəbhə batalyonları, həm də könüllü batalyonlar vardı. Biz könüllü batalyonları ləğv elədik. Mən özüm ləğv elədim ki, nizami ordu olmalıdır. "54 min hərbi qüvvə vardı" deyəndə mən nəyi nəzərdə tuturam? Bunun siyahısı var, dəftəri var - getsinlər baxsınlar hamısına. Onların heç biri Cəbhənin batalyonu deyildi. Sadəcə olaraq, əvvəldən könüllü yaranmışdılar, sonradan nizami orduya qəbul olunmuşdular, içlərindəki yaşlı adamlar da çıxıb getmişdilər. Nizami ordudan kənarda bir dənə də batalyon yoxdu. Kim nə deyir-desin.

Biz nəinki ordumuzu və pulumuzu yaratdıq, həm də rus ordusunu ölkəmizdən çıxartdıq.

Bəzilərinə elə gəlir ki, rus ordusu Azərbaycandan asanlıqla çıxıb.



Biz nə yaratmışıqsa, nə etmişiksə hamısı asanlıqla başa gəlib - elə-belə baş verib, Allah bizə göydən yetirib. İndi demokratiyadan dəm vuran bəziləri onda deyirdilər ki, azadlığı biz almamışıq, bizə veriblər. Guya bu xalq havayı yerə şəhidlər veribmiş, havayı yerə qırğına gedibmiş!..

Siz bu yaxınlarda Əlyazmalar İnstitutundakı görüşdə rus ordusunun çıxarılmasıyla bağlı maraqlı faktlar açdınız. Bəlkə bəzi başqa şeyləri də deyəsiniz?



Biz hər şeydən öncə Azərbaycandakı rus qoşunlarını imkan olan dərəcədə içəridən sarsıtmağa çalışdıq. Əsas məsələ bu idi ki, ordu özü içəridən aşılansın. Gördük ki, onun böyük bir hissəsi rusdur, qalanlarsa ukraynalılar, azərbaycanlılar, qazaxlar, qırğızlar, özbəklər və başqa xalqlar. Biz o xalqların nümayəndələrini başladıq dilə tutmağa ki, sən burada niyə xidmət edirsən? Onları dağıtmağa başladıq. Məsələn, Qazaxıstandan, Qırğızıstandan gələnlər əsgərlikdən qaçırdılar. Biz onların biletini alırdıq. Gətirib Bakıda 1-2 gün saxlayırdıq. Bəzən qaçanda paltarı da olmurdu. Biz ona paltar, ayaqqabı alıb verirdik ki, çıxıb evlərinə getsinlər. Bizə Ukrayna millətçiləri də çox kömək edirdilər. Onların özləri buraya gəldilər. Lpinosun burada çox böyük xidməti var. O getdi Naxçıvanda, Lənkəranda, Bakıda olan batalyonlara girdi. Oradakı yüksək rütbəli Ukrayna zabitlərini çıxartdı ki, gedək Ukraynaya, sizə vəzifə verəcəyik - öz rütbənizdə qalacaqsınız. Elçibəy də sizə burada müəyyən hədiyyələr verəcək və hətta sizə buradakı evinizin pulunu ödəyəcək ki, Ukraynada ev alasınız. Evinizdə hər şeylə təmin olunacaqsınız. Rus səhər oyanırdı ki, iki polkovnik yoxa çıxıb, gedib. Komandir yox, batalyon qalıb başsız. Rus əsgərləri də qaçıb dağılıb küçələrə - Bakının küçələri o zaman doluydu rus əsgərləriylə. Başı açıq, yaxası açıq, nə bilim neyləyən. Bu, həmin ordunun içəridən dağılmasıydı. Aşağını da idarə etmək olmur, yuxarını da. Elə bir vəziyyət yaranmışdı ki, zabitlər gəlib deyirdilər ki, əsgərlər qaçıb gedib, arvadımı yazmışam qarovula, o da getmir, məcbur qalıb onun yerində dururam, onun da maaşını alıram. Zarafata salıb deyirdim ki, iki maaş alırsan, sənə bəs edər. Amma hiss edirdim ki, Rusiyanın Baş Kəşfiyyat İdarəsi çevrilib mənə qarşı. Mənə ən azı 4-5 dəfə terror təşkil ediblər.

Bir qəsd də Gəncədə baş vermişdi...



Gəncədə lap açıq oldu.

Onu da onlar təşkil etmişdi?



Hamısı onların işiydi. Bunlar heç, keçib-gedib. Bir vaxt hər şeyi açacağam - hansı terror nəylə əlaqəliydi, nəydi.

Sonra mən Yeltsinlə danışanda məsələni qəti qoyaraq bildirdim ki, sizin ordunuz Azərbaycandan çıxmalıdır, sərhədlərimizi də tərk etməlidir. Yeltsin mənə dedi ki, çıxmayacaq. Mən dedim çıxacaq. Gördü ki, mümkün deyil, xahiş etdi ki, bu, mədəni formada həyata keçirilsin - qırğınla olmasın, heç olmazsa bir-iki il çəksin. Mən də gəldim bu mədəni formaya - üç-dörd ayın içərisində başa çatdırdım.

Əbülfəz bəy, ordunun çıxarılmasını Yeltsinlə müzakirə etmək Sizin şəxsi təşəbbüsünüzdü, yoxsa dövlətin başqa rəhbərləriylə qabaqcadan məsləhətləşmişdiniz?



Dövlətin başqa rəhbərlərinin əksəriyyəti bu məsələnin əleyhinəydi. Mən dedim ki, buna gedəcəyəm. Bəli, bu, mənim şəxsi təşəbbüsümdü!

Mən donanma məsələsində də güzəştsiz mövqe tutdum. Dəniz donanması hərbi dəniz donanması və mülki dəniz donanmasından ibarətdir. Mülki dəniz donanmasında katerləri də nəzərə almaqla 300-dən yuxarı dəniz nəqliyyat, yaxud yük vasitəsi vardı. O saat əlimi onların hamısının üstünə qoydum. Elə gəmi vardı gedib qalmışdı Murmanskda. Bəli, Azərbaycan gəmisi qalıb orada, axtaran da yoxdu. Biri Qara dənizdə ticarət edir - heç gəlməyib, biri qalıb Baltik dənizində.

Bütün bu gəmiləri, katerləri və b. çəkdik gətirdik Azərbaycana, saldıq dəftərə, verdik Azərbaycan Nazirlər Kabinetinin nəzarətinə ki, bunlardan mülki məqsədlərlə istifadə olunsun.

Bundan sonra başladıq hərbi dəniz donanmasına. Buradakı bütün dəniz donanmasında 75 gəmi vardı - Sovet hökumətindən qalma gəmi. Biz də bundan payımızı almalıydıq. Bunun uğrunda mübarizəyə girişdik. Mən dedim ki, bizə həmin gəmilərin yarısı qalacaq. Ruslar gördülər ki, vəziyyət xarabdır, dedilər ki, onda bəs Qazaxıstanla Türkmənistanın payı necə olsun? Fikirləşdim ki, 75'i bölsək təqribən 45'ini onlar götürəcək, 30'unu bizə verəcəklər. Ancaq 15'-i bizə, 15'i Qazaxıstana, 15'i də Türkmənistana verilsə, deməli, türk dövlətlərinə 45 gəmi düşəcək, onlarda 30 əvəzinə 45 gəmi olacaq. Məhz türk dövlətlərinin xeyrinə olaraq beləcə razılaşdıq. Mən bilsəydim ki, obirilər ala bilməyəcək, heç razılıq verməzdim. Nəysə, biz 15 əvəzinə 17 gəmi aldıq. Gedib saysınlar, bu saat 17 hərb gəmimiz dənizdədir.

Yararlıdırlarmı?



Tamam yararlıdır. İçində nasazları vardı, seçib tam yararlıları götürdük, yararsızlar qaldı onların özündə - dedik ki, onsuz da, sizdə çoxdur.

Gəmiləri alandan sonra mən göstəriş verdim ki, rus gəmiləri Azərbaycandan çıxmalıdır, Bakı buxtasında qalmamalıdır. Bunlar dava-dalaş salmaq istədilər. Dedim ki, istəyirsiniz qalanları da tutum əlinizdən alım?

Mənim bu məsələlərdə sərt prezident kimi davranmağım, görünür, sərt hərəkatçı olmağımdan irəli gəlirdi. Əslində şərait də sərtlik və kəskinlik yeritməyi tələb edirdi - indi kim necə düşünür-düşünsün. Onlar da elə bundan çəkinirdilər ki, Əbülfəz prezidentdən çox inqilabçıdır. Deyirdim elə eləməyin ki, xalqı ayağa qaldırım. Bax, o xalqın gücündən qorxmuşdular - mənim gücüm bundaydı. Başqa prezident belə deyə bilməzdi.

Çox qəribədir, Bəy. Azərbaycanın da, Rusiyanın da mətbuatında dünən də, elə bu gün də Sizin qətiyyətsiz prezident obrazınızı yaratmaq istəyirlər. Ancaq bu danışdıqlarınız qətiyyətsiz adam obrazıyla heç cür uyuşmur.



Bir şeyi başa düşmürəm - qətiyyətsizdimsə İran da, Rusiya da niyə mənə müharibə elan edir? Qətiyyətsiz adamla onların nə işi var? Fağır adamdımsa o böyüklükdə dövlətlər üstümə niyə gəlirdi? Əslində onlara burada fağır adam lazımdır ki, əllərində oynatsınlar.

Bir şer oxumuşdum gəncliyimdə. Şair öz xalqına yazır ki, bilirsən sənin düşmənlərin məni niyə öldürmək istəyirlər? Çünki səni mən hamıdan çox, dönməzcəsinə sevirəm. Görürlər ki, mən dönməyəcəyəm, ona görə məhv etmək istəyirlər.

Mən də öz xalqımı sevdiyimçün onunla məhəbbətlə davranmışam, ancaq onun düşmənlərinə qarşı barışmaz, son dərəcə qətiyyətli olmuş, bir çox hallarda hətta açıq risqə getmişəm. Məncə, xalqın seçdiyi prezident öz xalqına ipək ürəyini, onun düşmənlərinəsə dəmir əlini göstərməyi bacarmalıdır!

İpək ürəkli və dəmir əlli prezident rusların gəmilərini Bakı buxtasından necə çıxardı?



Dedilər ki, 40 gün vaxt ver bizə. Razılaşdım. 40 günün tamamında zəng vurdum ki, nə oldu - çıxmırsınız? Dedilər ki, hələ hazır deyilik, 3 gün də vaxt ver. Bildirdim ki, elə şey yoxdur - bu gün çıxacaqsınız! Moskvadan da xahiş etdilər ki, heç olmazsa 3 gün də imkan ver. Bu dəfə də güzəştə getdim. 43 gündən sonra - bizim dediyimiz vaxtda buxtanı tərk etdilər.

Onlar bəhanə gətirirdilər ki, getməyə yerimiz yoxdur. Dedim Həştərxanda yeriniz var. Bildirdilər ki, oradakı mülki donanmadır, həmin şəhərdə yer olmayacaq. 43 günə Mahaçqalada yer düzəldib getdilər. Bəlkə də elə 40 günə hazırdılar, sadəcə, bizim qətiyyətimizi yoxlayırdılar. Onu da gördülər.

"Xarici siyasətimizi onun üstündə qururduq ki, kim bizə dost olacaqsa biz də ona dost olacağıq, bu şərtlə ki, o həm də demokrat olsun"

Bəy, xarici siyasət sahəsində bizim hakimiyyət dövründə hansı irəliləyişlər olub?



Xarici siyasət, sadəcə, 5 ölkəyə getdin-gəldin deyil. Xarici siyasətin strategiyası və taktikası var. Dostunu və düşmənini müəyyənləşdirməlisən - dövlət siyasəti budur; "hamı bizim dostumuzdur" prinsipi yanlışdır. "Hamının dostu" olan dövlət əldə-ayaqda oynadılır.

Bizə deyirlər ki, siz İrana qarşı, Rusiyaya qarşı düşmənçilik edirsiniz. Deyirik, yox, Rusiya bizə düşmənçilik edir. O, bizə düşmən kəsilibsə buna necə cavab vermək lazımdır - ağlaya-ağlaya, yoxsa yıxılıb-qalxmaqla? Düşmənlə düşmənçilik siyasəti yürütməli, ona özünə layiq cavab verməlisən. Biz elə güclü xalq deyilik ki, onu-bunu əzək. Biz sadəcə düşmənlərimizə qarşı mübarizə aparırıq.

Bəs dostumuz kimdir? Əlbəttə, hamıdan öncə qardaş Türkiyə. Tarixən də belə olub. Biz bir millət, iki dövlətik. Ona görə Türkiyə Avropaya çıxmaqçün bir ötürücü və nümunə, Avropaya yaxınlaşma yolu və körpü olmalıdır.

Digər tərəfdən, Avropada Britaniya, Almaniya, Fransa kimi dövlətlər də var ki, onlarla dostluq etməliyik. Nəyə görə? Almanlar da uzun müddət rus imperiyasına qarşı mübarizə aparıblar, onlar da parçalanmış xalq olublar və bizim dərdimizi yaxşı başa düşərlər. Həm də almanlar öz sənayesini quran xalqdır. Bu, bir cəhət.

Bizim yüksək texnikaya ehtiyacımız var. Çağdaş sənaye texnologiyasının ən güclüsü Almaniyadadır. O həm davamlı, həm uzunmüddətli, həm də nisbətən yaxındadır. Yaponiyadan, ya da Amerikadan gətirəcəksən - yolda nə qədər sınacaq, dağılacaq. Amma Almaniyada da neft texnologiyası yoxdur, Amerikada, İngiltərədəsə var. Həmin texnologiyanı gətirməkçün bu dövlətlərlə yaxınlıq lazımdır. Yoxsa gedib İranla müqavilə bağlayaq? O, öz neftini çıxarda bilmir, bizimkini necə çıxaracaq? Rusiyanın da müasir texnologiyası yoxdur. Neft texnologiyasının başında duran Bakıdır. Biz Rusiyadan nə götürə biləcəyik?

Bunların hamısının arxasında dövlətin böyük iqtisadi maraqları dayanır. Bunlar xarici siyasətin ana xəttidir. Çünki Amerikaya bildirsən ki səninlə dost olmaq istəyirəm, deyəcək nə eləyim? Gərək izah edəsən ki, səninlə ona görə dost olmaq istəyirəm ki, sən buradan neft çıxarasan, mənə neft texnologiyası verəsən, müəyyən demokratik institutların qurulmasına kömək edəsən, gələcəkdə məni NATO'ya götürəsən ki, dünya səviyyəsində birdəfəlik təhlükəsizliyim təmin olunsun - bu, mənim marağımdır. Sən də neft götürəcəksən, səndən ötrü burada kommunikasiyalar qurulacaq və Orta Asiyaya çıxışın yaranacaq, burada ən strateji mövqeyi ələ keçirəcəksən - bu da sənin marağındır.

Bax, xarici siyasət belə qurulur. Elə-belə, nağılla iş keçmir. Qaldı müqavilə bağlamağa - 100 yox, 500 müqavilə bağlamaq olar, ancaq gərək onlar işləsin axı. Müqavilənin arxasında hər iki dövlətin maraqları dayanmalıdır. Yoxsa sən get Amerikaya, de ki, gəl səninlə dostluq müqaviləsi bağlayaq - baş üstə, insanlıq müqaviləsi bağlayaq - baş üstə; sonra da heç bir şey etməyəcək.

O vaxt bizim iqtidarı tənqid edirdilər ki, Amerika 907'ci düzəlişi Elçibəy dövründə qəbul eləyib. Ancaq bizdən sonra 4-5 il də vaxt keçib, həmin düzəlişi nəinki ləğv etməyiblər, hətta üstünə Dağlıq Qarabağa birbaşa yardım da əlavə olunub. Bəs burada Amerikanın hansı marağını təmin etmədik?



907'ci düzəlişi tətbiq edərkən, ola bilsin ki, Amerikanın başqa yolu yoxdu. Nəyə görə? Ermənistanla müharibədə Ermənistanı tamam blokadaya salmışdıq, onu tamam iflic etmişdik. Amerikasa bizə müharibə elan edə bilməz, birbaşa təzyiq edə bilməz. Bu, bizə dolayısı təzyiqin bir formasıydı. İş burasındadır ki, Ermənistan da bizi təcrid etmişdi və burada Rusiyanın əli vardı. Bizim marağımızdaydı ki, qatarlar Naxçıvana da işləsin, Ermənistana da, çünki dəmiryolunun bağlanmasını istəmirdik. Ancaq Rusiya onu Ermənistanın əliylə bağlatdırdı. Əvəzində biz də Ermənistana gedən başqa yolları kəsdik. Qazax - İcevan və başqa maşın yollarını bağlatdırdıq ki, sən də getmə. Bu da bizim cavab təzyiqimizdi. Amerika da onu bizə bağışlamadı. Mən o zaman prezident Buşla danışdım ki, bu düzəlişi niyə qəbul edirsiniz? O, mənə dedi ki, onu götürməyə mənim gücüm çatmaz, çünki blokada tətbiq eləmisiniz. Biz ədalətli olaraq elan etdik ki, Ermənistanla birgə Naxçıvan da blokadadadır - Naxçıvanı da yaddan çıxarmadıq. Bu düzəlişi götürmək xahişimə Buş bildirdi ki, bunu götürməkçün bir neçə məsələ var. Ən vacibi budur ki, demokratiyanın inkişafını belə davam etdirsəniz - demokratik parlament seçkisi keçirsəniz məsələ birdəfəlik həll olunar. Biz də 1993'ün oktyabrında yeni parlament seçkisi keçirməyə hazırlaşırdıq.

Heydər Əliyev dövründə parlament seçkisi keçirildi axı. Bəs niyə 907'ni götürmədilər?



Bu parlament demokratik yolla seçilmədi axı! İstəyirsən 10 dəfə seç. Seçkinin özü demokratik olmalıdır. Xaricilər də deməlidir ki, demokratik seçildi, biz də onu tanımalıyıq. Ancaq bu parlamentsə Heydər Əliyevin siyahısıyla təşkil edilib.

Deməli, bizim hakimiyyətimizə beynəlxalq aləmdə inam vardı.



Bəli, özü də çox böyük inam.

Bizə gələn məktublardan birində Buş mənə belə yazırdı ki, sizin inqilabi demokratiyanızı biz müdafiə edirik və bəyənirik. Ancaq çox təəssüf edirik ki, jurnalistlərin birini daxili işlər naziri döyübdür, bunu da nöqsan kimi qeyd edirik.

Axı Siz jurnalistin döyülməsinə görə prezident olaraq üzr istədiniz. Amma indi jurnalistin gözü çıxarılır, heç kəsin tükü də tərpənmir.



Bilirlər ki, bunlar demokrat deyillər, ona görə də heç kəs heç nə ummur.

Nəysə, qayıdaq yenə xarici siyasət məsələsinə. Rusiya da, İran da bizə müstəmləkə siyasətiylə yanaşır. Deməli, onlara yox, Avropaya yaxınlaşmalıyıq. Neçə illərdir demokratik bir cəmiyyətə keçmək istəyirik. Ancaq nə Rusiyada demokratiya var, nə də İranda. Deməli, biz özümüz birbaşa çıxmalıyıq demokratiyanın beşiyinə. Buydu xarici siyasətdə dövlətlərə yanaşma sistemi. Sual doğa bilər - bəs başqa ölkələrə hansı meyarla yanaşılsın? Məsələn, mən Liviyanın başçısı Qəzzafiyə gəncliyimdə müsbət baxırdım - elə bilirdim ki, bu, bir inqilabçıdır. Sonra gördüm ki, yox, bu, başqa cəmiyyətin adamıdır və qəddar bir insandır. Bir neçə dəfə məni Liviyaya çağırdı, dedi ki, nə kömək istəyirsiniz eləyim. Ancaq mən bu təkliflərdən imtina etdim, çünki əməkdaşlıq edəcəyim dövlət gərək demokratik olsun.

Məni İran da, Səddam Hüseyn hökuməti də, Livan da rəsmi səfərə dəvət etdi, ancaq bildirdim ki, o cür yırtıcı, irticaçı dövlətlərə getmərəm - bu, mənə yaraşmaz. Deyək ki, getdim İraqa, Səddam Hüseyn də məni yaxşı qarşıladı. Hətta yardım da etdi. Bəs Səddamın günahsız məhv etdirdiyi minlərcə adamın ailələri deməzmi ki, sən də namərd oldun? Bəs onların ah-naləsi necə olsun?!

Deyirlər dövlət siyasətidir. Dövlət siyasəti deyil - hər şeydən irəlidə xalq var, insan var, humanizm var. Budur ən başlıca məsələ! Amma, məsələn, Misirdə də sərt rejim var, ancaq orada dünyəvi dövlətdir - qanun var, parlament var, başqa demokratik institutları işləyir. Deyirdim ki, hə, Misrə gedəcəyəm, İsrailə gedəcəyəm. Doğrudan da, İsraildə güclü demokratik cəmiyyət var.

Siz hakimiyyətə gəlməzdən də İsrailə rəğbətiniz vardı.



Bu rəğbətin kökü nədədir? Hər bir xalq azadlıq mübarizəsi aparır. Yəhudi xalqı da min illərdir yurdundan, yuvasından dağılmış haldadır. İsrail onun ana vətənidir. Niyə gəlib burada məskunlaşmasın? Yaxşı, gəlib burda məskunlaşır və deyir ki, bura mənimdir. Sən niyə onu məhv etməlisən?

Axı o, indiki mövcud ərəb torpaqlarını alır.



Yox, mövcud ərəb torpaqlarını almır, sadəcə, deyir ki, mənim ərazim buradır. Nə cür oldu - 1948'də elan etdilər ki, Fələstin bir muxtar dövlət, İsrail bir muxtar dövlət olaraq ikisi də yaşasın. Fələstin dedi, yox, mən bunu qəbul etmirəm - mən müharibə aparacağam. Onda dedilər ki, qoy konfederal dövlət olsun. Gördülər ki, bu konfederal dövlət də baş tutmur, İsrail özünü müstəqil dövlət elan etdi. Uzun müddət başladı mübarizəyə, mövqeyini möhkəmləndirməyə. İsrail Süveyş kanalına qədər böyük bir ərazini tutmuşdu. Ancaq sonra qaytardı verdi, ona görə ki, yəni mənim ərazim budur - sən məni tanı, mən də sənin ərazinə gəlmirəm. Başqa sözlə, yəhudilər öz müqəddəratını təyin edən xalqdır.

Çoxları deyir ki, yəhudi xalqı islama, xristianlığa düşməndir. Bu, tamam boş fikirdir. O nə islamın, nə də xristianlığın düşmənidir. Sadəcə olaraq, yəhudilər dünya kapitalında həmişə çox fəal rol oynayıblar. Əllərinə böyük kapital yığıblar. Bir çox ölkələrin kapitalına yiyələndiklərinə görə inhisar da bunların əlinə keçibdir. O inhisarı məhv etməkçün yəhudilərə qarşı müharibə elan ediblər. Bunu bir vaxt İngiltərə etdi. Sonra Almaniyada elədilər. Təkcə bu dövlətlərdə yox, Polşada, Rusiyada, Çexoslovakiyada da maliyyə yəhudilərin əlindəydi. Elə buna görə də onları qırırdılar ki, maliyyələrindən məhrum etsinlər. Bu, sadəcə, bir talandı, çünki yəhudilərin əlində min tonlarca qızıl toplanmışdı.

Bu gün İran niyə İsrailə qarşı çıxır? O bilir ki, İsrail bir dövlət kimi qüdrətə çevrilsə Yaxın və Orta Şərqin maliyyəsində əsas aparıcı olacaq. Buna görə də indidən onunla mübarizə aparır.

Yaxşı, İran elə güclü dövlətdirsə niyə xristianlara qarşı müharibə aparmır? Yəhudilər də bir Allahı tanıyır, islam da. Təkallahlılığın özü dinin əsas meyarıdır və islam həmişə təkallahlı dinlərə hörmətlə yanaşıb, Kitab əhlinə hörmətlə yanaşmağı tövsiyə edib. Onda Kitab əhli olmayan kommunistlərlə İranın dostluğu niyə bu qədər uzun çəkir? - Qur’an nədir, Allah kimdir, peyğəmbər kimdir qanmırlar; bəs niyə onlarla dostluq edir? Bunlar hamısı siyasətdir - din deyil, məfkurə deyil. Bunlar siyasət xatirinə oynanmış oyunlardır. Allahı tanımayan kommunistləri bağrına basıb öpürlər və bu gün də belədirlər. Necə oldu 6 il bundan qabaq Moskvada olan dinsizlər? Məsələn, Primakovu (elə bu da yəhudidir) niyə bağırlarına basırlar, niyə öpüşürlər? Bunlar sadəlövh insanları aldatmaqçün təbliğatdır.

Biz xarici siyasətimizi onun üstündə qururduq ki, kim bizə dost olacaqsa biz də ona dost olacağıq, bu şərtlə ki, o həm də demokrat olsun. Ona görə harada demokrat varsa biz onların yanındayıq, harada diktatura varsa biz ona qarşıyıq.

Mənə nə düşmüşdü ki, Şimali Koreyanın diktatorunu pisləyim? Şimali Koreya mənə nə edib ki? Mənə nə istisi, nə soyuğu? Məhz diktator olduğu üçün! Mən Səddam kimi vəhşini görəndə Stalin kimi qanlı bir diktator yadıma düşür. Bunlar xalqın başını kəsən cəlladlardır. Bunların hamısı bir tipdir. Mən eşidəndə ki Səddam ərəbin dördünün başını kəsdi, ərəbin şairini öldürdü, ərəbin alimini hovuza atıb boğdurdu, Stalin yadıma düşür - bizim şairlərimizi, yazıçılarımızı da o, beləcə məhv edirdi. Eyni adamlardır bunlar. Mən onları sevə bilmərəm!

Mən dövlətin xarici siyasətini bu prinsipə yönəldirdim. Çinlə siyasətimiz soyuqdu. Mən deyirdim ki, Çində 40 milyon türk var. Bəs niyə onlara azadlıq vermirsən? Vermirsənsə sənə düşmənəm. Sən mənim millətimi zəlil etmisənsə mən səninlə necə dost ola bilərəm?

Tehran rejiminə mən niyə düşmənəm? Çünki 30 milyon Azərbaycan türkünü əzab-işgəncə içində saxlayır. Mən onunla necə dost ola bilərəm? Millətimin başını kəsən adamla dost olmaq mümkündürmü? Ona görə də deyirdim ki, bu dövlətlər bizə düşməndir, onlarla o zaman dost olaram ki, mənim millətimə azadlıq versin. Niyə Yaponiyayla işim yoxdur? Çünki o, mənim türk millətimi əzmir, əsarətdə saxlamır, heç bir yerdə çıxıb demir ki, bu azərbaycanlı belədir, bu millətə müstəqillik lazım deyildi. Niyə də dostluq etməyim bu dövlətlə?

Bir də var bitərəf ölkələr. Onların nə dostluğu, nə düşmənliyi bəlli olmadığından belələrini zamanın öhdəsinə buraxıb müəyyən edəcəyik. Diplomatik əlaqəmiz yaxşı olacaqsa dost olacağıq. Yox, olmazsa elə bitərəf qalacağıq.

Qəribədir, biz Ermənistanla düşmənik, müharibə aparırıq. Yunanıstan da Ermənistana köməklik edir. Mən onunla - düşmənimi müdafiə edən bir dövlətlə necə dost ola bilərəm? Artıq o, mənim düşmənimdir. Sadəcə, çalışaq ki, düşmən olmayaq. Buna görə də Yunanıstanla mənim münasibətim həmişə soyuq olub. Qoy çıxıb desin ki, bizimçün Ermənistan da, Azərbaycan da eynidir. Yoxsa bir tərəfi müdafiə edib, o biri tərəfi söyəcəksə, türkə düşmənçilik edəcəksə onunla dostluğum tutmaz.

Vaxtilə mən Bolqarıstanın əleyhinəydim - bu ölkəni düşmən kimi tanıyırdım. Son illərdə türklərlə düşmənçiliyi atıb. Onlara imkan yaradıb. Vəssalam, niyə onunla düşmənçilik etməliyik? Türklərlə düşmənçiliyi yerə qoyubsa buyursun, dostluq edək. Mən Rumıniyaya, Bolqarıstana gələcək müttəfiq ölkə, dost ölkə kimi baxıram və gələcəkdə də bu istiqamətdə iş görməyin tərəfdarıyam. Moldovada vəziyyət çox mürəkkəbdir. Bu ölkədə 140 min qaqauz var ki, onların taleyi həll olunmayıb. Bu, keçmiş Moldovada beləydi. Zaman-zaman qaqauzlar özlərinin məktəblərini açıblar, sərbəst yaşayırlar, artıq onları tutmaq, döymək, həbsxanaya atmaq, "millətçilik etdin" deyən yoxdur. Onlara mədəni muxtariyyət verib, bütün məsələlərdə maliyyə yardımı verib. Vəssalam.

Əbülfəz bəy, belə demək olarmı ki, Siz xarici siyasətə turançılıq ideyalarından yanaşırsınız?



Tamamən yox. Bütün xarici siyasətlər milli mənafe baxımından həll edilir.

Axı Çindəki türk azərbaycanlı deyil?



Türkdür ki. Mən də türkəm. Turançılığın bura nə dəxli var? Söhbət milli mənafedən gedir. Söhbət millətdən gedir. Belə baxaq - almanlar nə üçün Rusiyada yaşayan 2 milyon almanı müdafiə edirlər?

"Sovet dövründən qalmış sosial psixologiyanı məhv etmək hakimiyyətimizin başlıca məqsədlərindən birinə çevrilmişdi"

Sosial sahədə ortaya çıxan hansı başlıca çətinliklər və qazanılan hansı nailiyyətlər vardı?



Bilirsiniz, "sosial sahə" deyəndə bizdə, nədənsə, dar çərçivədə düşünülür. Qocaların, tələbələrin və b. təqaüdünün artırılması da sosial sahəyə aiddir, ancaq həmin sahənin bir hissəsidir. Bütövlüdə götürdükdə "sosial sahə" tamam başqa məfhumdur, çox geniş anlayışdır.

Bir örnək götürək. Ölkəmizdə hansı xalqlar yaşayır və bu xalqların bir-birinə münasibəti necədir, bu münasibətlər necə qurulmalıdır? Bu, əvvəlcədən milli məsələ kimi tanınıb, onun digər tərəfisə sırf sosial məsələdir. Məsələn, biz azsaylı xalqlara mədəniyyət hüququ verdik.

Yanılmıramsa bu, Sizin azsaylı xalqların hüquq və azadlıqlarının qorunması, dil və mədəniyyətinin inkişafına dövlət yardımı haqqında fərmanınızla oldu?



Bəli, sonradan da kürd dilində, talış dilində, ləzgi dilində... qəzetlər çıxartdırdıq. Məhz həmin qəzetlərə pul buraxdıq.

Bəy, yeri gəlmişkən bir şeyi əlavə etmək istəyirəm. Biz 1992-93-də Təhsil Nazirliyində çox sürətlə həmin xalqlarçün ibtidai siniflər həcmində "Kürd dili", "Ləzgi dili", "Talış dili", "Tat dili", "Udi dili" və b. dərsliklər hazırlatdıq. Həmin dərsliklərin hamısı indi çapdan çıxıb və həmin xalqların uşaqları o kitablardan dərs keçir.



Siz təsəvvür edin ki, keçmiş Sovet İttifaqında heç bir dövlət bunu etməyib. Heç bir dövlətdə belə şey yoxdur. Nə Rusiya bunu eləyib, nə Ukrayna, nə də Latviya, Litva, Estoniya.

Bu, sosial münasibətlərin millətlərin, xalqların bir-birinə sosial münasibətinin həlledici amillərindən birisidir. Demək, məsələn, kürd fikirləşir ki, bəli, mən özümü sənəddə "kürd" yazacağam, kürd dilində qəzetimi oxuyacağam, kürd mədəniyyət mərkəzi açacağam. Cəmiyyətin içində xırda və böyük milli hisslər ola bilər. Biz bu tənasübsüzlüyü aradan qaldırmağa çalışdıq ki, cəmiyyət bir-birini didməsin, bir-birinə uyuşsun. Bu, sosial ədalətin bir şərtidir.

Min illərdir insanların din inancı var. Azərbaycanda da neçə din var. Burada, əlbəttə, aparıcı din islamdır. İslama qarşı, ola bilsin ki, xristian müqaviməti də, yəhudi müqaviməti də var. Yəhudilərin xristianlara qarşı da müqaviməti var. Bəs biz Azərbaycanda bunun olmamasıyçün nə etməliydik? Mən bi prezident kimi həm məscidə getdim, həm kilsəyə, həm də sinaqoqa. Onların ruhaniləriylə və orada ibadət edən sadə insanlarla görüşdüm, onların ehtiyaclarıyla, Allah evlərinin ehtiyaclarıyla maraqlandım. Orada mənə öz problemləri haqqında ağız açanlardan köməyimi əsirgəmədim. Bununla onlara başa saldım ki, sizə də, dininizə də hörmət və rəğbətim var. Prezident fondundan 1 milyon rubl məscidə, 1 milyon rubl da kilsəyə buraxdım. Yəhudilərin burada iki sinaqoqu var, çünki iki təriqətləri var. Onlara da 1 milyon ayırdım və dedim ki, iki olduğunuza görə pulu da iki yerə böləcəyəm. Beləliklə, hərəsinə 500 min rubl verdim ki, biri digərindən inciməsin. Və hər ikisinə də ziyarətə getdim. Bununla mən öz dövlətimizdəki bütün dinlərə qayğımı göstərdim və sübut etdim ki, Azərbaycanda heç bir dini ayrı-seçkiliyə yol verilməyəcək. Sinaqoqdakı çıxışımda dəfələrlə xahiş etdim ki, siz vəziyyətin ağırlığına dözməyib ölkəmizdən çıxıb gedə bilərsiniz, getməyin - sonra peşman olacaqsınız. Bizim ölkədə vəziyyət lap yaxşı olacaq. Siz bizim vətəndaşlarımızsınız, sizi həmişə qoruyacağıq.

Bütün xarici səfərlərimdə mən özümlə şeyxülislamı, pravoslav kilsəsinin baş keşişini və sinaqoqun böyüyünü aparırdım. Amerikaya din xadimlərini göndərmək lazım olanda onların üçünü də göndərdim. Bu hərəkət təkcə Azərbaycançün yox, başqa ölkələrə də nümunə olacaqdı. Mədəni ölkələrdə dinlərə bu cür sayğıyla yanaşırlar. Biz müsəlman dövləti olduğumuz üçün xarici ölkələrdə haqqımızda pis fikir yaranmışdı. Çünki ərəb ölkələrində, İranda onları sıxışdırıblar, kilsələri bağlatdırıblar, yəhudiləri qovublar, sinaqoqlarını qapadıblar və s. Biz göstərmək istədik ki, Tanrının göndərdiyi kitabların əsasındakı dinlərə sayğıyla yanaşırıq və heç bir sahədə onlara fərq qoymuruq.

Bütün bunlar cəmiyyət üzvlərinin bir-birinə yaxınlaşması üçündü. Bundan sonra gəlir sosial məsələlərə təsir edən təbəqələr.

Nədir bu təbəqələr? Bunlar varlılar və kütləvi yoxsullar təbəqələrindən ibarətdir və bir-birinə qarşı həmişə ziddiyyətli mövqedə dururlar. Bu, tarixin sübut olunmuş ictimai ziddiyyətidir. Bu ziddiyyəti aradan necə götürəcəksən? - Orta təbəqə yaradacaqsan.

Orta təbəqə nədir? Aşağıdan olan təşəbbüskar qruplara geniş imkanlar yaradırsan və onlar ortabab imkanlı, əlində pulu olan orta varlıya çevrilir, tam varlıya yox. Məhz bu orta təbəqəyə bəzən "cəmiyyətin qızıl qat"ı deyilir. Nədir bu qızıl qat və o, nəyə lazımdır? Tarix sübut edib ki, yoxsullar həmişə varlılara çox nifrət bəsləyir. Amma bu orta təbəqə nə yoxsullara aiddir, nə də varlılara və o, yoxsulların varlılara qarşı üsyanının qarşısını alır. Belə ki, yoxsullara müəyyən şərait yaradır, onları özünə tərəf çəkir, münasibətləri tarazlaşdırır. Çünki o tarazlaşdırmasa "qızıl qat" dağıla bilər.
1   2   3


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə