AZƏrbaycanşÜnasliğin aktual problemləRİ Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 87-ci




Yüklə 7.97 Mb.
səhifə46/62
tarix22.02.2016
ölçüsü7.97 Mb.
1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   62

Литература:

1.Плям И.Г. «…С любовию к искусству», Баку: 2005.

2.Актуальные проблемы фортепианного исполнительства и педагогики. Сборник статей. Вып.2./ Ред. Ф.Ш.Бадалбейли, Баку: Адильоглы, 2008.

SUMMARY

The article describes the huge investment, that famous Azerbaijan pianists bring in to development of national musik art. The article reflects the essential pedagogical principles of Azerbaijani piano school. The author Mustafayeva Y. highlights the importance of leaning national traditions of skills for increasing of spiritual and professional criterias of the contemporary musician.




XÜLASƏ

Məqalədə Azərbaycanın tanınmış pianoçularının milli musigi incəsənətinin inkişafında əyəmiyyətli rolundan bəhs edilir. Məqalə Azərbaycan fortepiano məktəbinin əsas pedaqoji prinsiplərini əks etdirir, və müəllif Y.Mustafayeva yetişməkdə olan gənc pianoçuların bu prinsiplərdən bəhrələnərək, onların ustalıqlarının yüksək səviyyəyə qalxmasının mumkünlüyünü göstərir.


Müslümova Ofelya
MÜHACİR AZƏRBAYCAN VƏ ALMAN ƏDƏBİYYATININ BƏZİ PROBLEMLƏRİ
Məlum olduğu kimi bəşər tarixinin müxtəlif dönəmlərində baş verən ictimai-siyasi olaylar hər şeydən əvvəl xalqın bədii təfəkküründə formalaşaraq öz əksini onun ədəbiyyatında, mədəni abidələrində tapır. Təsadüfi deyil ki, dünya xalqlarının mənəvi arxeologiyasının “mədəni qatında” ən dəyərli məqamlardan tarixi yaşantıları öz yaddaşında saxlayaraq hifz edən əsas vasitələrdən biri bədii ədəbiyyatdır.

Azərbaycan legion ədəbiyyatın ədəbiyyatının Azərbaycan xalqının ideya-estetik, düşüncə-məfkurə yaddaşına qayıtması, Azərbaycan ədəbiyyatının müasir tarixdə özünəməxsus yer tutması bu gün xüsusilə məna-məzmun daşıyır: Milli müstəqillik uğrunda mənəvi-intellektual mübarizənin çox mühüm bir sahəsi də həmin mübarizənin tarixini yaxşı mənimsəməkdən, gələcəyə zəngin dünyagörüşlə, mükəmməl yaddaşla getməkdən ibarətdir. Qətiyyən unutmaq olmaz ki, kommunizmlə faşizmin XX əsrin ortalarına təsadüf edən döyüşündə nə qədər qəddar siyasi – mühacir ömrü yaşamış həmin şair və yazıçılar öz milli mənliklərindən, türkçü – azərbaycançı məfkurələrindən, nəinki imtina etmişlər, son nəfəslərinə qədər “müstəqil Azərbaycan” uğrunda mücadilə aparmaqdan mənəvi zövq almışlar. [3-5]

Elə götürək iki milli sarsıntını, iki qanlı cahan savaşı ilə səciyyəvi olan XX əsr Almaniya tarixinin gerçək təsvirini tarix kitablarından, kinoxronikalardan, rəsmi məlumatlardan daha çox alman ədəbiyyatı, o dövr ədəbi nümunələrini daha dolğun əks etdirir.

Amerikan filosofu U.Ceyms yazırdı: “Çox böyük tarix lazmdır ki, heç olmasa bir qədər ədəbiyyat alınsın.” Bu mənada alman və azərbaycan xalqının 1900-1945-ci illərdə üzləşdiyi faciələr onun bədii ədəbiyyatının inkişafında nə qədər problemlər yaratsa da, bu ədəbiyyatı görünməmiş dərəcədə zəngin mövzularla təmin etdi. Bu illərdəki alman və azərbaycan ədəbiyyatının səciyyəvi cəhətləri sosial fəallığın kəskin yüksəlişi siyasi və ideoloji mübarizələrlə birbaşa bağlılıq və s. kimi xasiyyətlər dövrün özünün səciyyəsindən irəli gəlirdi.Təsadüfi deyil ki, böyük alman yazıçısı Tomas Mann bunu “günün tələbi” adlandırırdı.

Məhz bu məqamda alman xalqının vicdanı kimi dəyərləndirilən bir çox görkəmli yazıçılar, o cümlədən T. Mann, H.Mann, B.Brext, L.Feyxtvanqer, B.Kellermann, H.Hesse və başqaları mənsub olduqları xalqın möhkəm iradəsini, bəşəriyyətin taleyi üçün keçirdiyi məsuliyyət hissini ortaya qoya bilən əsərlər yaratdılar, nasizmin, alman faşizminin iç üzünü, bəşəriyyət üçün nə qədər təhlükəli olduğunu xalqa, eyni zamanda dünyaya açıqladılar. Onlar öz həyatlarını təhlükə qarşısında qoyaraq bəşəriyyətin xilası naminə həyəcan təbili çala bildilər. Əvəzində isə təqib olundular, mühacirət həyatı yaşadılar qətlə yetirildilər, dustaqxana küncünə atıldılar. [40-41]

Danılmaz həqiqətdir ki, hər hansı xalqın ədəbiyyatı nə qədər bəşəri dünyəvi mahiyyət daşısa da ilk növbədə daha çox bu ədəbiyyatı yaradan xalqın tarixi, milli adət-ənənələri, düşüncə tərzi ilə bağlı olur. Şübhəsiz ki, bu tendensiya ötən əsrin birinci yarısında yaranmış Azərbaycan və alman mühacir ədəbiyyatının da mayasını təşkil edirdi. Həmin illərdə Azərbaycanın bolşevizm tərəfindən işğal edilməsi, əsrin əvvəllərində demokratik ruhlu sənətkarların sovet rejimi tərəfindən məhv edilməsi, susdurulması Azərbaycan ədəbiyyatının ideyası istiqamətini dəyişdirmişdir. Bu illərdə Azərbaycan ədəbiyyatı mənsub olduğu xalqın adət - ənənələrinə, həyat tərzinə yad, yabancı olan bir rejimin basqısı altında yaranmağa və bu rejimin tələblərinə uyğun şəkildə yaranmağa bir növ məhkum idi. Həmin illərdə isə Almaniya dünyanın siyasi müstəvisində söz sahibi olan bir ölkə kimi inkişaf edirdi. Alman ədəbiyyatının söz azadlığı imkanları sovetlər məkanının bir subjektinə, özü də asılı subjektinə, çevrilmiş sovet Azərbaycanı ədəbiyyatının imkanlarından çox geniş idi.

Bu illərdə Azərbaycan ədibləri istəsələr də, istəməsələr də ümumi sovet vətəndaşı mövqeyindən çıxış etməyə məhkum idilər.Alman ədəbiyyatının yaradıcıları isə məhz öz azadlıq ideyalarını ortaya qoya bilmək imkanına malik idilər.

Tale istər Azərbaycan, istərsə də alman mühacir ədəbiyyatının nümayəndələri ilə çox amansız davranmışdır. Çağdaş dövrümüzdə sənət adamlarının repressiya illərində orijinal üslubda ifadə etdikləri fikir və ümidlərə hörmətlə yanaşmaq, indiki cəmiyyətə çox zəruridir. İstər Azərbaycan, istərsə də Alman mühacir ədəbiyyatını bir əsas ideya birləşdirir və bu ideya daha çox bəşəriyyətin hər cür təhlükə və bəlalardan xilas edilməsi, eyni zamanda istiqlal mücadiləsi ilə bağlıdır. Bu ədəbiyyatların xəttini sülh, bərabərlik, dövlətlərin dinc yanaşı yaşaması ideyasi təşkil edir. Şübhəsiz ki, zaman keçdikcə bu ədəbiyyatın nümayəndələrinin əsərlərini bizə doğmalaşdıran, onların taleyinə maraq doğuran cəhətlər də daha çox məhz qeyd edilən bu humanist və zəruri olan cəhətlərlə bağlıdır. Mühacir alman və azərbaycan ədəbiyyatını bir əsas ideya, bir inam birləşdirir: “Bir istiqlal doğacaq qara günlər sonunda.” [16]

Məhz belə bir zamanda imkan tapıb xarici ölkələrə mühacirət edən ədəbiyyat adamları vətəndən uzaqlarda da qələmi yerə qoymadılar. Onlar əsl vətəndaşlıq hünəri göstərərək bütün təqib və basqılara məhəl qoymadan yazıb- yaratdılar. Bu yazılarda Azərbaycanın haqq səsi daha aydın eşidilməkdə idi. Xalqımızın ədəbi- mədəni həyatında böyük xidmətləri olan M. Ə. Rəsulzadə, C.Hacıbəyli, M. Məmmədzadə, Yusif Vəzir Çəmənzəminli kimi görkəmli insanlar Türkiyə, Polşa, Almaniya, Belçika, İtaliya və s. sərhədləri boyunca mühacir həyatı keçirməklə dünya üzünə “dönməz Azərbaycan” savaşı açdılar.

Mühacir Azərbaycan ədəbiyyatının “formaca milli, məzmunca sosialist” ədəbiyyatından ibarət olması barədəki konyuktur mövqeyə ilk zərbəni keçən əsrin 70-80-ci illərində Azərbaycanın cənubundan şimalına bütöv bir axınla gələn ədəbiyyat vurdu. Bunun ardınca Azərbaycanın müstəqillik qazandığı ilk illərdə, cumhuriyyət dövrünün, eləcə də Türkiyədə yaşayıb-yaradan azərbaycanlı mühacir yazıçıların əsərləri ilə bu və ya digər dərəcədə tanışlıq başlandı.

Təsadüfi deyil ki, 1918 – ci illər Sovet bolşevizminin tufanlarından baş götürüb İtaliyaya, Polşaya daha sonra Almaniyaya mühacirət etmiş, “Şərqdə neft və qan”, “Son peyğəmbər”, “Rza Şah”, “Qafqazın on iki sirri”, “Stalin”, “Ağ Rusiya” və s. məşhur əsərlərin müəllifi Məhəmməd Əsəd bəy (Lev Nussembaum) həmin dövrün siyasi gerçəklərini ən incə detallarına qədər təsvir edirdi. Nə qədər qəribə olsa da Məhəmməd Əsəd bəy (Lev Nussembaum) bolşevizmə qarşı mənəvi mübarizə apardığı bir zamanda, Sorokin kimi tanınmış yazıçı Rusiyadan baş götürüb qaçmağa məcbur olduğu bir vaxtda alman mühacir ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsi Kukhof sosialist inqilabının alovlu təbliğatçılarından biri kimi çıxış edir, mübarizənin “Lenin yolu”nu yeganə çıxış yolu kimi göstərirdi. [47]

Həmin illərdə M.Ə.Rəsulzadə Berlində “Azərbaycan İstiqlal Komitəsi”ni yaratdı və həmin komitənin sədri vəzifəsinə vaxtilə Azərbaycandan Avropaya təhsil almağa göndərilmiş Hilal Munşini təyin etdi. 1934 – cü ildə Berlində nəşrə başlayan “Qurtuluş” jurnalının redaktoru vəzifəsində çalışan Hilal Münşi yazıçılıqla məşğul idi. Onun “Azərbaycan Respublikası” adlı kitabı haqqında alman professoru doktor Yeşke yazırdı: “Hilal Münşi bəy “Azərbaycan Respublikası” adında obyektiv və başa düşülən əsəri ilə Almaniya ictimaiyyətinin diqqətini Azərbaycana yönəltdiyi üçün təşəkkürə layiqdir”.[93] Həmin illərdə Almaniya yazıçılarının İmperiya İttifaqının və İmperiya ədəbi palatasının üzvü olan Əsəd bəyin irihəcmli, avtobioqrafik xarakterli “Şərqdə neft və qan” əsəri Almaniya ədəbi ictimaiyyətində əsl partlayışa səbəb oldu. Bu kitab doğrudanda hər bir macəra romanından gərgin, “ səyahət kitabından dinamik və həyatın özü qədər rəngarəngdir”. Əsərin nəşri öz müəllifinə böyük şöhrət gətirməklə yanaşı, ona rəqiblər, bədxahlar da qazandırdı. Məşhur yazarlardan Hans Fişer, Karıl Hoffmann kimi ciddi söz sahibləri bu kitab haqqında yüksək ədəbi fikirlər söylədilər. “Şərqdə neft və qan” qısa bir zaman ərzində bir çox dillərə tərcümə edildi, müxtəlif ölkələrdə yayılaraq müəllifinə şöhrət qazandırdı. Lakin az keçməmiş Almaniyanı faşizm dalğası bürüdü. Bu irqçilik davası bütün mütərəqqi insanlara qarşı o cümlədən Əsəd bəyə də yönəlir. Artıq Əsəd bəyi Almaniyada yetərincə müdafiə etmək olmayır və buna görə o, 1933 – cü ildə Avstriyaya mühacirət etmək məcburiyyətində qalır. Lakin o, Almaniyanı tərk etsədə Almaniya ilə əlaqələrini üzməmişdi. O Almaniya və Avstriyada da Verner Şendellə ədəbi dosluq əlaqələrini qoruyub saxlamış, hətta onunla sonralar Praqada , Marienbada görüşmüşdür.

Müstəqilliyimizin ilk illərindən başlayaraq bir çox ədəbiyyatçılar, o cümlədən professorlardan Çərkəz Qurbanov, Həsən Quliyev, tarix elmləri namizədi Məhəmməd Cəfərli, Abid Tahirli və başqaları Almaniyada yaranmış mühacir Azərbaycan ədəbiyyatının nümunələrinin üzə çıxarılması sahəsində çox böyük axtarışlar apardılar. Bu araşdırmalar nəticəsində əldə edilən materiallardan aydın olur ki, Almaniyada mühacirət həyatı yaşamış, əslində yaşamaq məcburiyyətində qalmış qələm adamlarının yaradıcılığında necə bir vətən həsrəti, doğma torpağı görmək arzusu, bolşevizm kabusuna nifrət açıq – aydın hiss olunur.

Azərbaycan mühacir ədəbiyyatının Azərbaycan xalqının ideya – estetik, düşüncə - məfkurə yaddaşına qaytarılması, Azərbaycan ədəbiyyatının müasir tarixində özünəməxsus yer tutması bu gün xüsusi məna – məzmun kəsb edir; milli müstəqillik uğrunda mənəvi – intellektual mübarizənin çox mühüm bir sahəsi də həmin mübarizənin tarixini yaxşı mənimsəməkdən, gələcəyə zəngin tarixi dünyagörüşlə, mükəmməl yaddaşla keçməkdən ibarətdir.


ƏDƏBİYYAT

  1. Əsəd bəy “Azərbaycan Demokratik Respublikası”

  2. N.Atəşi “Yüz ilin sirləri” Nurlan nəşriyyatı, Bakı 2007 səh.423

  3. Məmməd Cəfərli “Azərbaycan Legion ədəbiyyatı” Bakı QAPP-Poliqraf nəşriyyatı 2005 səh.3-5

  4. “Ədəbiyyat qəzeti” 22 avqust №34 (3315)

  5. Məmməd Əmin Rəsulzadə: “Əsrimizin Siyavuşu – Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatı. Çağdaş Azərbaycan tarixi” Bakı 1991 səh.40-41

  6. M.Daşqın “Vətən qəhrəmanlığı”, Azərbaycan qəzeti yanvar 1944

  7. О.В.Егоров Генрих Манн. История Немецкой литературы. Том пятый Москва, наука, 1976

  8. Deutsche Literatur im Exil. Hrsq von Herman Kesten. Wien – München – Basel, 1964


РЕЗЮМЕ

С приходом фашизма к власти некоторые известные политики и писатели Германии покинули страну. Они были против фашисткой идеологии. Боли ста деятелей нашли приют в других странах мира. Среди них были имена знаменитых деятелей. С этим других странах мира возродилась эмиграционная литература. Создатели этой литературы выступали против фашизма.



SUMMARY

After the victory of the German fascism a number of progressive and significant (people) politicians left Germany. They were against fascist ideology. About hundred of German literati found shelters in abroad. There were well known painters among them. So the German migrant literature began. The founders of this literature began their struggle against fascis.




Мясоутова Гюльджан
ТВОРЧЕСТВО ГАЗИЗА ГУБАЙДУЛЛИНА
Жизнь славного сына татарского народа Губайдуллина Газиза (Азиза) Салиховича, его научная и педагогическая деятельность неразрывно связаны с Азербайджаном, с историей развития азербайджанской исторической науки. Своими исследованиями он внес существенный вклад в развитие исторической науки, а также азербайджано-татарских литературно-культурных, исторических и научных связей.

Газиз Губайдуллин родился 26 июня 1887 году в семье состоятельного казанского купца, владельца суконной мануфактуры, выполнявшей заказы казны. Окончил татарскую школу – медресе, прошел процесс традиционного мусульманского воспитания и образования, изучал Коран, произведения персидских, арабских и турецких ,преимущественно средневековых авторов и мусульманскую философию. Писать по-русски выучился сам и русскую культуру осваивал самостоятельно, а к европейской культуре приобщался через переводы европейских авторов на турецкий язык.

В 1916 году он окончил исторический факультет Казанского Университета и в 1922 году успешно завершает аспирантуру. Его молодость совпала с чрезвычайно сложным периодом советской истории, когда освободившиеся от царской тирании народы обратились к своим историческим корням, к событиям национальной истории. Неудивительно, что первые годы обучения в аспирантуре он с большим интересом преподавал историю татар в ряде вузов Казани.

Он знал шесть европейских языков: современных и мертвых – русский, французский, немецкий, английский, латынь, древнегреческий и три восточных – турецкий, арабский, персидский.[1]

В 1925 году Г. Губайдуллин по приглашению Народного Комиссариата Просвещения Азербайджана приезжает в Баку и начинает здесь свою трудовую деятельность на Восточном факультете АГУ, где развернулась его педагогическая и научная работа. Причем почти все лекции свои читал на тюркском языке. Кроме того он вел исследовательскую работу и писал научные статьи, создавал на основе архивных материалов. Одновременно в это время он активно участвовал в организационной подготовке Первого Всесоюзного Тюркологического съезда (1926, Баку).

Г. Губайдуллин сначала становится приват-доцентом, а затем, в 1928 году, как профессор, возглавляет кафедру истории тюркских народов и Ближнего Востока, 1927-1928 годы он декан Восточного факультета, где в это время сотрудничали такие писатели и ученые, как выдающийся азербайджанский писатель А.А.Ахвердов, доцент А.К.Закуев (философ), профессор Б.В. Чобан-заде (лингвист), профессор П.К.Жузе (арабист) и другие. На Восточном факультете АГУ здесь читали курс лекций такие знаменитые ученые того времени, как академики В.В.Бартольд, Н.Я. Марр,

А.Н.Самойлович, Н.И. Мещаников, с которыми Г.Губайдуллин был в тесной связи. [2;46-53]

Исследования, проводимые восточным факультетом АГУ, становятся широко известными и за пределами Азербайджана. Доктор Х.О. Алимирзоев писал о Восточном факультете АГУ, возглавляемом деканом, профессором Г.С.Губайдуллиным, что указанный факультет к 1927 году «стал одним из самых известных и авторитетных центров советского востоковедения».[3]

С этого времени профессор Г.С.Губайдуллин формирует будущих ученых- аспирантов, первыми из которых были: Вели Хулуфлу, А.С.Букшпан и другие. Аспиранты Г.Губайдуллина к 1930-м годам, уже будучи сами доцентами и профессорами, читали лекции в вузах республики, а также занимали ответственные должности как в научных учреждениях, так и в партийных и советских органах.

Наряду с исследовательскими и педагогическими работами он выполняет в Азербайджане немалую общественно-политическую работу. Регулярно читает лекции на нефтяных промыслах и заводах, ведь это было время индустриализации страны.

В начале 1929 года Г.Губайдуллин получил предложение от издательства «Яналиф» о включении в план издания сборника его рассказов, который был отредактирован и составил известный татарский ученый-литературовед и писатель Гали Рахим. В предисловии читаем: «Г.Губайдуллин как писатель, занимает особое, только ему характерное место в истории татарской художественной литературы, как юморист и сатирик. Его истинная стихия – небольшие смешные рассказы. В советской, только что начинающей свое развитие литературе, сатирические и юмористические течения едва формировались, до творчества Г.Губайдуллина не было писателя, целиком и полностью посвятившего себя этому жанру. Г.Губайдуллин оказался первым автором, сделавшим жизнь татарского городского обывателя, мещанина, мелкого буржуа, его мелочность и низость темой для своих коротких сатирических рассказов. В этой связи его следует считать продолжателем традиции, заложенное знаменитым Чеховом в русской литературе». [4]

В 1929 году Газиз Губайдуллин избирается делегатом на VI Всеазербайджанский съезд Советов с правом решающего голоса (мандат №274).

За период с 1925-1930 годы им были прочитаны лекции по курсу «История России в XIX столетии», «История тюрко-татарских ханств Восточной Европы», «История тюркских народов»; проведены семинары по «Истории классовой борьбы в Азербайджане в XVIII-XIX веках», «Истории общественно-полити­ческих идей на Востоке», «Истории народов среднеазиатских республик».

В эти годы он активно публикует свои труды по многим вопросам истории тюркских народов, является первопроходцем разработки новых неизученных проблем и вопросов этой темы. С 1925 по 1930 годы, в период работы на Восточном факультете, им были написаны и изданы такие труды

как «К вопросу о происхождении хазар», «Из истории шелководства в Азербайджане», «Пугачевщина и татары», «Из истории торгового класса у поволжских татар», «Феодальные классы и тюркское крестьянство в Азербайджане в XIX в.», «Ханское хозяйство» и другие. [5]

Свою преподавательскую деятельность он сочетал с работой в Центральном государственном Архиве Азербайджана. В сентябре 1925 г. приказом Наркомата просвещения А.Губайдуллин был назначен на должность ученого-архивиста Азцентргосархива. Здесь в полной мере раскрылся талант ученого-архивиста. Опираясь на первоисточники, изучая и исследуя их, он совершенствует свои труды, связанные с историей тюркских народов. С целью изучения постановки архивного дела в стране Губайдуллин в 1926 г. командируется в Ленинград и Казань.[6]

Работа Губайдуллина «Азербайджанские беки и подвластные им крестьяне» стала первой публикацией архивных документов, которая знакомила общественность с подлинными текстами ханских грамот. Как пишет доктор исторических наук Атахан Пашаев, высоко оценил публикации, которые положили начало археографической деятельности государственной архивной службы Азербайджана.

Губайдуллин был назначен руководителем созданного в 1927 году организационно-издательского отдела Азцентргосархива. В эти годы он стал членом ГУСа – Государственного Ученого Совета Азербайджана, председателем центрального бюро просвещения Академцентра Узбекистана, профессором Ташкентского и Самаркандского университетов по кафедре Мусульманского Востока, исследовательского института этнических и национальных культур народов Востока в Москве, в 1930 - внештатным профессором 1-го Московского университета.

В апреле 1930 года исполнилось 10 лет установления Советской власти в Азербайджане. Это знаменательное событие в жизни республики включало в себя и десятилетие организации университета в Баку. В связи с этим было поручено Г. Губайдуллину научного труда, освещающего развитие исторических наук в Советском Азербайджане, он был издан на азербайджанском языке. [7]

Решением правительства республики была также создана Центральная университетская юбилейная комиссия во главе с председателем Азербайджанского ЦИКа и Совета Народных Комиссаров Азербайджанской республики Г. Мусабековым. Для организации церемонии празднования 10-летнего юбилея АГУ была создана также комиссия в составе: ректора – Таги Шахбази, профессора А.О.Мишнель, В.С. Елпатьевского, Г.С. Губайдуллина и врача – Мусаиба Гусейнова.

Одновременно немало статей Г.Губайдуллина в эти годы можно было встретить на страницах таких журналов как «Маариф ишчиси», «Маариф ве меденийет». Активно участвовал Губайдуллин Г. на научных съездах и конференциях. Следует отметить его доклады «Программа и задачи

Восточного факультета Азербайджанского университета в связи с востоковедной и краеведческой работой в Азербайджане» и «Происхождение узбеков». Особо следует выделить его участие и выступление на Всесоюзном Тюркологическом съезде с докладом «К истории развития исторической литературы у тюрко-татарских народов». [8;38-60]

При такой служебной нагрузке Г.Губайдуллин непрестанно уделял внимание и своим детям. Его сын Сальман Газизович Губайдуллин вспоминает: «Занимался он и нашим музыкальным воспитанием: водил на симфонические концерты, на оперы. Я до сих пор поражаюсь глубиной его понимания классической музыки. С особым вдохновением слушал Бетховена, научил меня постигнуть суть азербайджанских «мугамов». Раскрыл глаза на философский смысл этой древней и загадочной музыки, которая необъяснимо затрагивает душу до самой глубины. Впервые услышал «мугамы» в исполнении народных поэтов-певцов, известных в Азербайджане как «ашуги». Почти со всеми азербайджанскими композиторами и певцами того времени он был знаком лично. Но особенно высоко ценил музыку Узеира Гаджибекова», а из певцов – любимца народа Бюль-Бюля. Часто посещали азербайджанский театр, особенно когда шли пьесы Гусейна Джавида, которого отец называл азербайджанским Шекспиром. Примерно с 1928 года по настоянию отца стали изучать немецкий язык, так как считал нужным знать не только родной и русский языки, а также и иностранные. Это мне и пригодилось на фронте, где приходилось быть и переводчиком. Он заставил меня серьезно изучить и азербайджанский язык и литературу. С этой цели однажды принес мне собрание сочинений Жюля Верна, изданного на турецком языке, напечатанное арабским шрифтом. Он был прав, это чтение облегчило мне усвоение азербайджанского языка, столь близкого к турецкому. Знание азербайджанского языка помогло мне и позже во время учебы на рабфаке, и в целом, в моей жизни и работе в период проживания в Азербайджане».[2;50-53]

Первый Тюркологический съезд показал огромное стремление тюрко-татарских народов к сближению, познанию и изучению общих исторических корней. Это естественное стремление тюркских народов, однако, воспринималось официальной властью страны как проявление пантюркизма. Неудивительна схожесть исторических судеб представителей интеллигенции этих народов, их трагическая судьба. Цвет интеллигенции этих народов, ведущие востоковеды страны – участники I тюркологического съезда были впоследствии репрессированы, творческое наследие этих людей уничтожено. В числе видных деятелей азербайджанской науки, литературы и культуры таких, как Г.Джавид, Ю.А.Чеменземенли, Р.Ахундов, В.Хулуфлу, М.Г.Бахарлы, С.Мум­таз, ставшими жертвами сталинских репрессий, были представители других народов, в том числе крымский поэт, лингвист, тюрколог Бекир Чобан-заде, ученый-историк, профессор Газиз Губайдуллин.

Газиз Губайдуллин был арестован в 1937 году за участие в якобы созданном в 1934 году Всесоюзном пантюркистском центре.

Первый допрос Г.Губайдуллина состоялся 22 марта 1937 года. В целом же, все следствие продолжалось семь месяцев и закончилось 7 сентября 1937 года. 16 сентября было составлено обвинительное заключение на основе сфабрикованных сведений. [9]

Газиз Губайдуллин был известен и как писатель и публицист ещё в дореволюционной России. Ныне он «открыт» для широкой общественности заново. Не только рассказы, но почти все его публицистические статьи этого периода, такие, как «Умирает ли нация?», публикуется на страницах современной печати Татарстана. Но мы знаем, что мог бы создать ученый, получивший первоклассное образование и владевший уникальными языковым инструментарием, если бы жизнь ученого не прервалась в самом расцвете творческих сил.

При поддержке Института истории имени А.А.Бакиханова Национальной Академии Наук Азербайджана в настоящее время находиться в производстве подготовленный мною сборник. В сборник вошли труды

Г.Губайдуллина, архивные документы, извлеченные из архивов Министерства Национальной Безопасности Азербайджанской Республики и Национального культурного центра города Казани.

1   ...   42   43   44   45   46   47   48   49   ...   62


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə