Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin 1-ci kurs mk-44 qrup tələbəsi




Yüklə 390.94 Kb.
səhifə2/4
tarix20.04.2016
ölçüsü390.94 Kb.
1   2   3   4

Yeyinti sənayesinin əsas iqtisadi göstəriciləri 3-cü cədvəldə mə’lumatlarla xarakterizə olunur.

Yeyinti sənayesində əmək məhsuldarlığını yüksəltmək üçün istehsalın bütün səviyyələrinin kompleks mexanikləşdirilməsi, yə’ni istehsalın bütün faza və sahələrinin texniki təchiz olunmasında mövcud olan mütənasibsizliyi aradan qaldırmaq lazımdır. Bu , yardımçı istehsalların , yükləmə-boşaltma işlərinin, nəqliyyat-anbar işlərinin mexanikləşdirilməsinin aşağı səviyyədə olmasında öz ifadəsini tapır. Bu göstərilən çatışmazlıqlar həmçinin şərabşılıq, tüün və çay sənaye sahələri üçün də səciyyəvidir.

Yeyinti sənayesində heyvandarlığın yem bazasını gözə çarpacaq dərəcədə mühkəmlədə biləcək çoxlu təkrar resurslar vardır.



CƏDVƏL 3


 

1985

1990

1995

1997

Müəssisələrin sayı

 

 

 

333

Məh.isteh.həcm.mlrd.man.

 

 

 

2247,2

Məh.isteh.art.(azal)sür'ət.%-lə

 

 

 

 

1985-ci ilə nisbətən

 

 

 

13,1

1990-ci ilə nisbətən

 

 

 

10,4

1996-ci ilə nisbətən

 

 

 

93,4

Yeyin.sən.büt.sən.məh.isteh. xüsusi çəkisi,%-lə

25,6

26,6

-

17,9

Əsas isteh.fond.dəy,mlrd manat

 

 

 

1289,6

Əsas istehsal fondlarının artım(azalma) sür'ətləri, %-lə

 

 

 

 

1985-ci ilə nisbətən

 

 

 

192,2

1990-ci ilə nisbətən

 

 

 

154

1996-ci ilə nisbətən

 

 

 

104,8

Yeyin.sən.əsas.isteh.fond.büt. sən.əsas.isteh.fond.xüs.çək, %-lə

8,8

8,5

-

5,6

İşçilərin sayı, min nəfər

 

 

 

24,3

İşçi say. art.(azal.) sür'ət.,%-lə

 

 

 

 

1985-ci ilə nisbətən

 

 

 

50,3

1990-ci ilə nisbətən

 

 

 

48,1

1996-ci ilə nisbətən

 

 

 

75,2

Yeyin.sən.işləy.say.say.xüs. çəki.,%-lə

10,8

12,3

-

11,3

Müh.növ.məhsul.nat.ifad.isteh.

 

 

 

 

Baləq ovu,ton

57200

41665

9846

5550

ət,ton

76800

61110

5538

820

mal-qara yağı,ton

4800

3829

813

23

bitgi yağı,min ton

54,8

40,7

11,7

5

kolbasa məmulatı,ton

29102

17272

1903

558

üzlü süd məhsulları,min ton

219,6

202,7

10,2

2,7

makaron məmulatları,min ton

19,6

23,1

4,9

1,4

qənnadı məmulatları,min ton

94,9

105,6

1

0,5

çörək və bulka məmulat.,min ton

597,7

585,7

752

783,8

bütun növ konserv,min şərti banka

619903

653486

81995

19757

o cum.meyvə-tərəvəz.kons.,min şərt.banka

596084

629842

81782

19727

üzüm şərabı,min dal

16538

9362

573

347

Azərbaycanın yeyinti sənayesi 333 müəssisə - süd-yağ zavodları, ət kombinatları, balıq kombinatları və zavodları, qənnadı fabrikləri, şərab, konserv, tütün və çörək zavodları və s. ilə təmsil edilmişdir.(cədvəl 3)

Yeyinti sənayesinin istehsal güclərinin bərpası , istehlakın elmi əsaslandırılmış normalarının səviyyəsinə qədər bütün növ məhsulların istehsallarının artırılması yolu üzrə inkişaf etdirilməlidir. Prespektivdə aşağıdakı tədbirlərin görülməsi vacibdir:

bioloji qiymətli maddələrlə zəngin olan və müalicəvi xassələrlə zəngin olan məhsulların mənimsənilməsi;

bioloji əhəmiyyətli keyfiyyətlərin artırılması;

tam(dad) keyfiyyətləri, tara, qablaşfırma, məhsulun qablaşdırılmasının tərtibatı;

e’malın qəbul və rejim texnologiyasının təkmilləşdirilməsi;

məhsulun ani sterilləşdirilməsi metodunun tətbiq edilməsindən xammalın, hazır məhsulun qablaşdırılmasına qədər olan proseslərin mexanikləşdirilməsi və avtomatlaşdırılması;

saxlanmada, nəql edilmədə itkilərin kəskin surətdə azaldılması;

təkrar resurslardan kompleks istifadə edilməsi;

əlavə yeyinti məhsullarının alınması və s.

Əhalini Xəzər dənizi hesabına balıq məhsulları ilə təmin etmək daha realdır. Ov və e’mal üzrə güclərdən maksimum istifadə edərək, Azərbaycanın Xəzər sahillərində kilkənin tutulmasını kəskin şəkildə artırmaq olar (yaxın 2-3 ildə 1.5-2 dəfə). Daxili şirin su tutarlarında balıq yetişdirilməsi üzrə yeni təsərrüfatlar yaratmaq və mövcud olan təsərrüfatı genişləndirmək, e’mal sənayesini sür’ətlə inkişaf etdirmək lazımdır. Ərzaq alınması üçün istifadə edilən öz xammalımızı hazır məhsula çatırmalıyıq. Yerli istehlakdan qalan üzümün, tütünün, meyvənin və s sənaye e’malını sür’ətlə inkişaf etdirmək lazımdır.

Prioritet sahələr üzrə islahat aparılması ilə paralel olaraq, emal və yeyinti sənayesinin inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur. Burada əsas prinsip istehsal olunan kənd təsərrüfatı və ərzaq məhsullarının itkisiz və dünya standartlarına uyğun şəkildə emal edilməsi və qablaşdırılması, qida məhsullarının ekoloji və tibbi-bioloji cəhətdən təmiz olmasına, eyni zamanda, istehsal olunan pambıq, yun, dəri və digər qeyri-ərzaq məhsulların xammal şəklində ölkədən çıxarılmasının qarşısını almaqla ilkin və son emal proseslərinin təmin edilməsinə, bununla sahənin iqtisadi səmərəliyinin yüksəldilməsinə nail olmaqdır.

Emal və yeyinti sənayesinin inkişaf etdirilməsində aşağıdakı istiqamətlərdə tədbirlərin həyata keçirilməsi qarşıya qoyulur.2



  • Bakı, Gəncə, Sumqayıt və digər iri şəhərlərdə yüksək istehsal gücünə malik ət, süd, meyvə şirəsi kombinatlarının yaradılması;

  • rayon və kənd səviyyələrində kiçik və orta ölçülü emal müəssisələrinin və mobil sexlərin təşkil edilməsi;

  • tara və bükmə materiallarının istehsalı üzrə ixtisaslaşan müəssisələrin yaradılması;

bütün səviyyələrdə istehsalçı-emalçı münasibətlərinin optimal variantda tənzimlənməsi.

Azərbaycanda yüngül sənayenin inkişafı ən qədim vaxtlara təsadüf edir. 1913-ildə Azərbaycanda 300 ton xam ipək, 22 min ton pambıq mahlıcı və 4 min ton yun istehsal edilmişdir ki, bu da Ümumrusiya istehsakının müvafiq olaraq 79%, 10%, 2%-ni təşkil edir. Azərbaycanın xeyli əmək ehtiyatlarına malik olmasına baxmayaraq, o iri xammal ixrac edici saylırdı. Fabrik-zavod toxuculuğu, tikiş, trikotaj mə’mulatlarının, ayaqqabı sənayesinin istehsalını, ucuz xammal bazasını itirməkdən qorxan rus fabrik sahibləri tərəfindən sün’i surətdə ləngidilirdi.Azərbaycan car Rusiyasının digər ucqar rayonları kimi, mərkəzdə e’mal olunan bütün növ xammalın göndəricisi rolunda saxlanılırdı.

1917-ci il Oktyabr çevrilişinə qədər Bakıda H.Z.Tağıyevə məxsus- əyrici-toxucu fabrik var idi. 1917-ci ilə qədər sahənin fəaliyyət göstərmiş müəssisələri hələlik öz simasını və hətta istehsal potensialının bir hissəsini saxlamışdı.

Yüngül sənaye müəssisələrinin texniki səviyyəsi başqa sahələrə nisbətən xeyli aşağıdır.İstismar müddəti 15 ildən çox olan avadanlığin xüsusi çəkisi 50%-ə yaxındır. Müəssisələrin texniki səviyyəsinin aşağı olması sahənin səmərəliyini azaltmı.dır. Nəticədə mövcud avdanlıq istehsalının resurs tutumluğu, buraxılan məhsulun keyfiyyəti çeviklik və manevr etmək cəhdi müasir tələblərə uyğun gəlməmişdir.

Yüngül sənaye əsas etibarilə kənd təsərrüfatı xammalının ilkin emalına yönəlmişdir və yalnız xammal və yarımfabrikat – pambıq mahlıcı, barama, gön-dəri xammalı ixrac etməyə qadir olmuşdur. Azərbaycanın yüngül sənaye malları ilə təminatın səviyyəsinə görə keçmiş SSRİ də 11-ci yeri tutmasına baxmayaraq, istehsal edilmiş pambıq mahlıcın yalnız 20%-i daxildə istehsal olunurdu, qalan hissəsi digər dövlətlərə satılırdı.

Yüngül sənayenin inkişafının əsas iqtisadi göstəriciləri 4-cü cədvəldə əks etdirilir:


CƏDVƏL 4



 

1985

1990

1995

1997

Müəssisələrin sayı

 

 

 

172

Məhsul istehsalının həcmi (faktiki qiymətlərlə), mlrd manat

 

 

 

525,9

Məhsul istehsalının artım (azalma) sürətləri, %-lə

 

 

 

 

1985-ci ilə nisbətən

 

 

 

15,2

1990-cı ilə nisbətən

 

 

 

16,8

1996-cı ilə nisbətən

 

 

 

83,5

Yüngül sənayenin bütün sənaye məhsullarının istehsalında xüsusi çəkisi, %-lə

20,8

19,9

 

4,2

Əsas istehsal fondlarının dəyəri, mlrd manat.

 

 

 

1239,2

Əsas istehsal fondlarının artım (azalma) surətləri, %-lə

 

 

 

 

1985-ci ilə nisbətən

 

 

 

140

1990-cı ilə nisbətən

 

 

 

139,1

1996-cı ilə nisbətən

 

 

 

100,1

Yüngül sənayenin əsas istehsal fonlarının bütün sənaye fonlarında xüsusi çəkisi, %-lə

5

4,8

 

5,4

İşçilərin sayı, min nəfər

 

 

 

43,9

İşçilərin sayının artım (azalma) surətləri, %-lə

 

 

 

 

1985-ci ilə nisbətən

 

 

 

41

1990-cı ilə nisbətən

 

 

 

45,1

1996-ci ilə nisbətən

 

 

 

88,9

Yüngül sənayedə işləyənlərin sayının bütün sənayedə işləyənlərin sayında xüsusi çəkisi, %-ə

24

23,8

 

20,5

Mühüm növ məhsulların natura ifadəsində istehsalı

 

 

 

 

Pambıq mahlıcı, min ton

251,1

167

98,5

68,5

Hazır pambıq parçalar, min kv

135400

101643

57908

16832

Hazır yun parçalar, min kv, m

15400

10675

627

37

Hazır ipək yun parçalat

36400

33486

801

49

Trikotaj məmulatları, min ədəd

41639

36711

5804

1437

Corab məmulatları, min cüt

42200

37813

8260

3921

Xalça və xalça məmulatlartı, min kv m

4045

2243

77

41

gön-ayaqqabı, min cüt

22877

15207

799

327
1   2   3   4


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə