Bankların pul və kapital bazarларынda yeri Qiymətli kağızlar bazarı və bankların fəaliyyəti Kommersiya banklarının qiymətli kağızları




Yüklə 82.13 Kb.
tarix22.04.2016
ölçüsü82.13 Kb.
МЮВЗУ 9. БАНКЛАРЫН ПУЛ ВЯ КАПИТАЛ БАЗАРЛАРЫНДА ФЯАЛИЙЙЯТИ


  1. Bankların pul və kapital bazarларынda yeri

  2. Qiymətli kağızlar bazarı və bankların fəaliyyəti

  3. Kommersiya banklarının qiymətli kağızları


11.1. Bankların pul və kapital bazarларında yeri
Müasir kapitalist iqtisadiyyatı funksional təyinatlı bazarlar sistemi kimi çıxış edir. Bu sistemin tərkibində aşağıdakıları göstərmək olar:

- istehlak malları bazarı;

- istehsal vasitələri bazarı;

- xidmətlər bazarı;

- əmək bazarı;

- elmi-texniki məhsul bazarı;

- borc kapitalı bazarı;

- qiymətli kağızlar bazarı;

- valyuta bazarı;

- qiymətli metallar bazarı və s.

Məlumdur ki, borc kapitalı bazarı (BKB) iqtisadi münasibələrin elə bir sahə-sidir ki, burada baş verən əqdlərin obyekti kimi borc verilən pul kapitalı çıxış edir.

Funksional baxımdan, BKB iqtisadiyyatın kreditləşdirilməsinin təmin olunması məqsədilə pul kapitallarının səfərbər edilməsi və yenidən bölgüsünün baş ver-diyi bazar münasibətləri sistemidir.

İnstitüsional, yəni təsisat baxımından BKB borc kapitalın hərəkətini təmin edən kredit-maliyyə, o cümlədən qiymətli kağızlar bazarı (QKB) təsisatlarının məcmusudur.

Son illərin ədəbiyyatında BKB anlayışı maliyyə bazarı anlayışı ilə əvəzlənir. Başqa sözlərlə, bu iki anlayış mənaca eyniləşdirilir. Lakin, bu o qədər də düzgün deyil. Maliyyə bazarı anlayışı BKB anlayışından daha genişdir.

BKB-dakı əqdlərin obyekti kimi borc verilən pul kapitalı çıxış etdiyi halda, maliyyə bazarı ümumiyyətlə pul resurslarının hərəkətinin bazar mexanizmini sə-ciyyələndirən anlayışdır. Maliyyə bazarı istənilən maliyyə alətlərin (maliyyə aktiv-lərin – nağd pul, depozitlər, borclar, qiymətli kağızlar və s.) alqı-satqısının baş verdiyi bazardır. Deməli, maliyyə bazarında pul vəsaitlərinin maliyyə aktivləri mülkiyyətçilərinin dəyişməsi ilə müşaiyət olunan hərəkəti baş verir.

Hər iki anlayış arasındakı fərq maliyyə bazarının və borc kapitali bazarının quruluşunda da özünü göstərir.

BKB-nin quruluşunu zaman, əməli və təsisat baxımından səciyyələndirmək olar.

Zaman baxımından BKB-nin tərkibində pul bazarını və kapital bazarını fərq-ləndirirlər (şək. 1). Birinci qısamüddətli kreditlərin, ikincisi isə orta və uzunmüd-dətli resursların sahəsidir.





Şəkil 1. Borc kapitalı bazarının zaman baxımından strukturu
Əməli baxımdan BKB-nin tərkibinə daxildir (şək. 2):

- kredit bazarı;

- qiymətli kağızlar bazarı;

- valyuta bazarı.


Şəkil 2. Borc kapitalı bazarının əməli baxımdan strukturu


2. Qiymətli kağızlar bazarı və bankların fəaliyyəti
Мaliyyə bazarının tərkib hissələrindən biri qiymətli kağızlar bazarıdır (QKB). Maliyyə bazarının ən fəal iştirakçılarından olan banklar öz fəaliyyətini QKB- da gerçəkləşdirir. Maliyyə bazarının bu seqmentində banklar həm pul bazarının, həm də kapital bazarının qiymətli kağızları ilə əməliyyatlar keçirir.

Azərbaycan Respublikasının «Banklar haqqında» Qanununa əsasən1, bankla-rın QKB-da fəaliyyət imkanlarına aid edilir:

- ödəniş vasitələrinin, o cümlədən yol çekləri və bank köçürmə veksellərinin buraxılması;

- öz hesabına və ya müştərilərin hesabına maliyyə vasitələrinin (o cümlədən çeklərin, köçürmə veksellərinin, borc öhdəliklərinin və depozit sertifikatlarının), səhmlərin və digər qiymətli kağızların, habelə forvard kontraktlarının, svoplara dair sazişlərin, füçerslərin, opsionların və səhmlərə, istiqrazlara aid digər törəmə vasitələrin satın alınması və satılması;

- qiymətli kağızlar bazarında peşəkar fəaliyyət;

- maliyyə müşaviri, maliyyə agenti və ya məsləhətçisi xidmətlərinin göstəril-məsi;

- qiymətli kağızların köçürülməsi üzrə xidmətlərin göstərilməsi.

QKB-da banklar həm peşəkar, həm də qeyri-peşəkar iştirakçı qismində çıxış edə bilər.



Qeyri-peşəkar kimi banklar QKB-da emissiya fəaliyyətini və investisiya fəa-liyyətini həyata keçirə bilər. Bir qayda olaraq, bunun üçün xüsusi lisenziyanın alın-ması banklardan tələb olunmur, çünki emissiya və investisiya fəaliyyətinin məz-mununu təşkil edən əməliyyatların keçirilməsi ənənəvi bank fəaliyyətinin özəyini təşkil edir.

QKB-nın peşəkar iştirakçısı olaraq fəaliyyət göstərməkdən ötrü isə bankın adətən fərdi lisenziyası olmalıdır ki, onu da daxili QKB-nı tənzimləyən nəzarət-edici dövlət qurumu verir.

Bankların QKB-da fəaliyyətinin aşağıdakı istiqamətlərini göstərmək olar:

- qiymətli kağızların emissiyası;

- investisiya fəaliyyəti;

- QKB-nin peşəkar iştirakçısı;

- QKB-nın xidmətləndirilməsi ilə əlaqədar ənənəvi bank əməliyyatlarının ke-çirilməsi.



Şəkil 5. Kommersiya bankının QKB-da fəaliyyəti
Müasir bankın QKB-da investor fəaliyyətinin nəticəsi kimi bankın investisiya portfeli (investment portfolio) çıxış edir. İnvestisiya portfeli, resurslarının bir his-səsini müxtəlif emitentlərin qiymətli kağızlarının alqısına sərf etmiş investora məx-sus qiymətli kağızlar toplusudur. Portfelin yaradılması bankın QKB-da qəbul etdiyi investisiya qərarlarının məntiqi nəticəsidir. İnvestor bank QKB-nın ən müsbət key-fiyyətlərini bir əldə cəmləşdirmək istədiyindən bir deyil, bir neçə qiymətli kağız al-maqla portfel yaradır.

İnvestsiya portfelinin əsas göstəricilərini aşağıdakılar təşkil edir:

- portfelə daxil edilmiş qiymətli kağızların sayı və ümumi dəyəri;

- portfelə daxil edilmiş qiymətli kağızların növləri;

- portfelin likvidliyi;

- portfelə daxil edilmiş qiymətli kağızlara xas olan risklər.

Aydındır ki, investisiya portfeli necə gəldi yaradılmır. Keyfiyyətli investisiya portfelinin yaradılması üçün investor bank tərəfindən bir neçə vəzifənin həll edil-məsi vacibdir:

- lazımi gəlir səviyyəsinin təmin olunması;

- əməliyyat xərclərinin endirilməsi;

- riskin minimal səviyyədə saxlanılması;

- digər, yalnız portfel əsasında həllini tapa bilən vəzifələrin həlli.

İnvestisiya startegiyasını seçdikdən sonra, bank onu konkret tədbirlər səviy-yəsində gerçəkləşdirir, yəni özünün investisiya siyasətini ortaya qoyur. İnvestisiya siyasətinin ən başlıca vəzifəsi investisiya portfelinin yaradılması və onun idarə olunması ilə bağlı risklərin azaldılmasıdır.

İnvestisiya portfelinin idarə olunmasının (buna portfel menecmenti2 də deyi-lir) iki yolu var:


  1. fəal idarəetmə. Bu cür taktikaya üstünlük verən bank bazardakı ən gəlirli qiymətli kağızları öz portfelinə daxil edir, portfeldəki aşağı gəlirli qiymətli kağız-ları isə dərhal satır. Beynəlxalq təcrübədə buna svopinq (swapping3) deyilir, yəni portfelin tərkibi QKB-nın vasitəsilə tez-tez dəyişir;

  2. passiv idarəetmə taktikası isə tərkibinə görə əvvəlcədən çeşidli olan portfelin yaradılması və onun nisbətən uzun müddət dəyişməz saxlanılması üzərində qu-rulur.

Lakin, bankın istənilən investisiya strategiyası və taktikası investisiya portfe-linin restrukturizasiyasını, yəni yenidən təşkil edilməsini labüd olaraq nəzərdə tutur. QKB-dakı dəyişikliklər və mövcud portfelin cari səmərəliliyinin dəyişməsi restrukturizasiyanı qaçılmaz edir.

Bankların QKB-nın peşəkar iştirakçısı kimi fəaliyyəti aşağıdakı vasitəçilik fəaliyyət növlərinin yerinə yetirilməsini nəzərdə tutur:



  • broker fəaliyyəti – müştərisinin tapşırıqı (yaxud bankın öz adından) və sırf müştərisinin vəsaiti hesabına qiymətli kağızlarla əməliyyatların keçirilməsi;

  • diler fəaliyyəti – sırf öz adından və özünün vəsaiti hesabına qiymətli kağız-larla əməliyyatların keçirilməsi;

Лisenziyaны Azərbaycan Respublikasının Qiymətli Kağızlar üzrə Dövlət Komitəsi верир.

Bankların QKB-da peşəkar fəaliyyətinin tərkib hissələrindən biri də ander-raytinqdir (underwriting4). QKDK-nin “Qiymətli kağızlar bazarında diler fəaliy-yətinin həyata keçirilməsi Qaydaları”na əsasən anderraytinq, emitentin və ya üçüncü şəxslərin xeyrinə qiymətli kağızların yerləşdirilməsi üzrə xidmətdir. Başqa sözlərlə, anderraytinq, hər hansı bir emitentin yeni buraxılmış qiymətli kağızlarının emitentin adından çıxış edən maliyyə təsisatları tərəfindən ilkin bazarda yerləşdi-rilməsidir. Bu cür təsisatlar arasında banklar da ola bilər. Kommersiya bankları ilə müqayisədə investisiya bankları anderratinglə daha fəal məşğul olurlar.



Emitentlə investorlar arasında vasitəçi kimi çıxış edən, qiymətli kağızlar bura-xılışının ilkin yerləşdirilməsinə və satışına zəmanət verən və onu təşkil edən qurum anderrayter adlanır. Anderrayterin kimin olacağı iki yolla müəyyənləşdirilə bilər:

a) müsabiqə (tender) yolu;

b) müqavilə yolu. Seçim şərtləri birbaşa bankla razılaşdırılır.

İnkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, bankların QKB-dakı fəaliyyət göstəricilərinin artması böyük bank qruplarının yaranmasına səbəb ola bilər. Belə qrupların başında duran kommersiya banklarının ətrafında broker şirkətləri, kon-saltinq firmaları, investisiya fondları, trast şirkətləri və b. toplaşır.

Ümumiyyətlə, bankların QKB-dakı fəaliyyəti ölkədə mövcud olan bank struk-turunun tipindən çox asılıdır.



  1. Kommersiya banklarının qiymətli kağızları

Гiymətli kağızlarа аиддир: сящм, veksel, istiqraz, ipoteka kağızları, bank sertifikatları, варант.

Yuxarıda deyildiyi kimi, kommersiya bankları pul və kapital bazarlarında emitent kimi də çıxış edə bilər. Səhmdar cəmiyyəti (SC) statusunda çıxış edən kommersiya bankı digər sahələrdə fəaliyyət göstərən SC-ləri kimi investisiya qiy-mətli kağızları olan səhm və istiqraz, həmçinin veksel buraxa bilər. Bununla yanaşı, yalnız kommersiya bankları çek emissiyasını həyata keçirir.

Bank səhmləri, istiqrazları, vekselləri istənilən SC-nin eyni qiymətli kağızla-rından əhəmiyyətli heç nə ilə fərqlənmir. Başqa SC-lərdə olduğu kimi, onların emissiyasında bankın başlıca məqsədi maliyyə resurslarının cəlb edilməsidir. Hər emissiyadan maksimum yararlanmaq üçün hər bir bank həyata keçirdiyi emissiya-nın mümkün qədər tam həcmdə bazarda yerləşdirilməsinə nail olmaqa çalışır.




Şəkil Kommersiya banklarının qiymətli kağızları
Nəyin buraxılmasından asılı olmayaraq, bank tərəfindən qiymətli kağız emis-siyasının əsas prinsiplərini aşağıdakılar təşkil edir:

  • emissiyanın planlı şəkildə keçirilməsi. Bu, qiymətli kağızlar formasında bank resurslarının toplanmasının idarə edilməsi anlamına gəlir;

  • buraxılan qiymətli kağızın təməl keyfiyyətlərinə görə investorların maraqla-rına uyğunluqu;

  • resursların cəlb edilməsi həcmi və müddətinə, cəlbetmə qiymətinə, yerləş-dirmə məsrəflərinə, tutulan vergilərə, risk dərəcəsinə görə emissiyanın emitent bankın maraqlarına uyğunluqu;

  • emissiyası nəzərdə tutulan qiymətli kağızların yeni maliyyə məhsulu kimi iş-lənib hazırlanması. Məsələn, eyni qiymətli kağız emissiyasında standart keyfiy-yətlərin fərdi keyfiyyətlərlə, innovativ məqamlarla əlaqələndirilməsi;

  • qiymətli kağızlara edilən investisiyalardan olan gəlirlərlə dividend və faizlə-rin ödənilməsi xərcləri arasındakı fərqin (marjanın) nəzarətdə saxlanılması və s.

Kapital (fond) bazarı alətləri olan səhm və istiqrazlarını emissiya etməklə bank xüsusi və borc kapitalını formalaşdırırsa, sertifikat və veksellərin buraxılması idarə edilən depozitlərin cəlb olunmasına xidmət edir. Azərbaycan Respublikasının ərazisində kommersiya bankları tərəfindən səhm və istiqrazların buraxılması AR QKDK-nin “İnvestisiya qiymətli kağızların emissiyası Qaydaları” ilə təmzinlənir. 

Səhm, təsis edilən bankın nizamnamə kapitalının yaradılması, emitent bankın SC kimi təşkilati-hüquqi statusunun rəsmiləşdirilməsi yaxud artıq mövcud olan bankın nizamnamə kapitalının artırılması məqsədilə buraxılan pay qiymətli kağız-dır. Səhmdar bankın nizamnamə kapitalı bankın səhmdarları tərəfindən alınmış səhmlərin nominal dəyərinin cəmindən formalaşır.

Bank səhmləri adi və imtiyazlı, adlı və təqdimatlı ola bilər.

Açıq SC kimi yaradılmış bank öz səhmlərini həm açıq, həm də qapalı abunə yolu ilə yerləşdirə bilər. Qapalı SC olan bank isə yalnız qapalı abunədən istifadə edə bilər. Belə imkandan reytinqi yüksək olan banklar yararlana bilər.

Dünya təcrübəsindən məlumdur ki, adi və imtiyazlı səhmlərin emissiyası ka-pitalın kənardan cəlb edilməsinin ən geniş yayılmış üsuludur. Səhmdarların sayının artması gələcəkdə əlavə maliyyə vəsaitlərinin cəlb edilməsi üçün əlverişli şərait yaratmış olur.

Bununla əlaqədar, səhm emissiyasını keçirmək istəyən bankın menecmenti öz imkanlarını düzgün qiymətləndirməlidir. Məsələn, dividendlərin sabit səviyyədə saxlamaqdan ötrü zəruri olan rentabellik səviyyəsinin təmin ediləcəyinə əsaslı ola-raq əmin olmalıdır. Əks halda, bankın buraxdığı səhmlərin məzənnəsi düşəcək.

Azərbaycan Respublikasının “Banklar haqqında” Qanunun ayrı-ayrı maddə-lərindən aydın olur ki, yerli banklar adi səhmlərin adlı növünüimtiyazlı səhmlər buraxa bilər5.

Иstiqraz da borc öhdəliyidir, lakin uzunmüddətlidir. Bütün borc qiymətli kağızlarında olduğu kimi, istiqrazın da emitenti öz üzərinə investora (isti-qraz alıcısına) konkret məbləqi və faizləri konkret müddətdən sonra ödəmək öh-dəliyini götürür. İstiqrazın emitenti özəl şəxslər və dövlət ola bilər. Lakin veksel-dən fərqli, istiqrazı yalnız hüquqi şəxslər, onların da arasında yalnız səhmdar cə-miyyətləri (korporasiyalar) buraxa bilər.


Şəkil İstiqrazların təminat əlamətinə görə təsnifatı
Azərbaycan Respublikasının 15 aprel 2005-ci il tarixli «İpoteka haqqında» Qanunun gəbul edilməsi ilə ölkəmizin QKB-da ipoteka hüququnu təsbit edən, adlı qiymətli kağız olan ipoteka kağızı meydana gəldi. İpoteka kağızı, üzərində yazıl-mış sahibinin ipoteka təminatlı pul öhdəliyi üzrə hüquqlarının icra olunacağını təs-diqləyən qiymətli kağızdır. O, əmlakını ipoteka saxlayana təslim edən ipoteka (gi-rov) qoyan şəxs tərəfindən yazılır. Bu da vacibdir ki, ipoteka (girov) qoyan şəxs başqa şəxsin borcu üzrə zamin qismində çıxış edə bilər. Belə olduqda ipoteka ka-ğızı üzrə borclu kimi iki şəxs, yəni borcalan və ipoteka qoyan çıxış edir. İpoteka kağızları mənzil ipotekasında iştirak edən banklar arasında daha geniş tətbiq olu-nur.

İpotekalı istiqrazlarla birlikdə ipoteka kağızı ipoteka qiymətli kağızları (mortgage-backed securities) qrupunu təşkil edir. Məlumdur ki, daşınmaz əmlak təminatlı kreditlər ipoteka kreditləri adlanır. İpoteka qiymətli kağızları ipoteka kre-ditləri üzrə öhdəliklərin vasitəsilə təkrar maliyyələşən maliyyə alətləridir.

Bank səhmləri ilə müqayisədə, istiqrazlar daha az riskli olduğundan, onların gəlirlilik səviyyəsi də səhmlərə nisbətən aşağı olur. Həmçinin, səhm emissiyası ilə müqayisədə istiqraz emissiyası bank kapitalının artırılmasının nisbətən az məsrəfli, ucuz yoludur. Amma o da vacibdir ki, konkret dövlətin qanunvericiliyi ilə banklar üçün istiqraz emissiyasından istifadə imkan və şərtləri necə müəyyən edilir. Mə-sələn, bir çox ölkələrdə istiqraz emissiyasına bankların nizamnamə kapitalı tam ödənildikdən sonra icazə verilir. Bu, Azərbaycan Respublikasında da belədir.

İstiqraz emissiyasının daha bir üsütünlüyü vergitutma ilə bağlıdır. Belə ki, istiqrazlar üzrə ödənilən faizlər bankın vergiyə cəlb olunan mənfəətindən çıxılaraq bankın xərclərinə aid edildiyi halda, səhmlər üzrə ödənilən dividendlərdən gəlir vergisi tutulur.

Bankların qiymətli kağızları arasında çek də var. Məlum olduğu kimi, üzərin-də yazılmış məbləqin təqdim edənə ödənilməsi barəsində bankdakı hesablaşma (cari) hesabı sahibi tərəfindən hesabın yerləşdiyi banka ünvanlandırılmış yazılı sə-rəncam çek adlanır. Çek, ödəniş və hesablaşma funksiyasını yerinə yetirən qiymətli kağızdır.

Azərbaycan Respublikasında çeklərin buraxılması hüququna yalnız bank fəa-liyyətinə lisenziya almış kredit təşkilatı malikdir. Azərbaycan Respublikasının əra-zisində çeklərin buraxılışı və çek dövriyyəsi ilə bağlı digər məsələlər ARMB-nın “Azərbaycan Respublikasında çeklərin dövriyyəsi haqqında Əsasnamə”si ilə tən-zimlənir.

Чeklərin adlı, təqdimatlı (adsız) və order növlərini də fərqləndirirlər.

Adlı çek, konkret bir şəxsin adına yazılan və digər şəxslərə indosamentlə ötü-rülməsi mümkün olmayan çekdir.

Təqdimatlı (adsız) çek, “təqdim edənə” şərti yazılmaqla verilən və digər şəxsə sadəcə olaraq verməklə ötürülən çekdir.

Orderli çek, öz sahibinə ödənişi almaq hüququnu indossament vasitəsilə baş-qa şəxsə ötürmək imkanı verir. Həmçinin, vekseldə olduğu kimi çekin də üzərində avisto qeydi edilə bilər.

Məlum olduğu kimi, veksel6 ən qədim qiymətli kağızlardandır. Bəlkə də qiy-mətli kağızların ən qədim növüdür. Avropa tarixində müasir veksellərin meydana gəlməsi XII-XIV əsrlərə aid edilir. Buna səbəb ticarət fəaliyyətinin (ilk növbədə İtaliyada) genişlənməsi ilə əlaqədar hesablaşmalarda həqiqi pulun əvəzediciləri ki-mi borc iltizamlarından istifadə edilməsi zərurəti olmuşdur.



Veksel, konkret məbləqin konkret tarixdə ödəyici tərəfindən ödəniləcəyini təs-bitləyən borc öhdəliyidir. AR QKDK-nin “Azərbaycan Respublikasında veksellə-rin dövriyyəsi haqqında Əsasnamə”yə görə veksel, qanunvericiliyə görə təsdiq olunmuş formada dəqiq tərtib olunmuş, öhdəliyin vaxtı bitdikdən sonra sahibinə (vekselsaxlayana) vekseldə göstərilmiş məbləğin vekselverəndən, borcludan və ya veksel məbləğini ödəməyi üzərinə götürən şəxsdən həmin məbləği şərtsiz tələb et-mək hüququ verən, yazılı borc öhdəliyini əks etdirən qiymətli kağızdır.

Borc öhdəliyi olmaqla yanaşı, veksel həm də müvəqqəti ödəniş vasitəsidir.

Formalaşmış beynəlxalq ənənəyə əsasən, veksel, məhz qısamüddətli, yəni tə-davül müddəti 360 günə qədər ola bilən borc öhdəliyidir.

Təsərrüfat subyektlərinin veksellərini iki qrupa ayırmaq olar:

- birdəfəlik veksellər. Onlara solo veksel yaxud sadə veksel də deyilir. Borclu şəxs tərəfindən tərtib olunur və onun birbaşa borc öhdəliyidir. Kommersiya kreditinin alətidir və borc ödənilən kimi dərhal ləğv edilir. AR QKDK-nin “Azərbaycan Respublikasında veksellərin dövriyyəsi haqqında Əsasnamə”yə görə sadə veksel (solo), vekselverənin, vekseldə göstərilmiş pul məbləğini tələb edildikə və ya mü-əyyən edilmiş digər bir vaxtda vekselsaxlayana şərtsiz ödəyəcəyi barədə öhdəliyini ifadə edən qiymətli kağızdır.

- çoxdəfəli veksellər. Onlara köçürmə vekselləri (bill of exchange) yaxud tratta da deyilir. Müvafiq olaraq, tratta üzrə kreditora trassant, borclu tərəfə isə trassat deyilir. Sadə vekseldən fərqli olaraq, bir neçə əqdin aləti ola bilən tratta üzrə ödənişi almaq hüququ onun son sahibinə keçir. “Azərbaycan Respublikasında veksellərin dövriyyəsi haqqında Əsasnamə”yə görə köçürmə vekseli (tratta), vek-selverənin (trassantın) ödəyiciyə (trassata) vekseldə göstərilən məbləğin vekseli təqdim edənə (remitentə) vekseldə gostərilən müddətdə şərtsiz ödənilməsini nə-zərdə tutan yazılı əmrli qiymətli kağızdır.



Варрант - anbar şəhadətnaməsidir. Вarrant, müəyyən əmtəənin saxlanmaya qəbul etmiş anbarın şəhadətnaməsidir. Bu halda varrant, əmtəə satıldıqda yaxud girov qoyulduqda istifadə edilən əmtəə sərəncamlı sənəddir. Əmtəə girovu zamanı girov şəhadətnaməsi girov hüququnu təsdiqləməklə girov saxlayana verilir.

Səhm, istiqraz, veksel və çekdən başqa banklar tərəfindən depozit və əmanət sertifikatları buraxıla bilər. Onların emitenti yalnız banklardır.

Depozit sertifikatları (certificate of deposit) və əmanət sertifikatları (saving certificate) müvafiq olaraq ənənəvi müddətli və əmanət bank depozitlərinin növlə-ridir. Həm depozit, həm də əmanət sertifikatı qiymətli kağız olmaqla, sahiblərinin sertifikatın blankında göstərilmiş məbləqi faizlərlə birlikdə elə həmin blankda gös-tərilmiş tarixdə emitent bankdan almaq hüququnu təsdiqləyir. Sertifikatlar üzrə faiz dərəcəsi məbləq və müddətdən asılı olaraq dəyişir.

Həm depozit, həm də əmanət sertifikatları bütün inkişaf etmiş ölkələrdə geniş yayılıb. Buraxılma, tədavül və öhdəliyin icrası baxımından oxşarlıqları çox olan bank sertifikatlarının ən əsas fərqi odur ki, depozit sertifikatları ilk növbədə hüquqi şəxslər, əmanət sertifikatları isə fiziki şəxslər üçün nəzərdə tutulur. Onların tədavül müddətində də fərq var. Əksər hallarda depozit sertifikatların tədavülü daha qısa-müddətli olur, əsasən 1 il ilə məhdudlaşır. Əmanət sertifikatlarının müddəti isə əsa-sən 1 ildən yuxarı olur.

AR QKDK-nin “Kredit təşkilatlarının depozit sertifikatları haqqında Əsasna-mə”yə görə, depozit sertifikatlarının müddəti 10 ildən artıq ola bilməz.

Sertifikatların vaxtından əvvəl ödənişi onların emissiya şərtlərində nəzərdə tu-tulduğu halda, faizlər ilkin dərəcədən aşağı səviyyədə ödənilir. “Kredit təşkilatla-rının depozit sertifikatları haqqında Əsasnamə”yə görə, depozit sertifikatı vaxtın-dan əvvəl ödənilməsi üçün təqdim edildikdə kredit təşkilatı sertifikatda belə hallar üçün müəyyən edilmiş faiz dərəcəsi ilə hesablanmış faizləri və depozitin məbləğini qeydsiz-şərtsiz ödəyir.





1 Maddə 32. Bankların fəaliyyət növləri

2 Portfolio management 

3 Swapping – ing. mübadilə, dəyişmə.

4 Underwriting – ing. zəmanətləndirmə, sığortalama.

5 Bank yalnız adlı səhmlər buraxa bilər. Bankın imtiyazlı səhm sahibləri səs hüququna malik ola bilməzlər (maddə 19, bənd 19.3).

6 Wechsel – almanca mübadilə deməkdir. İngilis dilində vekselə bill deyilir.



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə