Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi C. Cabbarlı adına Respublika Gənclər kitabxanası Neft Daşları Biblioqrafik vəsait




Yüklə 0.92 Mb.
səhifə6/12
tarix22.02.2016
ölçüsü0.92 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
Со дня своего зарождения и на протяжении последующих лет успешного

развития выставка стала ключевым событием топливо-энергетического комплекса всего региона. Но этот год станет для выставки особенным. Выставка входит в новую эру: главным событием Caspian Oil&Gas 2010 станет ее проведение в новом комплексе выставок и конференций Баку Экспо Центр, который спроектирован и построен в соответствии с высокими международными стандартами и предназначен для проведения выставок и конференций международного уровня.

85
------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------

Maraqlı faktlar

* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Neft Daşlarında hasilatı 1,2 milyon tona qaldırmaq haqda tapşırığını yerinə yetirmək istiqamətində inamlı addımlar atılır.

* Hələ XVIII əsrdə Bakıda çıxan “ağ neft” I Pyotru çox maraqlandırırdı. O Bakı rayonunu Rusiyanı Şərqlə bağlayan ticarət dayağı kimi görürdü.

* Abix Qerman Vilhelm (1806-1886) - görkəmli qeoloq və səyahətçi ilk dəfə Neft Daşlarındakı dənizin dibində olan daşların düzülüş sxemini vermişdir.

* 1881-ci ildə isə Vyetnamın “Ağ pələng” neft yatağında Neft Daşlarında mütəxəssislər çalışmışlar.

* Neft Daşları rayonunu hələ 1859-cu ildən öyrənməyə başlamışlar.

* “Neft Daşları” yatağında 1 saylı ilk quyu 7 noyabr 1949-cu ildə 100 t/sut debit, 6 mm-lik stutser ilə istismara verilib və 1950-ci ildə yatağın işlənməsinə başlanıb.

* Kaveroçkin Mixail Pavloviç (20.11.1957). Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Neft Daşlarında ilk quyunu qazan 7 noyabr 1949-cu ildə təbii fəlakət nəticəsində iş başında həlak olmuşdur.

* 1945-1948-ci illərdə geoloq Ağaqurban Əliyevin rəhbərliyi ilə SSRİ Elmlər Akademiyasının xüsusi ekspedisiyası Neft Daşlarının geoloji xəritəsini işləyib hazırlamış və yatağın sənaye üsulu ilə işlənməsini planlaşdırmışdır.

* 1948-ci ilin noyabr ayında Sabit Orucov, Yusif Səfərov və V.M.Roşin Qara daşlara gələrək qazılacaq quyunun yerini müəyyənləşdirmişlər.

* 1948-ci ilin dekabr ayında inşaatçılar sərt qayaların üstündə, dirəklər üzərində ilk taxta evcik inşa etməyə başlamışlar və bu 1949-cu il mart ayının 3-də istifadəyə verilmişdir. Həmin ev indi də qorunub saxlanılır.

86
------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------


* 1949-cu ildə artıq Azərbaycanda ilk neft quyusundan neft çıxdığı vaxt hələ heç ABŞ-da belə bir dəniz kəşfiyyatı yox idi. 1954-cu ildə Meksika körfəzində dəniz qazmaları üçün buruq quraşdırılmağa başlanmışdır.

1949-cu ilin aprel ayında V.Roşinin rəhbərliyi ilə ilk buruq quraşdırılmışdır.



* 1949-cu ilin iyun ayının 24-də 1 №li kəşfiyyat quyusunun qazılmasına başlanmışdır.

* 7 noyabr 1949-cu il tarixində ilk quyu neft fontanı vurmuş və bununla dünya nefti tarixində açıq dənizdə çıxarılmasının əsası qoyulmuş, Qara Daşlar Neft Daşlarına çevrimişdir. Bu Neft Daşlarının ad günüdür.

* Neft Daşlarının cəsarətli neftçilərini ilk dəfə 1951-ci ildə Dövlət mükafatı ilə təltif etmişlər.

* Neft Daşlarında neftin cıxarılmasında Azərbaycan qeoloqu Fuad Səmədov Dövlət mükafatına layiq görülmüşdür.

* 1960-cı ildə Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının birinci katibi H. C. Xruşov Neft Daşlarına gəlmişdir. Onun gəlişi ilə 2 problem həll edilmişdir ki, bunlardan biri, işçilərin sahildən dənizə - iş yerinə vertalyotla aparmaq, ikincisi isə 5-9 mərtəbəli evlərin tikintisinə başlanmışdır.

* 1967-ci ildə “Neft Daşları” qəzeti təsis olundu və bu mətbu orqanı indiyədək fəaliyyət göstərir.

* Neft Daşları Azərbaycan neftçilərinin Akademiyası olmuşdur. Neft Daşlarının mütəxəssisləri sonradan Qazaxneftin, Türkmənneftin, Dağıstanneftin, Tatarıstanneftin, Başqırdıstanneftin neft yataqlarında işləmişlər.

* Neft Daşlarında 100 yerlik stadion, şaşki, şahmat, bilyard, stolüstü tennis oynamaq üçün yer, futbol, voleybol meydançaları var.

* Qara Daşların bu günki kommunikasiya sistemi müxtəlif rənglərdədir. Qaz xətləri – sarı, su xətləri – göy.
87

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
* Neft Daşlarında mədəniyyət evi, 480 nəfərlik klub, istirahət üçün Heydər Əliyev adına park vardır.

* Neft Daşlarının zəngin fondu olan kitabxanası fəaliyyət göstərir.

* Neft Daşları və Xəzərin Azərbaycan sektorundakı başqa dəniz yataqlarında tikilmiş bütün obyektlər “Neftqazelmitədqiqatlayihə” institutunun layihələri əsasında inşa olunmuşdur.

* Neft Daşları Xəzər dənizində, Bakı şəhərindən 110 kilometr şərqdə yerləşir.

* Sabit Orucov, Yusif Səfərov və Ağaqurban Əliyevin təklifi ilə Bakı gəmi təmiri zavodlarından istifadədən silinmiş 7 iri gəmi gətirilərək Qara daşların yanında batırılmış və əfsanəvi “Yeddi gəmi adası” yaradılmışdır.

* Xəzərdə işləri operativ həll etmək üçün SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyinin nəzdində “Başdənizneft” Ümumittifaq İstehsalat Birliyi yaradılıb. Sabit Orucov onun ilk rəisi və eyni zamanda SSRİ Neft sənayesi nazirinin müavini təyin edilib.

* Neftçi Qurbanın və Mixail Kaveroçkinin briqalarının qazdığı quyular 1950-ci ilin dekabrında neft vermişdir.

* 1951-ci ilin fevral ayının 18-də neftlə dolu ilk tanker Neft Daşlarından yola salınmışdır.

* Neft Daşlarında estakadaların və estakadayanı meydançaların tikintisi 1951-ci ildən başlanmışdır.

* 1951-ci ildə A.Q.Əliyev, Q.Abbasov, M.Kaveroçkin, N.Babayev, A.Kamladze, S.Qrobşteyn, V.Noqayev, L.Meclumov, S.Orucov, Y.Səfərov, Ə.Yaqubov SSRİ Dövlət mükafatına layiq görülmüşlər.

* 1950-54-cü illərdə Neft Daşlarında 2 neftyığma məntəqəsi, 1 №li sutəmizləyici qurğu, 16 ikimərtəbəli, yaşayış evi olan qəsəbə, idarə binası, xəstəxana, aptek, dizel elektrik stansiyası, qazanxana, hamam, mağaza, yanğınsöndürən nasos stansiyası, 2 №li əmtəə çənləri parkı və s. tikilmişdir.
88

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------

* 1957-ci il noyabrın 21-də gecə baş vermiş qasırğa zamanı 2 briqadanın 21 nəfər işçisi qəhrəmancasına həlak olmuşdur.

* 1959-cu ilin mart ayında yüksək əmək nailiyyətlərinə və göstərdikləri fədakarlığa görə Qurban Abbasov, Məlik Göyçayev, Yusif Kərimov, Mixail Kaveroçkin, Bəxtiyar Məmmədov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşlər.

* 1955-60-cı illərdə 300 yerlik klub, su çənləri, 100 yerlik yeməkxana, 3 №li əmtəə çənləri parkı, 2 №li sutəmizləyici qurğu, 6 №li neftyığma məntəqəsi, 2 №li yaşayış qəsəbəsi (8 ikimərtəbəli ev, qazanxana, transformator yarımstansiyası, 50 nəfərlik yeməkxana), istehsalat meydançaları, estakadalar istifadəyə verilmişdir.

* 1967-ci ildə Neft Daşlarında ən yüksək miqdarda 7,6 milyon ton neft hasil edilmişdir. Gündəlik hasilat 20820 ton olmuşdur.

* 1961-ci ildə dənizdə neftçıxarmanın inkişafında yüksək nailiyyətlərinə görə Ə.Əlixanov, A.Biləndərli, B.Hacıyev, D.Qasımzadə, İ.Quliyev, V.Neqreyev, F.Səmədov, Z.Məliktangiyev və başqaları Lenin mükafatına layiq görülmüşlər.

* Sonralar Akif Cəfərov, qazmaçı İsrafil Hüseynov, dəniz inşaatçısı Xanoğlan Bayramov Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülmüşlər.

* Neft Daşlarına sərnişin və yükdaşıma ilk illərdə yalnız gəmilərlə həyata keçirilmişdir. 1960-cı ilin iyunun 20-də Neft Daşlarında ilk vertalyot uçuş reysi həyata keçirilmişdir.

* 1960-70-ci illərdə 2 №li qəsəbədə yataqxana, 2 №li kompressor stansiyası, 7 №li nefyığma məntəqəsi, 10 №li neftyığma məntəqəsi, 3 №li sutəmizləyici qurğu, qəsəbədə mağaza, gəmilər üçün yanalma körpüsü, tədqiqat işləri laboratoriyası, yanğınsöndürmə nasos stansiyası, çörək zavodu, 5 №li əmtəə çənləri parkı (ƏPÇ), limonad sexi, iaşə köşkləri, sahə yataqxanaları, meydançalar, kommunikasiya xətləri, Bakının 8-ci kilometr massivində 8 yaşayış binası istifadəyə verilmişdir.
89

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
* 1967-ci ildə “Neft Daşları” qəzeti təsis olunmuş və bu gün də fəaliyyət göstərir.

* 1971-80-cı illərdə üzgüçülük hovuzu, 6 saylı ƏÇP, qazlift kompressor stansiyası (KS 4), 1 və 2 №li iriləşdirilmiş neftyığma məntəqəsi (İNYM) təmizləyici qurğular, Neft Daşları-Çilov sualtı qaz xətti, estakadalar, meydançalar, kommunikasiya xətləri, Bakının 8-ci kilometr massivində uşaq bağçası və 5 yaşayış binası istifadəyə verilmişdir.

* 1981-90-cı illər qadınlar üçün 9 mərtəbəli yaşayış binası, 36000 kitab fondu olan kitabxana, anbarlar, “Neft Daşları Dübəndi” neft boru xətti, rabitə xətləri istifadəyə verilmişdir.

* 1990-2002-ci illərdə qazlift sistemi təkmilləşdirilmiş, Bakıxanov qəsəbəsində 117 mənzilli yaşayış evi istifadəyə verilmişdir.

* 2001-2002-ci illərdə “Ümid” idman sağlamlıq kompleksi salınmış, “Heydər Əliyev guşəsi” açılmış, Qaraçuxur qəsəbəsində 5 mərtəbəli 80 mənzilli yaşayış evi tikilmişdir.

* 2003-2004-cü illərdə Damba vertalyot meydançası istifadəyə verilmiş, yeni parklar, o cümlədən ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin 80 illik yubileyi ərəfəsində yeni istirahət parkı salınmış, Heydər Əliyevin büstü, “Şəhidlər guşəsi” açılmış, neftçilərin ölməz ruhuna ehtiram əlaməti olaraq “Əbədi məşəl” alovlandırılmış, əvvəllər su basmış ərazilər xeyli abadlaşdırılmışdır.

* 1975-ci ilin iyun ayının 17-də respublikanın rəhbəri Heydər Əliyevin şəxsən iştirakı ilə Neft Daşlarının 25 illik yubileyi Neft Daşlarında və Bakı şəhərində dövlət səviyyəsində böyük təntənə ilə qeyd edilmişdir.

* 1999-cu il noyabr ayının 7-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab Heydər Əliyevin sərəncamına əsasən Neft Daşlarının 50 illik yubileyi böyük təntənə ilə qeyd edilmişdir.
90

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
* 2004-cü ildə Neft Daşlarının 55 illiyi keçirilmişdir.

* 2009-cu il noyabrın 5-də Neft Daşlarının 60 illiyi keçirilmişdir.

91

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------


Neft Daşlarında misilsiz xidmətləri olan neftçilər

Mixail Pavloviç Kaveroçkin (1904-1957)

Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Dövlət Mükafatı Laureatı Mixail Pavloviç Kaveroçkin əmək fəaliyyətinə qazıma briqadasında fəhlə kimi başlamış, tezliklə vışkaçı, qazmaçı köməkçisi, qazmaçı olmuşdur. Dəniz neft yataqlarının perspektivliyini nəzərə alaraq DMK-nin yeni qərarına uyğun olaraq 1947-ci ildə Bakıda Dəniz Qazıma Tresti yaradıldı. Bu trestin Buzovnada yenidən yaradılmış kontoruna daxil olan ilk qazma ustalarından biri 1945-ci ildə ordudan mürəxxəs olunan M.P. Kaveroçkin olmuşdur. Mərdəkan-dənizdə 3 №-li quyunun qazılması ona həvalə edildi. Mərdəkan neft sahəsində quyunun qazılmasını başa çatdırdıqdan sonra 1946-cı ildə Gürgən-dəniz sahəsinin kəşfiyyatına başlayan briqada burada 1946-1949-cu illər ərzində bir neçə neft quyusunun qazılmasını başa çatdırdı. Gürgən-dəniz sahəsində əldə olunmuş uğurlar dəniz kəşfiyyatçılarını sonrakı axtarışlara həvəsləndirdi. Onlar ardıcıl olaraq Çilov adasında, Qriqorenko Daşlarında, Qarabatdaq Daşı adasında, o cümlədən Darvin b., Andryevskidə, (şimali Artyom adası) axtarışlar apardılar. Kəşfiyyatın dəniz sahələrinin bir sırasında aparılmasına baxmayaraq, geoloqların diqqətini daha çox Cənub-Şərqi Çilov adasının 22 km yerləşən, sualtı qaya silsilələri ilə əhatə olunmuş kiçik ada - Neft Daşları cəlb edirdi. Geoloqların əldə etdikləri nəticələr o qədər səmərəli və inandırıcı idi ki, artıq 1948-ci ildə dərin kəşfiyyat quyusunun əsasının qoyulmasının zəruriliyi haqda məsələ qaldırıldı. 1948ci ilin dekabrında yeni sahələrin hazırlanma kontorunun direktoru B.M. Poşinin rəhbərliyi ilə adaya inşaatçıların briqadası gəldi və qazma üçün bütün tikinti işlərini vaxtından əvvəl başa çatdırdılar. Artıq qazıma işlərinə başlamaq olardı, lakin qazıma kontorunun və dəniz qazma trestinin rəhbərliyi gözlənilmədən yeni çətinluklərlə üzləşdi. Çətin hidrometeoroloji şərait, adanın materikdən çox uzaqda yerləşməsi, buruğun və briqadanın lazımi

92

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
avadanlıqlarla, materiallarla, su və ərzaq məhsulları ilə təchiz olunmasında meydana çıxacaq çətinliklər və əlbəttə ki, aşağı əmək haqqı qazımaçıları qorxudurdu. Dənizi sonsuz məhəbbətlə sevən, qazma texnologiyasına yaxşı bələd olan, Kaveroçkin briqadanın üzvləri ilə asanlıqla ümumi dil tapırdı. Şərait çətinləşdikcə, onun da işə marağı bir o qədər artırdı. Elə bunun nəticəsi idi ki, M. Kaveroçkinin Neft Daşlarına birinci kəşfiyyat quyusuna usta təyin olunması haqda əmr verildi. 1949-cu ilin ilk günlərində tanınmış usta Kaveroçkinin briqadası adaya yaxınlaşdı və qayalar evdə məskunlaşdı. Ağır, gərgin əməklə dolu bir neçə ay keçdi. Quyunun qazılması başa çatmaq üzrə idi. Quyunun dibindən götürülmüş süxur nümunələri briqadanı, geoloqları və bütün dəniz kəşfiyyatçılarını sevindirdi. Balta dərinə getdikçə quyudan götürülən süxurlar bir o qədər neftlə zəngin olurdu. Yeni kəşfiyyat quyularının planı hazırlanır, bu zəngin sahənin işlənmə planı qurulurdu. Gərgin əmək, böyük iradə qüvvəsi hesabına başa gələn qələbə axır ki əldə olundu. 1 quyu güclü neft fontanı vurdu. Ilk quyunun qazılmasından 8 il sonra 1957-ci ilin yaddaşlara həkk olunan qışına qədər briqada çoxlu kəşfiyyat quyusu qazmışdır. 1957-ci il noyabrın 22-də fırtınalı gecədə güclü dalğalara tab gətirməyərək dağılan dəniz özülü özünün nəhəng metal hissələri altında növbədə olan Kaveroçkinin briqadasını - Süleyman Bağırovu, Nikolay Duplixini, İbrahim Sadıqovu, Məmməd Muradovu, Bala Mirzəyevi və başqalarını əbədi sükuta qərq etdi. O vaxt Mixail Pavloviç Kaveroçkinin 53 yaşı vardı.


Yusif Əliqulu oğlu Səfərov (1907-1963)

1945-ci qələbə ilindən sonra Azərbaycan neft istehsalının inkişafı texniki elmlər namizədi, Dövlət mükafatı laureatı, 38 yaşlı Yusif Əliqulu oğlu Səfərovun adı ilə bağlıdır. SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə Xəzərdə kəşfiyyat-qazma işlərinin genişləndirilməsi məqsədilə Bakıda dəniz qazması üzrə xüsusi trest yaradılır ki, bu trestə də rəhbərlik etmək Y. Ə. Səfərova tapşırılır. Xəzərdə dəniz

93

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
qazımasının ilk illərində qazıma kontorunun direktoru, dəniz qazıma trestinin baş mühəndisi və rəisi, ''Azərdənizneft'' birliyinin rəis müavini vəzifələrində çalışaraq Səfərov Neft Daşları neftqaz kəşf edilməsi və işlənməsinin pioneri olmuşdur. 1944-cü ildə o ''Dənizdə dərin qazıma'' mövzusu üzrə namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. 1946-cı ildə dəniz qazılması üçün stasionar özüllərə və 1951-ci ildə dəniz neft yataqlarının kəşfinə və mənimsənilməsinə ğörə Y.Ə. Səfərov SSRİ Dövlət mükafatları ilə təltif olunmuşdur.

Süleyman Azad oğlu Vəzirov (Azərbaycan neft sənayesinin ilk naziri) (1910-1973)

Ölkənin qocaman neftçisi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR Əməkdar elm və texnika xadimi. SSRİ Dövlət mükafatı laureatı Süleyman Azad oğlu Vəzirov 1928-ci ildə Azərbaycan Politexnik institutuna dağ-mədən fakultəsinə daxil olmuşdur. Onun bu ixtisası seçməsinə ''Azneft'' birliyinin baş mühəndisi Fətullabəy Rüstəmbəyovun böyük təsiri olmuşdur. 1932-ci ildə institutu bitirdikdən sonra S.A. Vəzirov ''Artyom'' adasına göndərilmiş, burada o, əvvəl istismar üzrə mühəndis, daha sonra iriləşdirilmiş grupun müdiri işləmişdir. 1935-1937-ci illərdə ''Molotovneft'' trestində mədən müdirinin müavini, 1937-1940-cı illərdə ''Kaganoviçneft'' trestinin baş mühəndisi vəzifəsində çalışmışdır. Özünə və tabeliyində olanlara qarşı tələbkarlıq, əməksevərlik, insanlarla iş görmək qabiliyyəti onun 1940-cı ildə o vaxt bütün geoloji kəşfiyyat işləri, gazıma, neftçıxarma və emal, habelə iri tikinti təşkilatlarını özündə birləşdirən ''Azneftkombinat''a baş mühəndis vəzifəsinə irəli çəkilməsinə səbəb olmuşdur. O zaman çıxarılan bütün neftin və hasil olunan neft məhsullarının verən neft kombinatının texniki rəhbəri olmaqla S.A. Vəzirov öz biliyini, enerjisini və təcrübəsini Azərbaycan neft sənayesinin daha da inkişafına, neft elmi və nailiyyətlərinin, əməyin və istehsalatın yeni formalarının istehsalata tətbiq edilməsinə yönəldirdi. O, 1948-1949-cu illərdə SSRİ Neft sənayesi nazirliyində texniki idarənin rəis müavini vəzifəsində çalışmışdır. Müharibə illərində

94

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
Azərbaycanda neft cıxarılması əhəmiyyətli dərəcədə aşağı düşdüyündən, kaşfiyyat qazımalarının həcmi azaldığından neft hasilatının səviyyəsini yüksəltmək zəruri idi. Respublika hökümətini zəmanəti ilə SSRİ Nazirlər Soveti 1954-cü ildə Azərbaycan SSR Neft sənayesi nazirliyi yaratdı. Neft naziri S.A. Vəzirov təyin edildi. Görülmüş tədbirlər sayasində Qaradağ, Kürovdağ, Mişovdağ, Zirə, Qalmaz, Qum Adası, Palçıq təpəsi neft və qaz kondensat yataqları aşkar edildi, Neft Daşları yatağı əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirildi. Quruda və dənizdə kəşfiyyat işlərinin həcmi artırıldı. S.A. Vəzirov geniş dünyagörüşə və ensiklopedik birliyə malik idi. 1958-ci ildə Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti sədri vəzifəsinə irəli çəkilmiş, 1959-cu ildə Azərbaycan SSR Xalq təsərrüfatı Şurasının sədri olarkən o respublika sənayesinə rəhbərlik etmiş, sənaye istehsalı həcminin artması kömək etmişdir. S.A. Vəzirovun xidmətləri hökümət tərəfindən də yüksək qiymətləndirmişdir. O, 5 dəfə Lenin, 6 dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni və bir çox medallarla təltif olunmuşdur.

Ağa Qurban oğlu Əliyev (1911-1997)

Görkəmli neftçi-geoloq, bacarıqlı istehsalat təşkilatçısı. Respublikanın Əməkdar mühəndisi, SSRİ-nin Fəxri neftçisi, SSRİ dövlət mükafatı laureatı, geologiya-mineralogiya elmləri doktoru, professor Ağa Qurban oğlu Əliyev 1936-cı ildə Azərbaycan Sənaye institutunu bitirmiş, neft və qaz yataqları geologiyası və kəşfiyyatı üzrə mühəndis-geoloq ixtisasına yiyələnmişdir. Gənc geoloqun təyinatı Suraxanı rayonundakı ''Kaqanoviç'' NMİ-yə verilmiş və tezliklə baş geoloq vəzifəsinə təyin olunmuşdur. Az müddətdə böyük bacarığa, güclü daxili enerjiyə malik olan Ağa Qurban oğlu Əliyev özünün təşəbbüskarlığı ilə hər yerdə tanınmağa başlanmışdır. 1945-ci ildə dəniz kəşfiyyatının xüsusi tresti yaradılarkən dənizdə geoloji kəşfiyat işlərinə rəhbərlik Ağa Qurban oğlu Əliyevə tapşırılmışdır. Geologiya-mineralogiya elmləri doktoru və Azərbaycan Respublikasının əməkdar

95

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
mühəndisi olan A.Q. Əliyev apardığı geoloji tədqiqatlar nəticəsində Abşeron və Bakı arxipelaqları sahəsində neft və qaz yataqlarının proqnozunu vermiş və geoloji axtarış və kəşfiyyat işlərinin harada aparılmasını əsaslandırmışdır. Əfsanəvi Neft Daşlarının kəşfçisi Ağa Qurban oğlu Əliyevin rəhbərliyi və bilavasitə iştirakı ilə Xəzər dənizində bir sıra neft və qaz yataqları aşkar edilmişdir ki, bunlardan ''Neft Daşları'', ''Gürgən-dəniz'', ''Qum adası'', ''Bahar'' və başqalarını göstərmək olar. Küryanı vilayətdə isə ''Kürovdağ'', ''Mişovdağ'', ''Qalmas'', ''Qarabağlı'', ''Kürsəngə'', ''Kəlaməddin'' və Abşeron yarımadasında ''Şabandaq'', ''Qaradaq'', ''Qaraçuxur'' neft və qaz yataqları kimi 20-yə yaxın-zəngin neft və qaz yataqları açılmışdır. ''Neft Daşları''nın kəşfindən sonra bu böyük antiklinal xəttin üstündəki Neft Daşlarının ardınca ''Günəşli'', ''Çıraq'', ''Azəri'', ''Kəpəz'' kimi böyük ehtiyata malik neft yataqları aşkar olunmuşdur. Ağa Qurban oğlu Əliyev həqiqətən böyük müəllimdir və heç vaxt neft geologiyası sahəsində təkcə tədqiqatlar aparmaqla kifayətlənməmişdir. O, istehsalatda rəhbər vəzifədə çalışmaqla bərabər həm də neftçi mütəxəssislərin hazırlanmasına qayğı göstərmişdir. Indiki Neft Akademiyasında düz 20 il pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olması neftimizin sabahını düşünməyin məsuliyyətindən irəli gəlmişdir. 1966-cı ildə professor A.Q. Əliyev Azərbaycan Dövlət Neft Sənaye Elmi Tədqiqat Layihə İnstitutuna baş geoloq-direktorun elmi işlər üzrə müavini vəzifəsinə təyin olunmuşdur. O zamanlar bu institut böyük nüfuza malik idi və onun direktoru akademik Ə.Ə. Əlizadə idi. Bu iki alimin rəhbərliyi altında neft yataqlarının kəşfiyyatı və işlənməsi üzrə böyük elmi əhəmiyyət kəsb edən bir sıra tədqiqat işləri aparılmışdır. A. Əliyevin şəxsən özünün neft və qaz yataqlarında flüidlərin yerləşmə qanuna uyğunluqlarına həsr etdiyi tədqiqatlar həm nəzəri, həm də təcrübə baxımdan görkəmli neft alimlərinin böyük marağına səbəb olmuşdur. Ağa Qurban müəllimin 150-dən çox elmi əsəri və 3 monoqrafiyası çap olunmuşdur. Görkəmli alimin səyi, bacarığı və böyük xidmətləri nəticəsində çoxlu gənc elmi kadrlar hazırlanmışdır. Onun rəhbərliyi altında 15 nəfər geologiya-mineralogiya elmləri üzrə namizədlik

96

------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------


dissertasiyası müdafiə etmişlər. Zəngin istehsalat təcrübəsi, təşkilatçılıq bacarığı, elmi pedoqoji fəaliyyəti, geniş dünyagörüşü professor A.Q. Əliyevi böyük alimlərin və geoloqların sırasına çıxartmışdır. Alimin neft və qaz geologiyası sahəsində çox şaxəli elmi xidmətləri, habelə hərtərəfli içtimai fəaliyyəti iki Qırmızı Əmək Bayrağı, ''Şərəf Nişanı'' ordenləri ilə, SSRİ Dövlət Mükafatı laureatı və dörd Azərbaycan SSR Ali Sovetinin fəxri fərmanları ilə yüksək qiymətləndirilmişdir. A.Q. Əliyev iki çağrış Azərbaycan SSR Ali Sovetinin həm də Rəyasət heyətinin üzvü olmuşdur. S. Orucov, Y. Səfərov və başqaları ilə birgə Neft Daşlarına gələn ''desant''lardan olan Ağa Qurban oğlu Əliyev ömrünün 60 ildən çoxunu neft və qaz yataqlarının kəşfinə və səmərəli işlənməsinə sərf etmişdir ki, bu da gözəl insanın, peşəkar bir neftçinin, öz sənətini sevməsinin və ondan zövq almasının parlaq bir nümunəsidir.

Baba Qurbanqulu oğlu Babazadə (1911-1962)

Görkəmli geoloq-neftçi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Azərbaycan SSR EA müxbir-üzvü Babazadə Baba Qurbanqulu oğlu, 1929-cu ildə Sənaye texnikumunu, 1934-cü ildə Azərbaycan Sənaye institutunu bitirərək geoloji-kəşfiyyat ixtisası üzrə dağ mühəndisi adı almışdır. ''Əzizbəyovneft'' neftçıxarma trestinin perspektivli yaradıldığı Qala kəşfiyyat meydançasında istehsalat məktəbi keçərək gənc mühəndis tezliklə böyük mütəxəssisə, neft işinin rəhbərinə çevrilmişdir. 1945-ci ildə B.Q. Babazadə ''Azneft'' birliyinin baş geoloqunun müavini, 1948-ci ildə isə baş geoloqu təyin edilir, daha sonra ''Azərneftkəşfiyyat'' birliyinə baş geoloq, Azərbaycan neft sənayesi nazirliyinin baş geoloqu vəzifəsində çalışmışdır. B.Q. Babazadənin adı ilə Azərbaycan neft tarixinin Buzovna-Məştağa, Zirə, Qaradağ, Əmirxanlı-Zığlı, Mişovdağ, Qalmaz yataqlarının, Neft Daşlarının şimal qanadının, Qum adası, Cənub və s. Kəşfi sıx bağlıdır. O, Sovetlər İttifaqının ilk neftçiləri içərisində Lenin ordeni

97
------------------------------------------Neft Daşları-------------------------------------------
və ''Oraq və Çəkiç'' qızıl medalı, üç dəfə Qırmızı Əmək Bayrağı ordeni ilə təltif edilmiş, ona Dövlət mükafatı laureatı adı verilmişdir.

Bəxtiyar Məmməd Rza oğlu Məmmədov (1925-1989)

Uşaqlıqdan zəhmətə öyrənmiş fəhlə oğlu Azərbaycan Sənaye İnstitutun neft mədən fakultəsində oxumaqla yanaşı vışkalar yanında ağır növbələrdə işləmişdir. Mədən şəraiti və neft hasilatı problemlərini yaxşı bilən tələbə kimi müəllimləri heyran edirdi. Bir fəhlə kimi nəzərriyyəni təcrübədə müvəffəqiyyətlə tətbiq edirdi. Qaraçuxurda istismarçılar briqadasında operator kimi işə başlamış, tezliklə usta köməkçisi olmuşdur. Institutu qurtarandan sonra Qaraçuxurdakı sahə ona etibar olunaraq hasilat üzrə briqadaya usta təyin edildi. Qısa müddət ərzində gənc mühəndis Bəxtiyar ''Umbakı''mədəninə rəis vəzifəsinə irəli çəkildi. Bu mədəndə o, ümidləri doğrultdu. Lakin Bəxtiyar Məmmədov hiss edirdi ki, onun yeri dənizdəki neft mədənlərdir. Deyirlər, o şəxslərin arzusu həyata keçir ki, o öz əməyi və fikirləri ilə bu arzusunu qarşılayır. Məhz Bəxtiyar Məmmədova açıq dənizdə sürətlə böyüyən mədənə başçılıq etmək nəsib oldu. Xoşbəxt neftçinin yalnız 27 yaşı tamam olmuşdu. 30 yaşında Bəxtiyar dənizdə neft mədən idarəsinin rəisi, belə demək olarsa, ''Neft Daşlarının meri'' olmuşdur. Xəzərdə sənaye şəhəri meri'' olmuşdur. Xəzərdə sənaye şəhəri əfsanəvi şöhrət qazandı. Bu nəinki iri neft mərkəzi, həmçinin yaşayış kvartalları, elektrik stansiyası, yaşıl massivi, klub, yeməkxana, müxtəlif kommunal və məişət xidmətləri olan şəhərə çevrildi. Bəxtiyar Məmmədovun qalxdığı növbəti pillə ''Başdənizneft''-in rəisi, daha sonra Azərbaycan Neftçıxarma Sənayesi naziri olmuşdur. Mətbuatda onun Azərbaycanda ən cavan nazir olmasını sevinclə qeyd edirdilər. Xidməti irəliləmədə ən yüksək zirvəyə çatmış Bəxtiyar öz mənəvi keyfiyyətlərinə sadiq qalmışdır. Lovğalıq ondan uzaq olmuşdur. Həmişə insanlara yaxın olmuş, münasibətlərdə sadə olmuşdur. Məmmədov ciddi, fevqəladə vəziyyət

98

1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   12


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azrefs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə