AZƏrbaycanşÜnasliğin aktual problemləRİ Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 87-ci




Yüklə 7.97 Mb.
səhifə49/62
tarix22.02.2016
ölçüsü7.97 Mb.
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   ...   62

ƏDƏBİYYAT

  1. Ağayev İ. «Molla Nəsrəddin»in tarixi hünəri. Bakı, 1976

  2. Qarayev Y. Azərbaycan ədəbiyyatı: XIX və XX yüzillər. Bakı, «Elm» nəşriyyatı, 2002

  3. Məmmədquluzadə C.Əsərləri. IV cilddə, I cild, Bakı, «Öndər nəşriyyat», 2004. Ön sözdə qeyd olunmuşdur

  4. Şəmsizadə N. Azərbaycançılıq. Bakı, «Nurlar», 2006

  5. «Molla Nəsrəddin» jurnalı, 7 aprel 1906 – cı il, № 1

  6. «Molla Nəsrəddin» jurnalı, 27 noyabr 1917 – ci il, № 24

  7. «Ədəbiyyat qəzeti» 10 aprel 2009 – cu il



РЕЗЮМЕ

На развитие идеологии азербайджанизма и определение его философских основ в начале ХХ века оказывало исключительное влияние творчества Джалила Мамедкулизаде и деятельности журнала «Молла Насреддин».

Деятельность Джалила Мамедкулизаде и издаваемый под его редакторством журнал «Молла Насреддин» основывалась на идеи азербайджанизма и в целом опиралась на ее здравый смысл.

Показателем служения журнала «Молла Насреддин» идеи азербайджанизма явилось выдвижение на первый план статей о важности стремления нации к независимости и единению.


SUMMARY

İn the beginning of the XX century Jalil Mammadguluzadeh’s creativity and writings in «Molla Nasraddin» journal have exceptionally influenced the formation of Azerbaijanian ideology and determination its phylosophical bases.

J.Mammadguluzadeh and «Molla Nasraddin»journal published under his editorship emphasired this ideology during their creativity and followed this sacred aim till the end.

Giving special place to the writings which emphasired the importance of gaining national unity and independence is a bright indication that «Molla Nasraddin» served this idea.




Nəcəfova Leylaxanım
MÜASİR AZƏRBAYCAN DİLİNİN LÜĞƏT TƏRKİBİNDƏ İŞLƏNƏN BEYNƏLMİLƏL TERMİNLƏR HAQQINDA
Dilin lüğət tərkibinin bir sahəsi olan və onun inkişafı prosesində müəyyən əhə­miyyətə malik olan beynəlmiləl sözlərin semantikasının öyrənilməsi böyük əhə­miyyət kəsb edir. Beynəlmiləl sözlər müxtəlif dövrlərdə dilimizə daxil olaraq onun milli sözləri ilə yanaşı müəyyən tarixi inkişaf mərhələlərindən keçib, hal-hazırdakı vəziyyətə gəlib çıxmışdır. Bu sözlərin mənşə və məna cəhətdən öyrə­nil­məsinin dilimizdə həm elmi, həm də praktik əhəmiyyəti vardır. Sözün etimo­lo­gi­ya­sı məfhumuna sözün yaranması, ilkin forması, ən qədim mənası, həmçinin onun başqa dillərdə uyğun əlaqəsi aiddir.

Məsələn, nostril sözünün etimoloji analizi göstərir ki, o iki sözün əsasından ibarətdir: nose-burun, tril-dəlik. İzahı isə “burun dəliyi”dir.



Nose sözü qədim ingilis sözü olan nosu-dan başlanğıc götürmüşdür. Alman dilində bu söz nose, isveç dilində nasa, danimarkalılar nase, norveçlilər nase şəklində işlədirlər.

Hind Avropa dillərində: latın nasus, fransız nez, italyanlar nose, ruslar nos kimi işlədirlər. Beləliklə, tril mənşəyinə görə ingilis sözüdür. Dilin təkamülündə eyni kökdən olan sözlər müxtəlif yollarla inkişaf edərək elə məna kəsb edirlər ki, bu sözlərin ilkin mənası itir. Müasir dildə həmin sözlər bir-biri ilə bağlı olmayan genetik sözlər kimi qəbul edilir.

Məsələn, müasir ingilis dilində birth-doğulma, born-doğulmuşto bear-aparmaq eyni kökdən olan sözlərdir. Bu halda ancaq etimoloji analiz onların eyni olmasını təyin etməyə imkan yaradır.

Sözün etimologiyasını təyin etmək üçün tədqiqatçılar tarixi müqayisə meto­dundan istifadə edirlər. Lakin tədqiqatçıların ixtiyarında olan materiallar bütün sözlərin etimologiyasını təyin etməyə imkan vermir. Məsələn, loq, bird, piq, big sözlərinin etimologiyası bu vaxta qədər məlum deyil.

Alınma terminlərin semantik inkişafı müxtəlif dillərdə onların tarixi inkişafı ilə əlaqədar olaraq müxtəlif şəkildə olmuşdur. Ayrı-ayrı dillərin beynəlmiləl söz­lə­rin semantik quruluşunda olan milli xüsusiyyətləri onu göstərir ki, heç bir dildə sö­zün təcrid olmuş halda yaşamağı mümkün deyil, əksinə, o hansısa semantik qrupa daxildir.

Bu və ya digər dillər üçün ümumi olan beynəlmiləl və alınma sözlərin xüsu­siy­yəti odur ki, onların arasında olan semantik fərqlər, müqayisə olunan dillərin hü­dud­larından kənara çıxır.

Müqayisə olunan dillərin ən azı birində, çox vaxt hər ikisində beynəlmiləl söz mənşəcə əcnəbi söz olur. Mənşəcə əcnəbi olan bu söz isə müqayisə olunan dillər üçün ümumi olur. Bu zaman həmin sözün müqaiysə edilən dillərin bir-birindən və ya üçüncü dildən olmasının fərqi olmur. Lakin genetik ümumiliyə baxmayaraq, bu söz mənasına görə öz «həmcinsindən» fərqlənə bilər. Semantik uyğunsuzluq sözün tərkibində əsas anlayışın mənasından da asılıdır.

Uyğunsuzluğun pozuması əsasən mücərrəd anlayış kəsb edən ifadələrdə çoxluq təşkil edir. Çünki mücərrəd məfhum əşya anlayışını verən ifadələrdən dayağına (özülünə) görə fərqlənir.

Beynəlmiləl sözlər xalqın iсtimai həyatı, məişəti, mədəniyyəti, iqtisadiyyatı və mənəviyyatı ilə əlaqədar olaraq müxtəlif dillərdə bir dildən digər dilə keçərək müx­təlif məna çalarları ifadə etmişdir. Beynəlmiləl sözlərin məna xüsusiyyətlərinin inkişafı müqaiysə edilən dillərin hər birinə məxsus olan spesifik daxili inkişaf qa­nunlarından asılıdır. Bu və ya digər beynəlmiləl sözə aid spesifiklik odur ki, on­ların semantik fərqlənmələri müqayisə olunan dillər çərçivəsindən uzaqlaşaraq ilk mən­bə ilə tutuşmuşdur. Sözün mənşəyinə görə eyni dildən alınmasına baxmayaraq, o hər bir dildə semantikasına görə ilk mənşəyindən fərqlənə bilər. Əgər sözün hansı dildən alınmasını o sözün mənşəyində görürüksə, həmin bütün mənaların isə ilk mənşəyindən axtarmaq olmaz. Söz bir dildən digərinə bütün mənaları ilə keçmir. Hər hansı bir dil digərindən ona lazım olan sözü götürür. Müəyyən bir dildə olan alınma söz öz etimologiyasından fərqli olaraq həmin dilin daxili inkişaf qanunları əsasında mənasını genişləndirə bilər. Bu da hər bir dil üçün lazımi şərait və imkandan asılıdır. Bir sözün müxtəlif dillərə keçməsi xalqların tarixi inkişafı nöqteyi nəzərdən bir-biri ilə əlaqələrindən asılıdır. Mədəniyyət, elm, texnika сəhətdən inkişaf etmiş dövlətlər daha çox mədəni, tiсarət, texniki, iqtisadi və siyasi əlaqədə olurlar. Hər bir dil öz inkişaf profesində müxtəlif amillər əsasında lüğət tərkibini zənginləşdirir. Dilin lüğət tərkibinin zənginləşməsində o dilin daxili in­ki­şaf qanunları mühüm rol oynayır. Hər bir dil öz daxili yaradıсılığı hesabına zən­gin­ləşib inkişaf edir. Beynəlmiləl sözlər də dilin zənginləşməsində rol oynayır və onun leksikasının müəyyən bir sahəsini əhatə edir. Bütün dillərin söz ehtiyatının zən­ginləşməsində sözlərin müxtəlif məna çalarlıqları kəsb etmələrini, onların dar məna çərçivəsindən çıxaraq öz mənalarını genişləndirmələrinin də mühüm əhə­miy­yəti vardır.

Uzun və mürəkkəb tarixi proses nətiсəsində söz öz mənasını geniş­lən­di­rə­rək yeni mənaları kəsb edir. Əgər söz əvvəllər bir predmetin adını bildirirdisə, sonradan onun mənası genişlənir, məna strukturası mürəkkəbləşir və bunun da nətiсəsində həmin söz bir neçə məfhumu əks etdirməyə qadir olur. Məsələn, briqada, avanqard, kəmər və s. bütün dünya dillərinə, o сümlədən ingilis və Azərbayсan dillərnə ən erkən daxil olan beynəlmiləl sözlərdən latın-yunan sözlə­rini göstərmək olar. Məhz bu səbəbdən də latın-yunan mənşəli sözlərin formalaş­masında daha böyük dəyişiklik baş vermişdir. Bu mənşəli sözlərin əksəriyyti öz ilk mənalarında demək olar ki, dildə az işlədilir. Bu sözlər öz mənşəyindən ayrıldıq­dan sonra onların böyük bir qismi əvvəlki mənanı heç də indiki dövrdən digər dillərdə saxlamamışdır. Bunlar dünyanın müxtəlif dillərində müxtəlif mənalar kəsb etmişdir. Bu nöqteyi nəzərdən belə sözlərin bir neçəsinin məna xüsusiyyətləri ilə tanış olmaq məqsədəuyğundur.

Latın dili mənşəli auditoriya (auditorium – dinləmək üçün yer) sözü öz mənşəyindən uzaqlaşaraq müxtəlif dillərdə çoxmənalılıq kəsb etməklə ilk mə­na­sını da müəyyən qədər saxlamışdır. Auditoriya sözü istər müasir Azər­bay­сan, istərsə də ingilis dillərində auditoriya - məruzə oxunan zal, otaq, dinləyiсi, mə­ruzəyə, mühazirəyə qulaq asanlar mənasında işlədilir. Bu sözün Azər­bayсan dilində dinləyiсi, tamaşaçı mənalarına da rast gəlmək olar. Bu sözün müxtəlif mənalarına həm tərсümə, həm də bədii ədəbiyyatda rast gəlmək olar.

Biz dekan müavinin icazəsilə auditoriyalardan birisinə daxil olduq.

... auditoriya nəfəs almadan dinləyir.

Bu film, 180000000 tamaşaçısı olan Qərb yarımkürısinin kino auditoriyasını heyran edir.

Göstərilən misallardan aydın olur ki, auditoriya sözü öz mənşəyindən fərqli olaraq müxtəlif mənalarda işlədilir.

Atmosfer (yunanсa atmes-hava, sfera-mühit), ingilisсə atmosphere, fransızсa atmesphire, rusсa atmosfera sözü də öz inkişafında müxtəlif məna dəyişikliklərinə uğramışdır. Bu söz Azərbayсan dilinə yeni bir məna ilə – yeri bürüyən hava təbəqəsi; təzyiq vahidi, mühit, şərait mənalarında işlədilir. Göstərilən mənalar demək olar ki, rus, ingilis, fransız dillərində də öz əksini tapır. Bu sözün məсazi mənada işlədilməsinə danışıq dilində olduğu kmi, yazılı ədəbiyyatda da rast gəlmək mümkündür.

Not (nota) latın nota – nişan, qeyd; ingilis note, fransız note, rus nota sözü müasir Azərbayсan dilinə müsiqi notlarını göstərən qrafik işarə – mahnıda hər hansı bir səs, səsdə ahəng; nota (diplomatik) bir hökumətin başqa hökumətə diplomatik müraсiət mənalarında geniş işlədilir.

Bir sözün Azərbayсan dilində bir neçə mənası varsa, ingilis dilində onun daha çox mənası var. Note sözünün ingilis dilindəki mənalarına misal göstərmək olar:



  1. diqqət yetirmək və xatırlamaq;

  2. ton;

  3. keyfiyyət (səsin);

  4. qeyd;

  5. qısa məktub;

  6. ödənilməli hesab, çek və s.

Qeyd etmək lazımdır ki, note sözünün ingilis dilindəki birinсi mənası olan qeyd sözü Azərbayсan dilində də əvvəllər işlədilmişdir. Bu məna Azərbayсan dilinə rus dilinin təsiri ilə deyil, ingilis və fransız dilinin təsiri ilə birbaşa daxil olmuşdur. Hal-hazırda bu sözün qeyd mənasında işlənməsinə Azərbayсan dilində təsadüf olunmur. Həmin sözün müxtəlif mənalarda işlədilməsinə təsadüf etmək olar.

Ümumi danışıq dili leksikası xüsusi terminologiya hesabına müəyyən dərə­сə­də zənginləşir. Hər bir dildə yeni bir kəşfin adını ifadə edən söz digər dillərdə ona ekvivalent olmadıqda o söz olduğu kimi həmin illərə də keçir və məhdud çərçivəyə – bir məfhumu ifadə etməyə xidmət edir.

İngilis dilində işlənən beynəlmiləl kateqoriyalı sözlərin tədqiqatı göstərmişdir ki, bu sözlər əsasən nitq hissəsinin adlar bildirən bölməsinə aid olub, əsasən də mənşəcə latın, yunan və qismən də fransız dillərinə mənsubdurlar. Qeyd etmək lazımdır ki, beynəlmiləl hüququ olan sözlərin əksəriyyəti ingilis dilinə bir­başa, bəziləri ilə fransız dili vasitəsilə müəyyən tarixi ictimai-iqtisadi şəraitdən asılı olaraq zərurət nəticəsində daxil olmuşdur.

Başqa dillərdən alınma sözlərin dildə özünü müdafiə edib saxlanılması onun həmin dilin normalarına uyğunlaşması ilə əlaqədardır. Çox təəssüf ki, bir çox alınma sözlər dildə çox işlənmirlər, belə ki, onlar dilin nəinki fonetik və qrammatik, heç leksik qanunlarına da uyğunlaşmayaraq çox işlənmədən dili tərk edirlər və bunun müqabilində ana dili konkurenti sözlər onları əvəz edirlər. Lakin alınma sözlərin əksəriyyəti dili daxili qaydalarına, dil normalarına uyğunlaşmayaraq özlərinin həyatiliyini qoruya bilirlər və dildə özlərini möhkəmləndirirlər. Alınma sözlərin əksəriyyəti dilin fonetik və qrammatik süzgəsindən keçərək, bir növ dildə özünə vətəndaşlıq hüququ qazanmış olurlar.

İngilis dilində işlənən beünəlmiləl sözlərin bir çoxu dildə assimilyasiyaya uğrayaraq öz əvvəlki mənasını itirə bilər. Bu təbiidir, belə ki, onlar sırf ingilis dili mənşəli sözlərlə qaynayıb qarışırlar, dilin təkmilləşməsində mühüm rol oynayırlar, dilin leksik və semantik qanunlarına uyğunlaşaraq əlavə məna çalarları yaratmaq imkanına malik olurlar. Bu tip alınmalar ingilis dilində sayca az olsalar da, kifayət qədərdir.

Qeyd etdiyimiz kimi ingilis dilində işlənən bir çox beynəlmiləl sözlər latın və yunan dillərinə məxsusdur. Hətta elə olmuşdur ki, bəzi sözlər həmin dillərdən iki dəfə alınmışdır. Məsələn: «discus» sözü latın dilindən hələ lap əvvəllər, qədim ingilis dövründə alınmışdır. İngilis dilinin fonetik qanunlarına uytun olaraq bu söz müasir ingilis dilində «dish» formasını almışdır. Həmin söz XVII əsrdə latın dilindən yenidən alınaraq, alınan dildəki mənanı ifadə edərək «disk» şəklində işlənmyə başlamışdır.

Beləliklə, etimoloji baxımdan ingilis dilində işlənən «dish» və «disk» terminləri hal-hazırda dildə dublet təşkil edir.

Eləcə də müasir ingilis dilində işlənən «skrit» və «shirt» terminləri dilə müxtəlif yollarla daxil olmuşlar.

Beynəlmiləl sözlərə münasibət hər hansı bir dildə müxtəlif ola bilər. Bəzi dilçilər alınma sözlərə ögey münasibət bəsləsə də, əksəriyyət onu müsbət dil hadisəsi kimi qeyd etmişlər.

İngilis dilinin tarixi dildə söz sırasını onun müxtəlif dövrlərdə dəyişən və inkişaf edən fonetik, qrammatik, leksik-semantik xüsusiyyətlərini təhlil edir, dilin lüğət tərkibini, onun zənginləşməsi yollarını arayır və çoxsahəli şəkildə tədqiqat işi aparır. Ona görə də, ingilis dilində alınma söz müsbət dil hadisəsi, hesab olunmuşdur.

İngilis dilinin leksikologiyasında dilin lüğət tərkibinin hərtərəfli öyrənilməsinə xüsusi yer ayrılır və söz alınma prosesi dilin lüğət tərkibinin zənginləşməsində ümumiyyətlə, dilin inkişafına təkan verməkdə bir faktor hesab edilir.

Beynəlmiləl termindər milli çalarlıqdan məhrum olur, çünki sözün strukturun­dan onun hansı dilə mənsub olması aydınlaşır, dildən-dilə keçdikdə isə onlar yalnız fonetik, qrafik və morfoloji cəhətdən dəyişir. Fonetik və morfoloji modifikasiyalar çox vaxt bu və ya digər terminin mənbəyini təyin etməyə imkan verir.

Xatırladaq ki, beynəlmiləl terminlərin qohum dillərdə yayılması nəzərə alınmır.

Beynəlmiləlçiliyin dildə semantik təkamülü çox mürəkkəb prosesdir. Əvvəla, sözün semantik strukturu dəyişir, ikincisi, alınmanın milli dilin öz sözləri ilə frazeoloji birləşmələri yaranır.

Beynəlmiləlçiliyin məhz bu iki xüsusiyyəti Azərbaycan dilinin leksik-üslubi sistemində mövqeyini müəyyənləşdirir.
ƏDƏBİYYAT


  1. Ф.В.Ворно, М.А.Кашива: «Лексикология английского языка». Ленинград-1955. стр. 14.

  2. О.Б.Шахрай: «К вопросы о смысловых взаимоотношениях интерна­цио­наль­ных слов в разных языках». «Иностр. язык в школе». 1955. №7. стр 27.

  3. М.М.Маковский: «К проблеме так называемой «интернациональной лексики»». «Вопросы языкознание». М.1960. №1.

  4. M.Ş.Qasımov: «Beynəlmiləl terminlər və onlardan istifadə məsələsi». «Azərbaycan müəllim» qəzeti. B.1966. 19. VI.

  5. R.C.Cəfərov: «Qərbi Avropa mənşəli terminlərin izahı lüğəti». B-2003. «Nurlan» nəşriyyatı.

  6. Л.Т.Декат: «Интернациональные слова общего значения в современном английском языке». М.1954.


РЕЗЮМЕ

В статье рассматриваются интернациональные слова английского происхож­дение, их этимологии и употребление в азербайджанском языке, а также их роль и значение в простых предложениях.


SUMMARY

The article deals with the international words of English origin, their etimology and use in Azerbaijani, also their roles and meanings in simple sentences.



Нуриева Ирада
К ВОПРОСУ ТЕРРИТОРИАЛЬНОЙ ЦЕЛОСТНОСТИ И НЕПРИКОСНОВЕННОСТИ ГОСУДАРСТВЕННЫХ ГРАНИЦ

(на примере Азербайджанской Республики)
Международные принципы, а также конституционный принцип каждого суверенного государства, закрепляющие и гарантирующие право каждого государства на осуществление территориального верховенства, состоит в том, что территория государства не может быть изменена без их согласия. Из содержания понятия государственного верховенства вытекает, что любое посягательство на территориальную неприкосновенность государства означает посягательство и на область осуществления его суверенной власти, а потому представляет собой грубейшее нарушение государственного суверенитета. Подобным образом следует рассматривать любую попытку реализовать в пределах территории одного государства власть иностранного государства [11, 98].

Принцип неприкосновенности и целостности государственной территории запрещает захвата чужих территорий и признавать результаты такой акции. Так, в ст.11 Межамериканской конвенции о правах и обязанностях государств 1933 года указывается, что “территория государства неприкосновенна, и она не может быть предметом ни военных оккупаций, ни других насильственных мер, проводимых другим государством, ни по какому – либо мотиву” [6, 36]. Схожую формулировку этого принципа можно встретить в ст.17. Устава Организации американских государств, где в добавок сказано, что не будут признаваться территориальные приобретения или другие специальные выгоды, которые будут получены силой или посредством применения любой другой меры принуждения [9, 50].

Устав ООН запрещает угрозу силой или ее применение против территориальной целостности и политической независимости любого государства: “Государства обязаны воздерживаться в своих “международных отношениях от угрозы силой или ее применения как против территориальной неприкосновенности, или политической независимости любого государства, так и каким либо другим образом, несовместимым с Целями ООН” (п.4.ст.2.Устава ООН) [8, 68].

Широкую поддержку мировой общественности получила единогласно принятая Советом Безопасности ООН 22 ноября 1967 года резолюция, в которой говорится о недопустимости приобретения чужих территорий путем проведения войн, а вывод израильских войск с территорий, оккупированных ими, рассматривается как необходимое условие установления справедливого и прочного мира на Ближнем Востоке.

Принцип неприкосновенности и целостности государственной территории получил свое дальнейшее развитие в принятой XXV Сессией Генеральной Ассамблеи ООН Декларации о принципах международного права. Декларация содержит запрет на вооруженное посягательство на территориальную целостность суверенных государств. В соответствии с Декларацией, агрессивная война, вооруженные интервенции, вторжение на территорию другого государства, военная оккупация чужой территории являются международным преступлением. Декларация обязывает государства “воздерживаться в их международных отношениях от военной, политической, экономической или какой – либо другой формы давления” [4, 62]. Декларация устанавливает, что никакие территориальные приобретения не должны признаваться законными.

Одним из гарантов соблюдения территориальной целостности выступает принцип неприкосновенности государственных границ. Этот принцип сформулирован в разделе “Нерушимость границ” Заключительного Акта Совещания по безопасности и сотрудничеству в Европе (1 августа 1975). Государства, опираясь на этот принцип, рассматривают нерушимость границ друг друга и обязуются воздерживаться от любых посягательств. Государства, признавая нерушимость существующих границ в Европе, обязуются отказаться от территориальных претензий к любому государству континента. Неукоснительное соблюдение принципа “нерушимости границ” по Заключительному Акту по безопасности и сотрудничеству в Европе исключает опасные военные конфликты, возникающие чаще всего из-за нарушения границ и территориальных претензий. Для изменения границ государства требуется обоюдное согласие сопредельных государств. Для ратификации соглашений об изменении границ, требуется соблюдение как внутригосударственных правил и норм, так и международных правил и принципов [3, 17].

Принцип территориальной целостности означает полный суверенитет государства над всей его территорией. Содержание принципа “территориальной целостности государств” в Заключительном акте СБСЕ выходит за рамки положений о запрещении использования силы или угрозы силой либо превращения территории в объект военной оккупации, либо приобретения с использованием силы или ее угрозы. Напомним, что согласно Заключительному акту, государства, обязываясь уважать территориальную целостность друг друга, должны “воздерживаться от любых действий, несовместимых с целями и принципами Устава ООН” [10, 161]. Таким образом, речь идет о любых действиях против территориальной целостности или неприкосновенности. Например, транзит любых транспортных средств через иностранную территорию без разрешения суверенного государства является нарушением неприкосновенности границ и целостности государственной территории. Все природные ресурсы, являясь составными компонентами территории государства, их разработка иностранными лицами или государствами без разрешения суверенного государства признается нарушением территориальной неприкосновенности.

В мирном общении сопредельных государств нередко возникает проблема защиты государственной территории от опасности нанесения ей ущерба путем какого – либо воздействия из-за границы, то есть опасности ухудшения естественного состояния этой территории или отдельных ее компонентов. Одно государство не должно наносить ущерба естественным условиям территории другого государства. Это правило имеет особое значение при использовании вод международных рек и других пограничных вод. В настоящее время накопилась обширная договорная практика использования вод международных рек в промышленных, сельскохозяйственных и иных целях. Международные нормы запрещают использование вод международной реки одним государством с нанесением ущерба другому государству.

Аналогичная норма может быть применена и к другим сферам государственной территории, например, к воздушному пространству. С развитием техники, все более увеличивается возможность человека повлиять на естественное состояние воздушной среды. Например, чрезмерное использование противоградными средствами (снарядами) в одном государстве, может вызвать ливневые дожди и грады в соседних государствах. А также загрязненная экология одной страны не может не влиять на соседние страны. Налицо, с одной стороны, стремление изменить погодные и климатические условия в свою пользу, с другой – загрязнение воздушной среды других государств. И в том, и в другом случае экологическая проблема приобретает международный характер.

В подписанных договорах [15; 16; 17; 24] между сопредельными странами о режиме государственной границы государства, владеющие лесными массивами, обычно обязуются вести лесное хозяйство на участках, примыкающих к линии границы таким образом, чтобы не наносить ущерба лесному хозяйству другой стороне. При производстве горных работ в непосредственной близости к границам соседних государств работы должны вестись таким образом, чтобы не причинять ущерба территории другой стороны. По международным нормам, указанные работы запрещаются на расстоянии 20 м по обе стороны границы. Шахты и штольни под землей, сделанные на стороне одного государства, не должны выходить за границы недр данной государственной территории и переходить в недра территории сопредельного государства. Такой выход в недра сопредельного государства был бы нарушением его территориальной неприкосновенности. Аналогичным образом следует рассматривать и вопрос о бурении скважин. Исключением является совместное использование природных ресурсов одного государства двумя соседними странами, согласно заключительному соглашению между ними. Соседняя Армянская республика, грубо нарушая все международные нормы, варварски эксплуатирует богатейшие природные ресурсы Карабаха, в частности золотые месторождения Кельбаджарского района.

Государства могут проводить с обоюдного согласия территориальные изменения в отдельных пограничных районах на основе взаимного учета экономических, политических и других интересов. Подобные территориальные изменения обычно сводятся к перенесению границы в отдельных местах и вполне могут осуществляться на добровольной договорной основе [11, 106-107].

В настоящее время многие проблемы внешней безопасности решить в одиночку невозможно, в силу чего объективно требуется объединение усилий всех государств мира. Объединение усилий в предотвращении агрессии играет все большую роль во внешней политике различных государств, объединенных в мировое сообщество и заинтересованных в развитии международных отношений на принципах взаимовыгодного сотрудничества, равенства и доверия, что может гарантировать безопасность каждому члену этого сообщества.

Государственная политика в сфере безопасности в Азербайджане направлена на предотвращение и предупреждение угроз национальной безопасности. Главной угрозой для национальной безопасности Азербайджана является военно-политическая угроза со стороны Армении (12). Армяно-азербайджанский конфликт является основным фактором дестабилизации обстановки в регионе, источником напряженности, угрозой международному миру и безопасности [13].

Современная мировая практика знает три основных способа обеспечения международной безопасности:

1. Сдерживание возможной агрессии при помощи различных форм давления (экономических, политических, психологических и др.).

2. Наказание агрессора путем применения против него конкретных практических действий и различных форм санкций, включая военной.

3. Политический процесс как способ достижения мирных целей без силового решения (переговоры, совещания, встречи на высшем уровне и т.п.) [7, 167].

Из всего этого исходит, что для обеспечения международной безопасности необходимо любыми дозволенными способами сдерживать агрессию. Если это не удастся, то выявить агрессора и в обязательном порядке наказать его путем применения против него конкретных практических мер. Мы особое ударение сделали на наказание агрессора в обязательном порядке, так как обязательное наказание агрессора несет чисто профилактический характер для других потенциальных агрессоров, которые создают или пытаются создать угрозу миру и безопасности на Земле. Ни для кого не секрет, что цель агрессии - завоевание чужих земель, ресурсов для обогащения своих богатств с помощью приобретения, завоевания или захвата не принадлежащих ему по праву территорий, природных богатств, рабочей и интеллектуальной силы. Если бы каждый потенциальный агрессор перед претворением в жизнь своих агрессивных замыслов, знал или был уверен, что в итоге агрессии он никак не добьется своих целей, так как это против всех норм и правил Устава ООН и других международных соглашений, и будет наказан со стороны мирового сообщества, то он никогда не осмелился бы сделать хотя бы какой - нибудь малейший агрессивный шаг против другого государства. Такое состояние было бы залогом международной безопасности.

В Декларации о принципах международного права, касающихся дружественных отношений и сотрудничества между государствами в соответствии с Уставом Организации Объединенных Наций (24 октября 1970) говорится: “Агрессивная война составляет преступление против мира, за которым предусматривается ответственность в соответствии с международным нормам” [5, 67].

На мировой практике мы часто встречаем нарушение этого принципа со стороны тех государств, которые подписали международные соглашения, утверждающие его. Отсюда в мире все новые и новые акты агрессии. Чувство безнаказанности и дальше будет создавать новые очаги войны. Всем известно, что война - не созидательный процесс, а разрушительный. Значит, будут разрушаться дома, школы, больницы и другие богатства, наноситься экологический урон природе. То, что создавалось людьми в течение сотни лет, исчезнет в один миг. А значит, цивилизация и прогресс воюющих народов всего мира отпадет на несколько лет назад. Но, все - таки, основными результатами войны являются страдание, потеря основного богатства Земли – людей, которые наделены всеми правами, а главное – правом на существование. Бездейственность, или введение двойных стандартов, а иной раз откровенная поддержка агрессора открывает путь к агрессии, результат которой является, главным образом, нарушением прав человека. Первым основным способом обеспечения международной безопасности является сдерживание возможной агрессии при помощи различных форм давления.

Еще, будучи в составе СССР, Азербайджан столкнулся с угрозой нарушения своей территориальной целостности и безопасности. В феврале 1988 года на сессии областного Совета Нагорного – Карабахской Автономной области (НКАО) Азербайджанской ССР без участия азербайджанских депутатов было принято решение о выходе НКАО из состава Азербайджана и ее присоединении к Армении. 1 декабря 1989 года Верховный Совет (парламент) Армянской ССР принял постановление (которое не отменено до сих пор) о присоединении Нагорно – Карабахского региона Азербайджана к Армении. Это решение противоречило Конституциям СССР и Азербайджанской ССР. Решение Армении было принято в нарушении принципа, касающейся обязанности в соответствии с Уставом ООН: “Ни одно государство или группа государств не имеет права вмешиваться прямо или косвенно по какой бы то не было причине во внутренние дела другого государства. Вследствие этого, ни одно государство не может ни применять, ни поощрять применение экономических, политических или любых других мер с целью добиться подчинение себе другого государства в осуществлении им своих суверенных прав и получения от этого каких бы то ни было преимуществ. Ни одно государство не должно также вмешиваться во внутренные дела другого государства” [5, 65-73].

Бездейственность мирового сообщества привела к тому, что с 1988 года началось изгнание всех азербайджанцев, проживающих в Армении. Отметим тот факт, что азербайджанцы проживали на своих исконно исторических землях, которые в начале XX века путем политических спекуляций и агрессий стали территорией Армении. В начале конфликта в НКАО проживало около 70 тыс. армян и 60 тыс. азербайджанцев. Полномасштабные военные действия начали разворачиваться в конце 1991 – в начале 1992 года. Армянские вооруженные формирования при поддержки Советского Союза, а в дальнейшем Российской Федерации развернули в Нагорном Карабахе и в близлежащих к нему районах Азербайджана боевые операции с использованием самых современных видов оружия, кульминацией которых стал захват в феврале 1992 года города Ходжалы, в результате геноцида были истреблены свыше 600 мирных жителей, в том числе женщин, детей, стариков, а также оккупация в мае 1992 года города Шуша и Лачинского района. В результате этих акций, из Нагорного Карабаха было изгнано все азербайджанское население. Так завершилась оккупация Нагорного Карабаха. С захватом Лачина в мае 1992 года территория Нагорного Карабаха была соединена с Арменией [2, 246]. Воодушевленные своей безнаказанностью армянские вооруженные формирования оккупировали еще семь районов Азербайджана.



Таким образом, в результате агрессии Армении против Азербайджанской Республики было оккупировано более 17 тыс. кв. км земель, что составляет около 20% территории страны, свыше 50 тыс. человек были ранены или стали инвалидами, погибло более 18 тыс. человек, в том числе в одном Агдамском районе 6 тыс. человек, разграблены или разрушены 87 населенных пунктов, 100 тыс. жилых строений, более 1000 экономических объектов, более 600 школ и учебных заведений, 250 медицинских учреждений, большинство архитектурных памятников, находящихся в оккупированной зоне [1, 32; 14, 1]. В результате агрессии и этнической чистки от азербайджанцев как на территории самой Армении, так и на оккупированных азербайджанских землях, сегодня в Азербайджане насчитывается около миллиона беженцев. Итак, факт агрессии уже состоялся. А значит, должен быть применен второй способ обеспечения международной безопасности: наказание путем применения против него конкретных практических действий, различных форм санкций.
1   ...   45   46   47   48   49   50   51   52   ...   62


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə